https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D8%AE%D9%86%E2%80%8C%DA%86%DB%8C%D9%86%DB%8Cسخنچینی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T13:19:57Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B3%D8%AE%D9%86%E2%80%8C%DA%86%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=44441&oldid=prevمحمدحسن عباسی: صفحهای تازه حاوی «'''<big>سخنچینی</big>'''، بازگویی سخن کسی نزد دیگری که معمولا موجب کدورت میشود.<br> ==مفهومشناسی== سخنچینی در لغت بهمعنای خبرچینی و خبرکشی و دو به هم زنی است<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%B3%D8%AE%D9%86+%DA%86%DB%8C%D9%86%DB%8C عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ سخنچینی].<...» ایجاد کرد2026-05-10T12:04:34Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>سخنچینی</big>'''، بازگویی سخن کسی نزد دیگری که معمولا موجب کدورت میشود.<br> ==مفهومشناسی== سخنچینی در لغت بهمعنای خبرچینی و خبرکشی و دو به هم زنی است<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%B3%D8%AE%D9%86+%DA%86%DB%8C%D9%86%DB%8C عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ سخنچینی].<...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>سخنچینی</big>'''، بازگویی سخن کسی نزد دیگری که معمولا موجب کدورت میشود.<br><br />
==مفهومشناسی==<br />
سخنچینی در لغت بهمعنای خبرچینی و خبرکشی و دو به هم زنی است<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%B3%D8%AE%D9%86+%DA%86%DB%8C%D9%86%DB%8C عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ سخنچینی].</ref> و در اصطلاح بهمعنای آن است که سخنی را که از فردی در مورد کسی شنیده است، نزد او بازگو کند و از این طریق موجب اختلاف و کدورت بین آن دو شود.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص286 و 288.</ref> <br />
==سخنچینی در قرآن و روایات==<br />
در [[قرآن]] یکبار واژه «نمیم»<ref>سوره قلم، آیه 11.</ref> بهمعنای سخنچین آمده است؛ اما در دو آیه نیز از «هُمَزه»<ref>سوره همزه، آیه 1.</ref> و «حمّالة الحطب»<ref>سوره لهب، آیه 4.</ref> سخنچینی اراده شده است. در کتب روایی نیز احادیث گوناگونی در حرمت سخنچینی و حرام بودن بهشت بر فرد سخنچین آمده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/369/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D9%85%D9%90%D9%8A%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%90 کلینی، الکافی، ج2، ص369]؛ [https://lib.eshia.ir/71448/5/275/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%85%D9%8A%D9%85%D8%A9 فیض کاشانی، محجة البیضاء، ج5، ص275-277].</ref> <br><br />
طبق آیات [[قرآن]]<ref>سوره بقره، آیات 191 و 216؛ سوره رعد، آیه 25.</ref> و روایات پیشوايان [[اسلام]]، سخنچینی از گناهان کبیره است؛ زیرا فرد سخنچین سبب قطع ارتباط میان برادران ایمانی شده و با سخنش موجب فساد در روی زمین میشود.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص286.</ref> قرآن یکی از صفات کافران را «مشّاءٍ بنمیم»<ref>سوره قلم، آیه 11.</ref> میداند، یعنی کارشان این است که روی زمین راه میروند و سخنچینی (سخن پراکنی) میکنند.<ref>دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص287.</ref> <br><br />
==انواع سخنچینی==<br />
سخنچینی صرفاً به گفتن نیست، بلکه با نوشتن، ایما و اشاره هم محقق میگردد و شامل گفتار و کردار نیز میشود.<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/5/277 فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج5، ص277.]</ref> <br><br />
==اسباب سخنچینی==<br />
سه چیز را علت و سبب رو آوردن فرد سخنچین به چنین رویۀ نادرستی دانستهاند:<br><br />
اول، سوء نیت فرد سخنچین بهقصد زیان رساندن به کسی که از او سخنی شنیده است؛ <br><br />
دوم، اظهار دوستی و خیرخواهی نسبت به کسی که دربارۀ او سخنی شنیده است؛ <br><br />
و سوم، خوشصحبتی و رودهدرازی در جمعهای خودمانی که باعث میشود فرد به چنین گردابی مبتلا شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/5/277 فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج5، ص277]؛ دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص289.</ref> <br />
==آثار سخنچینی==<br />
سخنچین، بدترین و زشتترین مردم است،<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/369/%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F کلینی، الکافی، ج2، ص369.]</ref> زیرا سخنش غالباً به [[دروغ]]، [[غیبت]]، خیانت، [[حسادت]]، کینه، [[نفاق]]، خدعه و نیرنگ، إفشای سِرّ و إفساد در بین بندگان خدا آلوده و آمیخته است و موجب هلاکت ابدی میشود.<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/5/278 فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج5، ص278]؛ [https://lib.eshia.ir/10341/1/545 نراقی، معراجالسعاده، ص545].</ref> بههمین دلیل سخنش پذیرفته نمیشود، زیرا بهتصریح [[قرآن]] چنین کسی فاسق است و باید ابتدا گزارشاتش بررسی شود و از صحت و سقم سخنش اطمینان حاصل گردد.<ref>سوره حجرات، آیه 6؛ [https://lib.eshia.ir/10341/1/547 نراقی، معراجالسعاده، ص547].</ref>تفرقه بین دوستان و ایجاد دشمنی بین آنان،<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم، 1410ق، ص167؛ دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص287.</ref> عدم استجابت دعا،<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/5/276 فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج5، ص276.]</ref> عذاب قبر<ref>مجلسی، بحارالأنوار، ج6، ص245؛ ابن شعبه حرانی، تحف العقول، 1404ق، ص14.</ref> و محرومیت از بهشت<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/369/%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%8E%D8%B1%D9%91%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8C%20%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%A9%D9%8F کلینی، الکافی، ج2، ص369.]</ref> از آثار سخنچینی است.<br />
==وظایف دیگران در برابر سخنچین==<br />
* عدم پذیرش سخنِ فرد سخنچین بهعنوان کسی که [[قرآن]] او را فاسق<ref>سوره حجرات، آیه 6.</ref> معرفی کرده است؛<br />
* نهی فرد سخنچین از سخنچینی؛<br />
* دشمنی کردن با سخنچین؛<ref>دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص289.</ref> <br />
* بدگمان نشدن نسبت به کسی که دربارۀ او بدگویی شده است، زیرا [[قرآن]] صراحتاً دستور داده است از سوءظن بپرهیزید.<ref>سوره حجرات، آیه 12.</ref> <br />
* کنکاش نکردن پس از شنیدن مطلبی از سخنچین، زیرا خداوند بندگانش را از تجسس در احوال دیگران منع کرده است.<ref>سوره حجرات، آیه 12. </ref> <br />
* با ناپسند دانستن رفتار فرد سخنچین، خود، اقدام به آن ننماید و نزد دیگران نقل قول نکند.<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/5/277 فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج5، ص277-278]؛ دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص290.</ref><br />
==مورد استثنا==<br />
فقها سخنچینی و سخن پراکنی با هدف ایجاد تفرقه و اختلاف در صفوف دشمن را استثنا کردهاند.<ref>نجفی، جواهرالکلام، ج22، ص73.</ref> <br />
==حکم شرعی سخنچینی==<br />
فقها سخنچینی را بر اساس ادله اربعه ([[قرآن]]، سنت، عقل و اجماع) حرام و از گناهان کبیره شمرده<ref>نجفی، جواهرالکلام، ج13، ص310؛ دستغیب، گناهان کبیره، ج2، ص288. </ref> و سخنچین را بیبهره از غنایم جنگی دانستهاند<ref>علامه حلی، تذکره الفقهاء، ج9، ص51.</ref> از نظر حقوقی و کیفری نیز حکم سخنچینی تعزیر است.<ref>علامه حلی، قواعد الأحکام، ج3، ص549.</ref><br />
<br />
==تفاوت سعایت با سخنچینی==<br />
سعایت بدترین نوع سخنچینی است، منتها انگیزۀ سخنچین در چنین مواردی ترس از مقام بالاتری مانند حاکم و پادشاه است<ref>[https://lib.eshia.ir/71448/5/279 فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج5، ص279]؛ [https://lib.eshia.ir/10341/1/548 نراقی، معراجالسعاده، ص548].</ref> و غالباً ناشی از طمع برای نیل به مکنت و مقام در نزد امرا و سلاطین و یا حسادت به مقام و جایگاه صاحبان مناصب است.<ref>نراقی، محمدمهدی، جامعالسعادات، ج2، ص279.</ref> <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
* قرآن<br />
* ابنشعبه حرانی، تحف العقول، تصحیح: علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، 1363ش.<br />
* امام خمینی، روحالله، چهل حدیث، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم، 1373ش.<br />
* تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، تصحیح سید مهدی رجائی، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1410ق.<br />
* دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ بیست و سوم، 1389ش.<br />
* علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقهاء، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بیتا.<br />
* علامه حلی، حسن بن یوسف، قواعد الأحکام، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بیتا.<br />
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، در سایت اینترنتی واژهیاب، تاریخ بازیابی: 22 مهر 1400.<br />
* فیض کاشانی، محسن، المحجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء(العلوم)، تصحیح و تعلیق علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1383ق.<br />
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.<br />
* مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1403ق.<br />
* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، بیتا.<br />
* نراقی، احمد، معراجالسعاده، قم، هجرت، چاپ سوم، 1375ش.<br />
* نراقی، محمدمهدی، جامعالسعادات، قم، مؤسسه مطبوعاتی ایرانیان، 1383ق.</div>محمدحسن عباسی