فیروزه دلداری: صفحه‌ای تازه حاوی «'''سنت ابتلا؛''' مفهومی دینی درباره امتحان الهی که باطن انسان را آشکار نموده و او را به تکامل می‌رساند. ==مفهوم‌شناسی== سنت به‌معنای راه و روش است و تکرار و استمرار را می‌رساند.جوهری، الصحاح، 1404ق، ج۵، ص۲۱۳۸؛ طریحی، مجمع البحرین، 137ش، ج...» ایجاد کرد

2026-05-16T12:00:22Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>سنت ابتلا؛</big>''' مفهومی دینی درباره امتحان الهی که باطن انسان را آشکار نموده و او را به تکامل می‌رساند. ==مفهوم‌شناسی== سنت به‌معنای راه و روش است و تکرار و استمرار را می‌رساند.<ref>جوهری، الصحاح، 1404ق، ج۵، ص۲۱۳۸؛ طریحی، مجمع البحرین، 137ش، ج...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''<big>سنت ابتلا؛</big>''' مفهومی دینی درباره امتحان الهی که باطن انسان را آشکار نموده و او را به تکامل می‌رساند.
==مفهوم‌شناسی==
سنت به‌معنای راه و روش است و تکرار و استمرار را می‌رساند.<ref>جوهری، الصحاح، 1404ق، ج۵، ص۲۱۳۸؛ طریحی، مجمع البحرین، 137ش، ج۶، ص۲۶۸؛ ابن‌فارس، مقاییس اللغة، 1404ق، ج۳، ص۶۱.</ref> در قرآن به «سنة الله» (سنت الهی) اشاره شده است.<ref>سوره فتح، آیه 23.</ref> از این منظر، سنت در فرهنگ قرآنی به تدابیر و سازماندهی‌های خداوند گفته می‌شود که دارای تداوم و تکرار بوده، روش و طریقه حکمت و اراده او را به نمایش می‌گذارد و پایدار و مستمر است.<ref>پیروزفر، ابتلا در قرآن وحدیث، ۱۳۷۸ش، ص۱۱۱.</ref>
ابتلا به معنای ایجاد تحول و دگرگونی برای تحصیل نتیجه مطلوب است.<ref> مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، 1385ش، ج۱، ص۳۶۲.</ref> این اصطلاح در [[قرآن]] به‌معنای دگرگونی شرایط بنده به اراده خداوند با هدف ارتقای عبد در مسیر بندگی است و سرشت نیک و بد آدمی را آشکار می‌کند.<ref>مطهری، آشنایی با قرآن، ۱۳۷۷ش، ص۸.</ref>
==حکمت ابتلا==
از نظر اندیشمندان [[مسلمان]] مانند [[مرتضی مطهری]]، بلاها و گرفتاری‌ها هم تربیت‌کنندۀ فرد و هم بیدارکنندۀ ملت‌ها است و عزم و اراده انسان را نیز تحریک می‌کند. سختی‌ها، همچون صیقلی بر آهن، انسان رامصمم‌تر و فعال‌تر کرده و او را در مقابل شدائد مقاوم‌تر می‌کند و گوهری تابناک پدید می‌آورد.<ref>مطهری، آشنایی با قرآن، 1377ش، ص180.</ref>
در [[قرآن]]، سنت ابتلا از اهداف خلقت انسان در قرآن معرفی شده تا آشکار شود که کدام یک از بندگان بهتر عمل می‌کند.<ref> ملک، آیه 2.</ref> در این امتحان، استعدادهای درونی انسان شکوفا می‌شود و آدمی با پی‌بردن به ضعف‌های خود، می‌تواند در رفع آن‌ها و دستیابی به هدف زندگی بکوشد. از این منظر، قرار گرفتن در بوتۀ امتحان الهی، موهبتی از جانب خداوند است<ref> کلینی، کافی، 1381ش، ج2، ص109</ref> که موجب شتاب آدمی در مسیر کمال می‌شود. روایات اسلامی نیز دور بودن از امتحان الهی را بدترین عقوبت دانسته‌اند؛ زیرا آدمی از فرصت بیداری و هوشیاری، بی‌بهره می‌ماند.<ref> مطهری، آشنایی با قرآن، ص184.</ref>

[[علامه طباطبایی]] درباره سنت ابتلا به این نکته اشاره کرده است که امتحان و آزمایش الهی برای زدودن جهل و ابهام از خود آدمی است، اما خداوند علم پیشین و ازلی نسبت به همه موجودات و رویدادهای جهان دارد و هیچ پدیده‌ای از علم الهی مخفی نیست و خداوند می‌داند که بشر با اراده و اختیار خود در جریان حوادث و ابتلائات چگونه عمل خواهد کرد.<ref> طباطبایی ، نهایة الحکمة، ۱۳۶۵ش، ص۲۸۹.</ref>
==عوامل ابتلا==
اعمال انسان در ابتلای او به نعمت‌ها و نقمت‌ها نقش به‌سزایی دارد که در برخی از آیات [[قرآن]] مورد اشاره قرار گرفته است:
# نقش [[ایمان]] و [[تقوا]]<ref> اعراف،آیه 96.</ref>
# نقش فساد<ref> روم، آیه 41.</ref>
# نقش ظلم<ref> نحل، آیه 61.</ref>
# نقش کیفر گناهان<ref> آل عمران، آیه 11.</ref>
# نقش اعمال در رسیدن مصیبت<ref> شوری، آیه 30.</ref>
# نقش تغییر خویشتن در تغییر سرنوشت<ref> رعد، آیه 11.</ref>
==عوامل موفقیت در آزمایش الهی==
آیات [[قرآن]] و روایات اسلامی، عوامل موفقیت در امتحان الهی را چنین برشمرده‌اند:
# صبر و پایداری؛ در قرآن به کمک گرفتن از صبر و نماز توصیه شده<ref> بقره، آیه 45.</ref> و بشارت پیروزی تنها به صابران داده شده است.<ref> بقره، آیه 156-155.</ref>
# [[تقوا]]؛ خویشتن‌داری موجب می‌شود که انسان در آزمایش الهی با پایداری، خود را حفظ کرده و شکست نخورد.<ref>آل‌عمران، آیه 186.</ref>
# تسلیم؛ در [[قرآن]]، [[اسلام]] به تسلیم در برابر خدا و گردن نهادن به دستورات او، معنا شده است.<ref> نهج‌البلاغه، قصار 125.</ref>
# توجه به موقتی بودن سختی‌ها و بلاها و یقین به این‌که همه از خداییم به سوی او باز خواهیم گشت.<ref> بقره، آیه 156.</ref>
# تکیه بر نیروی [[ایمان]]؛ استمداد از الطاف الهی موجب گشایش برکات آسمان‌ها و زمین خواهد شد.<ref> اعراف، آیه 96.</ref>
# الگوبرداری از سیرۀ بندگان برگزیدۀ خدا مانند حضرت ابراهیم که در انواع امتحان الهی، سربلند بود و به پاس این استقامت، به مقام امامت دست یافت.<ref>بقره، آیه 124.</ref>
# خود را در محضر خدا دانستن؛ توجه به این‌که انسان همواره در محضر الهی است موجب قوت قلب انسان در سختی‌های آزمایش الهی خواهد شد. قرآن نیز ساختن کشتی توسط نوح را با لفظ «باَعیُنِنا»<ref>سوره مؤمنون، آیه 27.</ref> (یعنی در پیشگاه خدا) ذکر کرده و مفسران، آن راموجب قوت قلب نوح در مقابل استهزاء دشمنان دانسته‌اند.<ref> مکارم، تفسیر نمونه، 1372ش، ج1، ص533.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن
* نهج البلاغه
* ابن¬فارس، احمد ، مقاییس الغه، قم، مکتب الاعلام الاسلامیه، 1404ق.
* پیروزفر، سهیلا، «ابتلا در قرآن و حدیث»، نشریه دانشکده الهیات مشهد، ش۴۳و۴۴، بهار و تابستان 1378ش.
* جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح ، بیروت، دارالعلم للملایین،۱۴۰۴ق.
* طباطبایی، محمدحسین، نهایه الحکمه، ترجمه: فتحعلی اکبری، اصفهان، پرسش، 1365ش.
* طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین،، تهران، مکتبه المرتضویه ، ۱۳۷۵ش.
* قیم، عبدالنبی، فرهنگ معاصر عربی-فارسی،، چاپ یازدهم، تهران، فرهنگ معاصر، 1392ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب ، بهشت کافی، ترجمه حمید رضا آژیر، چاپ اول، سرور، 1381ش.
* مصطفوى، حسن، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ، چاپ اول، 1368ش.
* مطهری، مرتضی، آشنایی با قرآن، چاپ اول، تهران، صدرا، 1377ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1372ش.

سنت ابتلا - تاریخچهٔ نسخه‌ها