https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%87%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D9%84%D9%85سنگ هفتقلم - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-08T06:06:11Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%87%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D9%84%D9%85&diff=49262&oldid=prevحمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ سنگ هفت قلم را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به سنگ هفتقلم منتقل کرد2026-05-30T11:22:03Z<p>حمید گلزار صفحهٔ <a href="/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%87%D9%81%D8%AA_%D9%82%D9%84%D9%85&action=edit&redlink=1" class="new" title="سنگ هفت قلم (صفحه وجود ندارد)">سنگ هفت قلم</a> را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به <a href="/wiki/%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%87%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D9%84%D9%85" title="سنگ هفتقلم">سنگ هفتقلم</a> منتقل کرد</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۵۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>حمید گلزارhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%87%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D9%84%D9%85&diff=47713&oldid=prevسیدعلیرضا سیدموسوی در ۲ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۴۸2026-05-23T18:48:24Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۱۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<big>سنگ هفتقلم</big>'''؛ از شاهکارهای سنگتراشی دورۀ تیموری در شهر هرات.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<big>سنگ هفتقلم</big>'''؛ از شاهکارهای سنگتراشی دورۀ تیموری در شهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>هرات<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]].</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگ هفتقلم، از آثار تاریخی و شاهکارهای هنر سنگتراشی دوران تیموریان است که اکنون در جوار مزار خواجه عبدالله انصاری در شهر [[هرات]] قرار دارد</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنگ هفتقلم، از آثار تاریخی و شاهکارهای هنر سنگتراشی دوران تیموریان است که اکنون در جوار مزار خواجه عبدالله انصاری در شهر [[هرات]] قرار دارد. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نامگذاری==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نامگذاری==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربارۀ نامگذاری این اثر به «سنگ هفتقلم» چند دلیل ذکر شده است:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربارۀ نامگذاری این اثر به «سنگ هفتقلم» چند دلیل ذکر شده است:</div></td></tr>
</table>سیدعلیرضا سیدموسویhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B3%D9%86%DA%AF_%D9%87%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D9%82%D9%84%D9%85&diff=47616&oldid=prevمحسن شریفی: صفحهای تازه حاوی «'''<big>سنگ هفتقلم</big>'''؛ از شاهکارهای سنگتراشی دورۀ تیموری در شهر هرات. سنگ هفتقلم، از آثار تاریخی و شاهکارهای هنر سنگتراشی دوران تیموریان است که اکنون در جوار مزار خواجه عبدالله انصاری در شهر هرات قرار دارد. ==نامگذاری== دربارۀ نام...» ایجاد کرد2026-05-23T15:59:05Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>سنگ هفتقلم</big>'''؛ از شاهکارهای سنگتراشی دورۀ تیموری در شهر هرات. سنگ هفتقلم، از آثار تاریخی و شاهکارهای هنر سنگتراشی دوران تیموریان است که اکنون در جوار مزار خواجه عبدالله انصاری در شهر <a href="/wiki/%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA" title="هرات">هرات</a> قرار دارد. ==نامگذاری== دربارۀ نام...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>سنگ هفتقلم</big>'''؛ از شاهکارهای سنگتراشی دورۀ تیموری در شهر هرات.<br />
<br />
سنگ هفتقلم، از آثار تاریخی و شاهکارهای هنر سنگتراشی دوران تیموریان است که اکنون در جوار مزار خواجه عبدالله انصاری در شهر [[هرات]] قرار دارد. <br />
==نامگذاری==<br />
دربارۀ نامگذاری این اثر به «سنگ هفتقلم» چند دلیل ذکر شده است:<br />
# در گذشتهها معمول بود تا عروس را با هفت رنگ و هفت قلم آرایش کنند از اینرو سنگ هفتقلم همچون عروسی است که با هفت قلم تراشیده شده است.<ref>شاهبهره، هرات نگین خراسان، ۱۳۹۱ش، ص۸۸.</ref> <br />
# اجرای کار تراشکاری و حکاکی آن در هفت طبقه صورت گرفته و دارای هفت سطح بوده است.<ref>[https://atis.af/%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%82%D9%84%D9%85/ محمدی، «سنگ هفتقلم»، وبسایت سیستممعلوماتی گردشگری افغانستان.]</ref> <br />
# هفتقلم به مراحل هفتگانۀ ساخت این اثر اشاره دارد؛ یعنی مرحلۀ کندن سنگ از کوه، مسطّح ساختن آن بهشکل یک مکعب، شکل دادن آن شبیه یک صندق صیقل دادهشده، تنظیم و ترتیب اجرای ساخت آن، تقسیمنمودن آن با اشکال هندسی، طرح گلبرگها، ترسیم نقوش و تراشدادن گلبرگها و بالاخره حک خطوط اسلامی (ریحان، ثلث، محقق، رقعه، تعلیق، نسخ و نستعلیق) بر روی سنگ.<ref>شاهبهره، هرات نگین خراسان، ۱۳۹۱ش، ص۸۸.</ref> <br />
==تاریخچه==<br />
در زمان حکومت تیموریان هرات، «سلطانحسین بایقرا» (842 - 911ق) به هنرمندان زمان خود دستور داد تا برای سنگ قبر وی، چنین سنگی را بسازند. اما وقتی فرزند جوان سلطان بهنام «سلطان غریبمیرزا» وفات کرد، این سنگ بهدستور سلطانحسین بر سر مرقد فرزند او قرار داده شد. ساخت این سنگ ۷ سال طول کشیده و تاریخ حکاکی آن سال ۹۰۲ق یا ۹۰۷ق<ref>صدیقی، «آبدات تاریخی گازرگاه شریف شهکاری از هنر معماری عصر تیموریان هرات»، ۱۳۹۵ش، ص ۶۳.</ref> ثبت شده است. اکنون این سنگ در سمت شمالی مرقد خواجه عبدالله انصاری شهر [[هرات]] قرار دارد. <ref>[https://atis.af/%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%82%D9%84%D9%85/ محمدی، «سنگ هفتقلم»، وبسایت سیستممعلوماتی گردشگری افغانستان.]</ref><br />
==سازندگان==<br />
این اثر با طراحی کمالالدین بهزاد و استاد شمسالدین حکّاک، تراشکاری شده است. عدهای نیز معتقدند هنرمندان مشهور دیگری چون استاد میرک نقاش و استاد زینالدین معمار نیز در ساخت این سنگ نقش داشتهاند.<ref>«سنگ هفتقلم شاهکار حکاکی جهان در افغانستان»، خبرگزاری میزان.</ref> <br />
==چگونگی ساخت==<br />
استاد شمسالدین سنگتراش این سنگ را از کوه کَند و آن را مسطّح ساخت و بعد از صیقل و پردازش آن را بهشکل مستطیل درآورد و بعد گلبرگها و نقاشیهای زیبایی را بر روی سنگ حک کرد. <ref>[https://atis.af/%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%82%D9%84%D9%85/ محمدی، «سنگ هفتقلم»، وبسایت سیستممعلوماتی گردشگری افغانستان.]</ref> <br />
==ارزش و اهمیت==<br />
نقشهای زیبای روی این سنگ آن را به یک اثر هنری منحصر بهفرد تبدیل کرده و بههمین دلیل یک شاهکار سحرآمیز هنری در جهان شناخته میشود.<ref>[https://mariadaro.com/archives/20748 عبدالله، «سنگ هفتقلم، یک شاهکار سحرآمیز هنری جهان»، وبسایت ماریا دارو.]</ref> سالها قبل هیئت باستانشناسی یونسکو با مطالعۀ دقیق نقوش روی سنگ توسط ذرهبینهای بسیار حساس و قوی دریافتند که گلبرگهای قسمت بالای سنگ با گلبرگهای قسمت پایینی آن کاملاً مطابقت دارند و هیچگونه تفاوتی در آنها وجود ندارد.<ref>شاهبهره، هرات نگین خراسان، ۱۳۹۱ش، ص۸۹. </ref> باستانشناسان بسیاری در گذشته قصد خرید این سنگ تاریخی را به قیمتهای گزاف از افغانستان داشتند که این کشور حاضر نشد آن را به کسی بفروشد.<ref>«سنگ هفتقلم شاهکار حکاکی جهان در افغانستان»، خبرگزاری میزان.</ref><br />
<br />
==وضعیت کنونی==<br />
با گذشت زمان هیچگونه آسیبی به این سنگ نرسیده است.<ref>شاهبهره، هرات نگین خراسان، ۱۳۹۱ش، ص۹۰.</ref> در سالهای اخیر «بنیاد فرهنگی آغاخان» به مرمت و توسعه اتاقهای اطراف آرامگاه خواجه عبدالله اقدام کرد و یک اتاق را نیز بهمنظور گذاشتن سنگ هفتقلم اختصاص داد.<ref>صدیقی، «آبدات تاریخی گازرگاه شریف شهکاری از هنر معماری عصر تیموریان هرات»، ۱۳۹۵ش، ص۶۳.</ref> همچنین صندوق شیشهای توسط فضلالحق خالقیار والی هرات برای محافظت از سنگ ساخته شد. در سال ۱۳۹۰ش با تلاشهای ولی شاهبهره رئیس میراث فرهنگی هرات و حمایت مالی عبدالواحد مخلص، کتابخانه و مرکز پژوهشی هفتقلم در جوار سنگ هفتقلم تاسیس شد.<ref>شاهبهره، هرات نگین خراسان، ۱۳۹۱ش، ص۹۰.</ref> <br />
==درخواست ثبت در یونسکو==<br />
دو بار مقامات افغانستانی خواستار ثبت این اثر هنری در فهرست میراثهای تاریخی سازمان یونسکو شدهاند. بار اول ولی شاهبهره رئیس میراث فرهنگی هرات، در سال 1383ش پیشنهاد داد تا این اثر بهعنوان هشتمین عجایب هنری جهان در میراث فرهنگی جهان ثبت شود.<ref>صدیقی، «آبدات تاریخی گازرگاه شریف شهکاری از هنر معماری عصر تیموریان هرات»، ۱۳۹۵ش، ص ۶۳-۶۴.</ref> بار دوم در سال ۱۴۰۱ش نعیمالحق حقانی، رئیس اطلاعات و فرهنگ هرات خواست تا این سنگ تاریخی در لیست میراثهای تاریخی سازمان یونسکو ثبت شود.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/265618/%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%82%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%88-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D9%88%D8%AF «سنگ هفتقلم هرات در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شود»، خبرگزاری صدای افغان.]</ref><br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
* <br />
* «سنگ هفتقلم شاهکار حکاکی جهان در افغانستان»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردين ۱۳۹۵ش.<br />
* «سنگ هفتقلمهرات در لیست میراث جهانی یونسکو ثبت شود»، خبرگزاری صدای افغان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ دلو ۱۴۰۱ش.<br />
* شاهبهره، ولی، هرات نگین خراسان، هرات، مجلۀ ندای تعلیم، چ۲، ۱۳۹۱ش.<br />
* صدیقی، نجیب، «آبدات تاریخی گازرگاه شریف شهکاری از هنر معماری عصر تیموریان هرات»، در مجلۀ باستانشناسی افغانستان، دور سوم، شمارۀ شانزدهم، جوزای ۱۳۹۵ش.<br />
* عبدالله، حسین، «سنگ هفتقلم، یک شاهکار سحرآمیز هنری جهان»، وبسایت ماریا دارو، تاریخ درج مطلب: ۷ مارس ۲۰۲۱م.<br />
* محمدی، احمد، «سنگ هفتقلم»، وبسایت سیستممعلوماتی گردشگری افغانستان، تاریخ درج مطلب: ۵ قوس ۱۳۹۶ش.</div>محسن شریفی