سوزن‌دوزی بلوچی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید فاضل: اصلاح عنوان مدخل

2026-05-29T06:28:30Z

اصلاح عنوان مدخل

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۵۸
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:بلوچ‌دوزی.png\|جایگزین=سوزن دوزی بلوچی-مدل پرکار\|بندانگشتی\|سوزن دوزی بلوچی-مدل پرکار]]		[[پرونده:بلوچ‌دوزی.png\|جایگزین=سوزن دوزی بلوچی-مدل پرکار\|بندانگشتی\|سوزن دوزی بلوچی-مدل پرکار]]
	'''~~بلوچ‌دوزی؛~~''' مجموعه‌ای از انواع نقوش ویژه قوم بلوچ در سوزن‌دوزی.		'''سوزن‌دوزی بلوچی؛''' مجموعه‌ای از انواع نقوش ویژه قوم بلوچ در سوزن‌دوزی.

	~~بلوچ‌دوزی که~~ سوزن‌دوزی بلوچی نیز گفته می‌شود، هنری اصیل و باستانی است که در ادوار ایلخانی، تیموری و [[صفویه\|صفوی]] به بلوغ هنری رسید. امروزه گسترهٔ این هنر از مرزهای [[ایران]] فراتر رفته و علاوه بر استان‌های [[خراسان جنوبی\|خراسان]]، [[استان کرمان\|کرمان]] و [[هرمزگان]]، در بخش‌هایی از کشورهای [[پاکستان]]، [[افغانستان]] و [[هندوستان]] نیز رواج دارد. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباس‌های زنانه، کوسن، [[سجاده]] و پرده نقش می‌بندد. در سال‌های اخیر، بلوچ‌دوزی به یک بستر قوی اشتغال‌زایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانواده‌ها است.		سوزن‌دوزی بلوچی که بلوچ‌دوزی نیز گفته می‌شود، هنری اصیل و باستانی است که در ادوار ایلخانی، تیموری و [[صفویه\|صفوی]] به بلوغ هنری رسید. امروزه گسترهٔ این هنر از مرزهای [[ایران]] فراتر رفته و علاوه بر استان‌های [[خراسان جنوبی\|خراسان]]، [[استان کرمان\|کرمان]] و [[هرمزگان]]، در بخش‌هایی از کشورهای [[پاکستان]]، [[افغانستان]] و [[هندوستان]] نیز رواج دارد. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباس‌های زنانه، کوسن، [[سجاده]] و پرده نقش می‌بندد. در سال‌های اخیر، بلوچ‌دوزی به یک بستر قوی اشتغال‌زایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانواده‌ها است.

	== تعریف بلوچ‌دوزی ==		== تعریف بلوچ‌دوزی ==
	~~بلوچ‌دوزی~~ که ~~با نام‌های سوزن‌دوزی بلوچی،~~ سُوچِندوزی یا سیچِن‌دوزی نیز شناخته می‌شود، مجموعه‌ای از انواع خاص [[سوزن‌دوزی]] است که توسط [[زنان بلوچ]] و با الهام از طبیعت، باورها، آرزوها و تخیلات‌شان خلق می‌شود. این هنر اصیل که ریشه در تاروپود زندگی عشایری دارد از صنایع دستی رایج در استان [[سیستان و بلوچستان]] است.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> این هنر کاملاً به‌صورت دستی و بدون ماشین‌آلات انجام می‌گیرد که همین امر به کاهش [[مصرف انرژی]] و آلودگی کمک می‌کند. تولیدات [[سوزن‌دوزی]] به‌دلیل این‌که به‌روش دستی انجام می‌شود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/نگاهی-به-هنر-سوزندوزی-بلوچی-و-نقش-آن-د/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزن‌دوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref>		سوزن‌دوزی بلوچی که در زبان بلوچی سُوچِندوزی یا سیچِن‌دوزی گفته می‌شود و با نام‌های بلوچ‌دوزی و بلوچی‌دوزی نیز شناخته می‌شود، مجموعه‌ای از انواع خاص [[سوزن‌دوزی]] است که توسط [[زنان بلوچ]] و با الهام از طبیعت، باورها، آرزوها و تخیلات‌شان خلق می‌شود. این هنر اصیل که ریشه در تاروپود زندگی عشایری دارد از صنایع دستی رایج در استان [[سیستان و بلوچستان]] است.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> این هنر کاملاً به‌صورت دستی و بدون ماشین‌آلات انجام می‌گیرد که همین امر به کاهش [[مصرف انرژی]] و آلودگی کمک می‌کند. تولیدات [[سوزن‌دوزی]] به‌دلیل این‌که به‌روش دستی انجام می‌شود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/نگاهی-به-هنر-سوزندوزی-بلوچی-و-نقش-آن-د/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزن‌دوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref>

	== تاریخچه ==		== تاریخچه ==
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	سوزن‌دوزی بلوچی در یک منطقهٔ بزرگ جغرافیایی از قدیم مورد استفادهٔ مردم بوده است. این مناطق شامل سیستان و بلوچستان ایران، بخش‌هایی از خراسان (به‌ویژه قسمت جنوبی آن)، بخش‌هایی از استان کرمان و هرمزگان و کشورهایی نظیر پاکستان، هندوستان و افغانستان است که به‌دلیل تشابه‌ فرهنگی و ریشه‌های مشترک قومی، از لباس‌های بلوچ‌دوزی استفاده مشترک دارند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزن‌دوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> امروزه مهم‌ترین مراکز سوزن‌دوزی بلوچی، ایرندگان، اسپکه، سیب‌سوران، سورمیج، سراوان، شهر یانچ، کلگان، فنوج، هریدوک، محمدآباد، مارندگان، بمپور، اسماعیل‌آباد و [[زاهدان]] است.<ref>یاوری، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (3)، 1390ش، ص36.</ref> مشهورترین نمونه‌های سوزن‌دوزی، تولیدات مناطق دامُن، بَمپور، قاسم‌آباد، سراوان، لاشار، اسپکه، قصرقند، هَریدوک، نیک‌شهر، نکوچ ایران‌شهر، چانف شهرستان نیک‌شهر و آهوران است.<ref>رنج‌دوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref>		سوزن‌دوزی بلوچی در یک منطقهٔ بزرگ جغرافیایی از قدیم مورد استفادهٔ مردم بوده است. این مناطق شامل سیستان و بلوچستان ایران، بخش‌هایی از خراسان (به‌ویژه قسمت جنوبی آن)، بخش‌هایی از استان کرمان و هرمزگان و کشورهایی نظیر پاکستان، هندوستان و افغانستان است که به‌دلیل تشابه‌ فرهنگی و ریشه‌های مشترک قومی، از لباس‌های بلوچ‌دوزی استفاده مشترک دارند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزن‌دوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> امروزه مهم‌ترین مراکز سوزن‌دوزی بلوچی، ایرندگان، اسپکه، سیب‌سوران، سورمیج، سراوان، شهر یانچ، کلگان، فنوج، هریدوک، محمدآباد، مارندگان، بمپور، اسماعیل‌آباد و [[زاهدان]] است.<ref>یاوری، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (3)، 1390ش، ص36.</ref> مشهورترین نمونه‌های سوزن‌دوزی، تولیدات مناطق دامُن، بَمپور، قاسم‌آباد، سراوان، لاشار، اسپکه، قصرقند، هَریدوک، نیک‌شهر، نکوچ ایران‌شهر، چانف شهرستان نیک‌شهر و آهوران است.<ref>رنج‌دوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref>

	== کاربرد ~~بلوچ‌دوزی~~ ==		== کاربرد بلوچی‌دوزی ==
	بلوچ‌دوزی روی لباس گاه به‌صورت جداگانه روی تکه‌پارچه‌ای دوخته و سپس به لباس متصل می‌شود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده می‌کنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایران‌شهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچ‌دوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام می‌دهند.<ref>ریگی و کاویانی‌پویا، دایرةالمعارف بلوچ‌دوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوه‌های دوخت بلوچ‌دوزی می‌توان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریف‌دوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت به‌کار می‌رود، گراف‌دوزی (افغانی‌دوزی)، [[آیینه‌دوزی]] و پیت‌دوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی می‌شود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزن‌دوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref>		بلوچ‌دوزی روی لباس گاه به‌صورت جداگانه روی تکه‌پارچه‌ای دوخته و سپس به لباس متصل می‌شود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده می‌کنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایران‌شهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچ‌دوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام می‌دهند.<ref>ریگی و کاویانی‌پویا، دایرةالمعارف بلوچ‌دوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوه‌های دوخت بلوچ‌دوزی می‌توان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریف‌دوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت به‌کار می‌رود، گراف‌دوزی (افغانی‌دوزی)، [[آیینه‌دوزی]] و پیت‌دوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی می‌شود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزن‌دوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref>
	[[پرونده:بلوچ‌دوزی۲.jpg\|جایگزین=زی آستین لباس بلوچی گل انار\|بندانگشتی\|زی آستین لباس بلوچی گل انار]]		[[پرونده:بلوچ‌دوزی۲.jpg\|جایگزین=زی آستین لباس بلوچی گل انار\|بندانگشتی\|زی آستین لباس بلوچی گل انار]]
	شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیش‌سینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستین‌های پیراهن و سرپاچه‌های شلوار است، با هنر بلوچی‌دوزی، سوزن‌دوزی می‌شود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچ‌دوزی برای تولید محصولاتی چون [[پرده]]، کوسن، سجاده، سفره‌ عقد و موارد شبیه آن استفاده می‌شود.<ref>محمودزهی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref>		شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیش‌سینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستین‌های پیراهن و سرپاچه‌های شلوار است، با هنر بلوچی‌دوزی، سوزن‌دوزی می‌شود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچ‌دوزی برای تولید محصولاتی چون [[پرده]]، کوسن، سجاده، سفره‌ عقد و موارد شبیه آن استفاده می‌شود.<ref>محمودزهی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref>

	== تقسیم‌بندی سوزن‌دوزی ~~بلوچ~~ ==		== تقسیم‌بندی سوزن‌دوزی بلوچی ==
	سوزن‌دوزی بلوچ از نظر نوع و سطح کار به‌صورت‌های پرکار، میان‌کار و کم‌کار دیده می‌شود. در نوع پرکار، تمام سطح پارچه، در نوع میان‌کار، قسمت قابل توجهی از پارچه و در نوع کم‌کار تنها فواصل بین طرح‌ها سوزن‌دوزی می‌شود.<ref>محمودزهی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص57.</ref> در نوع پرکار از پارچه‌های ریزبافت و در نوع کم‌کار از پارچه‌های درشت‌بافت استفاده می‌شود که هر سه نوع این سوزن‌دوزی‌ها به سه دستهٔ کاربردی، تزیینی و تولیدی یا سفارشی تقسیم‌بندی می‌شوند:<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref>		سوزن‌دوزی بلوچ از نظر نوع و سطح کار به‌صورت‌های پرکار، میان‌کار و کم‌کار دیده می‌شود. در نوع پرکار، تمام سطح پارچه، در نوع میان‌کار، قسمت قابل توجهی از پارچه و در نوع کم‌کار تنها فواصل بین طرح‌ها سوزن‌دوزی می‌شود.<ref>محمودزهی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص57.</ref> در نوع پرکار از پارچه‌های ریزبافت و در نوع کم‌کار از پارچه‌های درشت‌بافت استفاده می‌شود که هر سه نوع این سوزن‌دوزی‌ها به سه دستهٔ کاربردی، تزیینی و تولیدی یا سفارشی تقسیم‌بندی می‌شوند:<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref>
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
خط ۲۷۱:		خط ۲۷۱:
	\|}		\|}

	== مواد و ابزار در سوزن‌دوزی ~~بلوچ~~ ==		== مواد و ابزار در سوزن‌دوزی بلوچی ==
	ابزار کار سوزن‌دوزی بلوچ شامل سوزن، انگشتانه، پارچه و نخ است. سوزن در زبان بلوچی به سُوچِن معروف است که نوع و اندازهٔ آن به دوخت و پارچهٔ آن بستگی دارد. سوزن‌دوزان ماهر برای محافظت از انگشت خود از انگشتانه یا شستی استفاده می‌کنند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزن‌دوزی بلوچ و بازآفرینی آن‌ها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص26.]</ref> عمدهٔ پارچه‌هایی که برای بلوچ‌دوزی به‌کار برده می‌شود، از جنس [[کتان]]، [[ابریشم]] و [[زربافت]] است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغال‌زایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزن‌دوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> درگذشته برای دوخت سوزن‌دوزی بلوچ از نخ طبیعی ابریشم استفاده می‌شد اما امروزه نخ‌های [[ابریشم مصنوعی]] و [[کاموا]]های ظریف جایگزین [[الیاف]] طبیعی شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزن‌دوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> رنگ نخ‌ها نیز محدود و شامل جگری تیره، سفید، سیاه، سبز و آبی با رعایت اصول و قواعد خاص آن است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغال‌زایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزن‌دوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref>		ابزار کار سوزن‌دوزی بلوچ شامل سوزن، انگشتانه، پارچه و نخ است. سوزن در زبان بلوچی به سُوچِن معروف است که نوع و اندازهٔ آن به دوخت و پارچهٔ آن بستگی دارد. سوزن‌دوزان ماهر برای محافظت از انگشت خود از انگشتانه یا شستی استفاده می‌کنند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزن‌دوزی بلوچ و بازآفرینی آن‌ها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص26.]</ref> عمدهٔ پارچه‌هایی که برای بلوچ‌دوزی به‌کار برده می‌شود، از جنس [[کتان]]، [[ابریشم]] و [[زربافت]] است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغال‌زایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزن‌دوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> درگذشته برای دوخت سوزن‌دوزی بلوچ از نخ طبیعی ابریشم استفاده می‌شد اما امروزه نخ‌های [[ابریشم مصنوعی]] و [[کاموا]]های ظریف جایگزین [[الیاف]] طبیعی شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزن‌دوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> رنگ نخ‌ها نیز محدود و شامل جگری تیره، سفید، سیاه، سبز و آبی با رعایت اصول و قواعد خاص آن است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغال‌زایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزن‌دوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

حمید فاضل: حمید فاضل صفحهٔ بلوچ‌دوزی را به سوزن‌دوزی بلوچی منتقل کرد

2026-05-29T06:23:47Z

حمید فاضل صفحهٔ بلوچ‌دوزی را به سوزن‌دوزی بلوچی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۵۳
(بدون تفاوت)

علیرضا محمددوست در ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۶:۳۶

2026-04-27T06:36:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۰۶
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:بلوچ‌دوزی.png\|جایگزین=سوزن دوزی بلوچی-مدل پرکار\|بندانگشتی\|سوزن دوزی بلوچی-مدل پرکار]]
	'''بلوچ‌دوزی؛''' مجموعه‌ای از انواع نقوش ویژه قوم بلوچ در سوزن‌دوزی.		'''بلوچ‌دوزی؛''' مجموعه‌ای از انواع نقوش ویژه قوم بلوچ در سوزن‌دوزی.

خط ۱۴:		خط ۱۵:
	== کاربرد بلوچ‌دوزی ==		== کاربرد بلوچ‌دوزی ==
	بلوچ‌دوزی روی لباس گاه به‌صورت جداگانه روی تکه‌پارچه‌ای دوخته و سپس به لباس متصل می‌شود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده می‌کنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایران‌شهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچ‌دوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام می‌دهند.<ref>ریگی و کاویانی‌پویا، دایرةالمعارف بلوچ‌دوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوه‌های دوخت بلوچ‌دوزی می‌توان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریف‌دوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت به‌کار می‌رود، گراف‌دوزی (افغانی‌دوزی)، [[آیینه‌دوزی]] و پیت‌دوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی می‌شود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزن‌دوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref>		بلوچ‌دوزی روی لباس گاه به‌صورت جداگانه روی تکه‌پارچه‌ای دوخته و سپس به لباس متصل می‌شود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده می‌کنند. اما در جنوب بلوچستان و شهرهای مکران، ایران‌شهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچ‌دوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام می‌دهند.<ref>ریگی و کاویانی‌پویا، دایرةالمعارف بلوچ‌دوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوه‌های دوخت بلوچ‌دوزی می‌توان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریف‌دوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت به‌کار می‌رود، گراف‌دوزی (افغانی‌دوزی)، [[آیینه‌دوزی]] و پیت‌دوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی می‌شود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزن‌دوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref>
			[[پرونده:بلوچ‌دوزی۲.jpg\|جایگزین=زی آستین لباس بلوچی گل انار\|بندانگشتی\|زی آستین لباس بلوچی گل انار]]
	شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیش‌سینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستین‌های پیراهن و سرپاچه‌های شلوار است، با هنر بلوچی‌دوزی، سوزن‌دوزی می‌شود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچ‌دوزی برای تولید محصولاتی چون [[پرده]]، کوسن، سجاده، سفره‌ عقد و موارد شبیه آن استفاده می‌شود.<ref>محمودزهی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref>		شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیش‌سینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستین‌های پیراهن و سرپاچه‌های شلوار است، با هنر بلوچی‌دوزی، سوزن‌دوزی می‌شود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچ‌دوزی برای تولید محصولاتی چون [[پرده]]، کوسن، سجاده، سفره‌ عقد و موارد شبیه آن استفاده می‌شود.<ref>محمودزهی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref>

خط ۱۳۳:		خط ۱۳۴:

	=== نقوش گیاهی ===		=== نقوش گیاهی ===
			[[پرونده:بلوچ‌دوزی۱۱.jpg\|جایگزین=گل هشت‌برگ استفاده شده در سوزن‌دوزی بلوچی\|بندانگشتی\|گل هشت‌برگ استفاده شده در سوزن‌دوزی بلوچی]]
	سوزن‌دوزان بلوچی با قرار دادن اشکال هندسی چون مربع، مستطیل، مثلث و لوزی، نقوش مختلفی از گل و گیاه را خلق می‌کنند.<ref>قاسمی و دیگران، «ساختار صوری نقوش صوری نقوش طبیعی در سوزن‌دوزی زنان بلوچ (با تأکید بر نمونه‌های شهرستان سراوان)»، 1392ش، ص67.</ref>		سوزن‌دوزان بلوچی با قرار دادن اشکال هندسی چون مربع، مستطیل، مثلث و لوزی، نقوش مختلفی از گل و گیاه را خلق می‌کنند.<ref>قاسمی و دیگران، «ساختار صوری نقوش صوری نقوش طبیعی در سوزن‌دوزی زنان بلوچ (با تأکید بر نمونه‌های شهرستان سراوان)»، 1392ش، ص67.</ref>
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
خط ۲۷۳:		خط ۲۷۵:

	== کارکرد اقتصادی ==		== کارکرد اقتصادی ==
			[[پرونده:بلوچ‌دوزی۳.png\|جایگزین=زن بلوچ در حال بلوچی‌دوزی\|بندانگشتی\|زن بلوچ در حال بلوچی‌دوزی]]
	هنر سوزن‌دوزی بلوچ، که به عنوان بلوچ‌دوزی نیز شناخته می‌شود، میراثی فرهنگی است که ریشه‌های عمیق آن توسط زنان بلوچ سینه‌به‌سینه منتقل شده و از مادران و مادربزرگان به [[ارث]] رسیده است. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقش در [[خانه‌داری]] و یاری‌رسانی به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مسئولیت زنده نگه داشتن مهارت‌های چندگانه‌ای از جمله سوزن‌دوزی‌های پیچیده، [[سکه‌دوزی]]، [[گلیم]] و [[قالی‌بافی]] و [[حصیربافی]] را نیز بر عهده دارند. تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانواده‌ها در مناطق محلی و شهری است و سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغال‌زایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزن‌دوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref>		هنر سوزن‌دوزی بلوچ، که به عنوان بلوچ‌دوزی نیز شناخته می‌شود، میراثی فرهنگی است که ریشه‌های عمیق آن توسط زنان بلوچ سینه‌به‌سینه منتقل شده و از مادران و مادربزرگان به [[ارث]] رسیده است. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقش در [[خانه‌داری]] و یاری‌رسانی به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مسئولیت زنده نگه داشتن مهارت‌های چندگانه‌ای از جمله سوزن‌دوزی‌های پیچیده، [[سکه‌دوزی]]، [[گلیم]] و [[قالی‌بافی]] و [[حصیربافی]] را نیز بر عهده دارند. تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانواده‌ها در مناطق محلی و شهری است و سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغال‌زایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزن‌دوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:بلوچ‌دوزی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به بلوچ‌دوزی منتقل کرد

2026-04-12T14:45:28Z

حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:بلوچ‌دوزی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به بلوچ‌دوزی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۳ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۱۵
(بدون تفاوت)

حمید فاضل در ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۵۶

2026-02-12T11:56:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''بلوچ‌دوزی؛''' ~~دوخت~~ انواع نقوش ~~بلوچ‌دوزی روی پارچه و لباس~~.		'''بلوچ‌دوزی؛''' مجموعه‌ای از انواع نقوش ویژه قوم بلوچ در سوزن‌دوزی.

	بلوچ‌دوزی که سوزن‌دوزی بلوچی نیز گفته می‌شود، هنری اصیل و باستانی است که در ادوار ایلخانی، تیموری و [[صفویه\|صفوی]] به بلوغ هنری رسید. امروزه گسترهٔ این هنر از مرزهای [[ایران]] فراتر رفته و علاوه بر استان‌های [[خراسان جنوبی\|خراسان]]، [[استان کرمان\|کرمان]] و [[هرمزگان]]، در بخش‌هایی از کشورهای [[پاکستان]]، [[افغانستان]] و [[هندوستان]] نیز رواج دارد. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباس‌های زنانه، کوسن، [[سجاده]] و پرده نقش می‌بندد. در سال‌های اخیر، بلوچ‌دوزی به یک بستر قوی اشتغال‌زایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانواده‌ها است.		بلوچ‌دوزی که سوزن‌دوزی بلوچی نیز گفته می‌شود، هنری اصیل و باستانی است که در ادوار ایلخانی، تیموری و [[صفویه\|صفوی]] به بلوغ هنری رسید. امروزه گسترهٔ این هنر از مرزهای [[ایران]] فراتر رفته و علاوه بر استان‌های [[خراسان جنوبی\|خراسان]]، [[استان کرمان\|کرمان]] و [[هرمزگان]]، در بخش‌هایی از کشورهای [[پاکستان]]، [[افغانستان]] و [[هندوستان]] نیز رواج دارد. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباس‌های زنانه، کوسن، [[سجاده]] و پرده نقش می‌بندد. در سال‌های اخیر، بلوچ‌دوزی به یک بستر قوی اشتغال‌زایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانواده‌ها است.

حمید فاضل در ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۵۳

2026-02-12T11:53:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۲۳
خط ۲۸۴:		خط ۲۸۴:

	== منابع ==		== منابع ==
			{{آغاز منابع}}
	* آذرلی، غلامرضا، فرهنگ کوچک پارسی-بلوچی، بلوچی-پارسی، تهران، بهجت، ۱۳۹۴ش.		* آذرلی، غلامرضا، فرهنگ کوچک پارسی-بلوچی، بلوچی-پارسی، تهران، بهجت، ۱۳۹۴ش.
	* آویشی، نگار و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغال‌زایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه (مطالعه موردی: سوزن‌دوزی شهرستان ایرانشهر)»، فصلنامهٔ پژوهش‌های ایران‌شناسی، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۴۰۲ش.		* آویشی، نگار و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغال‌زایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه (مطالعه موردی: سوزن‌دوزی شهرستان ایرانشهر)»، فصلنامهٔ پژوهش‌های ایران‌شناسی، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۴۰۲ش.
خط ۳۰۲:		خط ۳۰۳:
	* محمودزهی، موسی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، تهران، آبنوس، ۱۳۹۲ش.		* محمودزهی، موسی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، تهران، آبنوس، ۱۳۹۲ش.
	* یاوری، حسین و دیگران، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (۳)، تهران، آذر، ۱۳۹۰ش.		* یاوری، حسین و دیگران، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (۳)، تهران، آذر، ۱۳۹۰ش.
			{{پایان منابع}}

حمید فاضل در ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۱۹

2026-02-12T11:19:15Z

نمایش تغییرات

حمید فاضل در ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۰۴

2026-02-12T11:04:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۳۴
خط ۱:		خط ۱:
	'''بلوچ‌دوزی؛''' دوخت انواع نقوش بلوچ‌دوزی روی پارچه و لباس.		'''بلوچ‌دوزی؛''' دوخت انواع نقوش بلوچ‌دوزی روی پارچه و لباس.

	سوزن‌دوزی بلوچی ~~(بلوچ‌دوزی)،~~ هنری اصیل ~~با ریشه‌هایی~~ که ~~به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد،~~ در ادوار [[ایلخانی]]، [[تیموری]] و [[صفویه\|صفوی]] به بلوغ هنری رسید. امروزه گسترهٔ این هنر از مرزهای [[ایران]] فراتر رفته و علاوه بر استان‌های ~~خراسان،~~ کرمان و ~~هرمزگان،~~ در بخش‌هایی از کشورهای [[پاکستان]]، [[افغانستان]] و [[هندوستان]] نیز رواج دارد. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباس‌های زنانه، کوسن، [[سجاده]] و پرده نقش می‌بندد. در سال‌های اخیر، بلوچ‌دوزی به یک بستر قوی اشتغال‌زایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانواده‌ها است.		بلوچ‌دوزی که سوزن‌دوزی بلوچی نیز گفته می‌شود، هنری اصیل و باستانی است که در ادوار [[ایلخانی]]، [[تیموری]] و [[صفویه\|صفوی]] به بلوغ هنری رسید. امروزه گسترهٔ این هنر از مرزهای [[ایران]] فراتر رفته و علاوه بر استان‌های [[خراسان جنوبی\|خراسان]]، [[استان کرمان\|کرمان]] و [[هرمزگان]]، در بخش‌هایی از کشورهای [[پاکستان]]، [[افغانستان]] و [[هندوستان]] نیز رواج دارد. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباس‌های زنانه، کوسن، [[سجاده]] و پرده نقش می‌بندد. در سال‌های اخیر، بلوچ‌دوزی به یک بستر قوی اشتغال‌زایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانواده‌ها است.

	== تعریف بلوچ‌دوزی ==		== تعریف بلوچ‌دوزی ==
	بلوچ‌دوزی صورت برجسته‌ای از هنرهای سنتی است که در استان [[سیستان]] و [[بلوچستان]] رواج دارد.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> این هنر کاملاً به‌صورت دستی و بدون ماشین‌آلات انجام می‌گیرد که همین امر به کاهش مصرف انرژی و آلودگی کمک می‌کند. تولیدات [[سوزن‌دوزی]] به‌دلیل این‌که به‌روش دستی انجام می‌شود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/نگاهی-به-هنر-سوزندوزی-بلوچی-و-نقش-آن-د/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزن‌دوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref>		بلوچ‌دوزی که با نام‌های سوزن‌دوزی بلوچی، سُوچِندوزی یا سیچِن‌دوزی نیز شناخته می‌شود، مجموعه‌ای از انواع خاص [[سوزن‌دوزی]] است که توسط [[زنان بلوچ]] و با الهام از طبیعت، باورها، آرزوها و تخیلات‌شان خلق می‌شود. این هنر اصیل که ریشه در تاروپود زندگی عشایری دارد، در فهرست میراث معنوی ایران ثبت شده و مهر اصالت سازمان جهانی یونسکو را نیز دریافت کرده است

			بلوچ‌دوزی صورت برجسته‌ای از هنرهای سنتی است که در استان [[سیستان و بلوچستان]] رواج دارد.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> این هنر کاملاً به‌صورت دستی و بدون ماشین‌آلات انجام می‌گیرد که همین امر به کاهش [[مصرف انرژی]] و آلودگی کمک می‌کند. تولیدات [[سوزن‌دوزی]] به‌دلیل این‌که به‌روش دستی انجام می‌شود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/نگاهی-به-هنر-سوزندوزی-بلوچی-و-نقش-آن-د/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزن‌دوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref>

	== تاریخچه ==		== تاریخچه ==
خط ۳۱۶:		خط ۳۱۸:
	* کشاورز، بخش‌رسول، بتل گنج و بلوچی‌زبان گالوار: ۶۲۴۳ ضرب‌المثل بلوچی، قم، سرزمین سبز، ۱۳۹۳ش.		* کشاورز، بخش‌رسول، بتل گنج و بلوچی‌زبان گالوار: ۶۲۴۳ ضرب‌المثل بلوچی، قم، سرزمین سبز، ۱۳۹۳ش.
	* کشاورز، گلناز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزن‌دوزی بلوچ»، دو فصلنامهٔ علمی رجشمار، شماره۱، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش.		* کشاورز، گلناز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزن‌دوزی بلوچ»، دو فصلنامهٔ علمی رجشمار، شماره۱، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش.
	* کشاورز، گلناز و جوادی، شهره، «انتزاع نمادین در زیباشناسی هنر بلوچستان (نمونهٔ موردی: سوزن‌دوزی بلوچ)»، نشریهٔ علمی وزارت علوم، ~~شماره۷۹،~~ ۱۳۹۸ش.		* کشاورز، گلناز و جوادی، شهره، «انتزاع نمادین در زیباشناسی هنر بلوچستان (نمونهٔ موردی: سوزن‌دوزی بلوچ)»، نشریهٔ علمی وزارت علوم، شماره ۷۹، ۱۳۹۸ش.
	* مبارکی، سیاوش و مبارکی، داریوش، «بررسی و تحلیل رنگ و فرم در نقوش اصیل سوزن‌دوزی پرکار بلوچستان»، نخستین همایش رودوزی‌های استان سیستان و بلوچستان، ۱۳۹۵ش.		* مبارکی، سیاوش و مبارکی، داریوش، «بررسی و تحلیل رنگ و فرم در نقوش اصیل سوزن‌دوزی پرکار بلوچستان»، نخستین همایش رودوزی‌های استان سیستان و بلوچستان، ۱۳۹۵ش.
	* محمودخواه، مریم، «نگاهی به هنر سوزن‌دوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۴۰۳ش.		* محمودخواه، مریم، «نگاهی به هنر سوزن‌دوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۴۰۳ش.
	* محمودزهی، موسی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، تهران، آبنوس، ۱۳۹۲ش.		* محمودزهی، موسی، آیین‌ها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، تهران، آبنوس، ۱۳۹۲ش.
	* یاوری، حسین و دیگران، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (۳)، تهران، آذر، ۱۳۹۰ش.		* یاوری، حسین و دیگران، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (۳)، تهران، آذر، ۱۳۹۰ش.

رضا عسکری: /* پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغال‌زایی */

2026-02-12T08:30:20Z

پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغال‌زایی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۳ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۰۰
خط ۲۸۵:		خط ۲۸۵:

	== پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغال‌زایی ==		== پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغال‌زایی ==
	به‌منظور افزایش میزان اشتغال‌زایی [[زنان بلوچ]] در حوزه سوزن‌دوزی و تقویت اقتصاد ~~منطقه،~~ راهکارهایی ارائه شده است، از جمله:		به‌منظور افزایش میزان اشتغال‌زایی [[زنان بلوچ]] در حوزه سوزن‌دوزی و تقویت اقتصاد منطقه سیستان و بلوچستان، راهکارهایی ارائه شده است، از جمله:
	# تعیین و پرداخت حقوق ثابت ماهانه به سوزن‌دوزان فعال.		# تعیین و پرداخت حقوق ثابت ماهانه به سوزن‌دوزان فعال.
	# تضمین خرید محصولات تولیدی توسط نهادهای ذی‌ربط با قیمتی منصفانه.		# تضمین خرید محصولات تولیدی توسط نهادهای ذی‌ربط با قیمتی منصفانه.

رضا عسکری: ابرابزار

2026-02-12T08:29:37Z

ابرابزار

نمایش تغییرات