https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B4%D8%A7%D9%84شال - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T08:17:33Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D9%84&diff=31897&oldid=prevحانیه کلهر: صفحهای تازه حاوی «<big>'''شال'''</big>؛ پارچهای بلند و کمعرض که برای دور کمر، روی سر و یا دور گردن استفاده میشود. شال، نوعی پارچهی پشمی یا کرکی است که همراه لباسهای زمستانی استفاده میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شال دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه شال.]</ref> امروزه ا...» ایجاد کرد2026-04-27T13:20:50Z<p>صفحهای تازه حاوی «<big>'''شال'''</big>؛ پارچهای بلند و کمعرض که برای دور کمر، روی سر و یا دور گردن استفاده میشود. شال، نوعی پارچهی پشمی یا کرکی است که همراه لباسهای زمستانی استفاده میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شال دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه شال.]</ref> امروزه ا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><big>'''شال'''</big>؛ پارچهای بلند و کمعرض که برای دور کمر، روی سر و یا دور گردن استفاده میشود.<br />
<br />
شال، نوعی پارچهی پشمی یا کرکی است که همراه لباسهای زمستانی استفاده میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شال دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه شال.]</ref> امروزه از ابریشم (حریر) نیز برای بانوان، شال تهیه میشود. به شالی که دور سر بسته میشود، دَستار میگویند.<br />
==پیشینه شال==<br />
پژوهشگران، «شار» در منابع تاریخی را همان شال دانستهاند.<ref>رضازاده، فرهنگ شاهنامه، ۱۳۲۰ش، ص۱۷۹؛ باستانی پاریزی، شعر گلنار، شاهنامه فردوسی و شکوه پهلوانی، ۱۳۵۷ش، ص۱۶.</ref> در شاهنامه اشاره شده است که رودابه برای زال، یک شاره سربند گرانًقیمت فرستاده است.<ref> فردوسی، شاهنامه، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۲۱۲.</ref><br />
<br />
در گذشته، مردان به دور کمر خود شال میبستند و وسایل شخصی را نیز درون شال کمر خود قرار میدادند.<ref>مظاهری، زندگی مسلمانان در قرون وسطی، ۱۳۴۸ش، ص۸۷-۸۸.</ref> در عصر صفوی، مردم از دو شال استفاده میکردند. یکی از جنس ابریشم با نقوش گل و یا زربافت که بسیار لطیف و بلند بود و دیگری، ساده و یکرنگ بود و زیبایی شال پیشین را جلوهگر میکرد.<ref>فلسفی، زندگانی شاه عباس اول، ۱۳۳۴ش، ج۲، ص۱۴.</ref> در آن زمان، شالها در رنگهای مختلف از هندوستان وارد ایران میشد. روحانیان برای خواندن نماز، شال خود را از کمر باز میکردند.<ref>الئاریوس، سفرنامه (اصفهان خونین شاه صفی)، ۱۳۷۹ش، ص۶۴۲.</ref> ثروتمندان تا سه شال را روی هم، دور کمر خود میپیچیدند.<ref>Tavernier, les six voyages, 1981, p268.</ref> در تصاویر باقیمانده از آن روزگار، افرادی با شال کمر و شال سر دیده میشوند.<ref>جوانی، بنیانهای مکتب نقاشی اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص۲۱۵و۲۲۷. </ref> این رسم در دورۀ افشاریه و زندیه نیز پایدار بود.<ref>غیبی، هشتهزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، ۱۳۸۵ش، ص۵۱۸. </ref><br />
<br />
در دورۀ قاجاریه که با انقلاب صنعتی اروپا همزمان بود، صنعت شالبافی به اوج شکوفایی رسید. در آن زمان کارخانههای بسیاری در کرمان، کاشان و [[مشهد]] تأسیس شد و شال ایرانی، هم از منظر اجتماعی و هم بهعنوان کالای مهم در تجارت و اقتصاد، مورد توجه قرار گرفت<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۸۳.</ref> و رقیب سرسختی برای شال کشمیری شد.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۸۴-۸۵.</ref> <br />
==انواع شال==<br />
انواع شال در دورۀ قاجار عبارت بود از: لاکی، لاجوردی، بوتهای، شاهی گوزن، اهرامی، ترمه و زنگاری. بیشتر این شالها دارای نقش بود و در دو سر آن تصویر گلدانی بود که با مفتولهای سیم و زر تزیین شده بود. حاشیههای شال نیز زردوزی میشد.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۸۵.</ref> <br />
==مراکز شالبافی==<br />
در زمان قاجار، بهترین نوع شال، در کرمان بافته میشد. این شال در مقایسه با شال کشمیری، ظرافت کمتری داشت؛ اما ارزانتر بود و نقوش متنوعتری در آن بهکار میرفت<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۸۶. </ref> و محصول صادراتی محسوب میشد.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۹۷.</ref> شالهای کرمانی به «شال امیری» شهرت داشتند.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۸۷. </ref> <br />
<br />
شهر مشهد در کنار کرمان از مراکز اصلی شالبافی بود.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۸۸.</ref> با تلاشهای امیرکبیر، کاشان نیز از مراکز بزرگ صنعتی و تولید شال در ایران شد.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۹۰.</ref> مهمترین ویژگی شال کاشان، استفاده از ابریشم در بافت آنها بود.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۹۱. </ref> شالهای کاشان، مشهور به «شالهای حسینقلی خانی» بود.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۹۰.</ref> پس از امیرکبیر، صنعت شالبافی رو به زوال رفت.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۳.</ref> <br />
==کاربرد شال در دورهی قاجار== <br />
مهمترین کاربرد شال در زمان قاجار، استفاده در اجزای لباس بود. شال بهکار رفته در لباس ایرانیان، شأن و جایگاه اجتماعی آنان را نشان میداد. زنان نیز روی سر خود و یا برای زینت لباس خود، از شال استفاده میکردند. روحانیان نیز، عمامۀ خود را با شال میبستند.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۹۲. </ref><br />
<br />
در آن زمان شاهان و مقامات، از شال بهعنوان هدیه و پیشکش استفاده میکردند.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۹۳. </ref> همچنین، برخی شال را بهعنوان مالیات، میپرداختند. در معاملات نیز از شال استفاده میشد. از شال برای تزیین شتر در عید قربان، استقبال از مقام دولتی در روستا، جشنها و سوگواریها نیز استفاده میشد.<ref>شعبانیمقدم، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، ۱۳۹۵ش، ص۹۵. </ref> <br />
==شال در لباسهای محلی==<br />
کماکان، استفاده از شال کمر و شال سر، در برخی اقوام و خردهفرهنگها رایج است. کردها، شالی با طول نه تا بیست متر و عرض سی سانتیمتر دور کمر میپیچند. زنان کرد، شال های رنگارنگ و گلدار، با طول دو متر و عرض یک متر، دور کمر خود میبندند.<ref>ضیاءپور، پوشاک ایلها، چادرنشینان و روستاییان ایران، ۱۳۴۶ش، ص۴۷و۷۸.</ref> همچنین عشایر لر، بختیاری و قشقایی از شال کمر استفاده میکنند.<ref>ضیاءپور، پوشاک ایلها، چادرنشینان و روستاییان ایران، ۱۳۴۶ش، ص۱۱۵و۱۲۸و۱۵۵.</ref> <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
*الئاریوس، آدام، سفرنامه (اصفهان خونین شاه صفی)، بهترجمه حسین کردبچه، تهران، کتاب برای همه، ۱۳۷۹ش.<br />
*باستانی پاریزی، محمدابراهیم، شعر گلنار، شاهنامه فردوسی و شکوه پهلوانی، بهتحقیق مهدی مداینی، تهران، [بینا]، ۱۳۵۷ش.<br />
*جوانی، اصغر، بنیانهای مکتب نقاشی اصفهان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ۱، ۱۳۸۵ش.<br />
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، سایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.<br />
*رضازاده، صادق، فرهنگ شاهنامه، تهران، [بینا]، ۱۳۲۰ش.<br />
*شعبانیمقدم، عادل و دهقاننژاد، مرتضی، «شالبافی در جامعه ایران؛ بررسی تحولات تجارت شال در عصر قاجار»، تاریخنامه ایران بعد از اسلام، س۷، شماره ۱۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.<br />
*ضیاءپور، جلیل، پوشاک ایلها، چادرنشینان و روستاییان ایران، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، ۱۳۴۶ش.<br />
*غیبی، مهرآسا، هشتهزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، ۱۳۸۵ش.<br />
*فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، بهتحقیق جلال خالقیمطلق و محمود امیدسالار، تهران، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۶ش.<br />
*فلسفی، نصرالله، زندگانی شاه عباس اول، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۴ش.<br />
*مظاهری، علی، زندگی مسلمانان در قرون وسطی، بهترجمه مرتضی راوندی، تهران، سپهر، ۱۳۴۸ش.<br />
*Tavernier, jean-baptiste, les six voyages, paris, 1981.</div>حانیه کلهر