سیدعلیرضا سیدموسوی در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۵۹

2026-05-20T01:59:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۵:۲۹
خط ۲:		خط ۲:
	{{درشت\|'''شام غریبان'''}}؛ مراسمی که در شب‌های ۱۱ تا ۱۳ محرم به یاد غربت اسیران کربلا برگزار می‌شود.		{{درشت\|'''شام غریبان'''}}؛ مراسمی که در شب‌های ۱۱ تا ۱۳ محرم به یاد غربت اسیران کربلا برگزار می‌شود.

	شام غریبان شبی است که ایرانیان در غروب عاشورا به یاد غربت و مصیبت خاندان امام حسین سوگواری می‌کنند. این آیین از دورهٔ قاجار در ایران رایج شد و با روشن کردن شمع، حرکت دسته‌های عزاداری در تاریکی و نوحه‌خوانی سوزناک برگزار می‌شود. در روایت‌های تاریخی، پس از شهادت امام حسین، خیمه‌های اهل‌بیت به آتش کشیده شد و حضرت زینب سرپرستی کودکان و پرستاری از امام سجاد را بر عهده داشت. امروزه، شام غریبان در نقاط مختلف ایران با رسوم متنوعی همچون خاموش کردن چراغ‌ها، بردن شمع در دسته‌های عزاداری، مشعل‌گردانی و برپایی سفرهٔ حضرت رقیه برگزار می‌شود. بازتاب این آیین در ادبیات فارسی نیز دیده می‌شود و نشان‌دهندهٔ جایگاه عمیق آن در فرهنگ سوگواری ایرانیان است.		شام غریبان شبی است که ایرانیان در غروب عاشورا به یاد غربت و مصیبت خاندان [[امام حسین]] سوگواری می‌کنند. این آیین از دورهٔ قاجار در ایران رایج شد و با روشن کردن شمع، حرکت دسته‌های عزاداری در تاریکی و نوحه‌خوانی سوزناک برگزار می‌شود. در روایت‌های تاریخی، پس از شهادت امام حسین، خیمه‌های اهل‌بیت به آتش کشیده شد و حضرت زینب سرپرستی کودکان و پرستاری از [[امام سجاد]] را بر عهده داشت. امروزه، شام غریبان در نقاط مختلف ایران با رسوم متنوعی همچون خاموش کردن چراغ‌ها، بردن شمع در دسته‌های عزاداری، مشعل‌گردانی و برپایی سفرهٔ حضرت رقیه برگزار می‌شود. بازتاب این آیین در ادبیات فارسی نیز دیده می‌شود و نشان‌دهندهٔ جایگاه عمیق آن در فرهنگ سوگواری ایرانیان است.

	==مفهوم‌شناسی==		==مفهوم‌شناسی==

حانیه کلهر: صفحه‌ای تازه حاوی «روشن کردن شمع برای مراسم شام غریبان {{درشت|'''شام غریبان'''}}؛ مراسمی که در شب‌های ۱۱ تا ۱۳ محرم به یاد غربت اسیران کربلا برگزار می‌شود. شام غریبان شبی است که ایرانیان در غروب عا...» ایجاد کرد

2026-04-29T08:25:00Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=روشن کردن شمع-شام غریبان|بندانگشتی|روشن کردن شمع برای مراسم شام غریبان {{درشت|'''شام غریبان'''}}؛ مراسمی که در شب‌های ۱۱ تا ۱۳ محرم به یاد غربت اسیران کربلا برگزار می‌شود. شام غریبان شبی است که ایرانیان در غروب عا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:شام غریبان (1).jpg|جایگزین=روشن کردن شمع-شام غریبان|بندانگشتی|روشن کردن شمع برای مراسم شام غریبان]]
{{درشت|'''شام غریبان'''}}؛ مراسمی که در شب‌های ۱۱ تا ۱۳ محرم به یاد غربت اسیران کربلا برگزار می‌شود.

شام غریبان شبی است که ایرانیان در غروب عاشورا به یاد غربت و مصیبت خاندان امام حسین سوگواری می‌کنند. این آیین از دورهٔ قاجار در ایران رایج شد و با روشن کردن شمع، حرکت دسته‌های عزاداری در تاریکی و نوحه‌خوانی سوزناک برگزار می‌شود. در روایت‌های تاریخی، پس از شهادت امام حسین، خیمه‌های اهل‌بیت به آتش کشیده شد و حضرت زینب سرپرستی کودکان و پرستاری از امام سجاد را بر عهده داشت. امروزه، شام غریبان در نقاط مختلف ایران با رسوم متنوعی همچون خاموش کردن چراغ‌ها، بردن شمع در دسته‌های عزاداری، مشعل‌گردانی و برپایی سفرهٔ حضرت رقیه برگزار می‌شود. بازتاب این آیین در ادبیات فارسی نیز دیده می‌شود و نشان‌دهندهٔ جایگاه عمیق آن در فرهنگ سوگواری ایرانیان است.

==مفهوم‌شناسی==
شام غریبان در لغت به‌معنی شبی است که فردی از یار و دیار خود دور مانده باشد. همچنین شامِ مسافری است که وحشت‌زده باشد.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/شام+غریبان دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شام غریبان.]</ref> ایرانیان در غروب روز عاشورا به یاد اسرای [[کربلا]] به سوگواری پرداخته و به این شب، شام غریبان می‌گویند.<ref>محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۶ش، ص۲۴۱؛ پژوهشی در مقتل‌های فارسی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۳.</ref>

==تاریخچه شام غریبان==
[[عزاداری]] شام غریبان از زمان مظفرالدین شاه (۱۲۷۵–۱۲۸۵ش) [[قاجاریه|قاجار]] در ایران رواج یافت و چون نوحهٔ شام غریبان به زبان ترکی است، این احتمال وجود دارد که این آیین همراه مردمان ترک با مظفرالدین شاه به [[تهران]] رسیده باشد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۰–۴۶۳.</ref> در کتب [[زیارت در فرهنگ شیعه|زیارات]] نیز برای عصر [[عاشورا|روز عاشورا]] ادعیه‌ای برای عرض تسلیت به [[حضرت محمد|پیامبر]]، [[امام علی]]، [[حضرت فاطمه]] و [[امام حسن]] وجود دارد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۰–۴۶۱.</ref>

==وقایع شام عاشورا==
لشکر کوفیان در غروب روز عاشورای سال ۶۱ هجری پس از [[شهادت]] [[امام حسین|امام حسین،]] زنان و کودکان را از خیمه‌گاه بیرون رانده و خیمه‌ها را آتش زدند.<ref>الوان ساز خویی، وقایع الایام فی تتمة محرم الحرام، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۱۳۵و۱۵۱.</ref> زنان با دیدن شهیدان کربلا به سر و صورت خود می‌زدند.<ref>رسولی، زینب عقیله بنی‌هاشم، ج۱، ص۵۵.</ref> عمر بن سعد در غروب روز عاشورا، سر امام حسین و سایر شهدا را نزد ابن‌زیاد فرستاد.<ref>قمی، در کربلا چه گذشت (ترجمه نفس المهموم)، ۱۳۷۲ش، ص۴۸۶.</ref> عمر سعد با جمعی از یارانش روز بعد از عاشورا، کشته‌های سپاه خود را دفن کرده و بازماندگان شهدای کربلا را به‌عنوان اسیر به سوی کوفه برد.<ref>رسولی، زینب عقیله بنی هاشم، ج۱، ص۶۱–۶۲.</ref>

نقل شده است که [[حضرت زینب]] در این شب [[نماز]] خود را از ضعف، نشسته خواند.<ref>محسن زاده، سر نینوا زینب کبری، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۸.</ref> وظیفهٔ نگهداری از [[کودک|کودکان]] و پرستاری از [[امام سجاد]] که در آن زمان بیمار بود با حضرت زینب بود. او با سپر قرار دادن خویش مانع از برخورد تازیانه‌ها به کودکان می‌شد.<ref>[http://lib.eshia.ir/27206/1/251/فتجعل قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۳۸۴ش، ص۲۵۱.]</ref> پس از آتش گرفتن خیمه‌ها، حضرت زینب زنان و کودکان را در خیمه‌ای نیم‌سوخته جمع کرد اما دو کودک در زیر بوتهٔ خاری درگذشته بودند.<ref>مازندرانی حائری، معالی السبطین فی احوال الحسن و الحسین، ۱۳۸۳ش، ص۱۵۲.</ref>

==آیین شام غریبان==
در شام غریبان، مردم به [[مسجد|مساجد]] و [[تکیه]]‌ها رفته و با خواندن نوحه‌هایی غمگین به یاد اسرای کربلا می‌گریند. آن‌ها در این شب، شمع روشن می‌کنند.<ref>موسوی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۵۷۴؛ محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۴ش، ص۲۴۰.</ref> مردم به یاد بازماندگان حادثهٔ [[کربلا]] که در صحرا به‌دنبال اجساد شهدا بودند، به‌صورت گروهی در خیابان‌ها و معابر حرکت می‌کنند. یک نفر در میان مردم اشعار و نوحه‌های سوزناک خوانده و سایر افراد با او همنوایی می‌کنند.<ref>فخرالحسینی، دیوان گلچین، ۱۳۹۳ش، ص۱۱۲–۱۱۳؛ سعیدی، فرهنگ مردم میناب، ۱۳۸۶ش، ص۳۷۶.</ref> در برخی نقاط [[ایران]] نیز مردم برای درگذشتگان خود [[شام غریبان]] برگزار می‌کنند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۱۵–۲۱۶.</ref>

==شام غریبان در شهرهای مختلف ایران==
در اغلب نقاط ایران، مردم با پیراهن‌های سیاه<ref>سالور، روزنامهٔ خاطرات، ۱۳۷۴–۱۳۷۸ش، ج۸، ص۶۵۰۶.</ref> در شام غریبان شهدای کربلا، با [[علم (نشان)|علم]] و پرچم و طبل در حال نوحه‌خوانی، در معابر عبور می‌کنند.<ref>میرشکرایی، «محرم و نشانه‌های نمادین»، ۱۳۸۳ش، ص۵۴–۵۵؛ میرشکرایی، «مردم‌شناسی فرهنگ عامه»، ۱۳۷۴ش، ص۴۵۱.</ref> کودکان در جلوی دسته و بزرگترها شمع در دست در پشت سر آن‌ها اشعار سوزناک خوانده و سینه می‌زنند.

'''شام‌غریان در بندر ماهشهر:''' مردم بندر ماهشهر (استان [[خوزستان]]) در شام غریبان، چراغ‌های [[خانه]] را خاموش می‌کردند.<ref>قیصری، فرهنگ عامیانهٔ ماهشهر، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۶.</ref>

'''شام‌عریبان در بروجرد:''' در [[بروجرد]] (استان لرستان) فردی کیسه‌ای کاه در دست گرفته و روی سر عزادارن می‌ریزد.<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ص۲۸۱.</ref>

'''شام‌عربیان در ابیانه:''' در ابیانه (استان [[اصفهان]])، شرکت‌کنندگان در شام غریبان پس از عزاداری به زیارتگاه‌ها می‌روند.<ref>نظری داشلی‌برون، مردم‌شناسی روستای ابیانه، ۱۳۸۴ش، ص۵۸۷.</ref>

'''شام‌غریبان در خور:''' در خور (از توابع بیرجند) یک روز زودتر، شام غریبان برگزار می‌کنند. آن‌ها در شام روز تاسوعا به [[حسینیه]]‌ها رفته و مشعل روشن می‌کنند.<ref>برآبادی، مردم‌نگاری مراسم عزاداری ماه محرم در شهرستان بیرجند، ۱۳۸۰ش، ص۲۰.</ref>

'''شام‌غریان در محمودآباد:''' اهالی روستای محمودآباد بیرجند در غروب روز [[تاسوعا]] و روز عاشورا شام غریبان برگزار می‌کنند. آن‌ها از هر خانه ۴ سینی پر از شمع بیرون آورده و روی سر نگه می‌دارند و اشعاری مانند:

شام غم است امشب / صبح عزا است فردا

افغانِ روز محشر / در کربلا است فردا

را تکرار می‌کنند. سپس به سمت استخری که از روز قبل خالی کرده‌اند رفته و شمع‌ها را داخل استخر می‌چرخانند و نوحه‌خوانی می‌کنند. مردم اجازه می‌دهند تا شمع‌ها تا انتها بسوزند. آن‌ها مقداری از شمع‌های ریخته را برای تبرک میان مردم تقسیم می‌کنند.<ref>برآبادی، مردم‌نگاری مراسم عزاداری ماه محرم در شهرستان بیرجند، ۱۳۸۰ش ص۲۶.</ref>

[[کودک|کودکان]] در حین نگهداری از شمع می‌خوانند:

یتیمی درد بی‌درمان یتیمی/ یتیمی خواری دوران یتیمی.

'''شام‌غریبان در بیرجند:''' مردم بیرجند در شام غریبان در بشکه‌ای چراغی به نشانهٔ تنور خولی روشن می‌کنند. آن‌ها این اشعار را نیز می‌خوانند:

تنور خولی و دیر نصارا / تو منزل کرده‌ای، منزل مبارک

مظلوم حسینم / محروم حسینم.<ref>برآبادی، مردم‌نگاری مراسم عزاداری ماه محرم در شهرستان بیرجند، ۱۳۸۰ش ص۲۵–۲۶و۱۲۰.</ref>

'''شام‌غریبان در قائنات:''' کودکان روستای پیشبر قائنات [[خراسان]] در شام غریبان دست در گردن یکدیگر آویخته و به‌طور ناگهانی در چند دسته وارد مسجد می‌شوند. آن‌ها می‌خوانند:

ما آب نداریم، ما تاب نداریم / طفل صغیریم، بابا نداریم.

دستهٔ دیگر می‌گویند:

شام غریبان حسین امشب است / نالهٔ طفلان حسین امشب است

مظلوم حسینم / امشب کجایی؟

دستهٔ بعدی در جواب می‌خوانند:

طفل صغیری ز حسین گم شده / قامت زینب ز الم خم شده

مظلوم حسینم / امشب کجایی؟.<ref>آذری، «محرم در روستای پیشبر قائنات خراسان جنوبی»، ۱۳۸۸ش، ص۹۴.</ref>

'''شام‌غریبان در شاهرود:''' در شاهرود (استان سمنان)، تابوتی به نشانهٔ تابوت امام حسین و اسب سیاه‌پوشی به نشانهٔ ذوالجناح پیشاپیش دستهٔ شام غریبان حرکت می‌دهند. آن‌ها دو کبوتر را که بال‌هایشان را به رنگ خون درآورده‌اند روی اسب می‌گذارند.<ref>شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص۲۸۲.</ref>

'''شام‌غریبان در بیجار:''' مردم برخی از روستاهای بیجار (استان کردستان) به دو دسته تقسیم می‌شوند. آن‌ها فانوسی در دست گرفته و برق را قطع می‌کنند. گروه اول روی زمین چمباتمه زده و دست روی سر می‌گذارند و با لحنی سوزناک می‌خوانند:

امشب جناب فاطمه / با اضطراب و واهمه

آید به دشت کربلا / گردد به دور کشته‌ها

گوید حسین من چه شد / نور دو عین من چه شد

غریب، حسین / شهید، حسین.

گروه دوم نیز در جواب می‌خوانند: امشب تمام اولیا / با مصطفی با مرتضی

آیند به دشت کربلا / گردند به دور کشته‌ها

گویند حسین من چه شد / نور دو عین من چه شد

غریب، حسین / شهید، حسین.<ref>نصیری، مجن بهشت پنهان، ۱۳۸۹ش، ص۱۳۰.</ref>

'''شام‌غریبان در بوشهر:''' مردم بوشهر از واژهٔ «تی‌بُرد» به‌جای شام غریبان استفاده می‌کنند. آن‌ها در این شب پابرهنه و در حالی که عقال و لباس عربی بر تن دارند به دو گروه تقسیم می‌شوند. مردان در جلو و زنان در پشت سر آن‌ها در فاصله ۳۰ تا ۴۰ متر قرار می‌گیرند. آن‌ها در حالی‌که از کوچه‌ها عبور می‌کنند در فواصل مختلف شمع روشن می‌کنند.<ref>پهلوان، فرهنگ گفتاری در موسیقی ایران استانهای بوشهر و هرمزگان، ۱۳۹۳ش، ج۳، ص۲۲۴–۲۲۵.</ref>

==سفره رقیه در شام‌غریبان==
[[پرونده:شام غریبان (3).jpg|جایگزین=سفره حضرت رقیه در بین‌الحرمین کربلا|بندانگشتی|سفره حضرت رقیه در شب شهادت ایشان، بین‌الحرمین کربلا، مردادماه ۱۴۰۲ش]]
یکی از [[نذر]]های شام غریبان، انداختن [[سفره نذری|سفرهٔ]] حضرت رقیه است. مردم به‌جای سفره از حصیر استفاده کرده و تا حد امکان از ظرف درون سفره استفاده نمی‌کنند. آن‌ها چند شمع روی خشت گِلی روشن کرده و در سفره قرار می‌دهند. درون سفره مقداری [[خرما]] روی [[نان]]، گلاب و مقداری خوراکی که کودکان بپسندند مانند شکلات قرار داده می‌شود. مردم در تاریکی به دور سفره نشسته و برای امام [[عزاداری امام حسین|حسین عزاداری]] می‌کنند.<ref>مؤیدمحسنی، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۰.</ref>

==شام غریبان در ادبیات فارسی==
اصطلاح «شام غریبان» در [[شعر فارسی|اشعار فارسی]] نیز بازتاب یافته است. [[حافظ]] از تعبیر شام غریبان در اشعار خود استفاده کرده است که نشان دهندهٔ رواج این رسم برای درگذشتگان در آن دوره بود.<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh469 حافظ، غزلیات، غزل شماره ۴۶۹، بیت ۳، سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| بیا به شام غریبان و آب دیدة من بین | به سان باده صافی در آبگینه شامی}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
[[صائب تبریزی]] در بیتی بیان کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/saeb/divan-saeb/ghazalkasa/sh3310 صائب تبریزی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره ۳۳۱۰، بیت ۳، سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| دل در آن زلف ندارد غم تنهایی ما | فیض صبح وطن این شام غریبان دارد}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* آذری، محمد، «محرم در روستای پیشبر قائنات خراسان جنوبی»، فصل‌نامهٔ نجوای فرهنگ، تهران، س۴، شماره ۱۳، ۱۳۸۸ش.
* الوان‌ساز خویی، محمد، وقایع الأیام فی تتمة محرم الحرام، به‌تحقیق علی تبریزی خیابانی، قم، غرفه الإسلام، ۱۳۸۶ش.
* برآبادی، احمد و دیگران، مردم‌نگاری مراسم عزاداری ماه محرم در شهرستان بیرجند، تهران، قلم آشنا، چ۱، ۱۳۸۰ش.
* پهلوان، کیوان، فرهنگ گفتاری در موسیقی ایران استان‌های بوشهر و هرمزگان، تهران، آرون، ۱۳۹۳ش.
* جمعی از نویسندگان، پژوهشی در مقتل‌های فارسی، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش.
* حافظ، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش.
* رسولی، هاشم، زینب عقیله بنی‌هاشم، تهران، نشر مشعر، [بی تا].
* سالور، قهرمان‌میرزا (عین‌السلطنه)، روزنامهٔ خاطرات، به‌تحقیق مسعود سالور و ایرج افشار، تهران، اساطیر، ۱۳۷۴–۱۳۷۸ش.
* سعیدی، سهراب، فرهنگ مردم میناب، تهران، ائلشن، ۱۳۸۶ش.
* شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، تهران، مؤلف، ۱۳۷۱ش.
* شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
* صائب تبریزی، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش.
* فخرالحسینی، عبدالحسین، دیوان گلچین، تهران، گواهان، ۱۳۹۳ش.
* قزوینی، محمدکاظم، زینب الکبری من المهد الی اللحد، قم، لسان‌الصدق، ۱۳۸۴ش.
* قمی، عباس، در کربلا چه گذشت؟ (ترجمه نفس المهموم)، به‌ترجمه شیخ محمدباقر کمره‌ای، قم، انتشارات مسجد مقدس جمکران، چ۳، ۱۳۷۲ش.
* قیصری، عیسی، فرهنگ عامیانهٔ ماهشهر، تهران، سمیر، ۱۳۹۱ش.
* کرزبر یاراحمدی، غلام‌حسین، فرهنگ مردم بروجرد، به‌تحقیق علی آنی‌زاده، تهران، طرح آینده، ۱۳۸۸ش.
* محسن‌زاده، محمدعلی، سر نینوا زینب کبری علیها السلام، تهران، مشعر، ۱۳۸۸ش.
* محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، معروف، ۱۳۷۴ش.
* مازندرانی حائری، محمدمهدی، معالی السبطین فی احوال الحسن و الحسین، قم، صبح صادق، ۱۳۸۳ش.
* مستوفی، عبدالله، شرح زندگی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، تهران، زوار، ۱۳۸۴ش.
* مؤیدمحسنی، مهری، فرهنگ عامیانهٔ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش.
* میرشکرایی، محمد، «محرم و نشانه‌های نمادین»، کتاب ماه هنر، تهران، شماره ۷۵–۷۶، ۱۳۸۳ش.
* میرشکرایی، محمد، «مردم‌شناسی فرهنگ عامه»، کتاب گیلان، به‌تحقیق ابراهیم اصلاح عربانی، تهران، ۱۳۷۴ش.
* نصیری، معصومه و اسمعیلی، مریم، مجن بهشت پنهان، تهران، پردازش‌گران، ۱۳۸۹ش.
* نظری داشلی‌برون، زلیخا و دیگران، مردم‌شناسی روستای ابیانه، تهران، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، ۱۳۸۴ش.
* موسوی گرمارودی، محمدصادق و دیگران، فرهنگ عاشورا، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۴ش.
{{پایان منابع}}

شام غریبان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی در ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۱:۵۹