شایعه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

رضا عسکری: ابرابزار

2026-05-30T06:03:40Z

ابرابزار

رضا عسکری: /* منابع */

2026-05-30T06:03:26Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۳۳
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* قرآن کریم.		* قرآن کریم.
			* ابوالحسنی، علی، کالبد شکافی چند شایعه درباره شیخ فضل‌الله نوری، تهران، موسسه تاریخ معاصر ایران، 1391ش.
	* افروز، غلامعلی، «مبانی روانشناختی شایعه»، مجله روان‌شناسی و علوم تربیتی، دوره ۲، شماره پیاپی ۸۸۲، ۱۳۷۴ش.		* افروز، غلامعلی، «مبانی روانشناختی شایعه»، مجله روان‌شناسی و علوم تربیتی، دوره ۲، شماره پیاپی ۸۸۲، ۱۳۷۴ش.
	* بابایی آقبلاغ، مریم و ستاری اردبیلی، فرزاد، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، مجله علوم روان‌شناختی، دوره ۱۷، شماره ۶۹، ۱۳۹۷ش.		* بابایی آقبلاغ، مریم و ستاری اردبیلی، فرزاد، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، مجله علوم روان‌شناختی، دوره ۱۷، شماره ۶۹، ۱۳۹۷ش.
	* «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.		* «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
			* پیرنیا، حسن، تاریخ ایران باستان، تهران، دنیای کتاب، 1362ش.
	* جادران، زهرا سادات، «دلایل حرمت شایعه پراکنی و تأثیرات آن بر جامعه»، مجله معارف علوم اسلامی و علوم انسانی، شماره ۱۷، ۱۴۰۳ش.		* جادران، زهرا سادات، «دلایل حرمت شایعه پراکنی و تأثیرات آن بر جامعه»، مجله معارف علوم اسلامی و علوم انسانی، شماره ۱۷، ۱۴۰۳ش.
	* چراغی، زهره، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، سال اول، شماره ۲، ۱۳۹۰ش.		* چراغی، زهره، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، سال اول، شماره ۲، ۱۳۹۰ش.
خط ۹۳:		خط ۹۵:
	* «شایعه»، وب‌سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ دی ۱۴۰۲ش.		* «شایعه»، وب‌سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ دی ۱۴۰۲ش.
	* عسگری، شاداب، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، علوم و فنون نظامی، سال ششم، ش۱۳، ۱۳۸۸ش.		* عسگری، شاداب، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، علوم و فنون نظامی، سال ششم، ش۱۳، ۱۳۸۸ش.
			* عین‌السلطنة، قهرمان میرزا، روزنامه خاطرات عین‌السلطنة، به تحقیق و تصحیح مسعود سالور و ایرج افشار، تهران، اساطیر، 1376ش.
	* غروی نائینی، نهله و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، مجله لسان صدق، دوره ۱، ش۳، ۱۳۹۹ش.		* غروی نائینی، نهله و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، مجله لسان صدق، دوره ۱، ش۳، ۱۳۹۹ش.
	* فکوهی، ناصر، «تبارشناسی شایعه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۳ش.		* فکوهی، ناصر، «تبارشناسی شایعه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۳ش.

رضا عسکری: /* مفهوم‌شناسی */

2026-05-30T06:01:09Z

مفهوم‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۳۱
خط ۸:		خط ۸:

	گاهی برای باورپذیر کردن شایعه، بخشی از خبر تاییدشده و واقعیت در آن گنجانده می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1185625/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A7%D حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص۴1.]</ref> [[قرآن]] شایعه‌پردازان را '''مرجفون''' نامیده<ref>سوره احزاب، آیه 60.</ref> به‌معنای کسانی‌که شایعه می‌پراکنند تا جامعه را دچار تشویش و اضطراب کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/17/458/%C2«ÙÙØ±ÙØ¬ÙÙÙÙÙ%C2»_Ø§Ø²_ÙØ§Ø¯Ù_%C2«Ø§Ø±Ø¬Ø§Ù%C2»Ø مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج17، ص458.]</ref> مطالعات نشان می‌دهد که شایعات در همهٔ جوامع وجود دارد. بعضی پژوهشگران عقیده دارند هرجا که [[انسان]] و [[زبان]] وجود دارد. شایعه نیز به وجود می‌آید.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> دانشمندان [[علوم اجتماعی]]، شایعه را جزئی از [[فرهنگ]]<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲۲.]</ref> و یک پدیدهٔ اجتماعی تلقی می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص67.]</ref>		گاهی برای باورپذیر کردن شایعه، بخشی از خبر تاییدشده و واقعیت در آن گنجانده می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1185625/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A7%D حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص۴1.]</ref> [[قرآن]] شایعه‌پردازان را '''مرجفون''' نامیده<ref>سوره احزاب، آیه 60.</ref> به‌معنای کسانی‌که شایعه می‌پراکنند تا جامعه را دچار تشویش و اضطراب کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/17/458/%C2«ÙÙØ±ÙØ¬ÙÙÙÙÙ%C2»_Ø§Ø²_ÙØ§Ø¯Ù_%C2«Ø§Ø±Ø¬Ø§Ù%C2»Ø مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج17، ص458.]</ref> مطالعات نشان می‌دهد که شایعات در همهٔ جوامع وجود دارد. بعضی پژوهشگران عقیده دارند هرجا که [[انسان]] و [[زبان]] وجود دارد. شایعه نیز به وجود می‌آید.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> دانشمندان [[علوم اجتماعی]]، شایعه را جزئی از [[فرهنگ]]<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲۲.]</ref> و یک پدیدهٔ اجتماعی تلقی می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص67.]</ref>

			== پیشینه ==
			شايعه‌سازی، سابقه طولانی در جامعه بشری دارد. در تاریخ ایران، شایعات پیرامون زندگی و مرگ پادشاهان و درباریان، رواج بسیاری داشته است؛ از شایعه مرگ اسکندر به هنگام زخمی‌شدن او در جنگ با مالیان گرفته؛<ref>پیرنیا، تاریخ ایران باستان، 1362ش، ج2، ص1827-1828.</ref> تا شایعه فوت ناصرالدین شاه قاجار به هنگام کسالت او.<ref>عین‌السلطنة، روزنامه خاطرات عین‌السلطنة، 1368ش، ج2، ص1131.</ref> در [[نهضت مشروطه]]، شایعات فراوانی درباره شخصیت‌های اصلی نهضت، در جامعه ایرانی رواج یافت.<ref>ابوالحسنی، کالبد شکافی چند شایعه درباره شیخ فضل‌الله نوری، 1391ش، ص13.</ref> در تاریخ صدر اسلام نیز به شایعه کشته‌شدن پیامبر خدا در جنگ احد، اشاره شده که باعث تضعیف سپاه مسلمانان شد.<ref>مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ج3، 1374ش، صص114-119.</ref>

	== انواع شایعه ==		== انواع شایعه ==

علیرضا محمددوست در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۴

2026-05-02T14:34:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۰۴
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:شایعه.png\|جایگزین=انتشار شایعه بازداشت خانگی اسماعیل قاآنی از سوی شبکه ایران اینترنشنال\|بندانگشتی\|انتشار شایعه بازداشت خانگی اسماعیل قاآنی از سوی شبکه ایران اینترنشنال]]
	'''شایعه'''؛ انتشار خبر ساختگی و بدون منبع مطمئن.		'''شایعه'''؛ انتشار خبر ساختگی و بدون منبع مطمئن.

خط ۹:		خط ۱۰:

	== انواع شایعه ==		== انواع شایعه ==
			[[پرونده:شایعه۱.png\|جایگزین=واکنش محمدعلی کشاورز به شایعه درگذشت خودش\|بندانگشتی\|واکنش محمدعلی کشاورز به شایعه درگذشت خودش]]
	در منابع علوم اجتماعی و ارتباطات، شایعه از منظرهای مختلفی، دسته‌بندی شده است، ازجمله:		در منابع علوم اجتماعی و ارتباطات، شایعه از منظرهای مختلفی، دسته‌بندی شده است، ازجمله:
	* '''محتوا''': بعضی شایعات بازتاب‌دهندهٔ آرزوها، تمایلات و امیدهای یک گروه اجتماعی هستند که از آن با عنوان شایعات رؤیایی یاد می‌شود. بعضی شایعات نیز ترس‌ها، نگرانی‌ها و احساس ناامنی یک گروه خاص را منعکس می‌سازند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1185625/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A7%D حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص45.]</ref>		* '''محتوا''': بعضی شایعات بازتاب‌دهندهٔ آرزوها، تمایلات و امیدهای یک گروه اجتماعی هستند که از آن با عنوان شایعات رؤیایی یاد می‌شود. بعضی شایعات نیز ترس‌ها، نگرانی‌ها و احساس ناامنی یک گروه خاص را منعکس می‌سازند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1185625/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A7%D حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص45.]</ref>
خط ۲۷:		خط ۲۹:

	== پیامدهای شایعه ==		== پیامدهای شایعه ==
			[[پرونده:شایعه۲.png\|جایگزین=واکنش گوهر خیراندیش به شایعه مهاجرتش از ایران\|بندانگشتی\|واکنش گوهر خیراندیش به شایعه مهاجرتش از ایران]]
	از منظر علوم رفتاری و اجتماعی، شایعه دارای توانمندی ذاتی برای ایجاد اثرات مخرب و بلندمدت در سطوح فردی، سازمانی و جامعه‌شناختی است.		از منظر علوم رفتاری و اجتماعی، شایعه دارای توانمندی ذاتی برای ایجاد اثرات مخرب و بلندمدت در سطوح فردی، سازمانی و جامعه‌شناختی است.

خط ۵۷:		خط ۶۰:

	== شایعه در فرهنگ ایرانی ==		== شایعه در فرهنگ ایرانی ==
			[[پرونده:شایعه۳.png\|جایگزین=انتشار شایعه پنهان شدن سید علی خامنه‌ای در پناهگاه زیرزمینی\|بندانگشتی\|انتشار شایعه پنهان شدن سید علی خامنه‌ای در پناهگاه زیرزمینی از سوی شبکه ایران اینترنشنال]]
	شایعه‌پراکنی در فرهنگ فارسی با اصطلاح «'''چو انداختن'''» نیز یاد می‌شود و به کسی که خبر دروغ و بی‌اساسی را شهرت دهد، '''چوانداز''' می‌گویند.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/چو-انداختن/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چو انداختن].</ref> مثل‌های ایرانی مانند «[[از کاه، کوهی ساختن]]» و «[[یک کلاغ را چهل کلاغ کردن]]»،<ref>دهخدا، امثال و حکم، ج4، 1383ش، ص2049.</ref> در واکنش به شایعه‌پراکنانی است که خبر را با شاخ و برگ‌های فراوان نقل می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> برخی پژوهشگران، [[فرهنگ شفاهی]] و [[ضرب‌المثل]]‌های مشهوری مثل «[[تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها]]»،<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲5.]</ref> همچنین سطح مطالعهٔ کم را از عوامل اثرپذیری [[جامعه ایرانی]] در برابر شایعات می‌دانند.<ref>[https://elmnet.ir/Content/UserProfile/Document/10046966-4b976e90-12bf-4684-b4e4-da3feac1cdae.pdf رضائیان فرد و چولکی، «بررسی علل و عوامل مؤثر در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، ۱۳۹۵ش، ص126.]</ref>		شایعه‌پراکنی در فرهنگ فارسی با اصطلاح «'''چو انداختن'''» نیز یاد می‌شود و به کسی که خبر دروغ و بی‌اساسی را شهرت دهد، '''چوانداز''' می‌گویند.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/چو-انداختن/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چو انداختن].</ref> مثل‌های ایرانی مانند «[[از کاه، کوهی ساختن]]» و «[[یک کلاغ را چهل کلاغ کردن]]»،<ref>دهخدا، امثال و حکم، ج4، 1383ش، ص2049.</ref> در واکنش به شایعه‌پراکنانی است که خبر را با شاخ و برگ‌های فراوان نقل می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> برخی پژوهشگران، [[فرهنگ شفاهی]] و [[ضرب‌المثل]]‌های مشهوری مثل «[[تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها]]»،<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲5.]</ref> همچنین سطح مطالعهٔ کم را از عوامل اثرپذیری [[جامعه ایرانی]] در برابر شایعات می‌دانند.<ref>[https://elmnet.ir/Content/UserProfile/Document/10046966-4b976e90-12bf-4684-b4e4-da3feac1cdae.pdf رضائیان فرد و چولکی، «بررسی علل و عوامل مؤثر در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، ۱۳۹۵ش، ص126.]</ref>

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:شایعه را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به شایعه منتقل کرد

2026-04-12T16:12:27Z

حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:شایعه را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به شایعه منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۳ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۴۲
(بدون تفاوت)

حمید فاضل: ابرابزار

2026-02-20T08:31:26Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

حمید فاضل: بازسازی متن

2026-02-20T08:30:14Z

بازسازی متن

نمایش تغییرات

رضا عسکری: /* شایعه در فضای مجازی */

2026-02-19T11:09:28Z

شایعه در فضای مجازی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۳۹
خط ۵۳:		خط ۵۳:

	== شایعه در فضای مجازی ==		== شایعه در فضای مجازی ==
	امروزه، [[شبکه‌های اجتماعی]] و [[فضای مجازی]]، یکی از بسترهای جدید برای نشر سریع اطلاعات<ref>[https://www.sid.ir/paper/984909/fa قمی اویل و دیگران، «واکاوی مدیریت شایعه در بستر شبکه‌های اجتماعی با روش فراترکیب از منظر مفاهیم اسلامی»، ۱۴۰۰ش، ص۱۷۴.]</ref> و ابزاری مهم برای کسب اخبار در سراسر جهان محسوب می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1563697341-10227-97-13.pdf آزادی و دیگران، «تفاوت‌های خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص12.]</ref> با این حال، کارشناسان، انتشار شایعه از طریق شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی را یکی از تهدیدات مهم رسانه‌ای در همهٔ جوامع برشمرده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1563697341-10227-97-13.pdf آزادی و دیگران، «تفاوت‌های خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص11.]</ref> هر روزه شایعات زیادی در موضوعات مختلف اجتماعی یا سیاسی مثل مرگ چهره‌های مشهور، پیام‌های با محتوای برانگیزانندهٔ احساسات، شایعات انتخاباتی، شایعات مربوط به خطرات، در شبکه‌های اجتماعی انتشار می‌یابد.<ref>[~~[«۵~~ شایعه رایج در ~~فضای مجازی را بشناسید»،~~ وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]]</ref> وقوع شایعه در آمریکا در سال ۲۰۱۶م به حدی بود که واژه «خبرجعلی» که به شایعه اشاره داشت به‌عنوان کلمۀ سال انتخاب شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1563697341-10227-97-13.pdf آزادی و دیگران، «تفاوت‌های خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص12.]</ref> بعضی کارشناسان با اشاره به نوع طراحی شبکه‌های اجتماعی مانند [[اینستاگرام]] یا [[تلگرام]]، انتشار خبر در آن‌را بر اساس الگوریتم‌ها، لایک‌ها و گرایش‌های خاصی دانسته‌اند که در آن، ارزش خبری یا صحت مطلب کمترین اهمیت را دارد و الگوریتم‌ها تعیین می‌کنند چه چیزی دیده ‌شود.<ref> [https://www.1pezeshk.com/archives/2026/02/moving-beyond-social-media-algorithms.html «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک.]</ref>		امروزه، [[شبکه‌های اجتماعی]] و [[فضای مجازی]]، یکی از بسترهای جدید برای نشر سریع اطلاعات<ref>[https://www.sid.ir/paper/984909/fa قمی اویل و دیگران، «واکاوی مدیریت شایعه در بستر شبکه‌های اجتماعی با روش فراترکیب از منظر مفاهیم اسلامی»، ۱۴۰۰ش، ص۱۷۴.]</ref> و ابزاری مهم برای کسب اخبار در سراسر جهان محسوب می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1563697341-10227-97-13.pdf آزادی و دیگران، «تفاوت‌های خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص12.]</ref> با این حال، کارشناسان، انتشار شایعه از طریق شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی را یکی از تهدیدات مهم رسانه‌ای در همهٔ جوامع برشمرده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1563697341-10227-97-13.pdf آزادی و دیگران، «تفاوت‌های خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص11.]</ref> هر روزه شایعات زیادی در موضوعات مختلف اجتماعی یا سیاسی مثل مرگ چهره‌های مشهور، پیام‌های با محتوای برانگیزانندهٔ احساسات، شایعات انتخاباتی، شایعات مربوط به خطرات، در شبکه‌های اجتماعی انتشار می‌یابد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5822674/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%B5-%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C «شایعاتی که در فضای مجازی رواج پیدا کرده است/ ۵ شایعه رایج در شبکه‌های اجتماعی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان].</ref> وقوع شایعه در آمریکا در سال ۲۰۱۶م به حدی بود که واژه «خبرجعلی» که به شایعه اشاره داشت به‌عنوان کلمۀ سال انتخاب شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1563697341-10227-97-13.pdf آزادی و دیگران، «تفاوت‌های خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص12.]</ref> بعضی کارشناسان با اشاره به نوع طراحی شبکه‌های اجتماعی مانند [[اینستاگرام]] یا [[تلگرام]]، انتشار خبر در آن‌را بر اساس الگوریتم‌ها، لایک‌ها و گرایش‌های خاصی دانسته‌اند که در آن، ارزش خبری یا صحت مطلب کمترین اهمیت را دارد و الگوریتم‌ها تعیین می‌کنند چه چیزی دیده ‌شود.<ref> [https://www.1pezeshk.com/archives/2026/02/moving-beyond-social-media-algorithms.html «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک.]</ref>

	به باور بعضی از کارشناسان، متغیرهایی مانند اعتماد به فضای مجازی، مشارکت افراد با طبقات اجتماعی مختلف در انتشار شایعه،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1592029218-10103-29-7.pdf دانش و دیگران، «تأثیر شایعه فضای مجازی بر نظم و امنیت جامعه؛ دیدگاه پژوهی کارمندان شهرداری تهران»، ص۱۲.]</ref> عدم امکان شناسایی هویت واقعی کاربران در شبکه‌های اجتماعی و نیز نبودِ کنترل بر محتوای تولید شده در این شبکه‌ها، در شکل‌گیری و ترویج سریع شایعات در فضای مجازی، مؤثر بوده است.<ref>[https://elmnet.ir/Content/UserProfile/Document/10046966-4b976e90-12bf-4684-b4e4-da3feac1cdae.pdf رضائیان فرد و چولکی، «بررسی علل و عوامل مؤثر در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، ۱۳۹۵ش، ص126.]</ref>		به باور بعضی از کارشناسان، متغیرهایی مانند اعتماد به فضای مجازی، مشارکت افراد با طبقات اجتماعی مختلف در انتشار شایعه،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1592029218-10103-29-7.pdf دانش و دیگران، «تأثیر شایعه فضای مجازی بر نظم و امنیت جامعه؛ دیدگاه پژوهی کارمندان شهرداری تهران»، ص۱۲.]</ref> عدم امکان شناسایی هویت واقعی کاربران در شبکه‌های اجتماعی و نیز نبودِ کنترل بر محتوای تولید شده در این شبکه‌ها، در شکل‌گیری و ترویج سریع شایعات در فضای مجازی، مؤثر بوده است.<ref>[https://elmnet.ir/Content/UserProfile/Document/10046966-4b976e90-12bf-4684-b4e4-da3feac1cdae.pdf رضائیان فرد و چولکی، «بررسی علل و عوامل مؤثر در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، ۱۳۹۵ش، ص126.]</ref>

رضا عسکری: /* منابع */ ابرابزار

2026-02-19T11:08:42Z

منابع: ابرابزار

رضا عسکری: /* زمینه‌های ایجاد و گسترش شایعه */

2026-02-19T11:06:58Z

زمینه‌های ایجاد و گسترش شایعه

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۳۳
خط ۵:		خط ۵:

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	واژه عربی شایعه به‌معنای خبر بی‌اصل و نادرست یا خبری که درستی آن معلوم نیست،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/شایعه/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شایعه.]</ref> در اصطلاح به خبری گفته می‌شود که بدون استناد به منبع مطمئن میان افراد یا جامعه منتشر می‌شود. غالب شایعات پیرامون رویدادهای مهم، اشخاص مشهور، مسئولان، سازمان‌ها و نهادها ساخته و پرداخته می‌شود.<ref>[https://jpsyedu.ut.ac.ir/article_12922.html افروز، «مبانی روانشناختی شایعه»، 1374ش، ص3.]</ref> منبع خبر در شایعه کم‌رنگ بوده و غالباً با جملاتی مثل «می‌گویند»، «راستی شنیده‌ای» آغاز می‌شود یا اینکه شنیدهٔ خود را به افراد مورد اطلاع نسبت می‌دهند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1628237038-10444-1400-22.pdf کرامتی مقدم و دیگران، «مروری بر تأثیرات شبکه‌های اجتماعی در تولید، انتشار و باورپذیری شایعه در سطح جامعه»، ۱۴۰۰ش، ص۱۵۹.]</ref> بعضی پژوهشگران مطالعات اجتماعی، تفاوت اصلی [[دروغ]] و [[شایعه]] را در دو عنصر عمد و آگاهی می‌دانند؛ در دروغ، فرد یا گروهی آگاهانه و با قصد مشخص [[حقیقت]] را کتمان یا [[تحریف]] می‌کند، در حالی که در شایعه، لزوماً چنین خودآگاهی وجود ندارد و ممکن است انتقال‌دهندگان نیز دربارهٔ آن تردید داشته باشند، اما احتمال نادرست بودن آن را نادیده می‌گیرند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/26289/تبارشناسی-%C2«Ø´Ø§ÛØ¹Ù%C2»-Ø¯Ø±-Ú¯ÙØª-ÙÚ¯Ù-Ø¨Ø§-ÙØ§ØµØ±-ÙÚ©ÙÙÛ فکوهی، «تبارشناسی شایعه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>		واژه عربی شایعه به‌معنای خبر بی‌اصل و نادرست یا خبری که درستی آن معلوم نیست،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/شایعه/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شایعه.]</ref> در اصطلاح به خبری گفته می‌شود که بدون استناد به منبع مطمئن میان افراد یا جامعه منتشر می‌شود. غالب شایعات پیرامون رویدادهای مهم، اشخاص مشهور، مسئولان، سازمان‌ها و نهادها ساخته و پرداخته می‌شود.<ref>[https://jpsyedu.ut.ac.ir/article_12922.html افروز، «مبانی روانشناختی شایعه»، 1374ش، ص3.]</ref> منبع خبر در شایعه کم‌رنگ بوده و غالباً با جملاتی مثل «می‌گویند»، «راستی شنیده‌ای» آغاز می‌شود یا اینکه شنیدهٔ خود را به افراد مورد اطلاع نسبت می‌دهند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1628237038-10444-1400-22.pdf کرامتی مقدم و دیگران، «مروری بر تأثیرات شبکه‌های اجتماعی در تولید، انتشار و باورپذیری شایعه در سطح جامعه»، ۱۴۰۰ش، ص۱۵۹.]</ref> بعضی پژوهشگران مطالعات اجتماعی، تفاوت اصلی [[دروغ]] و شایعه را در دو عنصر عمد و آگاهی می‌دانند؛ در دروغ، فرد یا گروهی آگاهانه و با قصد مشخص [[حقیقت]] را کتمان یا [[تحریف]] می‌کند، در حالی که در شایعه، لزوماً چنین خودآگاهی وجود ندارد و ممکن است انتقال‌دهندگان نیز دربارهٔ آن تردید داشته باشند، اما احتمال نادرست بودن آن را نادیده می‌گیرند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/26289/تبارشناسی-%C2«Ø´Ø§ÛØ¹Ù%C2»-Ø¯Ø±-Ú¯ÙØª-ÙÚ¯Ù-Ø¨Ø§-ÙØ§ØµØ±-ÙÚ©ÙÙÛ فکوهی، «تبارشناسی شایعه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

	گاهی برای باورپذیر کردن شایعه، بخشی از خبر تاییدشده و واقعیت در آن گنجانده می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1185625/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A7%D حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص۴1.]</ref> [[قرآن]] شایعه‌پردازان را '''مرجفون''' نامیده<ref>سوره احزاب، آیه 60.</ref> به‌معنای کسانی‌که شایعه می‌پراکنند تا جامعه را دچار تشویش و اضطراب کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/17/458/%C2«ÙÙØ±ÙØ¬ÙÙÙÙÙ%C2»_Ø§Ø²_ÙØ§Ø¯Ù_%C2«Ø§Ø±Ø¬Ø§Ù%C2»Ø مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج17، ص458.]</ref> مطالعات نشان می‌دهد که شایعات در همهٔ جوامع وجود دارد. بعضی پژوهشگران عقیده دارند هرجا که [[انسان]] و [[زبان]] وجود دارد. شایعه نیز به وجود می‌آید.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> دانشمندان [[علوم اجتماعی]]، شایعه را جزئی از [[فرهنگ]]<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲۲.]</ref> و یک پدیدهٔ اجتماعی تلقی می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص67.]</ref>		گاهی برای باورپذیر کردن شایعه، بخشی از خبر تاییدشده و واقعیت در آن گنجانده می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1185625/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A7%D حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص۴1.]</ref> [[قرآن]] شایعه‌پردازان را '''مرجفون''' نامیده<ref>سوره احزاب، آیه 60.</ref> به‌معنای کسانی‌که شایعه می‌پراکنند تا جامعه را دچار تشویش و اضطراب کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/17/458/%C2«ÙÙØ±ÙØ¬ÙÙÙÙÙ%C2»_Ø§Ø²_ÙØ§Ø¯Ù_%C2«Ø§Ø±Ø¬Ø§Ù%C2»Ø مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج17، ص458.]</ref> مطالعات نشان می‌دهد که شایعات در همهٔ جوامع وجود دارد. بعضی پژوهشگران عقیده دارند هرجا که [[انسان]] و [[زبان]] وجود دارد. شایعه نیز به وجود می‌آید.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> دانشمندان [[علوم اجتماعی]]، شایعه را جزئی از [[فرهنگ]]<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲۲.]</ref> و یک پدیدهٔ اجتماعی تلقی می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص67.]</ref>

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	~~شايعه‌سازی،~~ سابقه طولانی در جامعه بشری دارد. در تاریخ ایران، شایعات پیرامون زندگی و مرگ پادشاهان و درباریان، رواج بسیاری داشته است؛ از شایعه مرگ اسکندر به هنگام زخمی‌شدن او در جنگ با مالیان گرفته؛<ref>پیرنیا، تاریخ ایران باستان، 1362ش، ج2، ص1827-1828.</ref> تا شایعه فوت ناصرالدین شاه قاجار به هنگام کسالت او.<ref>عین‌السلطنة، روزنامه خاطرات عین‌السلطنة، 1368ش، ج2، ص1131.</ref> در [[نهضت مشروطه]]، شایعات فراوانی ~~درباره~~ شخصیت‌های اصلی نهضت، در جامعه ایرانی رواج یافت.<ref>ابوالحسنی، کالبد شکافی چند شایعه ~~درباره~~ شیخ فضل‌الله نوری، 1391ش، ص13.</ref> در تاریخ صدر اسلام نیز به شایعه کشته‌شدن پیامبر خدا در جنگ احد، اشاره شده که باعث تضعیف سپاه مسلمانان شد.<ref>~~مكارم شيرازى، تفسير~~ نمونه، ج3، 1374ش، صص114-119.</ref>		شایعه‌سازی، سابقه طولانی در جامعه بشری دارد. در تاریخ ایران، شایعات پیرامون زندگی و مرگ پادشاهان و درباریان، رواج بسیاری داشته است؛ از شایعه مرگ اسکندر به هنگام زخمی‌شدن او در جنگ با مالیان گرفته؛<ref>پیرنیا، تاریخ ایران باستان، 1362ش، ج2، ص1827-1828.</ref> تا شایعه فوت ناصرالدین شاه قاجار به هنگام کسالت او.<ref>عین‌السلطنة، روزنامه خاطرات عین‌السلطنة، 1368ش، ج2، ص1131.</ref> در [[نهضت مشروطه]]، شایعات فراوانی دربارهٔ شخصیت‌های اصلی نهضت، در جامعه ایرانی رواج یافت.<ref>ابوالحسنی، کالبد شکافی چند شایعه دربارهٔ شیخ فضل‌الله نوری، 1391ش، ص13.</ref> در تاریخ صدر اسلام نیز به شایعه کشته‌شدن پیامبر خدا در جنگ احد، اشاره شده که باعث تضعیف سپاه مسلمانان شد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج3، 1374ش، صص114-119.</ref>

	== انواع شایعه ==		== انواع شایعه ==
خط ۶۳:		خط ۶۳:

	== شایعه در فرهنگ ایرانی ==		== شایعه در فرهنگ ایرانی ==
	[[پرونده:شایعه۳.png\|جایگزین=انتشار شایعه پنهان شدن سید علی خامنه‌ای در پناهگاه زیرزمینی\|بندانگشتی\|انتشار شایعه پنهان شدن سید علی خامنه‌ای در پناهگاه ~~زیرزمینی~~ از سوی شبکه ایران اینترنشنال]]		[[پرونده:شایعه۳.png\|جایگزین=انتشار شایعه پنهان شدن سید علی خامنه‌ای در پناهگاه زیرزمینی\|بندانگشتی\|انتشار شایعه پنهان شدن سید علی خامنه‌ای در پناهگاه زیرزمینی از سوی شبکه ایران اینترنشنال]]
	شایعه‌پراکنی در فرهنگ فارسی با اصطلاح «'''چو انداختن'''» نیز یاد می‌شود و به کسی که خبر دروغ و بی‌اساسی را شهرت دهد، '''چوانداز''' می‌گویند.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/چو-انداختن/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چو انداختن].</ref> مثل‌های ایرانی مانند «[[از کاه، کوهی ساختن]]» و «[[یک کلاغ را چهل کلاغ کردن]]»،<ref>دهخدا، امثال و حکم، ج4، 1383ش، ص2049.</ref> در واکنش به شایعه‌پراکنانی است که خبر را با شاخ و برگ‌های فراوان نقل می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> برخی پژوهشگران، [[فرهنگ شفاهی]] و [[ضرب‌المثل]]‌های مشهوری مثل «[[تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها]]»،<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲5.]</ref> همچنین سطح مطالعهٔ کم را از عوامل اثرپذیری [[جامعه ایرانی]] در برابر شایعات می‌دانند.<ref>[https://elmnet.ir/Content/UserProfile/Document/10046966-4b976e90-12bf-4684-b4e4-da3feac1cdae.pdf رضائیان فرد و چولکی، «بررسی علل و عوامل مؤثر در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، ۱۳۹۵ش، ص126.]</ref>		شایعه‌پراکنی در فرهنگ فارسی با اصطلاح «'''چو انداختن'''» نیز یاد می‌شود و به کسی که خبر دروغ و بی‌اساسی را شهرت دهد، '''چوانداز''' می‌گویند.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/چو-انداختن/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه چو انداختن].</ref> مثل‌های ایرانی مانند «[[از کاه، کوهی ساختن]]» و «[[یک کلاغ را چهل کلاغ کردن]]»،<ref>دهخدا، امثال و حکم، ج4، 1383ش، ص2049.</ref> در واکنش به شایعه‌پراکنانی است که خبر را با شاخ و برگ‌های فراوان نقل می‌کنند.<ref>[https://www.qjmst.ir/article_27122_a4111706bdc4b0445173f69f8418889b.pdf عسگری، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، ۱۳۸۸ش، ص66.]</ref> برخی پژوهشگران، [[فرهنگ شفاهی]] و [[ضرب‌المثل]]‌های مشهوری مثل «[[تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها]]»،<ref>[https://sid.ir/paper/222064/fa چراغی، «شایعه و شایعه پردازی در عصر قاجار»، ۱۳۹۰ش، ص۲5.]</ref> همچنین سطح مطالعهٔ کم را از عوامل اثرپذیری [[جامعه ایرانی]] در برابر شایعات می‌دانند.<ref>[https://elmnet.ir/Content/UserProfile/Document/10046966-4b976e90-12bf-4684-b4e4-da3feac1cdae.pdf رضائیان فرد و چولکی، «بررسی علل و عوامل مؤثر در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، ۱۳۹۵ش، ص126.]</ref>

خط ۷۵:		خط ۷۵:
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* قرآن کریم.		* قرآن کریم.
	* ابوالحسنی، علی، کالبد شکافی چند شایعه ~~درباره~~ شیخ فضل‌الله نوری، تهران، ~~موسسه~~ تاریخ معاصر ایران، ~~1391ش~~.		* ابوالحسنی، علی، کالبد شکافی چند شایعه دربارهٔ شیخ فضل‌الله نوری، تهران، مؤسسه تاریخ معاصر ایران، ۱۳۹۱ش.
	* افروز، غلامعلی، «مبانی روانشناختی شایعه»، مجله روان‌شناسی و علوم تربیتی، دوره ۲، شماره پیاپی ۸۸۲، ۱۳۷۴ش.		* افروز، غلامعلی، «مبانی روانشناختی شایعه»، مجله روان‌شناسی و علوم تربیتی، دوره ۲، شماره پیاپی ۸۸۲، ۱۳۷۴ش.
	* بابایی آقبلاغ، مریم و ستاری اردبیلی، فرزاد، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، مجله علوم روان‌شناختی، دوره ۱۷، شماره ۶۹، ۱۳۹۷ش.		* بابایی آقبلاغ، مریم و ستاری اردبیلی، فرزاد، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، مجله علوم روان‌شناختی، دوره ۱۷، شماره ۶۹، ۱۳۹۷ش.
	* «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.		* «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
	* پیرنیا، حسن، تاریخ ایران باستان، تهران، دنیای کتاب، ~~1362ش~~.		* پیرنیا، حسن، تاریخ ایران باستان، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۲ش.
	* جادران، زهرا سادات، «دلایل حرمت شایعه پراکنی و تأثیرات آن بر جامعه»، مجله معارف علوم اسلامی و علوم انسانی، شماره ۱۷، ۱۴۰۳ش.		* جادران، زهرا سادات، «دلایل حرمت شایعه پراکنی و تأثیرات آن بر جامعه»، مجله معارف علوم اسلامی و علوم انسانی، شماره ۱۷، ۱۴۰۳ش.
	* چراغی، زهره، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، سال اول، شماره ۲، ۱۳۹۰ش.		* چراغی، زهره، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، سال اول، شماره ۲، ۱۳۹۰ش.
خط ۹۵:		خط ۹۵:
	* «شایعه»، وب‌سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ دی ۱۴۰۲ش.		* «شایعه»، وب‌سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ دی ۱۴۰۲ش.
	* عسگری، شاداب، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، علوم و فنون نظامی، سال ششم، ش۱۳، ۱۳۸۸ش.		* عسگری، شاداب، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، علوم و فنون نظامی، سال ششم، ش۱۳، ۱۳۸۸ش.
	* عین‌السلطنة، قهرمان میرزا، روزنامه خاطرات عین‌السلطنة، به تحقیق و تصحیح مسعود سالور و ایرج افشار، تهران، اساطیر، ~~1376ش~~.		* عین‌السلطنة، قهرمان میرزا، روزنامه خاطرات عین‌السلطنة، به تحقیق و تصحیح مسعود سالور و ایرج افشار، تهران، اساطیر، ۱۳۷۶ش.
	* غروی نائینی، نهله و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، مجله لسان صدق، دوره ۱، ش۳، ۱۳۹۹ش.		* غروی نائینی، نهله و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، مجله لسان صدق، دوره ۱، ش۳، ۱۳۹۹ش.
	* فکوهی، ناصر، «تبارشناسی شایعه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۳ش.		* فکوهی، ناصر، «تبارشناسی شایعه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۳ش.

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۳۸
خط ۷۴:		خط ۷۴:
	* بابایی آقبلاغ، مریم و ستاری اردبیلی، فرزاد، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، مجله علوم روان‌شناختی، دوره ۱۷، شماره ۶۹، ۱۳۹۷ش.		* بابایی آقبلاغ، مریم و ستاری اردبیلی، فرزاد، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، مجله علوم روان‌شناختی، دوره ۱۷، شماره ۶۹، ۱۳۹۷ش.
	* «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.		* «پایان عصر خبرخوانی تصادفی؛ چرا شبکه‌های اجتماعی مراجع معتبری برای پیگیری اخبار نیستند؟»، وب‌سایت یک پزشک، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
	* «پنج شایعه رایج در فضای مجازی را بشناسید»، وب‌سایت خبری رجانیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۳۹۵ش.
	* جادران، زهرا سادات، «دلایل حرمت شایعه پراکنی و تأثیرات آن بر جامعه»، مجله معارف علوم اسلامی و علوم انسانی، شماره ۱۷، ۱۴۰۳ش.		* جادران، زهرا سادات، «دلایل حرمت شایعه پراکنی و تأثیرات آن بر جامعه»، مجله معارف علوم اسلامی و علوم انسانی، شماره ۱۷، ۱۴۰۳ش.
	* چراغی، زهره، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، سال اول، شماره ۲، ۱۳۹۰ش.		* چراغی، زهره، «شایعه و شایعه‌پردازی در عصر قاجار»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، سال اول، شماره ۲، ۱۳۹۰ش.
	* حرّ عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، چ۳، ۱۴۱۶ق.		* حرّ عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، چ۳، ۱۴۱۶ق.
	* حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، مطالعات عملیات روانی، شماره ۸، ۱۳۸۴ش.		* حسین‌نژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، مطالعات عملیات روانی، شماره ۸، ۱۳۸۴ش.
	* خامنه‌ای، ~~سيدعلی،~~ «کلیپ صوتی؛ دشمن سراسیمه از جاذبه سپاه»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت ~~آيت‌الله‌العظمی سيدعلی~~ خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۴۰۲ش.		* خامنه‌ای، سیدعلی، «کلیپ صوتی؛ دشمن سراسیمه از جاذبه سپاه»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۴۰۲ش.
	* خامنه‌ای، ~~سيدعلی،~~ «بیانات در خطبه‌های نمازجمعه»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت ~~آيت‌الله‌العظمی سيدعلی~~ خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۸ مرداد ۱۳۷۸ش.		* خامنه‌ای، سیدعلی، «بیانات در خطبه‌های نمازجمعه»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۸ مرداد ۱۳۷۸ش.
	* خامنه‌ای، ~~سيدعلی،~~ «دیدار جمعی از علما و روحانیون با رهبر انقلاب در آستانه ماه مبارک رمضان»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت ~~آيت‌الله‌العظمی سيدعلی~~ خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۳۷۶ش.		* خامنه‌ای، سیدعلی، «دیدار جمعی از علما و روحانیون با رهبر انقلاب در آستانه ماه مبارک رمضان»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۳۷۶ش.
	* دانش، پروانه و دیگران، ~~«تاثیر~~ شایعه فضای مجازی بر نظم و امنیت جامعه؛ دیدگاه‌پژوهی کارمندان شهرداری تهران»، مجله علوم خبری، سال هشتم، شماره ۲۹، ۱۳۹۸ش.		* دانش، پروانه و دیگران، «تأثیر شایعه فضای مجازی بر نظم و امنیت جامعه؛ دیدگاه‌پژوهی کارمندان شهرداری تهران»، مجله علوم خبری، سال هشتم، شماره ۲۹، ۱۳۹۸ش.
	* درویشی، سعید، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۳۹۸ش.		* درویشی، سعید، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۳۹۸ش.
	* رئیسی وانانی، حسین، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، قم، انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، چ۱، ۱۳۹۶ش.		* رئیسی وانانی، حسین، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، قم، انتشارات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، چ۱، ۱۳۹۶ش.
	* رضائیان فرد، غلامرضا و چولکی، ~~غلامرضا،«بررسی~~ علل و عوامل ~~موثر~~ در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، فصلنامه مطالعات اطلاعات و امنیت انتظامی، سال ششم، شماره 2، ۱۳۹۵ش.		* رضائیان فرد، غلامرضا و چولکی، غلامرضا، «بررسی علل و عوامل مؤثر در رواج شایعه در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، فصلنامه مطالعات اطلاعات و امنیت انتظامی، سال ششم، شماره ۲، ۱۳۹۵ش.
			* «شایعاتی که در فضای مجازی رواج پیدا کرده است/ ۵ شایعه رایج در شبکه‌های اجتماعی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهر ۱۳۹۵ش.
	* «شایعه»، وب‌سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ دی ۱۴۰۲ش.		* «شایعه»، وب‌سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ دی ۱۴۰۲ش.
	* عسگری، شاداب، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، علوم و فنون نظامی، سال ششم، شماره۱۳، ۱۳۸۸ش.		* عسگری، شاداب، «عوامل اجتماعی در مهندسی شایعه»، علوم و فنون نظامی، سال ششم، شماره۱۳، ۱۳۸۸ش.
	* غروی نائینی، نهله و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، مجله لسان صدق، دوره ۱، شماره۳، ۱۳۹۹ش.		* غروی نائینی، نهله و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، مجله لسان صدق، دوره ۱، شماره۳، ۱۳۹۹ش.
	* فکوهی، ناصر، «تبارشناسی «شایعه» در گفت وگو با ناصر فکوهی»، وب‌سایت مرکز ~~دایره المعارف~~ بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۳ش.		* فکوهی، ناصر، «تبارشناسی «شایعه» در گفت وگو با ناصر فکوهی»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۳ش.
	* قمی اویل، میثم و دیگران، «واکاوی مدیریت شایعه در بستر شبکه‌های اجتماعی با روش فراترکیب از منظر مفاهیم اسلامی»، فصلنامه علمی پژوهشی سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دوره ۵، شماره ۴، ۱۴۰۰ش.		* قمی اویل، میثم و دیگران، «واکاوی مدیریت شایعه در بستر شبکه‌های اجتماعی با روش فراترکیب از منظر مفاهیم اسلامی»، فصلنامه علمی پژوهشی سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دوره ۵، شماره ۴، ۱۴۰۰ش.
	* کرامتی مقدم، مجید، «مروری بر تأثیرات شبکه‌های اجتماعی در تولید، انتشار و باورپذیری شایعه در سطح جامعه»، فصلنامه مدیریت کسب‌وکارهای دانش بنیان، شماره۱، ۱۴۰۰ش.		* کرامتی مقدم، مجید، «مروری بر تأثیرات شبکه‌های اجتماعی در تولید، انتشار و باورپذیری شایعه در سطح جامعه»، فصلنامه مدیریت کسب‌وکارهای دانش بنیان، شماره۱، ۱۴۰۰ش.
	* مختاررضایی، جواد، «برخورد پلیس فتا با انتشاردهندگان اخبار کذب و شایعه درفضای ~~مجازی»،خبرگزاری مهر،تاریخ~~ درج مطلب: ۱۹ مهر ۱۴۰۳ش.		* مختاررضایی، جواد، «برخورد پلیس فتا با انتشاردهندگان اخبار کذب و شایعه درفضای مجازی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مهر ۱۴۰۳ش.
	* مکارم، حمید، «شایعه‌سازی و راه مقابله با آن»، ماهنامه مکتب اسلام، شماره۳. ۱۳۷۸ش.		* مکارم، حمید، «شایعه‌سازی و راه مقابله با آن»، ماهنامه مکتب اسلام، شماره۳. ۱۳۷۸ش.
	* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، کتابخانه مدرسه فقاهت.		* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، کتابخانه مدرسه فقاهت.