https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B4%D8%BA%D9%84%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87شغلهای زنانه در دوره صفویه - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-08T07:09:59Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B4%D8%BA%D9%84%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87&diff=46052&oldid=prevفاطمه حاجی علیلو: صفحهای تازه حاوی «'''<big>شغلهای زنانه در دورۀ صفویه؛</big>''' فعالیتهای درآمدزا برای زنان ایرانی در دورۀ صفویه. زنان ایرانی در دورۀ صفویه، در چارچوب فرهنگ ایرانی و اقتضائات عصر خویش، علاوه بر ایفای نقشهای اصلی زنانه مانند شوهرداری، مادری و خانه داری|خانهد...» ایجاد کرد2026-05-16T11:28:57Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>شغلهای زنانه در دورۀ صفویه؛</big>''' فعالیتهای درآمدزا برای زنان ایرانی در دورۀ صفویه. زنان ایرانی در دورۀ صفویه، در چارچوب فرهنگ ایرانی و اقتضائات عصر خویش، علاوه بر ایفای نقشهای اصلی زنانه مانند شوهرداری، مادری و خانه داری|خانهد...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>شغلهای زنانه در دورۀ صفویه؛</big>''' فعالیتهای درآمدزا برای زنان ایرانی در دورۀ صفویه.<br />
<br />
زنان ایرانی در دورۀ صفویه، در چارچوب فرهنگ ایرانی و اقتضائات عصر خویش، علاوه بر ایفای نقشهای اصلی زنانه مانند شوهرداری، مادری و [[خانه داری|خانهداری]]، دوشادوش مردان خود به فعالیتهای اقتصادی گوناگونی میپرداختند تا اقتصاد [[خانواده]] را رونق ببخشند. این فعالیتها متناسب با مناطق شهری، روستایی و عشایری، شامل زراعت، دامداری و تولید صنایع دستی میشد. شغلهای زنان ایرانی در دورۀ صفویه علاوه بر بهبود امرار معاش خانواده، در وضعیت کلی اقتصاد جامعۀ ایرانی اثرگذار بود.<br />
==مشاغل زنان طبقات مرفه==<br />
در عصر صفوی، زنان درباری، حضور اجتماعی محدودتری داشتند؛ اما بر اساس گزارش برخی منابع تاریخی، زندگی این دسته از زنان در حرمسراها نیز بهدور از فعالیتهای سازنده و تولیدی بوده است. زنان دربار، خانهداری، بچهداری و آشپزی را کسر شأن خود میانگاشتند و روزگار را به بیکاری، خور و خواب و پرگویی میگذراندند. تمام روز را در بستر نرم لم داده و دخترکان کنیز آنها را ماساژ میدادند یا تنباکو دود میکردند. تنها کاری که گاه برخی از آنها انجام میدادند دوختودوز بود. با این وجود، زنان دربار و بسیاری از زنان طبقات مرفه جامعه، در مدیریت داراییها، بناها و اشیاء قیمتی خود دخالت داشتند و معمولاً با انگیزههای دینی و مذهبی، در ساختوساز و آبادانی برخی مناطق، نقش ایفا میکردند و یا به اوقاف و خیرات داراییهای خود میپرداختند. سرمایهگذاری زنان اشراف در زمینههای اقتصادی سودآور، موجبات کارآفرینی و بهرهمندیهای تولیدی را برای طبقات دیگر جامعه فراهم میکرد.<ref>شاردن، سیاحتنامۀ شاردن، 1345، ص390-391.</ref> <br />
==مشاغل زنان شهری== <br />
زنان طبقۀ متوسط شهری همۀ امور خانهداری را انجام میدادند از جمله: تربیت فرزندان، آشپزی، تمیزکردن خانه، دوختودوز برای خانواده. در کنار این نقشها، آنها برخی فعالیتهای تولیدی مانند قالیبافی، پشمریسی و برخی کارهای هنری و صنایع دستی را نیز انجام میدادند.<ref>فیگوئروا، سفرنامۀ سفیر اسپانیا در دربار شاه عباس اول، 1363ش، ص129.</ref> انواع مشاغل زنان شهری در دورۀ صفویه عبارت است از:<br />
===قالیبافی=== <br />
قالیبافی از مشاغل خانگی زنان در عصر صفوی بود. بیشتر زنان در این دوره قالی میبافتند و بهترین قالیهای ایران مربوط به دورۀ صفوی است و بسیاری از شهرهای ایران، از مراکز این هنر بهشمار میآمدند.<ref>دیماند، س.م، راهنمای صنایع اسلامی، 1365ش، ص261.</ref> <br />
===ابریشمبافی، ملیلهدوزی و زریکاری=== <br />
زنان هنرمند ایرانی در دورۀ صفویه با مهارتی که در هنرهای دستی داشتند با کمک نقره و صمغ، گل و بوتههای ظریف و زیبا روی پارچههای تافتۀ سیاهرنگ میبافتند. این پارچهها آنقدر جذاب بودند که پارچههای هندی لطیفتر در مقابل آنها چندان مورد توجه نبودند.<ref>تاورینه، سفرنامۀ تاورنیه، 1369ش، ص598.</ref> <br />
===پزشکی و مامایی===<br />
توجه اجتماعی به رعایت احکام و حفظ حدود شرعی در دورۀ صفویه موجب شده بود که برخی زنان برای پاسخگویی به نیازهای طبی زنانه، به پزشکی و مامایی روی آورند. در عصر صفویه، پزشکان مرد حق نداشتند برای مداوا بر بستر زنان و کودکان بیمار حضور یابند. فقط زنان قابله اجازه داشتند بیماران زن را درمان کنند؛ آنها اطلاعات خوبی درباره انواع داروها و بیماریها داشتند.<ref>اولئاریوس، آدام، سفرنامۀ آدام اولئاریوس (بخش ایران)، 1363ش، ص309.</ref> این دسته از زنان، زنان درباری را نیز مداوا میکردند.<ref>منشی، تاریخ عالم آرای عباسی، 1382ش، ج3، ص955.</ref> <br />
===دایگی===<br />
زنان دایه برای پرستاری و خدمتگذاری فرزندان بزرگان و درباریان استخدام میشدند و در اصطلاح به آنها ننه میگفتند.<ref>منشی، تاریخ عالم آرای عباسی، 1382ش، ج3، ص127.</ref> <br />
===مشّاطهگری===<br />
مشاطهگری که امروزه در [[زبان فارسی]]، آرایشگری گفته میشود در دورۀ صفوی نیز رایج بود و برخی زنان وظیفۀ آرایش زنان و نوعروسان را بهعهده داشتند.<ref>فیگوئروا، سفرنامۀ سفیر اسپانیا در دربار شاه عباس اول، 1363ش، ص251.</ref> <br />
===فروشندگی===<br />
بعضی زنان، فروشندۀ کالا و مواد خوراکی بودند تا امرار معاش کنند.<ref>دلاواله، سفرنامۀ پیترو دلاواله، قسمت مربوط به ایران، 1348ش، ص10.</ref> <br />
===دلّاکی===<br />
شغل دلاکی در حمام، ویژۀ زنان طبقات پایین در عصر صفویه بود.<ref>تاورینه، سفرنامۀ تاورنیه، 1369ش، ص621.</ref> <br />
===آموزش در حرمسرا===<br />
برخی زنان در حرم شاهان مشغول امور مذهبی بودند از قبیل آموزش احکام مذهبی یا بهپاداشتن نماز جماعت.<ref>شاردن، سیاحتنامۀ شاردن، 1345ش، ص375.</ref> همچنین، به کارهای معلمی میپرداختند؛ در زمان شاهطهماسب صفوی، زنان در خارج از دربار نیز اجازه داشتند معلم کودکان و زنان باشند.<ref>قمی، خلاصةالتواریخ، 1359ش، ص598.</ref> <br />
===مشاغل ویژۀ دربار===<br />
برخی مشاغل زنانه، ویژۀ دربار بود. این زنان که همگی دارای القاب درباری بودند به دو دسته تقسیم میشدند؛ عدهای شغل مهم آخورباشی بزرگ و کوچک را عهدهدار و حامل سلاح شاه بودند. همچنین، نگهبان دربها و مأمور پاسگاهها هم بودند. دستۀ دوم دارای القاب نجیبزادگانی بودند که خدمت آنها را میکردند و شغلهایی در خدمت شاهان صفوی بر عهده داشتند.<ref>شاردن، سیاحتنامۀ شاردن،1345ش، ص374.</ref> از شغلهای برخی زنان در حرم شاهان، مهرداری بود که جزو مشاغل حکومتی محسوب میشد.<ref>گلچین معانی، کاروان هند، 1353ش، ص770-772. </ref> برخی زنان هم شغل نقاشی یا چهرهنگاری در دربار داشتتند.<ref>کریم زاده تبریزی، احوال و آثار نقاشان قدیم ایران و برخی از مشاهیر نگارگر هند و عثمانی، 1363ش، ج1، ص92.</ref> <br />
===تعبیر خواب===<br />
عدهای از زنان در حرمسرای شاه یا بین مردم عادی دارای شغل تعبیر خواب بودند.<ref>حجازی، ضعیفه: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر صفوی، 1381ش، ص301.</ref> <br />
===نسخهبرداری قرآن===<br />
خوشنویسی قرآن و نسخهبرداری آن و دیگر کتب نیز از کارهایی بود که زنان در دورۀ صفوی انجام میدادند.<ref>فیگوئروا، سفرنامه سفیر اسپانیا در دربار شاه عباس اول، 1363ش، ص 129.</ref> <br />
==مشاغل زنان روستایی== <br />
در دوره صفوی، زنان روستایی، علاوه بر خانهداری و فرزندپروری، زراعت و مراقبت از دامها را نیز بر عهده داشتند. آنها در اوقات فراغت مشغول چرخریسی میشدند و با بافت پارچههای ضخیم به دوختن چادر و خیمه میپرداختند. از فضولات دام، تپاله برای سوخت تهیه میکردند که هرگاه هیزم کم میآمد برای سوزاندن استفاده میشد. زنان روستایی به صحرا میرفتند و در کشاورزی و تدارک علوفۀ دام به شوهران خود کمک میکردند.<ref>فیگوئروا، سفرنامه سفیر اسپانیا در دربار شاه عباس اول، 1363ش، ص 129.</ref> <br />
==مشاغل زنان عشایر==<br />
زنان عشایر چندین نقش مهم اقتصادی به دوش داشتند؛ آنها اکثر امور کشاورزی، دامداری و بافندگی را انجام میدادند. چنانچه جنگی پیش میآمد دوشادوش مردان، سوار بر اسب با دشمنان میجنگیدند. علاوهبر اینها، زنان عشایر کارهای پرستاری و تیمارداری زخمیهای جنگی را انجام میدادند.<ref>طاهری و ساری، «سفارت دری افندی از طرف سلطان محمدخان غازی به دربار سلطان حسین»، 1348ش، ص724.</ref> <br />
==مشاغل پست==<br />
در حکومت صفویان، شغلهای پست هم وجود داشت که برخاسته از اقتصاد ضعیف و فقر خانوادهها بود. این مشاغل در اواخر این دوره بیشتر رایج شده بود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1381820/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C مظاهری، «نقش اقتصادی زنان در عصر صفوی»، وبسایت راسخون.]</ref> تکدّیگری از مشاغل غیرآبرومندانه بود که برخی زنان در دورۀ صفویه همراه با کودکان خود برای امرار معاش انجام میدادند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1381820/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C مظاهری، «نقش اقتصادی زنان در عصر صفوی»، وبسایت راسخون.]</ref> روسپیگری نیز از کارهایی بود که برخی زنان در شهرها به آن میپرداختند. روسپیگری در روستاها و بین عشایر وجود نداشت و سفرنامهنویسان اروپایی نیز بر آن تأکید کردهاند.<ref>طاهری و ساری، «سفارت دری افندی از طرف سلطان محمدخان غازی به دربار سلطان حسین»، 1384ش، ص723- 729.</ref> در میان شغلهای پست و غیرآبرومندانۀ زنان این دوره، آوازخوانی و رقاصی هم رواج داشت.<ref>شاردن، سیاحتنامۀ شاردن، 1345ش، ص322. </ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
* اولئاریوس، آدام، سفرنامه آدام اولئاریوس (بخش ایران)، ترجمه احمد بهپور، تهران، ابتکار، 1363ش.<br />
* تاورینه، ژان باتیست، سفرنامۀ تاورنیه، ترجمۀ ابوتراب نوری، تهران، سنایی، 1369ش.<br />
* حجازی، بنفشه، ضعیفه: بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر صفوی، تهران، قصیدهسرا، 1381ش.<br />
* دلاواله، پینرو، سفرنامه پیترو دلاواله قسمت مربوط به ایران، ترجمه و حواشی شعاعالدین شفا، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1348ش.<br />
* دیماند، س.م، راهنمای صنایع اسلامی، ترجمۀ عبدالله فریاد،، تهران، علمی - فرهنگی، 1365ش.<br />
* شاردن، ژان، سیاحتنامۀ شاردن، ترجمۀ محمد عباسی، تهران، امیرکبیر، 1345ش.<br />
* طاهری، شهاب و ساری، محمد، «سفارت دری افندی از طرف سلطان محمدخان غازی به دربار سلطان حسین»، مجلۀ وحید، 1348ش.<br />
* فیگوئروا، دن گارسیا دسیلوا، سفرنامۀ سفیر اسپانیا در دربار شاه عباس اول، ترجمۀ غلامرضا سمیعی، تهران، نشر نو، 1363ش.<br />
* قمی، قاضی احمد، خلاصةالتواریخ، به تصحیح دکتر احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، 1359ش.<br />
* کریمزادۀ تبریزی، محمدعلی، احوال و آثار نقاشان قدیم ایران و برخی از مشاهیر نگارگر هند و عثمانی، لندن، بینا، 1363ش.<br />
* گلچین معانی، احمد، کاروان هند، مشهد، آستان قدس رضوی، 1353ش.<br />
* مظاهری، علیاکبر، «نقش اقتصادی زنان در عصر صفوی»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 30 خرداد 1397ش.<br />
* منشی، اسکندربیگ، تاریخ عالمآرای عباسی، زیر نظر ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، 1382ش.</div>فاطمه حاجی علیلو