زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی

2026-05-09T17:00:34Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۳۰
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''شلغم'''</big>؛ گیاهی با ریشة خوراکی دارای مصارف غذایی و دارویی.		<big>'''شلغم'''</big>؛ گیاهی با ریشة خوراکی دارای مصارف غذایی و دارویی.

	شلغم، گیاهی از تیرة صلبیان دارای ریشة غده‌ای قهوه‌ای یا سفیدرنگ<ref>[https://vajehyab.com/amid/شلغم عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.]</ref> است که حاوی املاح مفید برای بدن است. این گیاه یک‌ساله است.<ref>[https://vajehyab.com/moein/شلغم معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.]</ref> شلغم واژه‌ای فارسی است. در عربی به آن سلجم، شلجم یا لِفت می‌گویند.<ref>معین، تعلیقات بر جلد ۳ برهان قاطع، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۸۸؛ پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۳۰؛ خوش‌بین، گیاهان معجزه‌گر، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۲۷۱-۲۷۵.</ref> در ایران، بهترین نوع شلغم در مناطق خشک و کویری مانند یزد، کرمان و کاشان رشد می‌کند. شلغم در مناطق مرطوب کیفیت بالایی ندارد.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۳۱؛ سروشیان، «خوراک‌های آیینی و سنتی زرتشتیان در ایـران»، ۱۳۸۹ش، ص۲۸۲.</ref> مردم معتقدند که اگر ساقة شلغم را ببرند غدة آن هنگام پخت سفت شده و در اصطلاح «قبا برمی‌کند».<ref>طباطبایی اردکانی، فرهنگ عامۀ اردکان، ۱۳۸۱ش، ص۴۵۸.</ref>		شلغم، گیاهی از تیرة صلبیان دارای ریشة غده‌ای قهوه‌ای یا سفیدرنگ<ref>[https://vajehyab.com/amid/شلغم عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.]</ref> است که حاوی املاح مفید برای بدن است. این گیاه یک‌ساله است.<ref>[https://vajehyab.com/moein/شلغم معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.]</ref> شلغم واژه‌ای [[زبان فارسی\|فارسی]] است. در [[زبان عربی\|عربی]] به آن سلجم، شلجم یا لِفت می‌گویند.<ref>معین، تعلیقات بر جلد ۳ برهان قاطع، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۸۸؛ پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۳۰؛ خوش‌بین، گیاهان معجزه‌گر، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۲۷۱-۲۷۵.</ref> در ایران، بهترین نوع شلغم در مناطق خشک و کویری مانند یزد، کرمان و کاشان رشد می‌کند. شلغم در مناطق مرطوب کیفیت بالایی ندارد.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۳۱؛ سروشیان، «خوراک‌های آیینی و سنتی زرتشتیان در ایـران»، ۱۳۸۹ش، ص۲۸۲.</ref> مردم معتقدند که اگر ساقة شلغم را ببرند غدة آن هنگام پخت سفت شده و در اصطلاح «قبا برمی‌کند».<ref>طباطبایی اردکانی، فرهنگ عامۀ اردکان، ۱۳۸۱ش، ص۴۵۸.</ref>
	==ارزش غذایی و ترکیبات شلغم==		==ارزش غذایی و ترکیبات شلغم==
	هر ۱۰۰ گرم شلغم دارای ۳۵ کیلو کالری انرژی است. هر ۱۰۰ گرم آن دارای ۱ گرم پروتئین، ۷ گرم قند، ۲ گرم چربی، ۱/۱ گرم فیبر، ۲۸۰ میلی‌گرم پتاسیم و ۶۰ میلی‌گرم کلسیم است.<ref>[https://royaltaam.com/ash-e-shalgham/ «آش شلغم»، سایت رویال طعم].</ref>		هر ۱۰۰ گرم شلغم دارای ۳۵ کیلو کالری انرژی است. هر ۱۰۰ گرم آن دارای ۱ گرم پروتئین، ۷ گرم قند، ۲ گرم چربی، ۱/۱ گرم فیبر، ۲۸۰ میلی‌گرم پتاسیم و ۶۰ میلی‌گرم کلسیم است.<ref>[https://royaltaam.com/ash-e-shalgham/ «آش شلغم»، سایت رویال طعم].</ref>

حانیه کلهر: صفحه‌ای تازه حاوی «'''شلغم'''؛ گیاهی با ریشة خوراکی دارای مصارف غذایی و دارویی. شلغم، گیاهی از تیرة صلبیان دارای ریشة غده‌ای قهوه‌ای یا سفیدرنگ[https://vajehyab.com/amid/شلغم عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.] است که حاوی املاح مفید برای بدن است. این گیاه یک‌سال...» ایجاد کرد

2026-04-29T09:42:54Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''شلغم'''</big>؛ گیاهی با ریشة خوراکی دارای مصارف غذایی و دارویی. شلغم، گیاهی از تیرة صلبیان دارای ریشة غده‌ای قهوه‌ای یا سفیدرنگ<ref>[https://vajehyab.com/amid/شلغم عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.]</ref> است که حاوی املاح مفید برای بدن است. این گیاه یک‌سال...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''شلغم'''</big>؛ گیاهی با ریشة خوراکی دارای مصارف غذایی و دارویی.

شلغم، گیاهی از تیرة صلبیان دارای ریشة غده‌ای قهوه‌ای یا سفیدرنگ<ref>[https://vajehyab.com/amid/شلغم عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.]</ref> است که حاوی املاح مفید برای بدن است. این گیاه یک‌ساله است.<ref>[https://vajehyab.com/moein/شلغم معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شلغم.]</ref> شلغم واژه‌ای فارسی است. در عربی به آن سلجم، شلجم یا لِفت می‌گویند.<ref>معین، تعلیقات بر جلد ۳ برهان قاطع، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۸۸؛ پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۳۰؛ خوش‌بین، گیاهان معجزه‌گر، ۱۳۸۹ش، ج۲، ص۲۷۱-۲۷۵.</ref> در ایران، بهترین نوع شلغم در مناطق خشک و کویری مانند یزد، کرمان و کاشان رشد می‌کند. شلغم در مناطق مرطوب کیفیت بالایی ندارد.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۳۱؛ سروشیان، «خوراک‌های آیینی و سنتی زرتشتیان در ایـران»، ۱۳۸۹ش، ص۲۸۲.</ref> مردم معتقدند که اگر ساقة شلغم را ببرند غدة آن هنگام پخت سفت شده و در اصطلاح «قبا برمی‌کند».<ref>طباطبایی اردکانی، فرهنگ عامۀ اردکان، ۱۳۸۱ش، ص۴۵۸.</ref>
==ارزش غذایی و ترکیبات شلغم==
هر ۱۰۰ گرم شلغم دارای ۳۵ کیلو کالری انرژی است. هر ۱۰۰ گرم آن دارای ۱ گرم پروتئین، ۷ گرم قند، ۲ گرم چربی، ۱/۱ گرم فیبر، ۲۸۰ میلی‌گرم پتاسیم و ۶۰ میلی‌گرم کلسیم است.<ref>[https://royaltaam.com/ash-e-shalgham/ «آش شلغم»، سایت رویال طعم].</ref>
==خواص شلغم==
شلغم دارای طبیعت گرم و تر است و برای کسانی که طبیعت سرد یا خشکی دارند مفید دانسته شده است.<ref>حکیم‌مؤمن، تحفة المؤمنین، ۱۳۸۶ش، ص۵۱.</ref> شلغم، ملین سینه (نرم کردن سینه)،<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن الادویة، ۱۳۷۱ش، ص۵۵۲-۵۵۳.</ref> مفید برای زکام، بیماری‌های کلیوی، التهاب مثانه، نقرس و دردهای مفصلی است. آنتی‌اکسیدان موجود در آن خطر ابتلا به فشارخون بالا را کاهش می‌دهد. این گیاه به دلیل داشتن فلاوونوئیدها و آنتوسیانین‌ها در بهبود دیابت موثر است.<ref>قادری، «تاثیر روش‌های تغلیظ (اتمسفریک و مایکروویو)بر خواص کیفی آب ریشه گیاه شلغم»، ۱۴۰۰ش، ص۲۰. </ref> آب شلغم برای مجرای صفراوی و بیماری‌های ناشی از کمبود مواد معدنی مفید است.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۶۵ش، ج۱، ص۶۸۰-۶۸۱.</ref> شلغم یکی از قوی‌ترین آنتی‌بیوتیک‌های طبیعی به‌شمار می‌رود.<ref>[https://royaltaam.com/ash-e-shalgham/ «آش شلغم»، سایت رویال طعم.]</ref>
==شلغم در طب مردمی==
مردم بر این باورند که شلغم پخته برای بیماری‌های دستگاه تنفسی مفید بوده و از آن در انواع آش و سوپ‌ها استفاده می‌کنند. آن‌ها عصارة شلغم با شکر سرخ را برای درمان سرفه نافع می‌دانند. ضماد پختة آن ورم و درد را کاهش می‌دهد. همچنین خوردن شلغم را برای تقویت چشم مفید می‌دانند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج۵، ص۳۶۲.</ref> جهت درمان سرماخوردگی، مردم شلغم را به‌صورت آب‌پز یا بخارپز مصرف می‌کنند.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۳۱.</ref> آن‌ها پوست شلغم و سر و دم آن را نمی‌گیرند تا شیرة آن در آب حل نشود.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۳۱-۳۳۲. </ref>
==شلغم در غذا==
برخی شلغم را پخته و به آن نمک می‌زنند. برخی شلغم پخته را پوست گرفته و در شکر آب شده می‌غلتانند.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۳۱-۳۳۲. </ref> مردم یزد به این خوراکی «لبوی شلغم» می‌گویند. مصرف این غذا نسبت به لبوی چغندر رواج بیش‌تری دارد. مردم در نواحی مختلف معمولا شلغم را در فصل زمستان مصرف می‌کنند.<ref>سروشیان،«خوراک‌های آیینی و سنتی زرتشتیان در ایـران»، ۱۳۸۹ش، ص۲۸۲.</ref> در شهر بابک (در استان کرمان) مردم تنوری با نام کِر درست می‌کنند. سپس تعدادی شلغم در آن قرارداده و کلوخ‌های داغ روی آن‌ها می‌گذارند تا کاملا پخته شوند. به این روش «کِرشلغم» می‌گویند.<ref>عزیزی، تاریخ و فرهنگ شهر بابک، ۱۳۸۳ش، ص۴۱۷.</ref> در دوران صفویه از شلغم در غذاهایی مانند حلیم، آش رشته و بغرای خوارزمی استفاده می‌کردند.<ref>نورالله، «مادة الحیاة»، ۱۳۶۰ش، ص۲۴۲-۲۴۳و۲۴۶؛ آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۳۲.</ref> ترشی شلغم از چاشنی‌هایی است که مردم نواحی مختلف ایران با غذا آن را مصرف می‌کنند.<ref>مظلوم‌زاده، آشپزی در فرهنگ مردم کازرون، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۲.</ref> مردم نواحی جنوبی ایران خورشی با نام شلغم و آش شلغمی از گوشت، پیاز، لپه و شلغم تهیه می‌کنند.<ref>مظلوم‌زاده، آشپزی در فرهنگ مردم کازرون، ۱۳۸۳ش، ص۹۵و۱۲۱؛ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، ۱۳۴۸ش، ص۱۰۳.</ref>
==شلغم در ادبیات فارسی==
کلیدواژه شلغم در اشعار فارسی نیز دیده می‌شود.

سعدی در بیتی بیان کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/golestan/gbab3/sh18 سعدی، گلستان، حکایت شماره ۱۸، بیت ۳، سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| و آن که را دستگاه و قوت نیست | شلغم پخته مرغ بریان است }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
مولوی در بیتی اشاره کرده است: <ref>[https://ganjoor.net/moulavi/masnavi/daftar4/sh43 مولوی، مثنوی معنوی، دفتر چهارم، بخش ۴۳، بیت ۴۳، سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| در مکن در کرد شلغم پوزش خویش | که نگردد با تو او هم‌طبع و کیش }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
در برخی مثل‌ها نیز از شلغم استفاده شده است. حرام‌خوری آن هم با شلغم (کنایه از پرهیز از گناهی که لذت آن کم است).<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/شلغم دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شلغم.]</ref> شلغم هم داخل میوه‌ها شد (کنایه از کسی که با لیاقت کم، خود را از بزرگان می‌داند).<ref>شهری، قند و نمک، ۱۳۷۰ش، ص۴۶۲.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* آشپزباشی، علی‌اکبر، سفره اطعمه، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۳ش.
* «آش شلغم»، سایت رویال طعم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
* پورداود، ابراهیم، هرمزدنامه، تهران، [بی‌نا]، ۱۳۳۱ش.
* حکیم مؤمن، محمد، تحفه المؤمنین، به‌تحقیق روجا رحیمی و دیگران، تهران، شهر تهران، ۱۳۸۶ش.
* خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، تهران، کردگاری، چ۱، ۱۳۸۹ش.
* دریابندری، نجف، کتاب مستطاب آشپزی، تهران، کارنامه، چ۸، ۱۳۸۴ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۱ش.
* زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۵ش.
* سروشیان، مهوش، «خوراک‌های آیینی و سنتی زرتشتیان در ایـران»، جشن‌های گاهنبـار و فرودگ، بـه‌تحقیق هاشم رضی، تهران، ۱۳۸۹ش.
* سعدی، گلستان، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۱ش.
* شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۸۳ش.
* شهری، جعفر، قند و نمک، تهران، معین، ۱۳۷۰ش.
* طباطبایی اردکانی، محمود، فرهنگ عامۀ اردکان، یزد، شورای فرهنگ عمومی استان یزد، چ۱، ۱۳۸۱ش.
* عزیزی، منصور، تاریخ و فرهنگ شهر بابک، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۳ش.
* عقیلی علوی شیرازی، مخزن الادویه، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۱ش.
* قادری، فریده و دیگران، «تاثیر روش‌های تغلیظ (اتمسفریک و مایکروویو)بر خواص کیفی آب ریشة گیاه شلغم»، نشریة پژوهش‌های صنایع غذایی، شماره ۴، ۱۴۰۰ش.
* مظلوم‌زاده، محمدمهدی، آشپزی در فرهنگ مردم کازرون، تهران، کازرونیه، چ۱، ۱۳۸۳ش.
* معین، محمد، تعلیقات بر جلد ۳ برهان قاطع، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۳ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۱ش.
* مولوی، مثنوی معنوی، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲ تیر ۱۴۰۱ش.
* نورالله، «ماده الحیاه»، کارنامه و ماده الحیاه (متن دو رساله در آشپزی از دورۀ صفوی)، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۰ش.
* همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، تهران، [بی‌نا]، ۱۳۴۸ش.

شلغم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی