سیدعلیرضا سیدموسوی: /* شنبلیله در ادبیات فارسی */

2026-05-19T11:04:54Z

شنبلیله در ادبیات فارسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۴
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	== شنبلیله در ادبیات فارسی ==		== شنبلیله در ادبیات فارسی ==
	در اشعار فارسی از شنبلیله با نام شنبلید یاد شده است. فردوسی در بیتی بیان کرده:<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh17 فردوسی، شاهنامه، بخش ۱۷، بیت ۳۶.]</ref>		در اشعار فارسی از شنبلیله با نام شنبلید یاد شده است. [[فردوسی]] در بیتی بیان کرده:<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh17 فردوسی، شاهنامه، بخش ۱۷، بیت ۳۶.]</ref>
	{{آغاز نستعلیق}}		{{آغاز نستعلیق}}
	{{شعر\|نستعلیق}}		{{شعر\|نستعلیق}}
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	{{پایان شعر}}		{{پایان شعر}}
	{{پایان نستعلیق}}		{{پایان نستعلیق}}
	فرخی سیستانی در بیتی اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/farrokhi/divanf/ghasidefk/sh3 فرخی سیستانی، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره ۳، بیت۳۳.]</ref>		[[فرخی سیستانی]] در بیتی اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/farrokhi/divanf/ghasidefk/sh3 فرخی سیستانی، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره ۳، بیت۳۳.]</ref>
	{{آغاز نستعلیق}}		{{آغاز نستعلیق}}
	{{شعر\|نستعلیق}}		{{شعر\|نستعلیق}}

علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۸

2026-05-07T10:38:15Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۸
خط ۶۰:		خط ۶۰:
	* نیک‌روش، محمدرضا و جلالی، مهدی، «بررسی تأثیر دانهٔ گیاه شنبلیله بر بیماری دیابت»، مجله دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، شماره ۲، ۱۳۸۲ش.		* نیک‌روش، محمدرضا و جلالی، مهدی، «بررسی تأثیر دانهٔ گیاه شنبلیله بر بیماری دیابت»، مجله دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، شماره ۲، ۱۳۸۲ش.
	* Schlimmer, J. L. , Terminologie Medico-Pharmaceutique, Tehran, 1874.		* Schlimmer, J. L. , Terminologie Medico-Pharmaceutique, Tehran, 1874.

			{{گیاهان دارویی}}

حانیه کلهر: صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''شنبلیله'''}}؛ نوعی سبزی معطر با مصرف خوراکی و دارویی. شنبلیله، با نام علمی تریگونلا،زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج۱، ص۴۰۸؛ گل‌گلاب، گیاه‌شناسی، ۱۳۲۶ش، ص۲۲۰. گیاهی علفی از دستهٔ سبزی آسایان است که برگ‌های آن سه برگچه و گل‌هایی...» ایجاد کرد

2026-04-28T10:10:08Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''شنبلیله'''}}؛ نوعی سبزی معطر با مصرف خوراکی و دارویی. شنبلیله، با نام علمی تریگونلا،<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج۱، ص۴۰۸؛ گل‌گلاب، گیاه‌شناسی، ۱۳۲۶ش، ص۲۲۰.</ref> گیاهی علفی از دستهٔ سبزی آسایان است که برگ‌های آن سه برگچه و گل‌هایی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{درشت|'''شنبلیله'''}}؛ نوعی سبزی معطر با مصرف خوراکی و دارویی.

شنبلیله، با نام علمی تریگونلا،<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج۱، ص۴۰۸؛ گل‌گلاب، گیاه‌شناسی، ۱۳۲۶ش، ص۲۲۰.</ref> گیاهی علفی از دستهٔ سبزی آسایان است که برگ‌های آن سه برگچه و گل‌هایی شبیه بهارنارنج و به رنگ سفید، زرد روشن یا بنفش و میوه‌ای به بزرگی ۳ الی ۱۰ سانتی‌متر دارد. این گیاه بوی قوی، طعمی تلخ و مصارف دارویی و خوراکی داشته<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/شنبلیله معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه شنبلیله]؛ زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج۱، ص۴۰۸؛ گل‌گلاب، گیاه‌شناسی، ۱۳۲۶ش، ص۲۲۰.</ref> و معمولاً در مناطق گرم و به‌صورت خودرو میان سنگ‌ها می‌روید. برخی شنبلیله را گیاه اقبال دانسته<ref>عماد، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آن‌ها، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۷۲.</ref> و صیادان آن را گل ره‌رو می‌دانند.<ref>حاجی زین عطار، اختیارات بدیعی، ۱۳۷۱ش، ص۲۵۸؛ تبریزی، برهان قاطع، ذیل واژه شنبلید.</ref> در فارسی به این گیاه، شنبلیت و شنبلید نیز می‌گویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/شنبلیله دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه شنبلیله.]</ref> این گیاه را در شیراز شملیز، در گیلان خلبه،<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن الدویة، ۱۳۷۱ش، ص۳۶۰؛ نوری، مفاتیح الارزاق یا کلید در گنج‌های کهن، ۱۳۸۱ش، ص۴۶۰.</ref> در ایزدخواست شملیله،<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۵۲۰.</ref> در بیرجند شلمیده<ref>رضایی، شهر من فسا از نگاهی دیگر، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۹.</ref> و در قم شنبلیده می‌نامند.

== خواص شنبلیله ==
این گیاه، نیروزا<ref>دنیسری، نوادر التبادر، ۱۳۵۰ش، ص۱۴۵و۱۴۷.</ref> و تقویت کننده بدن است.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج۱، ص۴۰۹.</ref> برای التهاب رحم،<ref>Schlimmer, Terminologie Medico-Pharmaceutique, 1874, P538.</ref> جهت زایمان راحت،<ref>ابن‌سینا، القانون، ۱۸۷۷م، ج۱، ص۳۲۰؛ رازی، الحاوی، ۱۹۶۷م، ج۲۰، ص۳۰۶.</ref> برای رفع ورم طحال و چشم، جلوگیری از ریزش مو<ref>حکیم می‌سری، دانشنامه در علم پزشکی، ۱۳۶۶ش، ص۱۱۷؛ اخوینی بخاری، هدایة المتعلمین، ۱۳۴۴ش، ص۳۵۵.</ref> و بیماری دیابت نیز مفید است.<ref>نیک‌روش، «بررسی تأثیر دانه گیاه شنبلیله بر بیماری دیابت»، ۱۳۸۲ش، ص۷.</ref>

== شنبلیله در فرهنگ ایرانیان ==
زردشتیان یزد در آخرین شب سال، جشن آتش برگزار کرده و در این جشن از کوزه‌هایی که روی آن‌ها تخم شنبلیله کاشته‌اند، استفاده می‌کنند.<ref>طباطبایی اردکانی، فرهنگ عامه اردکان، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۳–۴۱۴.</ref> مردم در برخی از مثل‌ها و اصطلاحات خود نیز از شنبلیله استفاده می‌کنند. مردم ارومیه برای کار مبتنی بر احتمالات و بدون نتیجه می‌گویند: بلکه را بکاری، شنبلیله در می‌آید.<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۵۳۹.</ref> مردم آمل برای توصیف رابطهٔ به هم خورده میان دو نفر با اخلاق ناشایست می‌گویند: میانهٔ آش ترش و شنبلیله بد شد.<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ۱۳۸۸ش، ج۲، ص۱۷۳۵.</ref> در سمنان دربارهٔ فرزند کشاورز اصطلاح «تخم کشک و شنبلیله است» استفاده می‌شود.<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۶۹۳.</ref> مقصود از این جمله این است که این فرزند با نان کوشش و تلاش، پرورش یافته است.<ref>احمدپناهی سمنانی، آداب و رسوم مردم سمنان، ۱۳۷۴ش، ص۱۲۴.</ref> مردم برای بیان امری نشدنی از اصطلاح «روی سم دلدل و شنبلیله» استفاده می‌کنند.<ref>ستوده، فرهنگ سمنانی، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۲.</ref>

== شنبلیله در غذای ایرانی ==
شنبلیله از گیاهان موجود در سبزی قورمه، سبزی پلو، سبزی کوکو<ref>فخرایی، گیلان در گذرگاه زمان، ۱۳۵۴ش، ص۱۷۷.</ref> و سبزی قلیه ماهی است.<ref>نوربخش، جزیره قشم و خلیج فارس، ۱۳۶۹ش، ص۷۵.</ref> در اشکنه نیز از شنبلیله استفاده شده و به آن «اشکنه سفید» می‌گویند.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۵۲.</ref> در دلیجان در نوعی شامی با نام گل کباب<ref>حجازی، غذاهای محلی و سنتی استان مرکزی، ۱۳۸۲ش، ص۸۸.</ref> و در ابرکوه در غذای قورمه آلوقیسی از شنبلیله استفاده می‌شود.<ref>دریابندری، کتاب مستطاب آشپزی، ۱۳۸۳ش، ج۱، ص۹۴۳.</ref> دانهٔ شنبلیله نیز عطر بسیار قوی داشته و مصرف خوراکی دارد. حلبه، نام نوعی غذای عربی است که در آن از دانه‌های شنبلیله و خرما استفاده می‌شود.<ref>صفی‌پور، منتهی الارب، ۱۳۷۷ق، ص۲۶۷.</ref>

== شنبلیله در ادبیات فارسی ==
در اشعار فارسی از شنبلیله با نام شنبلید یاد شده است. فردوسی در بیتی بیان کرده:<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/siavosh/sh17 فردوسی، شاهنامه، بخش ۱۷، بیت ۳۶.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| چو خورشید رخشنده آمد پدید | زمین شد بسان گل شنبلید}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
فرخی سیستانی در بیتی اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/farrokhi/divanf/ghasidefk/sh3 فرخی سیستانی، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره ۳، بیت۳۳.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| تیغ‌ها چون ارغوان و روی‌ها چون شنبلید | آن ز خون خلق و این از بیم تاراج و نهب}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* ابن‌سینا، القانون، بولاق، [بی‌نا]، ۱۸۷۷م.
* احمدپناهی سمنانی، محمد، آداب و رسوم مردم سمنان، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۷۴ش.
* اخوینی بخاری، ربیع، هدایه المتعلمین، به‌تحقیق جلال متینی، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۴۴ش.
* آشپزباشی، علی‌اکبر، سفره اطعمه، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۳ش.
* تبریزی، محمدحسین بن خلف، برهان قاطع، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۵ش.
* حاجی زین عطار، علی، اختیارات بدیعی، به‌تحقیق محمدتقی میر، تهران، شرکت دارویی پخش رازی، ۱۳۷۱ش.
* حجازی، شبنم و یاراحمدی، علی‌رضا، غذاهای محلی و سنتی استان مرکزی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۲ش.
* حکیم می‌سری، دانشنامه در علم پزشکی، به‌تحقیق برات زنجانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۶ش.
* دریابندری، نجف، کتاب مستطاب آشپزی، تهران، کارنامه، ۱۳۸۳ش.
* دنیسری، محمد، نوادر التبادر، به‌تحقیق محمد تقی دانش‌پژوه و ایرج افشار، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۰ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
* ذوالفقاری، حسن، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، تهران، معین، ۱۳۸۸ش.
* رازی، محمد بن زکریا، الحاوی، حیدرآباد دکن، [بی‌نا]، ۱۹۶۷م.
* رضایی، غلام‌رضا، شهر من فسا از نگاهی دیگر، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۷ش.
* رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، قم، آیات، ۱۳۷۳ش.
* زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۵ش.
* ستوده، منوچهر، فرهنگ سمنانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۶ش.
* صفی‌پور، عبدالرحیم، منتهی الارب، تهران، خیام، ۱۳۷۷ق.
* طباطبایی اردکانی، محمود، فرهنگ عامه اردکان، یزد، شورای فرهنگ عمومی استان یزد، ۱۳۸۱ش.
* عقیلی علوی شیرازی، محمدحسین، مخزن الدویه، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ش.
* عماد، مهدی، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آن‌ها، تهران، مؤسسه توسعه روستایی ایران، ۱۳۷۷ش.
* فخرایی، ابراهیم، گیلان در گذرگاه زمان، تهران، جاودان، ۱۳۵۴ش.
* فرخی سیستانی، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
* فردوسی، شاهنامه، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
* گل‌گلاب، حسین، گیاه‌شناسی، تهران، [بی‌نا]، ۱۳۲۶ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
* نوری، محمدیوسف، مفاتیح الارزاق یا کلید در گنج‌های کهن، به‌تحقیق هوشنگ ساعدلو و مهدی قمی‌نژاد، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۱ش.
* نوربخش، حسین، جزیره قشم و خلیج فارس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۹ش.
* نیک‌روش، محمدرضا و جلالی، مهدی، «بررسی تأثیر دانهٔ گیاه شنبلیله بر بیماری دیابت»، مجله دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، شماره ۲، ۱۳۸۲ش.
* Schlimmer, J. L. , Terminologie Medico-Pharmaceutique, Tehran, 1874.

شنبلیله - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* شنبلیله در ادبیات فارسی */

علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۸