https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8Cشیرین بیانی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T21:48:11Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=43310&oldid=prevفاطمه کمالی: صفحهای تازه حاوی «'''<big>شیرین بیانی</big>'''؛ بانوی پژوهشگر و تاریخنگار ایرانی.<br> شیرین بیانی 11 مرداد 1317ش در تهران<ref>[https://www.sarpoosh.com/culture-thought/book-poetry/book-poetry961103104.html «زندگی و زمانۀ شیرین بیانی، تاریخنگار و نویسنده»، سایت سرپوش، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1396ش.]</ref> و د...» ایجاد کرد2026-05-09T09:33:09Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>شیرین بیانی</big>'''؛ بانوی پژوهشگر و تاریخنگار ایرانی.<br> شیرین بیانی 11 <a href="/w/index.php?title=%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF&action=edit&redlink=1" class="new" title="مرداد (صفحه وجود ندارد)">مرداد</a> 1317ش در <a href="/wiki/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86" title="تهران">تهران</a><ref>[https://www.sarpoosh.com/culture-thought/book-poetry/book-poetry961103104.html «زندگی و زمانۀ شیرین بیانی، تاریخنگار و نویسنده»، سایت سرپوش، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1396ش.]</ref> و د...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>شیرین بیانی</big>'''؛ بانوی پژوهشگر و تاریخنگار ایرانی.<br><br />
<br />
شیرین بیانی 11 [[مرداد]] 1317ش در [[تهران]]<ref>[https://www.sarpoosh.com/culture-thought/book-poetry/book-poetry961103104.html «زندگی و زمانۀ شیرین بیانی، تاریخنگار و نویسنده»، سایت سرپوش، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1396ش.]</ref> و در خانوادهای با پیشینۀ علمی، فرهنگی و سیاسی متولد شد. پدرش خانبابا بیانی از اساتید دانشگاه و اولین مدیرگروه تاریخ دانشگاه تهران و مادرش ملکه ملکزاده از نقاشان طراز اول معاصر ایران، متخصص سکهشناسی، استاد دانشگاه تهران و رئیس بخش سکهشناسی موزۀ ملی ایران بود.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/tolidi/301153/ «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامع الاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1399ش].</ref> او همچنین نوۀ مهدی ملکزاده، نویسندۀ کتاب هفتجلدی «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» و نتیجۀ ملکالمتکلمین از چهرههای سرشناس انقلاب مشروطیت است.<ref>[https://www.abtaab.ir/1401/02/14/ «دکتر شیرین بیانی»، پایگاه خبری آبتاب، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1401ش.]</ref><br />
==تحصیلات==<br />
شیرین از ششسالگی شروع به آموختن زبان فرانسه کرد و دوران تحصیل خود را بهترتیب در دبستان منوچهری، مدرسۀ فرانسوی ژاندارک و انوشیروان دادگر سپری کرد و با رتبۀ اول، کلاس دوازدهم ادبی مقطع دبیرستان خود را به پایان برد.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/tolidi/301153/ «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامع الاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1399ش].</ref> او مدرک کارشناسی خود را در رشتۀ تاریخ از دانشگاه تهران گرفت<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/6628-shirin-beyani «شیرین بیانی»، ایران کتاب، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> و پس از آن برای ادامۀ تحصیل به کشور فرانسه رفت و در سال 1342ش از دانشگاه سوربن پاریس، موفق به اخذ درجۀ دکترای تاریخ با رتبۀ «بسیار عالی» شد.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/tolidi/301153/ «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامع الاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1399ش].</ref><br />
==تدریس==<br />
او پس از اخذ دکتری به [[ایران]] بازگشت و طی آزمونی بسیار سخت در 25 سالگی وارد کادر آموزشی گروه تاریخ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه [[تهران]] شد.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/tolidi/301153/ «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامع الاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1399ش].</ref> در 26 سالگی، «تاریخ آل جلایر» را که ترجمۀ رسالۀ دکتری او بود، به چاپ رساند. در دانشگاه تهران، تدریس «کلیات تاریخ پیش از اسلام» با دانشجویانی که بیشتر آنها بزرگتر از استاد و بعضاً از شخصیتهای علمی و سیاسی شناخته شده کشور خود بودند، به شیرین بیانی سپرده شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263117/ «شیرین بیانی: تاریخ علمی زنده است»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1399ش.]</ref> او در سال 1346ش به مقام دانشيارى ارتقاء يافت و در سال 1353ش به مقام استادى «تمام وقت» همان دانشگاه دست يافت و در سال 1373ش به رتبۀ پروفسورى «رتبه همراه استادى» رسيد. وى هم اينك با رتبۀ سی استادى به تدريس دورههاى قرونوسطی و دوران باستانى ایران، در گروه آموزشى تاريخ دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه تهران مشغول است. بيانى علاوه بر نگارش چندين كتاب، مقالات زيادى در مجلات معتبر داخلى و خارجى به چاپ رسانده است.<ref>[https://wikinoor.ir/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86_(%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B4%D9%86) «شیرین بیانی»، ویکی نور، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> <br />
==ازدواج و خانواده==<br />
او در سال ۱۳۴۵ش با دکتر «محمدعلی اسلامی ندوشن» [[ازدواج]] کرد<ref>[https://www.abtaab.ir/1401/02/14/ «دکتر شیرین بیانی»، پایگاه خبری آبتاب، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1401ش.]</ref> که حاصل این ازدواج دو پسر است.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/6628-shirin-beyani «شیرین بیانی»، ایران کتاب، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> بیانی را در زندگی خانوادگی مسئولیتپذیر دانستهاند. او در کنار کارهای علمی و دانشگاهیاش همیشه همسری خوب و کارآمد، مادری دلسوز و در خانه مدیر و مدبّر بوده است. همچنین به گواه دوستان و اطرافیان او همواره رفتاری مناسب، معقول و محترمانه نسبت به همسرش داشت و با وجود اشتغالات خارج از خانه، با بردباری و مدیریت، کانون خانوادگیِ گرمی بهوجود آورد که سرشار از مهر و [[محبت]] بوده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263117/ «شیرین بیانی: تاریخ علمی زنده است»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1399ش.]</ref> <br />
==اساتید==<br />
از جمله اساتید دکتر بیانی میتوان به پدر او دکتر خانبابا بیانى(1288-1375ش)، عموى وی دکتر مهدى بیانى(1285-1346ش)، علیاصغر شمیم (1282-1345ش) و دکتر محمدحسن گنجی(1291-1391ش) اشاره کرد.<ref>[https://rasekhoon.net/mashahir/show/1595564/ «شیرین بیانی»، راسخون، تاریخ درج مطلب: 15 آبان 1400ش.]</ref><br />
==توجه به فرهنگ، ادب و هویت ایرانی==<br />
از فرازهای مهم زندگی علمی شیرین بیانی، تلاش برای پیشبرد مطالعات تاریخ ایران و فرهنگ و هویت ملی است که او را در ردیف پیشگامان نگاه فرهنگی و تمدنی به تاریخ [[ایران]] قرار داده است. همچنین او توانسته است مذهب را همچون رشتهای در سراسر تاریخ ایران بهویژه در دورۀ مغول مورد بررسی قرار دهد و پویایی و پایداری آن را به تصویر بکشد.<ref>[https://ut.ac.ir/fa/page/3950/ «شیرین بیانی»، دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> او همچنین به احوال و آثار بزرگان ادب فارسی نیز توجه جدی داشته و به سه شخصیت شاخص و معاصر با دورۀ مغول که از قلههای شعر و ادب ایرانزمیناند، یعنی [[مولانا]]، [[سعدی]] و [[حافظ]] نیز پرداخته است.<ref>[https://ut.ac.ir/fa/page/3950/ «شیرین بیانی»، دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> <br />
==سیرۀ اخلاقی==<br />
دکتر شیرین بیانی را استادی دلسوز، همراه و همدل توصیف میکنند که مشکلات دانشجویان را درک کرده و تا حد امکان در رفع آنها میکوشد. او همواره برای دانشجویان خود وقت کافی میگذارد و از مسئولیتی که به عهده داشته شانه خالی نکرده و کلاسهایش را پربار اداره میکند.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/tolidi/301153/ «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامع الاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1399ش].</ref> همچنین او را فردی منظم و بامتانت نیز دانستهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263117/ «شیرین بیانی: تاریخ علمی زنده است»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1399ش.]</ref> <br />
==افتخارات و جوایز==<br />
* در چهارده سالگی کتاب «میهمانخانۀ آنژ گاردین» اثر کنتس دوسگور از معروفترین داستاننویسان کودک فرانسه را ترجمه کرد که با مقدمۀ دکتر خانلری (1292-1369ش) به چاپ رسید، بدین خاطر او را بهعنوان نخستین مترجم زیر ۱۵ سال [[ایران]]، میشناسند.<ref>[https://www.abtaab.ir/1401/02/14/ «دکتر شیرین بیانی»، پایگاه خبری آبتاب، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1401ش.]</ref><br />
* دکتر بیانی در 26 سالگی توانست عضو هیئتعلمی دانشگاه تهران شود؛ از این روی شاید بتوان او را جوانترین عضو هیئتعلمی دانشگاه تهران دانست.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/tolidi/301153/ «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامع الاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1399ش].</ref> <br />
* کتاب سهجلدی او با عنوان «[[دین]] و دولت در ایران عهد مغول»، برنده جایزۀ کتاب سال 1370ش شد.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/naghli/185915/ «نقد کارنامۀ تاریخنگاری شیرین بیانی در پژوهشکدۀ تاریخ اسلام»، خبرگزاری تاریخ ایران، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1392ش].</ref> <br />
* دریافت لوح تقدير از انجمن آثار و مفاخر فرهنگى [[ایران]] در سال 1382ش.<ref>[https://wikinoor.ir/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%8C_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86_(%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B4%D9%86) «شیرین بیانی»، ویکی نور، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> <br />
* دریافت نشان عالی دولت [[مغولستان]] به پاس مطالعاتش در تاریخ امپراتوری مغولان در سال 1395ش.<ref>[https://ut.ac.ir/fa/page/3950/ «شیرین بیانی»، دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> <br />
* کسب رتبۀ اول در کنکور کارشناسی و اخذ مدرک لیسانس تاریخ با رتبۀ اول دانشگاه تهران.<ref>[https://rasekhoon.net/mashahir/show/1595564/ «شیرین بیانی»، راسخون، تاریخ درج مطلب: 15 آبان 1400ش.]</ref><br />
==آثار==<br />
او سفرهای پژوهشی بسیاری به قارههای [[آسیا]]، [[اروپا]] و [[آمریکا]] داشت که حاصل آن انتشار کتابهایی در حوزۀ پژوهشهای تاریخ بهشمار میرود.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/naghli/185915/ «نقد کارنامۀ تاریخنگاری شیرین بیانی در پژوهشکدۀ تاریخ اسلام»، خبرگزاری تاریخ ایران، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1392ش].</ref> از جمله آثار او میتوان به موارد زیر اشاره کرد؛<br />
* کتاب «تاریخ آلجلایر» که نخستین کار مفصل دربارۀ یک حکومت محلی در تاریخنویسی نوین ایرانی بود. <br />
* نگارش کتاب «زن در ایرانِ عصر مغول»، نخستین تکنگاری در زمینۀ تاریخنگاری زنان در [[ایران]] بهطور عام و نخستین اثر در این موضوع در عرصۀ مطالعات مغول در جهان.<ref>[https://ut.ac.ir/fa/page/3950/ «شیرین بیانی»، دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.]</ref> <br />
* «مغولان و حکومت ایلخانی در ایران»؛ <br />
* «ایران از ورود آریاییها تا سقوط [[هخامنشیان]]»؛ <br />
* «تیسفون و بغداد در گذر زمان»؛ <br />
* «شامگاه [[اشکانیان]] و بامداد [[ساسانیان]]»؛ <br />
* «ایران در برخورد با مغول»؛ <br />
* «هشت مقاله در زمینه تاریخ».<ref>[https://www.ibna.ir/fa/naghli/185915/ «نقد کارنامۀ تاریخنگاری شیرین بیانی در پژوهشکدۀ تاریخ اسلام»، خبرگزاری تاریخ ایران، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1392ش].</ref><br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}} <br />
==منابع==<br />
* «دکتر شیرین بیانی»، پایگاه خبری آبتاب، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1401ش.<br />
* «زندگی و زمانۀ شیرین بیانی، تاریخنگار و نویسنده»، وبسایت سرپوش، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1396ش.<br />
* «شیرین بیانی»، وبسایت ایران کتاب، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.<br />
* «شیرین بیانی»، وبسایت دانشگاه تهران، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.<br />
* «شیرین بیانی»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 15 آبان 1400ش.<br />
* «شیرین بیانی»، ویکی نور، تاریخ بازدید: 10 مرداد 1401.<br />
* «شیرین بیانی: تاریخ علمی زنده است»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1399ش.<br />
* «فروزانی: شیرین بیانی شخصیتی جامعالاطراف دارد/ بیانی: تاریخ علمی زنده است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1399ش.<br />
* «نقد کارنامۀ تاریخنگاری شیرین بیانی در پژوهشکدۀ تاریخ اسلام»، خبرگزاری تاریخ ایران، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1392ش.</div>فاطمه کمالی