حبیب الله نجفی: صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''علی‌اکبر دهخدا؛'''}} نویسنده، روزنامه‌نگار، محقق و شاعر معاصر ایرانی. علی‌اکبر دهخدا، نویسنده، روزنامه‌نگار، محقق و شاعر معاصر ایرانی و نخستین رئیس دانشکدهٔ حقوق، علوم سیاسی و اقتصاد دانشگاه تهران بود. دهخدا ب...» ایجاد کرد

2026-05-09T14:33:46Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''علی‌اکبر دهخدا؛'''}} نویسنده، روزنامه‌نگار، محقق و شاعر معاصر ایرانی. علی‌اکبر دهخدا، نویسنده، روزنامه‌نگار، محقق و شاعر معاصر ایرانی و نخستین رئیس دانشکدهٔ حقوق، علوم سیاسی و اقتصاد دانشگاه تهران بود. دهخدا ب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{درشت|'''علی‌اکبر دهخدا؛'''}} نویسنده، روزنامه‌نگار، محقق و شاعر معاصر ایرانی.

[[علی‌اکبر دهخدا]]، نویسنده، [[روزنامه‌نگاری|روزنامه‌نگار]]، محقق و شاعر معاصر ایرانی و نخستین رئیس دانشکدهٔ حقوق، علوم سیاسی و اقتصاد دانشگاه [[تهران]] بود. دهخدا با تدوین [[لغت‌نامه دهخدا|لغت‌نامهٔ]] فارسی، به خودباوری، تقویت و تحکیم [[هویت ملی]]، معرفی مفاخر فرهنگی و تبیین عظمت و گسترهٔ واژگان [[زبان فارسی]] کمک کرد و مانند [[فردوسی]] برای احیای ادبیات و زبان فارسی، گام بزرگی برداشت. وی همچنین در جریان انقلاب مشروطه با سرودن اشعار و نگارش مقالات انتقادی در روزنامه‌های مختلف، در مبارزه با مفاسد اجتماعی و بیش از همه مقابله با بی‌سوادی و ناآگاهی عامه مردم، روش منحصربه‌فردی در پیش گرفت. او پادشاهی را مخالف شرع و قانون می‌دانست و مشروطیت را نظامی سیاسی حقوقی و مبتنی بر آزادی و ضد استبداد معرفی می‌کرد.

== کودکی و نوجوانی ==
علی‌اکبر دهخدا در ۱۲۹۷ش در تهران به دنیا آمد. پدر وی، «خان‌باباخان» از زمین‌داران قزوین بود و اندکی پیش از تولد علی‌اکبر، با فروش زمین‌های خود، به تهران آمده بود. دهخدا در نُه سالگی، [[پدر]] را ازدست داد و سرپرستی و [[تربیت]] او را مادر به‌عهده گرفت.<ref>عابدی، کامیار؛ صور اسرافیل و علی‌اکبر دهخدا؛ یک بررسی تاریخی و ادبی، تهران، نشر کتاب نادر، 1379، ص87.</ref> دهخدا در خردسالی، از درس «شیخ هادی نجم‌آبادی» (متوفی ۱۳۲۰ش)، که زمانی در همسایگی [[خانواده|خانوادهٔ]] آنها سکونت داشت و پدر دهخدا از ارادتمندان او بود، بهره گرفت و حدود ده سال از «شیخ غلامحسین بروجردی»، از علمای تهران علم صرف، اصول [[فقه اسلامی|فقه]]، کلام و حکمت را آموخت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/13381 دبیرسیاقی، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

== جوانی و تحصیلات ==
علی‌اکبر دهخدا ۲۰ ساله بود که در مدرسهٔ سیاسی «میرزاحسن‌خان مشیرالملک» پذیرفته شد و ادبیات، فقه، تاریخ قدیم و معاصر، به‌ویژه تاریخ انقلاب اروپا، جغرافیا، حقوق، [[جنگ]]، دیپلماسی، اقتصاد و زبان‌های [[زبان عربی|عربی]] و فرانسوی را آموخت و در تدریس به معلمان و اولیای مدرسه کمک کرد.<ref>عابدی، صور اسرافیل و علی‌اکبر دهخدا یک بررسی تاریخی و ادبی، 1379ش، ص88.</ref> وی در پایان دورهٔ تحصیل، در وزارت خارجه استخدام شد و همراه «معاون‌الدوله غفاری»، سفیر [[ایران]] در بالکان به اروپا رفت. دهخدا دو سال در کشورهای اتریش و بلغارستان اقامت گزید و آموختن زبان فرانسه را تکمیل کرد و از پیشرفت‌های علمی و هنری دنیای غرب آگاهی یافت. وی در ۱۳۲۳ق به ایران بازگشت و به فعالیت‌های ادبی، سیاسی و فرهنگی پرداخت.<ref>[http://pajoohe.ir/میرزا-علی-اکبر-دهخدا__a-46585.aspx محمدی، «میرزا علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>

== خاستگاه‌های اندیشه‌ای ==
# خانواده و اساتید؛ دهخدا با اینکه در کودکی پدر خود را از دست داد، اما جایگاه خانوادگی پدر، شخصیت و فرهیختگی مادر که پرورش او را به‌عهده گرفته بود، حضور در کلاس درس اساتید برجسته و اثرگذار و همسایگی و مراوده با عالمان دینی، اندیشه و شخصیت وی را تکوین بخشید. دهخدا همیشه از مادر، بروجردی و نجم‌آبادی، به‌عنوان سه معلم اصلی خود یاد کرده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/13381 دبیرسیاقی، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
# محیط تحصیل؛ محیط فرهنگی و سیاسی دوران تحصیلات دهخدا در مدرسهٔ سیاسی تهران، اندیشه و شخصیت وی را جهت داد و بر فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی وی اثر گذاشت؛ وی در محیط مدرسه با تاریخ گذشته و معاصر ایران و جهان، به‌ویژه انقلاب فرهنگی اروپا آشنا شد و در رشته‌های مختلف، مطالعه و تحقیق کرد.<ref>[http://pajoohe.ir/میرزا-علی-اکبر-دهخدا__a-46585.aspx محمدی، «میرزا علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>
# سفر به اروپا؛ دهخدا هنگام اقامت در اروپا، با پیشرفتهای علمی و هنری آن‌جا آشنا شد و در ایران از اندوخته‌های سفر به اروپا، بهره گرفت.<ref>[http://pajoohe.ir/میرزا-علی-اکبر-دهخدا__a-46585.aspx محمدی، «میرزا علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>
# شرایط سیاسی و نهضت مشروطه؛ در بازگشت دهخدا از اروپا، نهضت مشروطیت به اوج رسیده بود و او که شرایط استبدادی و سیاسی زمانه را غیرقابل تحمل می‌دانست، برای خدمت به آزادی‌خواهان به‌کار روزنامه‌نگاری، روی آورد.<ref>[https://psri.ir/?id=mfwvghjh «دهخدا و مشروطیت»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref> در جریان انقلاب مشروطه، دو گرایش عمدهٔ غرب‌گراها (سکولارها) و روحانیان نواندیش در برابر هم قرار داشتند. غرب‌گرایان معتقد بودند که دنیای جدید با به‌کارگیری عقل و قوه استنباط، خود را از بندگی رها کرده و به اوج ترقّی رسیده است، اما [[مسلمانان]] در انحطاط به‌سر می‌برند. در مقابل، علمای مشروطه‌خواه می‌کوشیدند ارکان و اصولِ مشروطیت را برگرفته از اسلام بشمارند و دهخدا نیز در ایدهٔ مشروطیت، به این گروه از علما نزدیک بود<ref>عامری گلستانی و دیگران، «مشروطیت، آزادی‌خواهی و ستیز با استبداد در اندیشهٔ دهخدا»، 1399ش، ص9.</ref> و اساس سلطنت را مغایر با شرع می‌دانست.<ref>عامری گلستانی و دیگران، «مشروطیت، آزادی‌خواهی و ستیز با استبداد در اندیشهٔ دهخدا»، 1399ش، ص22.</ref>
# پژوهش در ادبیات دینی؛ برخی از پژوهشگران معتقدند که دهخدا، هنگام پژوهش در ادبیات دینی، به‌طور اتفاقی با خطبهٔ [[امام حسین]] در «منا» روبه‌رو شد و دریافت که آگاهی، مسئولیت‌هایی بزرگ را به‌دنبال دارد. این رویداد بر اندیشه و انگیزهٔ مبارزاتی وی علیه استبداد و پیوستن او به صف آزادی‌خواهان، تأثیر گذاشت.<ref>[https://psri.ir/?id=mfwvghjh «دهخدا و مشروطیت»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>

== سیرهٔ عملی و ویژگی‌های شخصیتی و اخلاقی ==
علی‌اکبر دهخدا، دانشمند و پزوهشگر و از مبارزان اثرگذار در انقلاب مشروطه محسوب می‌شود. پژوهشگران وی را در مسایل سیاسی، انسانی تیزبین دانسته‌اند و خلاقیت و ذوق او در نگارش و درک مسایل اجتماعی و فرهنگی را ستوده‌اند. همچنین وی را از نظر اخلاقی دارای خصوصیات والای انسانی توصیف کرده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5659/5698/56207/علامه-دهخدا،-بزرگ%C2ÙØ±Ø¯-Ø§Ø¯Ø¨-Ø§ÛØ±Ø§Ù مدملی، «علامه دهخدا، بزرگمرد ادب ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> دهخدا در ستیز میان سنت و تجدد که از امور معمول دورهٔ وی بود، به‌طور عمیق به سنت‌های بومی و اسلامی وفادار ماند و به‌قول برخی ادیبان «کهن جامهٔ خویش پیراستن را به از جامهٔ عاریتی رنگین خواستن» می‌دانست و بر باور فکری و اجتماعی خود تا آخر پایدار ماند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83686910/درباره-علی-اکبر-دهخدا «دربارۀ علی‌اکبر دهخدا»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== فعالیت‌ها ==
== الف) فرهنگی و آموزشی ==
# سرایش شعر؛ به‌باور پژوهشگران، دهخدا با جدیت به شعر نپرداخت اما شاعری توانا بود؛ وی در قالب‌های مختلف [[شعر فارسی]]، اشعاری جدی و فکاهی سرود. مجموع اشعار او در حدود ۱۲۰۰ بیت است که شمار اندکی از آنها تصنیف و کمی نیز به زبان ترکی است. دهخدا برخی از اشعار خود را در روزنامهٔ صوراسرافیل و مجله‌های مهر و یغما به چاپ می‌رساند. بعد از درگذشت دهخدا، اشعار پراکندهٔ وی گردآوری شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/13381 دبیرسیاقی، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
# پایه‌ریزی لغت‌نامه؛ یکی از کارهای فرهنگی دهخدا تدوین لغت‌نامهٔ فارسی بود که با هدف مبارزه با فقر فرهنگی و از بین بردن بی‌سوادی در ایران صورت گرفت. وی در سال ۱۳۲۰ش بازنشسته شد و به‌گردآوری لغاتی که ضمن مطالعه متون ادبی یادداشت کرده بود، پرداخت.<ref>[http://www.ensafnews.com/218639/نگاهی-به-زندگی-فكری-و-سياسی-علامه-علی‌/ «نگاهی به زندگی فکری و سیاسی علامه علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت انصاف نیوز.]</ref> دهخدا، در طول ۴۵ سال، حدود ۳ میلیون برگ را از روی منابع منظوم و منثور فارسی و عربی، لغت‌نامه‌های چاپی و خطی، کتب معتبر تاریخ، جغرافیا، پزشکی، ستاره‌شناسی، ریاضی، فلسفه، کلام و فقه فراهم آورد.<ref>معین، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1337ش، ص397.</ref>
# تدوین امثال و حکم؛ اَمثال و حکم، از مهم‌ترین کتاب‌ها در زمینهٔ امثال فارسی و از منابع معتبر در تحقیقات زبان و ادبیات فارسی و پژوهش‌های مربوط به مثل‌شناسی تطبیقی در حوزهٔ ایران فرهنگی است. همچنین این اثر بازتاب ادبیات، فرهنگ، زبان، افکار، احساسات، عقاید و ارزش‌های اجتماعی و [[اخلاق|اخلاقی]] مردم ایران محسوب می‌شود.<ref>[https://fa.wikizendegy.ir/wiki/امثال_و_حکم «امثال و حکم»، ویکی زندگی.]</ref>
# تأسیس جمعیت مبارزه با بی‌سوادی؛ دهخدا در اسفند ۱۳۲۹ش، «جمیت مبارزه با بیسوادی» را با هدف باسواد شدن مردم ایران در مدت کوتاه و هنگام با مبارزهٔ سیاسی، تأسیس کرد<ref>یعقوبی، زندگی‌نامهٔ علامه علی‌اکبر دهخدا با تأکید بر جنبه‌های سیاسی آن، 1377ش ص۱۲۰.</ref> که در پرورش و رشد فرهنگی جامعه و توجه به بنیادهای تربیتی نظام آموزشی، مؤثر بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/218695/رئیس-جمهوری-ناکام--جایگاه-سیاسی-علی‏-اکبر-دهخدا «رئیس‌جمهوری ناکام/ جایگاه سیاسی علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

=== ب) سیاسی ===
# پیوستن به انقلاب مشروطه‌خواهی؛ فعالیت سیاسی دهخدا به‌صورت عمده، بر محور مشروطه و مبارزه علیه «محمدعلی شاه»، یکی از شاهان [[قاجاریه|قاجار]] و تلاش برای رسیدن به فضایی باز و آزاد در ایران، استوار بوده است؛ انقلاب مشروطه، از رویدادهای بزرگ تاریخ ایران است که بر شیوهٔ فرمانروایی سـنتی در ایران پایان داد و جایگاه «شاه» را که سایهٔ خداوند در زمین تلقی می‌شد و بدون هیچگونه محدودیت قانونی بر مردم حکومت می‌کرد، متزلزل کرد. دهخدا، با روش منحصر به‌فرد خود در پیروزی انقلاب مشروطه نقش‌آفرینی کرد.<ref>ترابی فراسانی و بهزادی، «تحلیل و بررسی اندیشه‌های اجتماعی دهخدا»، مجلهٔ تاریخ پژوهی، 1398ش، ص9.</ref>
# نشر روزنامهٔ انتقادی صوراسرافیل؛ دهخدا همزمان با آغاز نهضت مشروطیت، با همکاری «جهانگیرخان شیرازی» و «قاسم‌خان تبریزی» روزنامهٔ انتقادی «صوراسرافیل» را منتشر کرد. شمارهٔ اول این روزنامه ۱۷ ربیع‌الآخر ۱۳۲۵ق در هشت صفحه در تهران منتشر شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/13381 دبیرسیاقی، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> این روزنامه در عمر کوتاه خود ۵ بار توقیف شد ولی تا به توپ بستن مجلس استوار باقی ماند. پس از آخرین توقیف که به‌دستگیری و کشته‌شدن جهانگیرخان صوراسرافیل منجر شد، سه شمارهٔ دیگر آن توسط دهخدا که موفق به فرار از ایران شده بود در سوییس منتشر و سپس برای همیشه تعطیل شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/85039967/چرند-و-پرندهای-روزنامه-نگار-ایرانی «چرند و پرندهای روزنامه‌نگار ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
# تدوین مقالات انتقادی؛ به‌باور محققان، صوراسرافیل از مهم‌ترین ابزار مبارزاتی مشروطه‌خواهان علیه استبداد و حکومت قاجاریه بود که تیراژ هر شمارهٔ آن به حدود بیست‌وچهار هزار نسخه می‌رسید. در این میان، مقاله‌های «چرند و پرند» دهخدا که ماهیتی کاملاً سیاسی و انقلابی داشت، بیش از همه طرف‌دار داشت. این مقاله‌ها با امضای مستعار و با نام‌های «دخو»، «خرمگس»، «سگ حسن دله»، «غلام گدا»، «اسیرالجوال»، «دخو علی‌شاه»، «روزنامه‌چی»، «خادم‌الفقرا»، و «نخود همه آش» چاپ می‌شد، اما نویسندهٔ آن دهخدا بود. وی هر حادثه را بهانه قرار می‌داد و با استفاده از طنز، بر فساد دستگاه سلطنت، خیانت دولت‌مردان قاجار و ستم ملاکان حمله می‌کرد و آنها را به باد تمسخر می‌گرفت.<ref>[http://pajoohe.ir/میرزا-علی-اکبر-دهخدا__a-46585.aspx محمدی، «میرزا علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>
# حمایت از ملی‌شدن صنعت نفت و دفاع از دولت مصدق؛ دهخدا بعد از کنارهگیری از سیاست و پرداختن به‌کارهای فرهنگی، همزمان با نهضت ملی‌شدن نفت از حدود ۱۳۲۸ش، دوباره به عرصهٔ سیاست بازگشت و از این نهضت حمایت کرد و با قلم و بیان خود به دفاع از دولت محمد مصدق پرداخت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/13381 دبیرسیاقی، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

== مسئولیت‌ها ==
# نمایندگی مردم [[کرمان]] در دور دوم مجلس شورای ملی؛
# ریاست دفتر وزارت معارف؛
# ریاست ادارهٔ تفتیش وزارت عدلیه؛
# ریاست مدرسهٔ علوم سیاسی که خود در [[جوانی]] در آن تحصیل کرده بود؛
# ریاست دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی و اقتصاد دانشگاه تهران.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/13381 دبیرسیاقی، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

== آثار ==
=== الف) تألیف ===
# [[لغت‌نامه دهخدا|لغت‌نامه]]؛
# [[امثال و حکم]]؛
# فرهنگ لغت فرانسه به فارسی؛
# تعلیقات بر دیوان [[ناصر خسرو]]؛
# شرح حال [[ابوریحان بیرونی]] مقارن با هزاره تولد بیرونی؛
# دیوان اشعار؛
# مجموعه مقالات.

=== ب) ترجمه ===
# ترجمهٔ کتاب علل عظمت و انحطاط رومیان تألیف منتسکیو از زبان فرانسه؛
# ترجمهٔ کتاب روح القوانین از منتسکیو.<ref>[http://pajoohe.ir/علی-اکبر-دهخدا-از-تبعید-تا-مرگ__a-40518.aspx کرم‌پور، «علی‌اکبر دهخدا از تبعید تا مرگ»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>

=== ج) تصحیح ===
# تصحیح [[دیوان حافظ]]؛
# تصحیح دیوان [[منوچهری دامغانی|منوچهری]]؛
# تصحیح سیدحسن غزنوی؛
# تصحیح دیوان فرخی؛
# تصحیح دیوان [[مسعود سعد سلمان]]؛
# تصحیح دیوان سوزنی سمرقندی؛
# تصحیح لغت فرس اسدی؛
# تصحیح صحاح الفرس؛
# تصحیح دیوان ابن‌یمین؛
# تصحیح یوسف و زلیخا.<ref>[http://pajoohe.ir/علی-اکبر-دهخدا-از-تبعید-تا-مرگ__a-40518.aspx کرم‌پور، «علی‌اکبر دهخدا از تبعید تا مرگ»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>

== نوآوری‌ها ==
# تحول در ادبیات فارسی؛ دهخدا با شیوهٔ نگارش و ظرافت‌های روزنامه‌نگاری، تحولی بزرگ در ادبیات فارسی ایجاد کرد. پیش از رونامهٔ صوراسرافیل، هیچ‌کدام از نشریات فارسی‌زبان بر پایهٔ آن انتشار نیافته بود. وی در این روزنامه زبان ساده و نزدیک به زبان عامیانه به‌کار می‌برد و با روی‌کرد واقع‌گرایانه، مسائل اجتماعی و سیاسی را مطرح می‌کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1817101/تاثیر-روزنامه-های-عصر-مشروطه-بر-پیدایش-طنز-اجتماعی-در-ادبیات-فارسی-مطالعه-موردی-ستون-چرند-و-پرند-دهخدا کشاورز، «تأثیر روزنامه‌های عصر مشروطه بر پیدایش طنز اجتماعی در ادبیات فارسی(مطالعۀ موردی ستون چرند و پرند دهخدا)»، 1400ش، ص539.]</ref> به‌همین دلیل، دورهٔ مشروطه را یکی از مهم‌ترین دوره‌های تحول ادبیات فارسی به‌ویژه ادبیات طنز می‌دانند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/1771728 ساکنیان و دیگران، «سبک‌شناسی شعر طنز دهخدا»، 1396ش، ص73]</ref>
# پایه‌گذاری طنز اجتماعی؛ دهخدا با نوشتن مقاله‌های طنز در ستون ویژهٔ چرند و پرند روزنامهٔ صوراسرافیل، برای نخستن‌بار طنز اجتماعی را در ایران پایه‌گذاری کرد. هدف دهخدا از طنز، بیدارگری مردم بود و گرایش به طنز اجتماعی در این دوره نشان‌دهندهٔ خفقان موجود در جامعه است که باعث می‌شود مردم از اظهار نظر مستقیم و انتقاد صریح از وضع موجود واهمه داشته باشند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1817101/تاثیر-روزنامه-های-عصر-مشروطه-بر-پیدایش-طنز-اجتماعی-در-ادبیات-فارسی-مطالعه-موردی-ستون-چرند-و-پرند-دهخدا کشاورز، «تأثیر روزنامه‌های عصر مشروطه بر پیدایش طنز اجتماعی در ادبیات فارسی(مطالعۀ موردی ستون چرند و پرند دهخدا)»، 1400ش، ص539.]</ref>
# تولید اثر ملی؛ بسیار از محققان، لغت‌نامهٔ دهخدا را از نظر کمی و کیفی و نوآوری‌های بی‌نظیر آن، ارزشمندترین اثر در حوزهٔ فرهنگی تعریف کرده و آن را اثر ملی ایرانیان می‌دانند. این اثر منبع و مرجع اصلی در حوزهٔ تحقیق، شرح‌نویسی بر کتاب‌های منظوم و منثور، تصحیح کتاب‌ها و فرهنگی‌نویسی در زبان فارسی، دانسته می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84665403/محدثی-خراسانی-واژه-علامه-برای-علی-اکبر-دهخدا-کوچک-است «محدثی خراسانی: واژۀ علامه، برای علی‌اکبر دهخدا کوچک است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== درگذشت ==
[[پرونده:علی اکبر دهخدا.jpg|بندانگشتی|گورستان ابن‌بابویه، شهر ری]]
دهخدا در ۷ اسفند ۱۳۳۴ش درگذشت و در گورستان ابن‌بابویه شهر ری، در مقبره‌ای خصوصی، به خاک سپرده شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/13381 دبیرسیاقی، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

== دهخدا در نظر دیگران ==
محمد دبیرسیاقی از پژوهشگران برجستهٔ ایران، تلاش فرهنگی دهخدا را با کار فردوسی مقایسه کرده و معتقد است لغت‌نامهٔ دهخدا، کار بزرگی است که بعد از [[شاهنامه|شاهنامهٔ]] [[فردوسی]] پشتوانه زبان فارسی است.<ref>[https://imgshot.ir/post/شعر-وطن-دوستی-دهخدا-وطن-داری-2403 «شعر وطن دوستی دهخدا (وطن داری) همراه با معنی»، وب‌سایت روشینا.]</ref> بسیاری از محققان معتقدند که دهخدا با تدوین لغتنامه، گامی بزرگی برای احیای میراث فرهنگی و زبان فارسی برداشته و در ایجاد خودباوری، تقویت و تحکیم [[هویت ملی]]، معرفی مفاخر فرهنگی و تبیین عظمت و گستره واژگان زبان فارسی، نقش مهم و اساسی داشته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84665403/محدثی-خراسانی-واژه-علامه-برای-علی-اکبر-دهخدا-کوچک-است «محدثی خراسانی: واژۀ علامه، برای علی‌اکبر دهخدا کوچک است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== تمبر یادبود ==
به مناسب صدمین سالگرد تولد دهخدا، [[تمبر]] یادبود در ۱۳۵۸ش، مزین به‌تصویر وی چاپ شده است.<ref>[https://imgshot.ir/post/شعر-وطن-دوستی-دهخدا-وطن-داری-2403 «شعر وطن دوستی دهخدا (وطن داری) همراه با معنی»، وب‌سایت روشینا.]</ref>

== دهخداپژوهی ==
[[کتاب]]، مقالات و یادداشت‌های گوناگونی دربارهٔ [[زندگی]]، فعالیت‌ها و آثار دهخدا نوشته شده است. برای مثل می‌توان به کتاب «همنوا با مرغ سحر، زندگی و شعر علی‌اکبر دهخدا» اثر بلقیس سلیمانی<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/63327/كتاب-شناسي-پر-برگ-بار-علي-اكبر-دهخدا «کتاب‌شناسی پر برگ و بار علی‌اکبر دهخدا»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> و «کتاب‌نامه‌های سیاسی دهخدا» اثر محمد دبیر سیاقی اشاره کرد.<ref>«کتاب‌نامه‌های سیاسی دهخدا»، وب‌سایت ایران کتاب.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* «امثال و حکم»، ویکی زندگی، تاریخ بازدید: ۵ خرداد ۱۴۰۲ش.
* ترابی فراسانی، سهیلا و بهزادی، علی، «تحلیل و بررسی اندیشه‌های اجتماعی دهخدا»، مجلهٔ تاریخ پژوهی، شمارهٔ ۶۸، بهار ۱۳۹۸ش.
* دبیرسیاقی، محمد، «دهخدا، علی‌اکبر»، وب‌سایت دانشنامهٔ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۱۳۹۲ش.
* «چرند و پرندهای روزنامه‌نگار ایرانی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
* «دربارهٔ علی‌اکبر دهخدا»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۳۹۸ش.
* دهخدا، مقالات دهخدا، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، ۱۳۶۲–۱۳۶۴ش.
* «دهخدا و مشروطیت»، وب‌سایت مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ش.
* «رئیس‌جمهوری ناکام/ جایگاه سیاسی علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۹۷ش.
* ساکنیان، مهسا و دیگران، «سبک‌شناسی شعر طنز دهخدا»، مجلهٔ فصلنامهٔ پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، شمارهٔ ۲۷، بهار ۱۳۹۶ش.
* «شعر وطن‌دوستی دهخدا (وطن‌داری) همراه با معنی»، وب‌سایت روشینا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۳۹۹ش.
* «صدمین سالگرد تولد دهخدا»، وب‌سایت تمبر ایران، تاریخ بازدید: ۵ خرداد ۱۴۰۲ش.
* عابدی، کامیار، صور اسرافیل و علی‌اکبر دهخدا یک بررسی تاریخی و ادبی، تهران، کتاب نادر، ۱۳۷۹ش.
* عامری گلستانی، حامد و دیگران، «مشروطیت، آزادی‌خواهی و ستیز با استبداد در اندیشهٔ دهخدا»، مجلهٔ پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شمارهٔ ۲۷، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش، ص۲۲.
* «کتاب‌شناسی پر برگ و بار علی‌اکبر دهخدا»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۸۸ش.
* «کتاب‌نامه‌های سیاسی دهخدا»، وب‌سایت ایران کتاب، تاریخ بازدید: ۷ خرداد ۱۴۰۲ش.
* کرم‌پور، فاطمه، «علی‌اکبر دهخدا از تبعید تا مرگ»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش.
* کشاورز، حبیب، «تأثیر روزنامه‌های عصر مشروطه بر پیدایش طنز اجتماعی در ادبیات فارسی (مطالعهٔ موردی ستون چرند و پرند دهخدا)»، مجلهٔ مطالعات شهریارپژوهی، دورهٔ هشتم، شمارهٔ ۳۳، شهریور ۱۴۰۰ش.
* «محدثی خراسانی: واژهٔ علامه، برای علی‌اکبر دهخدا کوچک است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۰ش.
* محمدی، عاتکه، «میرزا علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ش.
* مدملی، صدیقه، «علامه دهخدا، بزرگ‌مرد ادب ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
* معین، محمد، لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۷ش.
* «نگاهی به زندگی فکری و سیاسی علامه علی‌اکبر دهخدا»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۳۹۸ش.
* یعقوبی، رضا، زندگی‌نامهٔ علامه علی‌اکبر دهخدا با تأکید بر جنبه‌های سیاسی آن، تهران، زهد، ۱۳۷۷ش.

علی‌اکبر دهخدا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید فاضل: حمید فاضل صفحهٔ علی اکبر دهخدا را به علی‌اکبر دهخدا منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۱۰
(بدون تفاوت)