https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B9%D9%88%D8%AFعود - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T07:09:04Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B9%D9%88%D8%AF&diff=31988&oldid=prevحانیه کلهر: صفحهای تازه حاوی «تصویری از عود در حال سوختن <big>'''عود'''</big>؛ چوبی خوشبو با مصرف دارویی و بخور. عود چوبی خوشبو با خاستگاهی در هند، چین، عربستان و سرندیب است که از دیرباز برای بخور، درمان و آیینهای مذهبی و اجتماعی بهکار می...» ایجاد کرد2026-04-28T10:13:48Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B9%D9%88%D8%AF.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:عود.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=عود|بندانگشتی|تصویری از عود در حال سوختن</a> <big>'''عود'''</big>؛ چوبی خوشبو با مصرف دارویی و بخور. عود چوبی خوشبو با خاستگاهی در هند، چین، عربستان و سرندیب است که از دیرباز برای بخور، درمان و آیینهای مذهبی و اجتماعی بهکار می...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:عود.jpg|جایگزین=عود|بندانگشتی|تصویری از عود در حال سوختن]]<br />
<big>'''عود'''</big>؛ چوبی خوشبو با مصرف دارویی و بخور.<br />
<br />
عود چوبی خوشبو با خاستگاهی در هند، چین، عربستان و سرندیب است که از دیرباز برای بخور، درمان و آیینهای مذهبی و اجتماعی بهکار میرفته است. در ایران باستان و دورههای هخامنشی، ساسانی و صفوی، عود جایگاهی ویژه در آیینها، بزمها و حتی جنگها داشت و عودسوز نماد شکوه و هدیهای گرانبها به شمار میرفت. انواع مختلفی از عود همچون هندی، صنفی و قماری شناخته میشود که هرکدام ویژگی خاصی دارند. در طب سنتی، عود با طبیعت گرم و خشک، برای تقویت معده، اعصاب و ایجاد شادی مفید دانسته شده است. در فرهنگهای محلی و آیینهای زردشتی، کردی و جنوبی ایران، سوزاندن عود نشانه پاکی، برکت، مهر و دوری از شیطان است. عود همچنین در ادبیات فارسی حضوری پررنگ دارد؛ از اشعار فردوسی و عنصری گرفته تا مثلهای عامیانه، همواره نمادی از عطر، زیبایی و ارزشمندی بوده است.<br />
<br />
==واژهشناسی عود==<br />
عود نام درختی با چوب قهوهای رنگ است که هنگام سوختن، بوی خوشی را میپراکند.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/عود-2 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه عود.]</ref> از عود برای بخور<ref>تبریزی، برهان قاطع، ذیل واژه عود. </ref> یا مصارف دارویی استفاده میشود.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه عود.</ref> در منابع گوناگون، سرندیب، چین، هند و عربستان را خاستگاه عود دانستهاند.<ref>ابنسینا، قانون، ۱۳۶۴ش، ج۲، ص۲۶۴؛ شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۰-۱۳۸۳ش، ج۵، ص۳۷۹.</ref> <br />
==تاریخچه عود==<br />
عود در [[ایران]] باستان، یکی از وسایل خوان نوروزی بوده است.<ref>ابونیا عمران، نوروز باستانی، ۱۳۸۸ش، ص۴۹.</ref> در گنجینهای که از پاسارگاد بهدست آمده، عودسوزهای هخامنشی دیده میشود.<ref>کخ، از زبان داریوش، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۵.</ref> در سفرنامهای مربوط به زمان [[داریوش]]، از رسم دود کردن عود و [[اسپند]]، هنگام رفتن شاه به جنگ، یاد شده است.<ref>جملی کارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص۱۸۵.</ref> در زمان [[ساسانیان]]، موبدان در [[جشن سده]]، جامههای سفید به تن کرده و عود در دست میگرفتند.<ref>مهرین، کشورداری و جامعه ایران در زمان ساسانیان، ۱۳۵۰ش، ص۱۸۶.</ref> همواره در مجالس بزم و شادی پادشاهان، بوی عود فضا را عطرآگین میکرد.<ref>واله، ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم، ۱۳۸۰ش، ص۸۲و۱۵۸و۴۷۳.</ref> <br />
<br />
در آن زمان عودسوز (ظرفی که در آن عود را میسوزانند) از اسباب مجالس ملوکانه بوده و عود نوعی هدیهی گرانبها شمرده میشد.<ref>بیغمی، دارابنامه، ۱۳۹۱ش، ج۲، ص۲۷۱و۷۳۱.</ref> تصاویر برجای مانده در [[مشهد]] مربوط به سدهی ۸ قمری<ref>آلمانی، از خراسان تا بختیاری، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۱۷۴.</ref> و در [[تهران]] مربوط به سدهی ۱۰ قمری<ref>آلمانی، از خراسان تا بختیاری، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۳۸۱. </ref> گویای وجود عودسوز مربوط به آن دوران است.<br />
<br />
هنگام حضور مهمان نزد پادشاهان [[صفویه|صفوی]]، عودسوزها را روشن نگاه میداشتند<ref>شاردن، سیاحتنامه، ۱۳۳۶ش، ج۳، ص۱۱۲.</ref> و در زمان ناصرالدین شاه [[قاجاریه|قاجار]]، در مراسم طاسنشاندن و ناخننویسی جادوگران، عود و کندر دود میشد.<ref>مونسالدوله، خاطرات، ۱۳۸۰ش، ص۲۰۲-۲۰۳.</ref> <br />
==انواع عود==<br />
[[پرونده:عود2.jpg|alt=درخت عود هندی|بندانگشتی|درختان عود هندی]]<br />
عود به انواع هندی، صنفی، قماری، جندرانی، اشباه و بادبیزنی تقسیم شده که هرکدام ویژگیهای خاصی دارند.<ref>ابنسینا، قانون، ۱۳۶۴ش، ج۲، ص۲۶۵. </ref> <br />
==خواص عود==<br />
عود طبیعت گرم و خشک داشته<ref>ابنسینا، قانون، ۱۳۶۴ش، ج۲، ص۲۶۵.</ref> و برای افرادی که مزاج سردی دارند مفید است.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۰-۱۳۸۳ش، ج۵، ص۳۷۹.</ref> خوردن عود باعث از بین رفتن بلغم شده و معده را تقویت میکند. عود شادیآور بوده و برای تقویت اعصاب، کبد و مغز مفید است.<ref>ابنسینا، قانون، ۱۳۶۴ش، ج۲، ص۲۶۵.</ref> <br />
==عود در فرهنگ مردم==<br />
مردم میناب، هنگام فرا رسیدن سال نو، از سوزاندن موادی مانند پوچ عود (خردههای عود پس از رنده کردن آن)، لوبن، مشک، عنبر، بنت سودان و شکر برای معطر کردن خانههای خود استفاده میکنند.<ref>سعیدی، «نوروز در میناب»، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۶.</ref> آنها معتقدند دود کردن عود در [[خانه]]، سبب دوری شیطان میشود.<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب، ۱۳۸۶ش، ص۲۷۵.</ref> آنها در مراسم [[حنابندان]]، حنا را در یک سینی در کنار یک کاسه آب، گلاب، [[اسپند]]، نقل، عود، شمعهای رنگی و کلوچه در خنچهای قرار میدهند.<ref>سعیدی، «نوروز در میناب»، ۱۳۸۶ش، ص۲۲۶.</ref><br />
<br />
زردشتیان قبل از نوروز، خانههای خود را تمیز کرده و اسپند، کندر، اشتره و عود میسوزانند تا مهر و دوستی در میان اعضای خانواده زیاد شود.<ref>نیکنام، یادگار دیرین، ۱۳۹۴ش، ص۱۱۵-۱۱۶.</ref> آنها در نخستین لحظات از سال جدید به آتشکده رفته، عود و کندر روشن میکنند و به مناجات میپردازند.<ref>رمضانخوانی، فرهنگ زرتشتیان یزد، ۱۳۸۷ش، ص۱۱۲-۱۱۳.</ref> همچنین در مراسم خاکسپاری، عود روشن کرده و پس از خاکسپاری، عودها را روی خاک میگذارند<ref>رمضانخوانی، فرهنگ زرتشتیان یزد، ۱۳۸۷ش، ص۲۵۸.</ref> و در روز سوم، به خانهی درگذشته رفته و طی مراسمی، شاخههایی از درخت مورد سبز و عود در دست میگیرند.<ref>نیکنام، یادگار دیرین، ۱۳۹۴ش، ص۱۰۷.</ref><br />
<br />
در [[کردستان]] مردم برای عید میلاد [[حضرت محمد]] مراسم با شکوهی تدارک دیده و عنبر و عود، دود میکنند.<ref>افندی بایزیدی، آداب و رسوم کردان، ۱۳۶۹ش، ص۱۰۶.</ref> <br />
==عود در ادبیات فارسی==<br />
کلیدواژه عود در اشعار و مثلهای فارسی نیز دیده میشود؛ [[فردوسی]] در ابیاتی اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/goshtasp/sh20 فردوسی، شاهنامه، بخش ۲۰، بیت ۲۰و۲۱، سایت گنجور.]</ref><br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب| بفرمود تا آذر افروختند | برو عود و عنبر همی سوختند }}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}} <br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب| زمینش بکردند از زر پاک | همی هیزمش عود و عنبرش خاک }}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}} <br />
عنصری در رباعیات خود اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/onsori/oro/sh25 عنصری، رباعیات، شماره ۲۵، بیت ۱، سایت گنجور.] </ref><br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب| چون باد بر آن زلف عبیری گیرد | آفاق دم عود قمیری گیرد }}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}} <br />
در مثلی آمده است: عود که بویش نبود، هیزم است (کنایه از بیارزشترین نوع افتخار، افتخار به چیزهایی است که خود انسان در داشتن آنها نقشی نداشته است).<ref>دهلوی، مطلع الانوار، ۱۹۷۵م، ص۱۹۳.</ref> <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
{{آغاز منابع}}<br />
*افندی بایزیدی، محمود، آداب و رسوم کردان، بهترجمه عزیز محمدپور داشبندی، بهتحقیق الکساندر ژابا، تهران، میعاد، ۱۳۶۹ش.<br />
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۴ خرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*تبریزی، محمدحسین بن خلف، برهان قاطع، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۵ش.<br />
*انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.<br />
*ابنسینا، قانون، بهترجمه عبدالرحمن شرفکندی، تهران، سروش، ۱۳۶۴ش.<br />
*کخ، ه . م.، از زبان داریوش، بهترجمه پرویز رجبی، تهران، کارنگ، ۱۳۷۹ش.<br />
*جملی کارری، ج. ف.، سفرنامه، بهترجمه عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ، تبریز، اداره کل فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی، ۱۳۴۸ش.<br />
*مهرین، عباس، کشورداری و جامعه ایران در زمان ساسانیان، تهران، عطایی، ۱۳۵۰ش.<br />
*واله، محمدیوسف، ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم، بهتحقیق محمدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۰ش.<br />
*بیغمی، محمد، دارابنامه، بهتحقیق ذبیحالله صفا، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۹۱ش.<br />
*آلمانی، هانری رنه د، از خراسان تا بختیاری، بهترجمه غلامرضا سمیعی، تهران، طاووس، ۱۳۷۸ش.<br />
*شاردن، ژان، سیاحتنامه، بهترجمه محمد عباسی، تهران، [بینا]، ۱۳۳۶ش.<br />
*مونسالدوله، خاطرات، بهتحقیق سیروس سعدوندیان، تهران، زرین، ۱۳۸۰ش.<br />
*فردوسی، شاهنامه، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۴ خرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*عنصری، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۴ خرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*دهلوی، امیرخسرو، مطلع الانوار، بهتحقیق طاهر احمداوغلی محرمف، مسکو، دانش، ۱۹۷۵م.<br />
*سعیدی، سهراب، «نوروز در میناب»، فصلنامه نجوای فرهنگ، تهران، س۲، شماره ۵-۶، ۱۳۸۶ش.<br />
*شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۰-۱۳۸۳ش.<br />
*سعیدی، سهراب، فرهنگ مردم میناب، تهران، ائلشن، ۱۳۸۶ش.<br />
*نیکنام، کوروش، یادگار دیرین، تهران، بهجت، ۱۳۹۴ش.<br />
*رمضانخوانی، صدیقه، فرهنگ زرتشتیان یزد، تهران، سبحان نور، ۱۳۸۷ش.<br />
*ابونیا عمران، فرحناز، نوروز باستانی، ساری، شلفین، ۱۳۸۸ش.<br />
{{پایان منابع}}</div>حانیه کلهر