فاطمه کمالی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''عید فطر'''، از مهم‌ترین اعیاد مسلمانان در پایان یک ماه روزه‌داری. ==مفهوم‌شناسی فطر== فِطر از فَطر به معنای شکافتن است[https://lib.eshia.ir/86657/7/350 حسینی زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج7، ص350.] و به ترك كردن روزه، فِطر می‌گویند.[...» ایجاد کرد

2026-05-09T08:23:29Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>عید فطر</big>'''، از مهم‌ترین اعیاد مسلمانان در پایان یک ماه روزه‌داری. ==مفهوم‌شناسی فطر== فِطر از فَطر به معنای شکافتن است<ref>[https://lib.eshia.ir/86657/7/350 حسینی زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج7، ص350.]</ref> و به ترك كردن روزه، فِطر می‌گویند.<ref>[...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''<big>عید فطر</big>'''، از مهم‌ترین اعیاد مسلمانان در پایان یک ماه روزه‌داری.
==مفهوم‌شناسی فطر==
فِطر از فَطر به معنای شکافتن است<ref>[https://lib.eshia.ir/86657/7/350 حسینی زبیدی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج7، ص350.]</ref> و به ترك كردن روزه، فِطر می‌گویند.<ref>[https://lib.eshia.ir/41892/1/640 راغب اصفهانی، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص640.]</ref>
==زمان عید فطر==
در پایان ماه [[رمضان]]، اولین روز از ماه [[شوال]]، عید فطر است. در فرهنگ [[مسلمانان]]، اولین روز از هر ماه قمری با دیدن هلال ماه نو در آسمان، تعیین می‌شود. تعداد روزهای هر ماه قمری در نوسان است و می‌تواند بیست‌ونه یا سی‌ روزه باشد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/10/268 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعَة إلی تحصیل مسائل الشریعة، 1409ق، ج10، ص268.]</ref>
==اهمیت عید فطر در فرهنگ اسلامی==
بر اساس روایات اسلامی عید فطر روز پاداش نیکوکاران و آمرزش گناهان است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11015/6/154 نوری، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج6، ص154.]</ref> رسول خدا این روز را روز جوایز نامیده است زیرا خداوند بدون حساب، به نیکوکاران پاداش می‌دهد.<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/93/339 مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج93، ص339.]</ref> [[امام علی]] این روز را به روز [[قیامت]] تشبیه کرده که انسان‌ها با خروج از منازل و رهسپاری به سوی جایگاه نماز عید، گویی از قبرها خارج شده و به‌سوی پروردگار می‌روند و با ایستادن در جایگاه نماز، در برابر پروردگار می‌ایستند.<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/87/362 مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج87، ص362.]</ref>
==احکام عید فطر==
* پرداخت زکات فطره ([[فطریه]]) واجب است؛ برخی از فقها، زمان آن را غروب شب عید فطر و برخی دیگر، هنگام طلوع صبح می‌دانند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/15/527 نجفی جواهری، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، 1362ش، ج15، ص527.]</ref>
* در شب عید فطر، زیارت [[امام حسین]]<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/14/475 حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشَّریعة، 1409ق، ج14، ص475.]</ref> و غسل مستحب<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/5/33 نجفی جواهری، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، 1362ش، ج5، ص33.]</ref> است.
* روزه گرفتن در روز عید فطر، حرام است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/16/324 نجفی جواهری، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، 1362ش، ج16، ص324.]</ref>

==زکات فطره==
===شروط پرداخت‌کننده===
افرادی که در شب عید فطر شروط زیر را دارا باشند، باید زکات فطره پرداخت کنند؛
* مکلف باشند؛
* فقیر نباشند؛
* نان‌خور دیگران نباشند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=27061 «احکام زکات فطره»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌‌ای ، تاریخ درج مطلب: 17مرداد 1392ش.]</ref>

===نیت در زمان پرداخت===
زکات فطره یک واجب عبادی است؛ یعنی علاوه بر اینکه واجب است، عبادت هم محسوب می‌شود؛ بنابراین حتماً آنچه پرداخت می‌شود، باید به نیت زکات و به‌قصد قربت باشد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=27061 «احکام زکات فطره»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌‌ای ، تاریخ درج مطلب: 17مرداد 1392ش.]</ref>
===مقدار زکات فطره===
هر نفر باید یک صاع (معادل سه کیلوگرم)، از موادی مانند [[گندم]]، [[جو]]، [[برنج]]، ذرت و [[خرما]] بپردازد. اگرچه مشهور، این است که جنس زکات فطره، با توجه به قوت (خوراک) غالب مردم باشد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10013/12/279 بحرانی، الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة، بی‌تا، ج12، ص279.]</ref> در زکات فطره به‌جای اجناس یادشده، می‌توان معادل نقدی آن را پرداخت.<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/15/518 نجفی جواهری، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، 1362ش، ج15، ص518.]</ref>
===مورد مصرف زکات فطره===
مصرف زکات فطره، همان مصرف زکات مال<ref>[https://lib.eshia.ir/10088/15/538 نجفی جواهری، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، 1362ش، ج15، ص538.]</ref> و شامل موارد زیر است: فقرا، مساکین، متصدیان ادارۀ صدقات و مأموران جمع‌آوری زکات، کسانی كه زمينه‌اى براى گرايش به [[اسلام]] ندارند و با مصرف بخشى از زكات، مى‌توان قلب‌های آنان را جذب كرد، آزادی بردگان، بدهکاران، هر امری که رضای خدا در آن باشد و فردی که در راه مانده و درمانده شده ‌است؛<ref>سورۀ توبه، آیۀ 60.</ref> اما برخی فقیهان زکات فطره را تنها به فقرا اختصاص داده‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/15114/1/252 مفید، المقنعه، 1413ق، ص252.]</ref> البته مراد از فقیر کسی است که خرج او بیش از دخلش است؛ یعنی درآمد سالش را نداشته باشد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=27061 «احکام زکات فطره»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌‌ای، تاریخ درج مطلب:17مرداد 1392ش.]</ref>
==عید فطر در فرهنگ ایران==
در هر دوره‌ای، ایرانیان عید فطر را با آداب و تشریفات خاصی برگزار می‌کردند. در دورۀ غزنویان، بزرگان و سران مهیای برگزاری جشن می‌شدند و برای عرض تبریک نزد سلطان غزنوی می‌رفتند و پس از ادای نماز عید، شاعران به مدیحه‌سرایی می‌پرداختند.<ref>بیهقی، تاریخ بیهقی، تهران، ۱۳۷۶ش، ج2، ص746-747.</ref> در دورۀ صفوی به عید فطر، عید لیلةالقدر می‌گفتند و در این روز به دعا و نیایش می‌پرداختند و آن را جشن می‌گرفتند.<ref>شاردن، سیاحت‌نامه، تهران، ۱۳۳۵ش، ج5، ص231.</ref> زمان [[قاجار]] در روز عید، مسجدها و بازارها را چراغانی می‌کردند و به آتش‌بازی می‌پرداختند و سران مملکتی و برخی سُفرای کشورها برای عرض سلام و تبریک، نزد شاه می‌آمدند.<ref>اعتمادالسلطنه، روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه، ۱۳۵۶ش، ص652.</ref>

پوشیدن لباس نو، حمام رفتن، دیدوبازدید، هدیه دادن و هدیه گرفتن، خواندن نماز عید و هدیه دادن به نوعروسان و تازه‌دامادان از آداب رایج ایرانیان در عید فطر بود.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۶ش، ص160-170.</ref> پیش از ورود ابزارهای دقیق برای رؤیت هلال [[شوال]]، مردم به مناطق بلند و پشت‌بام‌ها می‌رفتند<ref>شهری، طهران قدیم، 1371ش، ج3، ص371-372.</ref> و چنانچه به‌دلیل بدی آب‌وهوا نمی‌توانستند ماه را ببینند، افراد مورد اعتمادی را به شهرهای دیگر می‌فرستادند.<ref>شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، 1371ش، ص477.</ref> هر فردی که موفق شده بود هلال ماه را ببیند، نزد روحانی شهر می‌رفت و برای [[شهادت]] درباره رؤیت ماه، سوگند یاد می‌کرد و پس از اطمینان، روحانی شهر خبر عید را بر منارۀ [[مسجد]] اعلام می‌کرد.<ref>فاروقی، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، بی‌تا، ص307.</ref> سوگند یادشده، گاه با آداب خاصی برگزار می‌شد؛ به این صورت که قاضی قرآن را می‌گشود و چاقوی تیزی بر روی آن می‌گذارد. سپس از او می‌خواستند تا سوگند یاد کند، مردم بر این باور بودند، در صورتی که فرد سوگند دروغ بخورد، چاقو شکمش را خواهد درید.<ref>وکیلیان، رمضان در فرهنگ مردم، ۱۳۷۶ش، ص160.</ref> مردم پس از رؤیت ماه و به‌منظور آگاه کردن دیگران، الله اکبر می‌گفتند.<ref>قادری، کردستان، 1387ش، ص83.</ref> در برخی مناطق با روشن کردن آتش در بلندترین قله، خبر عید را به مردم می‌دادند.<ref>فاروقی، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، بی‌تا، ص307.</ref>

در مناطقی از [[ایران]] با تدارک ناهار عید این روز را جشن می‌گیرند و بعد از ظهر به زیارت اهل قبور می‌روند.<ref>محمدی، تاریخ تکاب افشار، 1369ش، ص353.</ref> در گذشته نیز در برخی از مناطق، شب عید دست و پای خود را [[حنا]] می‌بستند و صبح روز عید پس از شستن حنا، عید را به همدیگر تبریک می‌گفتند و برای صبحانۀ روز عید، نان «تبدون» (نوعی نان تافتون که روی آن کنجد می‌زدند) می‌پختند.<ref>قیصری، فرهنگ عامیانۀ ماه‌شهر، ۱۳۹۱ش، ص144.</ref>
==عید فطر در کشورهای اسلامی==
روز عید فطر در کشورهای [[مسلمان]]، تعطیل رسمی است. مسلمانان در این روز، نماز عید فطر را به جماعت برگزار می‌کنند و با آداب و رسوم خود، جشن می‌گیرند.

در فلسطین؛ به‌رغم ممانعت و ایجاد مزاحمت رژیم صهیونیستی برای ادای شعایر دینی، مردم تلاش می‌کنند تا نماز عید را در [[مسجدالاقصی]] برگزار کنند و پس از خروج از [[مسجد]]، بسیاری از مردم به تلاوت [[قرآن]] برای شهدای‌شان در قبرستان‌ها اقدام می‌کنند و زنان نیز شیرینی‌های محلی می‌پزند.<ref>[http://www.shabestan.ir/detail/News/1171674 «آداب و رسوم عید فطر در کشورهای اسلامی»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1401ش.]</ref> مردم [[فلسطین]] به مناسبت عید سعید فطر شش روز تعطیل هستند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1627048/ «آداب و رسوم عید فطر در بلاد اسلامی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 11 اردیبهشت 1401ش.]</ref>

در [[افغانستان]] به مناسبت عید فطر، سه روز تعطیل رسمی در نظر گرفته شده است. معمولاً مردم برای عید، لباس‌های نو خریده و کودکان و نوجوانان به دست‌های خود حنا می‌بندند و در این سه روز مردم به دیدوبازدید می‌روند.<ref>[https://www.borna.news/fa/tiny/news-1004611 «آداب و رسوم 20 کشور مختلف در عید سعید فطر»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1401ش.]</ref>

در [[عراق]]، همه اعضای [[خانواده]] در روز عید فطر برای پخت یک نوع شیرینی همکاری می‌کنند. مردم جنوب بصره در روز عید فطر در کوچه‌‌ها و محله‌های خود جمع می‌شوند و غذای مخصوصی را با هدف ایجاد مهر و [[محبت]] در کنار یکدیگر می‌خورند. عراقی‌‌ها به مناسبت عید فطر، سه روز تعطیل هستند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1627048/ «آداب و رسوم عید فطر در بلاد اسلامی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 11 اردیبهشت 1401ش.]</ref>

در [[ترکیه]]، عید فطر به «شکر بایرامی» یعنی عید شکر معروف است. چند روز مانده به عید مردم خانه‌تکانی می‌کنند و به پخت‌ شیرینی‌های مخصوص می‌پردازند. نماز عید فطر با حضور برخی سران سیاسی و دولتی در [[مساجد]] محل برگزار می‌شود. مردم در این روز به زیارت اهل قبور می‌روند، لباس‌های نو می‌پوشند و به دیدوبازدید می‌پردازند. در ترکیه تعطیلات رسمی به مناسبت عید فطر، سه روز است.<ref>[http://www.shabestan.ir/detail/News/1171674 «آداب و رسوم عید فطر در کشورهای اسلامی»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1401ش.]</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* قرآن کریم
* «آداب ‌و رسوم 20 کشور مختلف در عید سعید فطر»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1401ش.
* «احکام زکات فطره»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌‌ای، تاریخ درج مطلب: 17مرداد 1392ش.
* «آداب ‌و رسوم عید فطر در بلاد اسلامی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 11 اردیبهشت 1401ش.
* «آداب ‌و رسوم عید فطر در کشورهای اسلامی»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1401ش.
* اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامۀ خاطرات، به‌کوشش ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، 1356ش.
* بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة، محقق محمدتقی ایروانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامي، قم، بی‌تا.
* بیهقی، ابوالفضل، تاریخ بیهقی، به‌کوشش خلیل خطیب‌رهبر، تهران، مهتاب، ۱۳۷۶ش.
* حر عاملى، محمد ‌بن ‌حسن‏، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، 1409ق. ‏
* حسيني زبيدي، محمد مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس‏، بیروت، دارالفکر، 1414ق‏.
* راغب اصفهانى، حسين بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن‏، محقق صفوان عدنان‏ داوودی، دمشق، دار القلم- الدار الشامية، 1412ق‏.
* شاردن، ژان، سیاحت‌نامه، ترجمۀ محمد عباسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۳۵ش.
* شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، بی‌جا، مؤلف، ۱۳۷۱ش.
* شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
* فاروقی، عمر، نظری به تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، بی‌جا، سقز، بی‌تا.
* قادری، زاهد، کردستان، تهران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1387ش.
* قیصری، عیسی، فرهنگ عامیانۀ ماه‌شهر، تهران، سمیر،۱۳۹۱ش.
* مجلسى، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الأنوار، به‌تحقیق جمعى از محققان‏، بیروت، دار إحياء التراث العربي‏، 1403ق.
* محمدی، علی، تاریخ تکاب افشار، تهران، مؤلف، ۱۳۶۹ش.
* مفید، محمد بن محمد، المقنعه، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
* نجفی جواهری، محمد‌حسن، جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام، محقق عباس قوچانی، بیروت، دارإحياء التراث العربي، 1362ش.
* نورى، حسين بن محمدتقى‏، مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل‏، محقق مؤسسة آل‌البيت عليهم السلام‏، قم، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏‏، 1408ق.
* وکیلیان، احمد، رمضان در فرهنگ مردم، تهران، سروش، ۱۳۷۶ش.

عید فطر - تاریخچهٔ نسخه‌ها