عیلامی‌ها - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علیرضا محمددوست در ۶ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۷

2026-06-27T10:37:57Z

علیرضا محمددوست در ۶ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۱

2026-06-27T10:31:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۶ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۱
خط ۱:		خط ۱:
			{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر = عیلامی‌ها.jpg
			\| زیرنویس تصویر = نقشه‌ای از سرزمین تمدن عیلامی‌ها
			\| image_alt =نقشه‌ای از سرزمین تمدن عیلامی‌ها
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	'''{{درشت\|عیلامی‌ها؛}}''' قومی کهن در جنوب غربی فلات ایران با تمدنی دو هزار ساله.		'''{{درشت\|عیلامی‌ها؛}}''' قومی کهن در جنوب غربی فلات ایران با تمدنی دو هزار ساله.

زهرا غلامی: ابرابزار

2026-06-20T07:22:06Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

زهرا غلامی در ۲۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۵۶

2026-06-19T17:56:46Z

نمایش تغییرات

حمید فاضل: حمید فاضل صفحهٔ پیش‌نویس:عیلامی‌ها را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به عیلامی‌ها منتقل کرد

2026-06-18T14:11:24Z

حمید فاضل صفحهٔ پیش‌نویس:عیلامی‌ها را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به عیلامی‌ها منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۴۱
(بدون تفاوت)

حمید فاضل: ابرابزار

2026-06-18T14:06:34Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''{{درشت\|عیلامی‌ها؛}}''' قومی کهن در جنوب غربی فلات ایران با تمدنی دو هزار ساله.		'''{{درشت\|عیلامی‌ها؛}}''' قومی کهن در جنوب غربی فلات ایران با تمدنی دو هزار ساله.

	عیلامی‌ها یا ایلامیان، قومی کهن در جنوب غربی [[فلات ایران]] بودند که تمدنی دیرپا با بیش از دو هزار سال حیات سیاسی ~~پدید آوردند~~. قلمرو آنان در پیوند میان [[جلگه خوزستان\|دشت خوزستان]] و کوه‌های زاگرس شکل گرفت و تاریخ‌شان فراز و فرود سلسله‌هایی از آوان تا عیلام نو را در بر می‌گرفت. ساختار ~~حکومت‌~~ در تمدن عیلامی بر پایهٔ نظام [[مادرتباری]] و اتحادی از مناطق خودمختار، استوار بود و نظام حقوقی‌شان بر [[سوگند]] و داوری ایزدی تکیه داشت. جامعهٔ عیلامی ساختاری سلسله‌مراتبی داشت و [[زنان]] از حق مالکیت و [[ارث]] برابر با [[مردان]] برخوردار بودند. [[معیشت]] آنان بر [[کشاورزی]] مبتنی بر [[آبیاری]]، [[دامداری]] کوچ‌رو و تجارت واسطه‌ای متکی بود. دین‌شان با پرستش [[ایزدبانو\|ایزدبانوان]] و نمادگرایی عمیق همراه بود و در عرصهٔ دانش و [[هنر]]، دستاوردهایی از [[گاه‌شماری]] مبتنی بر حرکت [[زهره]] تا زیگورات [[چغازنبیل]] را ~~پدید آوردند~~. میراث سیاسی، اداری، هنری و دینی عیلامیان پس از فروپاشی سیاسی‌شان، در ساختار [[هخامنشیان\|هخامنشی]] ادغام شد و تداوم یافت.		عیلامی‌ها یا ایلامیان، قومی کهن در جنوب غربی [[فلات ایران]] بودند که تمدنی دیرپا با بیش از دو هزار سال حیات سیاسی پدیدآوردند. قلمرو آنان در پیوند میان [[جلگه خوزستان\|دشت خوزستان]] و کوه‌های زاگرس شکل گرفت و تاریخ‌شان فراز و فرود سلسله‌هایی از آوان تا عیلام نو را در بر می‌گرفت. ساختار حکومت در تمدن عیلامی بر پایهٔ نظام [[مادرتباری]] و اتحادی از مناطق خودمختار، استوار بود و نظام حقوقی‌شان بر [[سوگند]] و داوری ایزدی تکیه داشت. جامعهٔ عیلامی ساختاری سلسله‌مراتبی داشت و [[زنان]] از حق مالکیت و [[ارث]] برابر با [[مردان]] برخوردار بودند. [[معیشت]] آنان بر [[کشاورزی]] مبتنی بر [[آبیاری]]، [[دامداری]] کوچ‌رو و تجارت واسطه‌ای متکی بود. دین‌شان با پرستش [[ایزدبانو\|ایزدبانوان]] و نمادگرایی عمیق همراه بود و در عرصهٔ دانش و [[هنر]]، دستاوردهایی از [[گاه‌شماری]] مبتنی بر حرکت [[زهره]] تا زیگورات [[چغازنبیل]] را پدیدآوردند. میراث سیاسی، اداری، هنری و دینی عیلامیان پس از فروپاشی سیاسی‌شان، در ساختار [[هخامنشیان\|هخامنشی]] ادغام شد و تداوم یافت.

	== نام ==		== نام ==
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	دیدگاه‌های اولیه، عیلامیان را نژاد سیاه یا حبشی می‌دانستند، اما پژوهش‌های جدیدتر عیلامیان را بومیان کوه‌های زاگرس می‌دانند که به مرور به دشت [[خوزستان]] راه یافته و از نظر نژادی، مستقل از سامی‌ها و هندواروپایی‌ها بوده‌اند.<ref>[https://jwica.ut.ac.ir/article_20825_7df75fb3e07933143e1c412bb70532c0.pdf دادور، «موقعیت اجتماعی و فرهنگی زن در تمدن عیلام»، ۱۳۸۹ش، ص۹۶؛] پیرنیا، تاریخ ایران باستان، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۳۰؛ سایکس، تاریخ ایران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۶۴.</ref> با این حال، با دیگر اقوام منطقه درآمیخته و به‌تدریج عناصری از جمعیت‌های همسایه را در خود جذب کرده‌اند.<ref>مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۶۷–۶۸.</ref>		دیدگاه‌های اولیه، عیلامیان را نژاد سیاه یا حبشی می‌دانستند، اما پژوهش‌های جدیدتر عیلامیان را بومیان کوه‌های زاگرس می‌دانند که به مرور به دشت [[خوزستان]] راه یافته و از نظر نژادی، مستقل از سامی‌ها و هندواروپایی‌ها بوده‌اند.<ref>[https://jwica.ut.ac.ir/article_20825_7df75fb3e07933143e1c412bb70532c0.pdf دادور، «موقعیت اجتماعی و فرهنگی زن در تمدن عیلام»، ۱۳۸۹ش، ص۹۶؛] پیرنیا، تاریخ ایران باستان، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۳۰؛ سایکس، تاریخ ایران، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۶۴.</ref> با این حال، با دیگر اقوام منطقه درآمیخته و به‌تدریج عناصری از جمعیت‌های همسایه را در خود جذب کرده‌اند.<ref>مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۶۷–۶۸.</ref>

	[[زبان عیلامی~~\|زبان عیلامی‌ها~~]] نیز مستقل از زبان‌های [[زبان‌های سامی\|سامی]] و [[زبان‌های هندواروپایی\|هندواروپایی]] بوده، تک‌خانواده با ساختاری پیوندی محسوب می‌شود.<ref>[https://jarcs.ut.ac.ir/article_93113_00b99677f40cb32c75cf930c87718819.pdf انتشاری نجف‌آبادی و خراشادی، «پژوهشی در چرایی غیبت اینشوشینک در متون مذهبی ... »، ۱۴۰۱-۱۴۰۲ش، ص۵۹؛] مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۶۵؛ [https://www.ensani.ir/file/download/article/20120326151526-4019-1433.pdf آلتای، «تمدن و فرهنگ عیلام»، ۱۳۵۱ش، ص۳۱۳.]</ref> این زبان آواهای ویژه‌ای داشت که تلفظ آن را برای غیر بومیان دشوار می‌کرد و در طول بیش از دو هزار سال در برابر زبان‌های مجاور از خود پایداری نشان داد. امروزه کمبود متون طولانی و نبود واژگان دوزبانه، فهم کامل آن را با دشواری روبرو کرده است.<ref>هینتس، دنیای گمشدهٔ عیلام، بی‌تا، ص ۴۶ و ۱۱۴.</ref> همسو با هویت سیاه‌تباری عیلامی‌ها، نظریه‌ای نیز بر اساس شباهت‌های ساختاری با [[زبان‌های دراویدی]]، احتمال ارتباط ریشه‌های زبانی عیلامیان با شرق و جنوب آسیا را مطرح کرده است.<ref>گرانتوفسکی، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ۱۳۵۹ش، ص۳۵.</ref>		[[زبان عیلامی]]‌ها نیز مستقل از زبان‌های [[زبان‌های سامی\|سامی]] و [[زبان‌های هندواروپایی\|هندواروپایی]] بوده، تک‌خانواده با ساختاری پیوندی محسوب می‌شود.<ref>[https://jarcs.ut.ac.ir/article_93113_00b99677f40cb32c75cf930c87718819.pdf انتشاری نجف‌آبادی و خراشادی، «پژوهشی در چرایی غیبت اینشوشینک در متون مذهبی ... »، ۱۴۰۱-۱۴۰۲ش، ص۵۹؛] مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۶۵؛ [https://www.ensani.ir/file/download/article/20120326151526-4019-1433.pdf آلتای، «تمدن و فرهنگ عیلام»، ۱۳۵۱ش، ص۳۱۳.]</ref> این زبان آواهای ویژه‌ای داشت که تلفظ آن را برای غیر بومیان دشوار می‌کرد و در طول بیش از دو هزار سال در برابر زبان‌های مجاور از خود پایداری نشان داد. امروزه کمبود متون طولانی و نبود واژگان دوزبانه، فهم کامل آن را با دشواری روبرو کرده است.<ref>هینتس، دنیای گمشدهٔ عیلام، بی‌تا، ص ۴۶ و ۱۱۴.</ref> همسو با هویت سیاه‌تباری عیلامی‌ها، نظریه‌ای نیز بر اساس شباهت‌های ساختاری با [[زبان‌های دراویدی]]، احتمال ارتباط ریشه‌های زبانی عیلامیان با شرق و جنوب آسیا را مطرح کرده است.<ref>گرانتوفسکی، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ۱۳۵۹ش، ص۳۵.</ref>

	== قلمرو جغرافیایی ==		== قلمرو جغرافیایی ==
خط ۴۸:		خط ۴۸:

	=== کشاورزی ===		=== کشاورزی ===
	دشت شوشان با رودهای پرآبی چون [[کرخه]]، [[کارون]] و [[دز]] و خاک آبرفتی حاصلخیز، از حدود شش هزار سال پیش، بستر مناسبی برای کشاورزی فراهم کرده بود.<ref>رضاقلی، تاریخ سیاسی ایران باستان، ۲۰۱۲م، ص۷۴؛ دورانت، تاریخ تمدن: مشرق‌زمین گهوارهٔ تمدن، ۱۳۳۷ش، ص۱۴۳.</ref> در عین حال بارندگی اندک و نامنظم، عیلامیان را به ابداع روش‌های پیچیدهٔ آبیاری مصنوعی، شامل شبکه‌ای از کانال‌ها، سدها، آب‌بندها و [[قنات~~\|قنات‌ها~~]] نیز سوق داده بود.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/aoi/Article/1103847 فرهنگدوست و حنایی، «بازشناسی پایداری فرهنگیِ ... »، ۱۴۰۲ش، ص۲۲ و ۲۶-۲۷.]</ref> در قراردادهای اجارهٔ زمین، تعداد کانال‌های عبوری از کنار مزرعه یکی از عوامل اصلی تعیین‌کنندهٔ مرغوبیت و قیمت زمین محسوب می‌شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1596699093-10248-89-205.pdf میراشه، نیکنامی و فیروزمندی شیره‌جین، «بررسی اسناد اقتصادی خرید-فروش... »، ۱۳۹۵ش، ص۳ و ۷.]</ref>		دشت شوشان با رودهای پرآبی چون [[کرخه]]، [[کارون]] و [[دز]] و خاک آبرفتی حاصلخیز، از حدود شش هزار سال پیش، بستر مناسبی برای کشاورزی فراهم کرده بود.<ref>رضاقلی، تاریخ سیاسی ایران باستان، ۲۰۱۲م، ص۷۴؛ دورانت، تاریخ تمدن: مشرق‌زمین گهوارهٔ تمدن، ۱۳۳۷ش، ص۱۴۳.</ref> در عین حال بارندگی اندک و نامنظم، عیلامیان را به ابداع روش‌های پیچیدهٔ آبیاری مصنوعی، شامل شبکه‌ای از کانال‌ها، سدها، آب‌بندها و [[قنات]]‌ها نیز سوق داده بود.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/aoi/Article/1103847 فرهنگدوست و حنایی، «بازشناسی پایداری فرهنگیِ ... »، ۱۴۰۲ش، ص۲۲ و ۲۶-۲۷.]</ref> در قراردادهای اجارهٔ زمین، تعداد کانال‌های عبوری از کنار مزرعه یکی از عوامل اصلی تعیین‌کنندهٔ مرغوبیت و قیمت زمین محسوب می‌شد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1596699093-10248-89-205.pdf میراشه، نیکنامی و فیروزمندی شیره‌جین، «بررسی اسناد اقتصادی خرید-فروش... »، ۱۳۹۵ش، ص۳ و ۷.]</ref>

	عمده‌ترین محصولات کشاورزی [[جو]]، [[گندم]]، [[کنجد]] و [[عدس]] بود. جو افزون‌بر مصرف خوراکی، کالایی ارزشمند در مبادلات و پرداخت دستمزدها و جیره‌ها نیز به‌شمار می‌رفت. مساحت مزارع با واحدهای حجمی سیال (حدود یک لیتر) و گور (حدود ۳۰۰ لیتر) اندازه‌گیری می‌شد و قراردادهای اجاره در دورهٔ سوکل‌مخ‌ها جزئیات دقیقی از شیوه‌های بهره‌برداری، از جمله سهم‌بری محصول و پرداخت بر اساس نرخ عرفی زمین‌های همسایه را آشکار می‌سازد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1596699093-10248-89-205.pdf میراشه، نیکنامی و فیروزمندی شیره‌جین، «بررسی اسناد اقتصادی خرید-فروش... »، ۱۳۹۵ش، ص۳، ۵-۶.]</ref>		عمده‌ترین محصولات کشاورزی [[جو]]، [[گندم]]، [[کنجد]] و [[عدس]] بود. جو افزون‌بر مصرف خوراکی، کالایی ارزشمند در مبادلات و پرداخت دستمزدها و جیره‌ها نیز به‌شمار می‌رفت. مساحت مزارع با واحدهای حجمی سیال (حدود یک لیتر) و گور (حدود ۳۰۰ لیتر) اندازه‌گیری می‌شد و قراردادهای اجاره در دورهٔ سوکل‌مخ‌ها جزئیات دقیقی از شیوه‌های بهره‌برداری، از جمله سهم‌بری محصول و پرداخت بر اساس نرخ عرفی زمین‌های همسایه را آشکار می‌سازد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1596699093-10248-89-205.pdf میراشه، نیکنامی و فیروزمندی شیره‌جین، «بررسی اسناد اقتصادی خرید-فروش... »، ۱۳۹۵ش، ص۳، ۵-۶.]</ref>
خط ۹۲:		خط ۹۲:
	برخی عناصر فرهگی عیلامیان فرامرزی بوده است؛ برای نمونه موجود افسانه‌ای گریفون ([[شیردال]]) که در عیلام ابداع شده بود، در مصر پذیرفته شد و تا دوران [[هخامنشیان\|هخامنشی]] تداوم یافت.<ref>[http://www.ilamstudy.ir/article_127201_7ed50693ab8651870d8f8951a7dfa6e0.pdf مؤمنی، «حیوانات اسطوره‌ای مصور بر مهرهای ایلامی»، ۱۳۹۶ش، ص۴-۵ و ۷.]</ref> همچنین ظهور گاو-مرد در عیلام با ابداع [[اسفنکس]] (ابوالهول) در [[مصر]] هم‌زمان دانسته شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1129096 مهرآفرین و قائم‌پناه، «دگردیسی خدایان در ایلام باستان»، ۱۳۹۵ش، ص۱۲۷.]</ref> در شرق فلات ایران نیز شباهت سفال‌های این مناطق با محوطه‌های [[ترکمنستان]] و [[پاکستان]]، مؤید مبادلات فرهنگی گسترده‌ای است که عیلام در آنها نقشی محوری ایفا می‌کرد.<ref>[http://www.ilamstudy.ir/article_127176_b0c3d3c164e7b5b3efdc4b6083a9eca1.pdf تزری، «خاستگاه خط، ایلام و سومر یا کرانه‌های کویر لوت»، ۱۳۹۶ش، ص۱۰-۱۱.]</ref>		برخی عناصر فرهگی عیلامیان فرامرزی بوده است؛ برای نمونه موجود افسانه‌ای گریفون ([[شیردال]]) که در عیلام ابداع شده بود، در مصر پذیرفته شد و تا دوران [[هخامنشیان\|هخامنشی]] تداوم یافت.<ref>[http://www.ilamstudy.ir/article_127201_7ed50693ab8651870d8f8951a7dfa6e0.pdf مؤمنی، «حیوانات اسطوره‌ای مصور بر مهرهای ایلامی»، ۱۳۹۶ش، ص۴-۵ و ۷.]</ref> همچنین ظهور گاو-مرد در عیلام با ابداع [[اسفنکس]] (ابوالهول) در [[مصر]] هم‌زمان دانسته شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1129096 مهرآفرین و قائم‌پناه، «دگردیسی خدایان در ایلام باستان»، ۱۳۹۵ش، ص۱۲۷.]</ref> در شرق فلات ایران نیز شباهت سفال‌های این مناطق با محوطه‌های [[ترکمنستان]] و [[پاکستان]]، مؤید مبادلات فرهنگی گسترده‌ای است که عیلام در آنها نقشی محوری ایفا می‌کرد.<ref>[http://www.ilamstudy.ir/article_127176_b0c3d3c164e7b5b3efdc4b6083a9eca1.pdf تزری، «خاستگاه خط، ایلام و سومر یا کرانه‌های کویر لوت»، ۱۳۹۶ش، ص۱۰-۱۱.]</ref>

	خلقیات مثبت عیلامیان را تخیل‌پردازی زنده، توانایی بالا و وفاداری به خانواده گفته‌اند. صفات منفی آنان را نیز شخصیتی دوگانه و دشوار ~~برای‌~~ درک، سرسختی، واقع‌گرایی همراه با بدبینی، خشونت، محافظه‌کاری افراطی، هرگز نخندیدن و نگاهی خیره و خالی از فریب‌خوردگی گزارش کرده‌اند.<ref>هینتس، دنیای گمشدهٔ عیلام، بی‌تا، ص۳۳.</ref> همسایگان بین‌النهرینی عیلام را سرزمین ساحران و شیاطین می‌نامیدند.<ref>مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۵۰؛ [https://adyan.urd.ac.ir/article_111592.html حاتمی کنکبود و رایگانی، «بررسی میزان تداوم نمادهای مذهبی و خدایان عیلامی ... »، ۱۳۹۶ش، ص۹۶.]</ref>		خلقیات مثبت عیلامیان را تخیل‌پردازی زنده، توانایی بالا و وفاداری به خانواده گفته‌اند. صفات منفی آنان را نیز شخصیتی دوگانه و دشوار برای درک، سرسختی، واقع‌گرایی همراه با بدبینی، خشونت، محافظه‌کاری افراطی، هرگز نخندیدن و نگاهی خیره و خالی از فریب‌خوردگی گزارش کرده‌اند.<ref>هینتس، دنیای گمشدهٔ عیلام، بی‌تا، ص۳۳.</ref> همسایگان بین‌النهرینی عیلام را سرزمین ساحران و شیاطین می‌نامیدند.<ref>مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۵۰؛ [https://adyan.urd.ac.ir/article_111592.html حاتمی کنکبود و رایگانی، «بررسی میزان تداوم نمادهای مذهبی و خدایان عیلامی ... »، ۱۳۹۶ش، ص۹۶.]</ref>

	== هنر ==		== هنر ==
خط ۱۴۳:		خط ۱۴۳:
	عیلامیان برای سامان‌دهی به امور کشاورزی و مراسم مذهبی، تقویمی بر اساس حرکت سیارهٔ [[زهره]] به کار می‌بردند که برخلاف تقویم قمری همسایگان بین‌النهرینی، نشان‌دهندهٔ نظام رصدی مستقل و بومی بود.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120326151526-4019-1433.pdf آلتای، «تمدن و فرهنگ عیلام»، ۱۳۵۱ش، ص۳۰۸.]</ref> در دوران سلطهٔ بین‌النهرینی‌ها، نام‌های بابلی جایگزین بخشی از نام‌های بومی شدند، اما برخی نام‌های عیلامی ماه‌های سال همچنان باقی ماندند.<ref>مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۶۵؛ [https://sid.ir/paper/225120/fa بادامچی، «اجاره‌نامۀ زمین کشاورزی: تحلیل سه سند حقوقی... »، ۱۳۹۱ش، ص۳۵.]</ref>		عیلامیان برای سامان‌دهی به امور کشاورزی و مراسم مذهبی، تقویمی بر اساس حرکت سیارهٔ [[زهره]] به کار می‌بردند که برخلاف تقویم قمری همسایگان بین‌النهرینی، نشان‌دهندهٔ نظام رصدی مستقل و بومی بود.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120326151526-4019-1433.pdf آلتای، «تمدن و فرهنگ عیلام»، ۱۳۵۱ش، ص۳۰۸.]</ref> در دوران سلطهٔ بین‌النهرینی‌ها، نام‌های بابلی جایگزین بخشی از نام‌های بومی شدند، اما برخی نام‌های عیلامی ماه‌های سال همچنان باقی ماندند.<ref>مجیدزاده، تاریخ و تمدن ایلام، ۱۳۷۰ش، ص۶۵؛ [https://sid.ir/paper/225120/fa بادامچی، «اجاره‌نامۀ زمین کشاورزی: تحلیل سه سند حقوقی... »، ۱۳۹۱ش، ص۳۵.]</ref>

	اهمیت نجوم در باورهای نمادین نیز رخنه کرده بود؛ [[بز کوهی]] نماد صورت فلکی [[برج حمل]] تعبیر می‌شد که در آغاز [[بهار]] طلوع می‌کرد و هم‌زمانی آن با [[~~فروردین‌~~]] باعث شده بود که این نماد با مفهوم تجدید حیات گیاهی پیوند پیدا کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1668398882-10378-7-5.pdf کاظم‌پور، «تحلیل مفهوم برکت در هنر عیلامی... »، ۱۴۰۰ش، ص۶۷؛] [https://www.ensani.ir/file/download/article/674c41fdbfb85-9703-45-11.pdf کبیری، فلکی و جعفری دهکردی، «نمادشناسی اجرام آسمانی در آثار عصر مفرغ ...»، ۱۴۰۳ش، ص۲۳۷-۲۴۰.]</ref> شواهد باستان‌شناختی نیز گواه اهمیت نجوم نزد عیلامی‌ها است. سکوی مدور در زیگورات چغازنبیل احتمالاً برای سنجش زمان یا فعالیت‌های نجومی به کار می‌رفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1715877 توحیدی و کاظمی، «تأثیر معماری مذهبی بین‌النهرین و ایلام باستان...»، ۱۴۰۰ش، ص ۳۳۹.]</ref>		اهمیت نجوم در باورهای نمادین نیز رخنه کرده بود؛ [[بز کوهی]] نماد صورت فلکی [[برج حمل]] تعبیر می‌شد که در آغاز [[بهار]] طلوع می‌کرد و هم‌زمانی آن با [[فروردین]] باعث شده بود که این نماد با مفهوم تجدید حیات گیاهی پیوند پیدا کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1668398882-10378-7-5.pdf کاظم‌پور، «تحلیل مفهوم برکت در هنر عیلامی... »، ۱۴۰۰ش، ص۶۷؛] [https://www.ensani.ir/file/download/article/674c41fdbfb85-9703-45-11.pdf کبیری، فلکی و جعفری دهکردی، «نمادشناسی اجرام آسمانی در آثار عصر مفرغ ...»، ۱۴۰۳ش، ص۲۳۷-۲۴۰.]</ref> شواهد باستان‌شناختی نیز گواه اهمیت نجوم نزد عیلامی‌ها است. سکوی مدور در زیگورات چغازنبیل احتمالاً برای سنجش زمان یا فعالیت‌های نجومی به کار می‌رفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1715877 توحیدی و کاظمی، «تأثیر معماری مذهبی بین‌النهرین و ایلام باستان...»، ۱۴۰۰ش، ص ۳۳۹.]</ref>

	=== باورهای درمانی ===		=== باورهای درمانی ===
خط ۱۶۱:		خط ۱۶۱:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
	~~{{پانویس پیش‌نویس}}~~

	== منابع ==		== منابع ==

حمید فاضل: ایجاد لینک داخلی

2026-06-18T14:05:57Z

ایجاد لینک داخلی

نمایش تغییرات

رضا عسکری: /* {{درشت|منابع}} */

2026-06-15T13:11:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۵ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۴۱
خط ۱۷۲:		خط ۱۷۲:
	{{پانویس پیش‌نویس}}		{{پانویس پیش‌نویس}}

	== {{~~درشت\|~~منابع}} ==		== منابع ==
			{{آغاز منابع}}
	* آلتای، شمس‌الدین م. گون، «تمدن و فرهنگ عیلام»، ترجمهٔ داوود اصفهانیان، وحید، شماره ۱۰۲، خرداد ۱۳۵۱ش.		* آلتای، شمس‌الدین م. گون، «تمدن و فرهنگ عیلام»، ترجمهٔ داوود اصفهانیان، وحید، شماره ۱۰۲، خرداد ۱۳۵۱ش.
	* آفرین، فریده، «مطالعهٔ رابطهٔ بینامتنی در سنت‌ها و نقش‌مایه‌های مشترک هنری تمدن ایلام و هخامنشی»، مطالعات تطبیقی هنر، سال هشتم، شمارهٔ ۱۵، بهار و تابستان ۱۳۹۷ش.		* آفرین، فریده، «مطالعهٔ رابطهٔ بینامتنی در سنت‌ها و نقش‌مایه‌های مشترک هنری تمدن ایلام و هخامنشی»، مطالعات تطبیقی هنر، سال هشتم، شمارهٔ ۱۵، بهار و تابستان ۱۳۹۷ش.
خط ۲۵۱:		خط ۲۵۲:
	* هینتس، والتر، دنیای گمشدهٔ عیلام:بازسازی یک تمدن گمشده، ترجمهٔ فیروز فیروزنیا، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، بی‌تا.		* هینتس، والتر، دنیای گمشدهٔ عیلام:بازسازی یک تمدن گمشده، ترجمهٔ فیروز فیروزنیا، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، بی‌تا.
	* یاحسینی، سید قاسم، «بوشهر از آغاز تاریخ تا حکومت عیلامیان»، کیهان فرهنگی، شمارهٔ ۸۰، بهمن ۱۳۷۰ش.		* یاحسینی، سید قاسم، «بوشهر از آغاز تاریخ تا حکومت عیلامیان»، کیهان فرهنگی، شمارهٔ ۸۰، بهمن ۱۳۷۰ش.
			{{چپ‌چین}}
	* Rostami, Mostafa, and Mansourabadi, Mostafa, "String Instruments Depicted in the Paintings of Ancient Elam", International Journal of Humanities, Vol. 27, No. 2, 2020		* Rostami, Mostafa, and Mansourabadi, Mostafa, "String Instruments Depicted in the Paintings of Ancient Elam", International Journal of Humanities, Vol. 27, No. 2, 2020
			{{پایان چپ‌چین}}
			{{پایان منابع}}

رضا عسکری در ۲۵ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۰

2026-06-15T13:10:25Z

نمایش تغییرات

رضا عسکری: ابرابزار

2026-06-15T13:06:50Z

ابرابزار

نمایش تغییرات