معصومه نفیسی راد: صفحه‌ای تازه حاوی «کودکان بهزیستی استان تهران '''{{درشت|فرزندخواندگی؛}}''' پذیرفتن کودک به‌عنوان فرزند توسط والدین غیر واقعی‌اش. فرزندخواندگی، رابطه‌ای حقوقی است که از پیش از اسلام در ایران و بین اعراب رو...» ایجاد کرد

2026-05-14T12:45:32Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=بهزیستی استان تهران|بندانگشتی|کودکان بهزیستی استان تهران '''{{درشت|فرزندخواندگی؛}}''' پذیرفتن کودک به‌عنوان فرزند توسط والدین غیر واقعی‌اش. فرزندخواندگی، رابطه‌ای حقوقی است که از پیش از اسلام در ایران و بین اعراب رو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:248.jpg|جایگزین=بهزیستی استان تهران|بندانگشتی|کودکان بهزیستی استان تهران]]
'''{{درشت|فرزندخواندگی؛}}''' پذیرفتن کودک به‌عنوان فرزند توسط والدین غیر واقعی‌اش.

فرزندخواندگی، رابطه‌ای حقوقی است که از پیش از [[اسلام]] در [[ایران]] و بین اعراب رواج داشته و در اسلام با تغییراتی پذیرفته شد. [[قرآن]] با رد آثار جاهلی مانند نسب، ارث و [[محرمیت]] برای فرزندخوانده، بر تفاوت او با فرزند حقیقی تأکید می‌کند. این موضوع در کشورهای مسیحی نیز تحول یافته و قوانین ایران نیز با هدف حمایت از [[کودک|کودکان]] بی‌سرپرست و حل مشکلات جامعه، آن را با شرایط خاصی به رسمیت شناخته و فواید بسیاری از جمله کاهش ناهنجاری‌ها و افزایش امید به زندگی در خانواده‌ها دارد.

==مفهوم‌شناسی فرزندخواندگی==
[[پرونده:788.jpg|جایگزین=کودکان بهزیستی استان تهران|بندانگشتی|کودکان بهزیستی استان تهران]]
فرزندخواندگی رابطه‌ای حقوقی است که بر اثر پذیرفتن طفلی به‌عنوان فرزند، توسط زن و مردی که [[پدر]] و [[مادر]] واقعی طفل نیستند، به وجود می‌آید.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/91472/وضع-حقوقی-فرزند-خواندگی-در-ایران امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، 1378ش؛] [https://deg.kowsarblog.ir/مفهوم-فرزند-خواندگی-پایان-نامه-ازدواج-سرپرست-و-فرزند-خوانده-3 کرمانی، «مفهوم فرزندخواندگی و انواع آن در حقوق ایران»، وب‌سایت کوثربلاگ؛ «فرزندخواندگی چیست؟»]، [https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=505836 خبرگزاری دانا؛ احمدوند، «بررسی فقهی احکام و شرایط فرزندخواندگی در اسلام»، زمستان 1398ش، ص3؛] هاشمی شاهرودی، «فرزندخوانده»، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل‌بیت (ع)، 1382ق، ج5، ص680.</ref>

از منظر حقوقی، به کسی که از نسل فرد دیگری باشد و رابطه خونی و نسبی میان او و والدین‌اش وجود داشته باشد، فرزند گویند. پیوند میان والدین و فرزند حقیقی، ناگسستنی است و رابطه حقوقی میان آنها از بین نخواهد رفت؛ اما پیوند میان فرزندخوانده و سرپرستان، تحت تأثیر عواملی نظیر انحلال خانواده یا سیاست قانونگذار است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/91472/وضع-حقوقی-فرزند-خواندگی-در-ایران امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، 1378ش؛] [https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=505836 احمدوند و همکاران، «بررسی فقهی احکام و شرایط فرزندخواندگی در اسلام»، زمستان 1398ش، ص5.]</ref>

==پیشینه فرزندخواندگی==
فرزندخواندگی نهادی فقهی-حقوقی است که موجب شکل‌گیری رابطه‌ای خاص میان ف‌رزندخوانده، پدرخوانده و مادرخوانده می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=280838 خنجری علی‌آبادی و سیفی علمی، «بررسی فرزندخواندگی در فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران»، 1396ش، ص4.]</ref> این موضوع در طول تاریخ سابقه‌ای طولانی دارد. قبل از اسلام، در میان قبایل عرب و شبه جزیره عربستان، فرزندخواندگی مرسوم بوده و در زمان نزول قرآن نیز رواج داشته است.<ref>احمدوند و همکاران، «ب[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?ID=505836 ررسی فقهی احکام و شرایط فرزندخواندگی در اسلام»، زمستان 1398ش، ص5؛] [http://ensani.ir/fa/article/91472/وضع-حقوقی-فرزند-خواندگی-در-ایران امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، 1378ش.]</ref> در ایران نیز قبل از استقرار قوانین اسلامی، فرزندخواندگی وجود داشته است. در آن زمان، بیشتر مردم ایران [[زرتشت|زرتشتی]] بودند و باور داشتند که فرزند هر کس پل ورود او به [[بهشت]] است و افراد فاقد فرزند می‌توانند از راه فرزندخواندگی به این سعادت دست یابند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/91472/وضع-حقوقی-فرزند-خواندگی-در-ایران امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، 1378ش.]</ref>

==فرزندخواندگی در اسلام==
===فرزندخواندگی در قرآن===
از آیات ناظر به فرزندخواندگی، رواج این پدیده در دوران نزول قرآن فهمیده می‌شود.<ref>سبزواری، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، ۱۴۲۳ق، ص۱۳۳.</ref> قرآن در چند مورد به وجود فرزندخواندگی در دوران پیش از اسلام اشاره می‌کند: به فرزندی گرفتن موسی توسط همسر فرعون،<ref>سوره قصص، آیه 9.</ref> به فرزندی گرفتن یوسف توسط عزیز مصر،<ref>سوره یوسف، آیه 21.</ref> و به فرزندی گرفتن ابراهیم توسط عموی‌اش «آزر».<ref>سوره انعام، آیه 74.</ref> برخی از مفسران، آیه ۳۳ سوره نساء را نیز ناظر به مصادیقی از فرزندخواندگی دانسته‌اند.<ref>عالمی طامه، «عقد فرزندخواندگی»، ۱۳۸۷ش، ص۴۸–۴۹.</ref> همچنین آیاتی از قرآن، ادعای اعراب دربارهٔ فرزند داشتن خداوند<ref>سوره بقره، آیه 116، و سوره یونس، آیه 68.</ref> یا فرزندخواندگی برای خداوند<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ۱۴۰۲ق، ج۳، ص۲۱۹.</ref> را نفی کرده است.<ref>سوره اسراء، آیه 111، و سوره مریم آیه 92، و سوره انبیاء، آیه 26.</ref>
[[پرونده:18083715 155.jpg|جایگزین=به سرپرستی گرفتن فرزند|بندانگشتی|به سرپرستی گرفتن فرزند]]

===احکام فرزندخواندگی در اسلام===
پدیده فرزندخواندگی پیش از ظهور اسلام، تمام آثار فرزند واقعی (نسب، ارث و محرمیت) را به‌دنبال داشت؛ اما آموزه‌های اسلام این شیوه را نفی کرد و در [[علوم قرآن|قرآن]] تأکید شده است که فرزندخوانده همانند فرزند حقیقی نیست.<ref>سوره احزاب، آیه 4.</ref> قرآن با واژه «ادعیاء» به پدیده فرزندخواندگی اشاره کرده، و رابطه فرزند با [[پدر]] و [[نقش مادری|مادر]] را، رابطه‌ای حقیقی دانسته که قابل جعل و قرارداد نیست.<ref>قرائتی، تفسیر نور، ۱۳۸۳ش، ج۹، ص۳۲۹.</ref>

[[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] نیز بعد از نزول این آیه، برای نفی سنت و شیوه جاهلیت در فرزندخواندگی، با همسر مطلقه پسرخوانده‌اش زید، [[ازدواج]] کرد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۷، ص۱۹۶.</ref> در سوره احزاب به ماجرای این ازدواج اشاره شده<ref>سوره احزاب، آیه 36-40.</ref> و در پاسخ به اعتراض‌هایی که نسبت به این ازدواج مطرح شد،<ref>طباطبائی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۶، ص۳۲۴.</ref> بر این نکته تأکید شده که محمّد، پدر هیچ‌یک از مردان نبوده و نیست.<ref>سوره احزاب، آیه 40.</ref>

قرآن سه اثر فرزندخواندگی در دوران جاهلیت، یعنی نسب، [[محرمیت]] و ارث را نفی می‌کند:
#'''نسب'''؛ رابطه نَسَبی فرزندخوانده، در قرآن رد شده است.<ref>سوره احزاب، آیه 4.</ref> روایات [[شیعه]] نیز وجود نَسب بین فرزندخوانده و پدر غیرواقعی را نفی کرده است.<ref>انصاری شیرازی، موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها، ج۳، ص۲۳۸–۲۴۰.</ref>
#'''محرمیت'''؛ بر اساس آموزه‌های اسلامی، سه عامل: نَسَب، سَبَب و رضاع، موجِب محرمیت می‌شود و فرزندخواندگی مشمول هیچ‌کدام نمی‌شود.<ref>شریعتی‌نسب، «محرمیت در فرزندخواندگی»، ۱۳۹۳ش، ص۲۲۷.</ref> در سوره احزاب به عدم محرمیت همسرِ فرزندخوانده و همچنین به حلال بودن ازدواج پدر غیرواقعی با او بعد از طلاق، اشاره شده است.<ref>سوره احزاب، آیه 36-40.</ref> در فقه [[شیعه]]، راه‌حل‌هایی همچون [[شیردهی]] و [[عقد ازدواج]]، برای حل مشکل محرمیت بین فرزندخوانده و فرزندپذیر ارائه گردیده است.<ref>مکارم شیرازی، حیله‌های شرعی و چاره‌جوئی‌های صحیح، ۱۴۲۸ق، ص۹۷–۹۹.</ref>
#'''ارث'''؛ در قرآن، رسمِ جاهلیِ ارث بردن فرزندخوانده، نفی شده<ref>سوره احزاب، آیه 4و40.</ref> و ارث فرزند از والدین، تنها با وجود رابطه واقعی و طبیعی، پذیرفته شده است.<ref>سوره نساء، آیه 11.</ref>

===ازدواج با فرزندخوانده===
برخی از فقهای معاصر، فرزندخوانده را مَحرَم دانسته و به [[محرمیت]] او فتوا داده‌اند.<ref>صانعی، مجمع المسائل، ج۲، ص۳۵۷–۳۵۸.</ref> برخی از مراجع تقلید نیز [[ازدواج]] با فرزندخوانده را به دلیل اینکه در غالب موارد به مصلحت فرزندخوانده نیست، جایز ندانسته‌اند.<ref>[https://makarem.ir/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=999&mid=262990 <nowiki>مکارم شیرازی، «حکم ازدواج با دخترخوانده زیر سی سال»، پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله مکارم شیرازی، [بی‌تا].</nowiki>]</ref> برخی هم ازدواج با فرزندخوانده را با صراحت، حرام دانسته‌اند.<ref>میرداماد نجف‌آبادی، «بررسی مشروعت ازدواج فرزندپذیر با فرزندخوانده با نگاه به آیات قرآن کریم»، ۱۳۹۶ش، ص۱۴.</ref>

==فرزندخواندگی در آیین مسیحیت==
در حقوق مسیحیت، خانواده بر مبنای ازدواج استوار بوده و نهادی تحت عنوان فرزندخواندگی در مذاهب گوناگون [[دین]] مسیح پذیرفته نشده بود؛ بنابراین، در حقوق کشورهای اروپایی که مبتنی بر مذهب بودند همچون حقوق قدیم فرانسه، فرزندخواندگی فاقد ارزش بود. بعد از وقوع انقلاب کبیر فرانسه، مقرراتی در زمینه فرزندخواندگی به وسیله مجمع قانون‌گذاری آن کشور در سال ۱۷۹۲م پیش‌بینی شد. بعد از جنگ جهانی اول، دو نوع فرزندخواندگی «ساده» و «کامل» با آثار حقوقی متفاوت در حقوق کشور فرانسه برقرار گردید. «فرزندخواندگی کامل»، نهادی است که در آن بین فرزندخوانده از نظر حضانت، [[تربیت]]، ولایت، حرمت ازدواج، توارث و استفاده از نام خانوادگی پذیرنده [[کودک]]، با فرزند واقعی تفاوتی وجود ندارد و رابطه فرزندخوانده کامل با خانواده اصلی وی کاملاً قطع می‌شود. «فرزندخواندگی ساده»، نهادی است که در آن فقط بعضی آثار و مزایای فرزند واقعی وجود دارد. این نوع فرزندخواندگی قابل فسخ است و رابطه کودک با خانواده اصلی وی نیز قطع نمی‌شود.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/91472/وضع-حقوقی-فرزند-خواندگی-در-ایران امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، 1378ش.]</ref>

در انگلستان، در سال ۱۹۳۶م، قانون مربوط به احکام فرزندخواندگی صادر و تعدیل شد. طبق حقوق انگلستان، کودکی که قبل از ۱۹ سالگی به فرزندی پذیرفته می‌شود، حقوق یکسانی با فرزند واقعی دارد.<ref>[https://csiw.qom.ac.ir/article_1384.html زرگوش نسب و باقری، «واکاوی فرزندخواندگی در نظام حقوقی اسلام، انگلستان و آمریکا»، 1398ش، ص21.]</ref>

در آمریکا نیز فرزندخواندگی عملی حقوقی است که کودکان کمتر از ۱۸ سال را، به‌طور دائم، تحت سرپرستی افرادی غیر از پدر و مادر واقعی قرار می‌دهد. طبق قانون آمریکا، کودکی که به فرزندی پذیرفته شده، دارای همان حقوقی است که یک فرزند واقعی از آنها برخوردار است.<ref>[https://csiw.qom.ac.ir/article_1384.html زرگوش نسب و باقری، «واکاوی فرزندخواندگی در نظام حقوقی اسلام، انگلستان و آمریکا»، 1398ش، ص24.]</ref>

==قوانین فرزندخواندگی در ایران==
[[پرونده:20201104 153327.jpg|جایگزین=سریال بچه مهندس - بهزیستی|بندانگشتی|سریال بچه مهندس - بهزیستی]]
در حقوق ایران، با ورود اسلام و پس از انقراض [[ساسانیان]]، فرزندخواندگی منسوخ شد و تا سال ۱۳۵۳ش قانون رسمی در این زمینه وجود نداشت و فقط برخی اقلیت‌های غیر مسلمان، مطابق مذهب خود، فرزندخوانده داشتند. در اسفند سال ۱۳۵۳ش، در جهت حمایت از فرزندان بدون سرپرست و بر اساس نیاز جامعه، «قانون حمایت از اطفال بدون سرپرست» به تصویب رسید. در این قانون، ضوابط و شرایط سرپرستان، مشخصات طفل بدون سرپرست، شرایط واگذاری طفل، مراجع ذی‌صلاح و آثار حقوقی این نهاد پیش‌بینی و بیان شده است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/91733/فرزند-خواندگی-در-حقوق-فعلی-ایران امامی، «فرزندخواندگی در حقوق فعلی ایران»، 1379ش.]</ref>

==شرایط قانونی خانواده‌های متقاضی فرزند==
طبق قانون، سرپرستی کودکان بی‌سرپرست فقط به [[خانواده|خانواده‌ها]] و افراد زیر، سپرده می‌شود:
#زن و شوهر بودن سرپرستان؛
#اقامت داشتن زوجین سرپرست در ایران؛
#تراضی زوجین سرپرست؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/91733/فرزند-خواندگی-در-حقوق-فعلی-ایران امامی، «فرزندخواندگی در حقوق فعلی ایران»، 1379ش؛] [http://danakhabar.com/fa/news/1199777/فرزند-خواندگی-چیست «فرزندخواندگی چیست؟»، خبرگزاری دانا.]</ref>
#زن و شوهر بالای ۳۰ سال که حداقل ۵ سال از [[ازدواج]] آنها گذشته و فاقد فرزند باشند؛
#زن و شوهر دارای فرزند، مشروط بر اینکه حداقل یکی از آنان بیش از سی سال سن داشته باشد؛
#دختران و زنان ازدواج نکرده در صورتی که حداقل سی‌سال سن داشته باشند، می‌توانند منحصراً سرپرستی دختران را به‌عهده بگیرند؛<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/2022/شرایط-قانونی-فرزند-خواندگی.html . «شرایط قانونی فرزندخواندگی»، وب‌سایت دینا.]</ref>
#سلامت جسمی و روحی، صلاحیت اخلاقی و تمکن مالی این دسته از افراد و خانواده‌ها نیز باید احراز شود؛<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/2022/شرایط-قانونی-فرزند-خواندگی.html . «شرایط قانونی فرزندخواندگی»، وب‌سایت دینا.]</ref>
#مبتلا نبودن اعضای [[خانواده]] به بیماری‌های واگیردار یا صعب‌العلاج؛
#نداشتن سابقه کیفری؛<ref>[https://www.dadgaran.com/Legal-content/فرزند-خوانده-فرزند-طبیعی-فرزند-رضاعی-فرزند-نامشروع . «انواع فرزند (قانونی، طبیعی، مصنوعی، رضاعی، فرزندخوانده)»، وب‌سایت دادگران حامی.]</ref>
#داشتن توانایی لازم و وقت کافی به‌منظور تربیت و نگهداری از فرزندخوانده؛
#انجام واجبات و ترک محرمات؛
#عدم اعتیاد به الکل، [[اعتیاد به مواد مخدر|مواد مخدر]] یا روان‌گردان.<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/2022/شرایط-قانونی-فرزند-خواندگی.html . «شرایط قانونی فرزندخواندگی»، وب‌سایت دینا.]</ref>

==شرایط فرزندخواندگی==
[[پرونده:44ح.jpg|جایگزین=خانواده کرمی -به سرپرستی گرفتن یک فرزند خاص|بندانگشتی|خانواده کرمی و به سرپرستی گرفتن یک فرزند خاص]]
کودکی که به فرزندخواندگی گرفته می‌شود، باید دارای شرایط زیر باشد:
#امکان شناخت [[پدر]]، مادر یا جد پدری وجود نداشته باشد.
#پدر، مادر، جد پدری و وصی منصوب از سوی ولی قهری در قید حیات نباشند یا در صورت وجود، هیچ‌کدام صلاحیت سرپرستی را نداشته باشند.
#فرزندانی که به موجب حکم مراجع صلاحیت‌دار به [[سازمان بهزیستی ایران|سازمان بهزیستی]] سپرده شده‌اند، تا دوسال از تاریخ سپردن آنان به بهزیستی، پدر یا مادر یا وصی منصوب از سوی ولی قهری برای سرپرستی آنان مراجعه نکرده باشند.<ref>[https://vakilnaderi.com/فرزندخواندگی/ «فرزندخواندگی در قانون ایران»، وب‌سایت وکیل نادری.]</ref>
#خانواده کودک یا در قید حیات نبودن [[پدر]] و [[مادر]] و جد پدری او ناشناس باشد.
#فرزندخوانده باید کمتر از ۱۶ سال سن داشته باشد.<ref>[https://www.dadgaran.com/Legal-content/فرزند-خوانده-فرزند-طبیعی-فرزند-رضاعی-فرزند-نامشروع . «انواع فرزند (قانونی، طبیعی، مصنوعی، رضاعی، فرزندخوانده)»، وب‌سایت دادگران حامی.]</ref>

==فواید فرزندخواندگی==
کارشناسان معتقدند در گذر زمان فواید فردی و اجتماعی فرزندخواندگی و نیاز ضروری جامعه به اجرای آن سبب پذیرش آن در میان بسیاری از جوامع شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1915910/بررسی-تحولات-مثبت-در-قوانین-فرزند-خواندگی . رضوی‌نژاد و معین، «بررسی تحولات مثبت در قوانین فرزندخواندگی»، 1401ش، ص1.]</ref> از جمله فواید فرزندخواندگی عبارت‌اند از:
#کاهش ناهنجاری‌های خانوادگی و اجتماعی؛ فرزندخواندگی، زن و شوهر بی‌فرزند را از روی‌آوری به ناهنجاری‌های آشکار و پنهان، بازمی‌دارد.
#کاهش آمار فروپاشی زندگی مشترک فاقد فرزند؛ بسیاری از خانواده‌های فاقد فرزند، با پذیرش یک کودک به‌عنوان فرزندخوانده با عشق و علاقه زندگی مشترک خود را ادامه می‌دهند.
#افزایش حس امید به زندگی در والدین بدون فرزند؛ خانواده‌های محروم از نعمت فرزند، با پذیرش کودکی به‌عنوان فرزندخوانده، غم پنهانی محرومیت را فراموش می‌کنند و حس امید به زندگی در آنها تقویت می‌شود.
#تأمین مادی و عاطفی فرزندخوانده در بستر [[خانواده]]؛ حضور کودکان در بستر خانواده و شکل‌گیری شخصیت آنها در محیط خانوادگی سبب می‌شود که آنها مانند فرزند واقعی در پناه این خانواده رشد کرده و با تأمین مشروع بسیاری از نیازهای مادی و عاطفی خود وارد جامعه شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1879684/بررسی-ابعاد-فقهی-و-حقوقی-فرزندخواندگی-در-ایران . خوارزمی و دامن افشار، «بررسی ابعاد فقهی و حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، 1400ش، ص1.]</ref>
#سالم‌سازی جامعه، رفع مشکلات روحی فرزندان بدون سرپرست، کاهش هزینه‌های دولت در نگهداری از فرزندان بدون سرپرست، صدور شناسنامه برای فرزندان بی‌سرپرست، بهرمندی فرزندان از حقوق فرزندان طبیعی و تأمین آینده فرزندخوانده و رهایی از مشکل عدم تعلق ارث، از طریق صلح و هبه، به‌صورت شرعی و قانونی از دیگر مزایای فرزندخواندگی است.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/91472/وضع-حقوقی-فرزند-خواندگی-در-ایران امامی، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، 1378ش؛] [http://danakhabar.com/fa/news/1199777/فرزند-خواندگی-چیست «فرزندخواندگی چیست؟»، خبرگزاری دانا.]</ref>

==حقوق فرزندخوانده==
فرزندخوانده می‌تواند از نام‌خانوادگی پدرخواندهٔ خود استفاده کند. نفقهٔ فرزندخوانده نیز بر عهده پدرخوانده و مادرخوانده است؛ اما قانون به متقابل‌بودن نفقه تصریح نکرده است و فرزندخوانده تکلیفی ندارد. در مورد ارث نیز فرزندخوانده به‌دلیل نداشتن رابطه خونی،<ref>[https://www.dadgaran.com/Legal-content/فرزند-خوانده-فرزند-طبیعی-فرزند-رضاعی-فرزند-نامشروع . «انواع فرزند (قانونی، طبیعی، مصنوعی، رضاعی، فرزندخوانده)»، وب‌سایت دادگران حامی.]</ref> سهم‌الارثی از اموال و دارایی پدرخوانده و مادرخوانده خود نخواهد داشت.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/فرزندخوانده . «فرزندخوانده»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم
* احمدوند، خلیل‌الله و همکاران، «بررسی فقهی احکام و شرایط فرزندخواندگی در اسلام»، فصلنامه علمی-حقوقی قانون‌یار، دوره سوم، شماره دوازدهم، زمستان ۱۳۹۸ش.
* امامی، اسدالله، «فرزندخواندگی در حقوق فعلی ایران»، پژوهش‌های فلسفی-کلامی، شماره ۳، ۱۳۷۹ش.
* امامی، اسدالله، «وضع حقوقی فرزندخواندگی در ایران»، پژوهش‌های فلسفی-کلامی، شماره ۱، ۱۳۷۸ش.
* «انواع فرزند (قانونی، طبیعی، مصنوعی، رضاعی، فرزندخوانده)»، وب‌سایت دادگران حامی، دفتر وکالت و مشاوره حقوقی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۳۹۸ش.
* خوارزمی، سودابه و دامن افشار، مهدیه، «بررسی ابعاد فقهی و حقوقی فرزند خواندگی در ایران»، ۱۴۰۰ش.
* رضوی‌نژاد، سیده النا و معین، وحید، «بررسی تحولات مثبت در قوانین فرزند خواندگی»، مطالعات حقوق، شماره ۲۸، ۱۴۰۱ش.
* زرگوش نسب، عبدالجبار و باقری، پرویز، «واکاوی فرزندخواندگی در نظام حقوقی اسلام، انگلستان و آمریکا»، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال ششم، شماره اول، بهار ۱۳۹۸ش.
* سبزواری، سیدعلی بن عبدالأعلی، الاستنساخ بین التقنیة و التشریع، قم، دفتر آیت‌الله سبزواری، ۱۴۲۳ق.
* «شرایط قانونی فرزندخواندگی»، وب‌سایت دینا، تاریخ بازدید: ۱۳ اسفند ۱۴۰۱ش.
* شریعتی‌نسب، صادق، «محرمیت در فرزندخواندگی «مجله علمی پژوهشی تحقیقات حقوقی، ش۶۶، تابستان ۱۳۹۳ش.
* صافی، لطف‌الله، جامع الاحکام، دفتر تنظیم و نشر آثار آیت‌الله صافی گلپایگانی، ۱۳۸۵ش.
* صانعی، یوسف، مجمع المسائل، قم، میثم تمار، زمستان ۱۳۸۷ش.
* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
* عالمی طامه، حسن، «عقد فرزندخواندگی»، فصل‌نامه علمی‌پژوهشی حقوق، ش۱۹، زمستان ۱۳۸۷ش.
* «فرزند خوانده»، ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: ۱۳ اسفند ۱۴۰۱ش.
* «فرزندخواندگی چیست؟»، خبرگزاری دانا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آذر ۱۳۹۴ش.
* «فرزندخواندگی در قانون ایران»، وب‌سایت وکیل نادری، تاریخ بازدید: ۱۲ خرداد ۱۴۰۱ش.
* قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
* کاتوزیان، ناصر، دوره حقوق مدنی خانواده، گنج دانش، ۱۳۹۸ش.
* کرمانی، فاطمه، «مفهوم فرزندخواندگی و انواع آن در حقوق ایران»، وب‌سایت کوثربلاگ، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۴۰۰ش.
* مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، ۱۴۰۲ق.
* مکارم شیرازی، ناصر، «حکم ازدواج فرزند خوانده با سرپرست»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۲۶/۰۵/۱۴۰۰.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۷۴ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، حیله‌های شرعی و چاره‌جویی‌های صحیح، قم، مدرسه امیرالمؤمنین (ع)، ۱۴۲۸ق.
* میرداماد نجف‌آبادی، سیدعلی و جواهری، سیدعلی، «بررسی مشروعت ازدواج فرزندپذیر با فرزندخوانده با نگاه به آیات قرآن کریم»، مجله معرفت، ش ۲۳۳، اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
{{پایان منابع}}

فرزندخواندگی - تاریخچهٔ نسخه‌ها