زهرا حلیمی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''فقه اسلامی'''؛ احکام و مقررات عملی اسلام در سبک زندگی.
فقه اسلامی، به استنباط و تنظیم احکام شرعی از منابع اصلی دین می‌پردازد. این دانش، برنامۀ دین برای زندگی انسان در ابعاد فردی و اجتماعی را بازنمایی می‌کند. فقه اسلامی به عنوان چا...» ایجاد کرد

2026-05-14T14:36:08Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''فقه اسلامی'''</big>؛ احکام و مقررات عملی اسلام در سبک زندگی. <br> فقه اسلامی، به استنباط و تنظیم احکام شرعی از منابع اصلی دین می‌پردازد. این دانش، برنامۀ دین برای زندگی انسان در ابعاد فردی و اجتماعی را بازنمایی می‌کند. فقه اسلامی به عنوان چا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''فقه اسلامی'''</big>؛ احکام و مقررات عملی اسلام در سبک زندگی. <br>

فقه اسلامی، به استنباط و تنظیم احکام شرعی از منابع اصلی [[دین]] می‌پردازد. این دانش، برنامۀ دین برای زندگی انسان در ابعاد فردی و اجتماعی را بازنمایی می‌کند. فقه اسلامی به عنوان چارچوبی برای [[سبک زندگی اسلامی]]، احکام و دستورالعمل‌هایی را ارائه می‌دهد که رفتارها، نگرش‌ها و ارزش‌های مسلمانان را در حوزه‌های مختلف زندگی از جمله [[خانواده]]، اقتصاد، سلامت، محیط زیست و روابط اجتماعی، تنظیم می‌کند. فقه اسلامی به عنوان یک نظام حقوقی و اخلاقی، سبک زندگی اسلامی را بر پایه‌های [[اخلاق]]، عدالت، [[مسئولیت‌پذیری]] و تعهد به ارزش‌های دینی استوار می‌سازد.
==تعریف فقه اسلامی==

فقه در لغت به‌معنای فهم دقیق و عمیق<ref>- ابن‌منظور، لسان‌العرب، بی‎‌تا، ج3، ص522.</ref> و در اصطلاح فقیهان [[شیعه]] عبارت از آگاهی عمیق به قوانین الهی دربارۀ افعال مکلفین است که از قرآن، سنت، اجماع و عقل، استنباط می‌شود. به شخصی که عالم به احکام شرعی است، فقیه گفته می‌شود.<ref> عاملی، ذکری الشیعة فی احکام الشریعة، 1419ق، ج1، ص40؛ مشکینی اردبیلی، مصطلحات الفقه، 1377ش، ص403.</ref> دانش فقه، علاوه بر آن که رابطۀ انسان با خدا را در موضوعاتی مانند [[عبادت]]، تنظیم می‌کند، تمام حوزه‌های مرتبط با [[سبک زندگی]] را نیز پوشش می‎‌دهد، ازجمله:

*'''''فقه خانواده:''''' تنظیم [[روابط خانوادگی]]، [[ازدواج]]، [[طلاق]]، [[حقوق مالی زن در زندگی مشترک|حقوق مالی زن]]، [[حقوق جنسی زن|حقوق جنسی]] و [[حقوق خانوادگی زن مسلمان|حقوق خانوادگی زن]] و شوهر، [[تربیت دینی|تربیت]] فرزندان.
*
*'''''فقه اقتصاد:''''' معاملات، ربا، زکات، خمس، [[وقف]]، [[انفاق]] و عدالت اقتصادی.
*
*'''''فقه سلامت:''''' بهداشت فردی و عمومی، تغذیۀ [[برند حلال|حلال]]، پرهیز از مواد مضر و رعایت بهداشت در عبادات.
*
*'''''فقه محیط زیست:''''' حفظ [[آب]]، خاک، هوا و حیوانات و پرهیز از اسراف، [[تجمل‌گرایی]] و آلودگی محیط زیست.
*
*'''''فقه روابط اجتماعی:''''' حقوق [[همسایه‌داری]]، عدالت اجتماعی، پرهیز از [[غیبت]]، [[تهمت]] و [[دروغ]] و تأکید بر [[صداقت]] و امانت‌داری.<ref>- علی‌نوری، کلیات فقه اسلامی، 1383ش، ص20-21.</ref>

==اهمیت و جایگاه فقه اسلامی==

فقه اسلامی به‌عنوان جوهر تفکر اسلامی دربارۀ شیوۀ زندگی، جایگاهی بی‌بدیل در تنظیم سبک زندگی مسلمانان دارد. فقه اسلامی با ترسیم قوانین و بایدها و نبایدهای دینی، تمامی ابعاد زندگی فردی و اجتماعی را دربرگرفته و انسان را در مسیر تکامل روحی و معنوی و [[حیات در قرآن و حدیث|حیات]] مطابق قرآن و روایت هدایت می‌کند.

فقه، شیوۀ زندگی را براساس مصالح و مفاسد واقعی بشر نظام‌مند کرده<ref>[https://jf.isca.ac.ir/article_170.html شعبانی موثقی، «درآمدی بر فقه و سبک زندگی»، 1392ش، ص66-67.]</ref> و مناسبات گوناگون از قبیل عبادات، معاملات، روابط خانوادگی، قضاوت و سایر امور را بر پایۀ اصولی دقیق و جامع تبیین می‌کند. [[امام خمینی]]، فقه را دیدگاه جامع و کامل ادارۀ انسان و اجتماع از گهواره تا گور دانسته است.<ref>- خمینی، صحیفۀ امام، 1389ش، ج21، ص289.</ref>

فقه در فرهنگ اسلامی علاوه بر ارائۀ چارچوب عملی برای زیست دنیوی متناسب با مقتضیات زمانی و مکانی درصدد دستیابی انسان به کسب کمالات انسانی است که در نهایت، سبک زندگی اسلامی را به الگویی آرمانی و جامع برای زندگی تبدیل می‌کند.<ref>[https://rjwph.ui.ac.ir/article_16232.html مشکانی سبزواری، «سبک زندگی در آیینۀ فقه سنتی»، 1392ش، ص85-86.]</ref>
==تاریخچه فقه اسلامی==
[[پرونده:فقه اسلامی (2).jpg|جایگزین=کتاب الذریعة الی الاصول الشریعة|بندانگشتی|کتاب الذریعة الی الاصول الشریعة]]
دانش فقه در جامعۀ مسلمان و به‌ویژه در فرهنگ تشیع، چندین دوره را سپری کرده است، ازجمله:

#'''''دورۀ حضور پیشوایان دین:''''' از آغاز بعثت [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] تا پایان عمر وی، علاوه بر آیات قرآن، سنت پیامبر نیز منبعی برای شناخت احکام و حقوق اسلامی به‌شمار می‌آمد.<ref>-گرجی، تاریخ فقه و فقها، 1379ش، ص17.</ref> شیعیان بعد از رحلت پیامبر اسلام تا آغاز غیبت امام دوازدهم، برای رفع نیازهای فقهی خود به امامان مراجعه می‌کردند.<ref>- گرجی، تاریخ فقه و فقها، 1379ش، ص117-124.</ref>
#
#'''''دورۀ تدوین اولیه فقه:''''' با آغاز دوران غیبت امام دوازدهم شیعیان، شیعیان به گردآوری منظم احادیث روی آوردند تا منبع قابل اتکایی برای استنباط احکام شرعی باشد. با گردآوری مجموعۀ احادیث «الکافی» توسط شیخ کلینی و «من لایحضره الفقیه» توسط شیخ صدوق، مهم‌ترین ابزار استنباط برای فقیهان فراهم شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327181030-3050-24.pdf حکیم، «نگاهی به مراحل تکامل فقه شیعه»، 1382ش، ص278-340.]</ref> توسط شیخ مفید و [[سیدمرتضی علم‌الهدی|سیدمرتضی]] نیز نخستین پایه‌های [[درجه اجتهاد|اجتهاد]] شکل گرفت و مسائل فقهی، دسته‌بندی شد. در این دوره، اصول فقه با نگارش کتاب «الذریعة الی الاصول الشریعة» توسط سید مرتضی، تدوین شد.<ref>- گرجی، تاریخ فقه و فقها، 1379ش، ص140-141.</ref>
#
#'''''دورۀ شکوفایی فقه:''''' از اوایل قرن پنجم هجری، با تلاش‌های شیخ طوسی اجتهاد و تفقه به کمال رسید. در این دوره، شیخ طوسی برای تکامل فقه استدلالی، کتاب‌های «عدة الاصول»، «تهذیب الاحکام» و «الاستبصار» را نگاشت و نخستین بار فقه را به‌صورت مقارَن (مقایسه دیدگاه‌های فقهی مذاهب اسلامی) بررسی کرد و برای اثبات برتری فقه شیعه، کتاب «الخلاف» را نگارش کرد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327181030-3050-24.pdf حکیم، «نگاهی به مراحل تکامل فقه شیعه»، 1382ش، ص278-340.]</ref>
#
#[[پرونده:فقه اسلامی (9).jpg|جایگزین=کفایة الاصول|بندانگشتی|مجموعه کتب کفایة الاصول]]'''''دورۀ تثبیت دانش فقه:''''' از قرن ششم تا دهم هجری، گروهی از عالمان شیعه با روی‌گردانی از اصول فقه، بر محوریت حدیث در فهم احکام شریعت تاکید کردند؛ اما با تلاش‌های وحید بهبهانی، اجتهاد و تفقه بر مبنای اصول، تثبیت شد. پس از آن، فقیهانی چون سیدمهدی بحرالعلوم، کاشف‌الغطاء، محمدحسن نجفی و شیخ مرتضی انصاری، دانش فقه را به‌صورت یک نظام کامل و مدون ارائه کردند.
#
#'''''دورۀ معاصر:''''' امروزه [[حوزه علمیه قم|حوزه‌های علمیۀ قم]] و نجف، مراکز اصلی فقه شیعه هستند. در این مراکز با تکیه بر آثاری مانند «جواهر الکلام» و «کفایة الاصول»، رویکردهای نوین فقهی توسط [[سید حسین طباطبایی بروجردی|سید حسین طباطبائی بروجردی]]، محقق نائینی، امام خمینی و شهید صدر، تبیین شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/50079/1/477 مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، بی‌تا، ص477-502.]</ref>

==ظرفیت‌های فقه اسلامی==

فقه با تکیه بر منابع استنباط احکام شامل قرآن، سنت، عقل و اجماع، در تمامی حوزه‌های زندگی فردی و اجتماعی به طراحی و تدوین الگوهای رفتاری مطلوب می‌پردازد تا پاسخ‌گوی نیازهای بشر در شرایط گوناگون باشد.<ref>[https://rjwph.ui.ac.ir/article_16232.html مشکانی سبزواری، «سبک زندگی در آیینۀ فقه سنتی»، 1392ش، ص92.]</ref> از میان مذاهب فقهی مسلمانان، فقه شیعه به‌واسطۀ مبانی دقیق و عقل‌گرایانه، مسائل نوپدید در دنیای معاصر را به‌خوبی تحلیل و تبیین می‌کند و ظرفیت‌های بیشتری برای حل چالش‌های جدید دارد.<ref>[https://eghtesad.iict.ac.ir/article_21541_d0f86f4e6c83a6adc6bd266ecbaf59a5.pdf علیدوست، «ظرفیت‌های فقه در رویارویی با مسائل دنیای معاصر»، 1395ش، ص62-65.]</ref>

==مناسبات فقه و سبک زندگی==

فقه اسلامی به عنوان چارچوبی برای سبک زندگی اسلامی، احکام و دستورالعمل‌هایی را ارائه می‌دهد که رفتارها، نگرش‌ها و ارزش‌های مسلمانان را در حوزه‌های مختلف زندگی تنظیم می‌کند. فقه با تبیین رفتارهای مطلوب و غیرمطلوب، مسیر زندگی انسان را تنظیم می‌کند و سبک زندگی به‌صورت نظام‌مند، ارزش‌ها و ترجیحات برآمده از دین را تثبیت می‌کند.<ref>- مهدوی کنی، دین و سبک زندگی، 1390ش، ص78.</ref>

علم فقه با تبیین تکالیف انسان‌ها در سویه‌های مختلف زندگی مانند اقتصاد، خانواده، سلامت، محیط زیست و روابط اجتماعی، از مهم‌ترین ابزارها برای شکل‌دهی و هدایت سبک زندگی است.<ref> [https://jf.isca.ac.ir/article_170.html شعبانی موثقی، «درآمدی بر فقه و سبک زندگی»، 1392ش، ص68-72.]</ref>

==تخصصی‌شدن فقه متناسب با گسترش عرصه‌های سبک زندگی==
[[پرونده:فقه اسلامی (7).jpg|جایگزین=استاد مرتضی مطهری|بندانگشتی|مرتضی مطهری]]
[[مرتضی مطهری]]، با توجه به گسترش مسائل جدید و تنوع موضوعات در سبک زندگی، تخصصی‌شدن فقه را ضروری دانسته است تا ضمن افزایش دقت و عمق تحقیقات، زمینۀ پاسخگویی بهتر به نیازهای جامعه فراهم شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/11051/20/182 مطهری، مجموعه آثار، 1388ش، ج20، ص182-183.]</ref> در همین چارچوب، امروزه حوزه‌های گوناگونی از سبک زندگی به‌صورت تخصصی مورد توجه دانش فقه است.
===فقه عبادت===

عبادت، به‌دلیل آثار معنوی و روحانی، جایگاه مهمی در سبک زندگی اسلامی دارد. اعمال عبادی از قبیل؛ [[وضو]]، [[غسل جمعه|غسل]]، تیمم، نماز، [[روزه]]، خمس، زکات، [[اعتکاف]] و [[حج]]، ذیل فقه عبادی مورد مطالعه قرار می‌گیرد.<ref>[https://jikm.isca.ac.ir/article_72008_40cfeb0a5390ba7f1071f11e7f6ecd3a.pdf آصف آگاه و فجری، «بررسی و تحلیل ماهیت و مصادیق عبادت»، 1400ش، ص64.]</ref>

در دنیای معاصر با گسترش سبک‌های متنوع در زندگی و ظهور مسائل جدید مانند کاشت ناخن، [[اکستنشن مو|اکستنشن مژه و مو]]، تتو و پرسینگ که در دنیای مد و زیبایی به‌طور گسترده‌ای رواج یافته است یا مسائلی هم‌چون طواف حج در طبقۀ دوم مسجدالحرام، ذبح شرعی به‌وسیلۀ ابزار ماشینی، آداب [[زیارت در فرهنگ شیعه|زیارت]]، [[نذر]] و عهد، همچنان فقه عبادی به‌صورت تخصصی، مورد نیاز و توجه مسلمانان است.<ref>داوودی، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، 1397ش، ص43.</ref>
===فقه تربیت===

فقه تربیتی، شاخه‌ای از فقه اسلامی است که به استنباط احکام شرعی مرتبط با تعلیم و [[تربیت]] می‌پردازد. این حوزه، با تحلیل رفتارهای اختیاری مربیان و متربیان، ضمن ارائۀ راهکارهای عملی برای اصلاح و رشد انسان، بستر تقنینی لازم برای سیاست‌گذاری‌های آموزشی و پرورشی را فراهم می‌آورد. فقه تربیتی با پاسخ به خلأهای موجود در نظام‌های تربیتی، ابزاری کارآمد برای انسجام‌بخشی به فرایند تربیت فردی و اجتماعی بر مبنای تعالیم اسلامی است.<ref>- اعرافی، فقه تربیتی، 1395ش، ج1، ص140-420-422.</ref>
===فقه خانواده===

فقه اسلامی با توجه به کارکرد خانواده در حفظ نظام انسانی، حفظ عدالت و [[کرامت انسانی]] و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، احکام مرتبط با آن را بیان کرده است.<ref>[https://www.jwss.ir/article_113731_2315a273644daf06df3f46cc911056a0.pdf فرح‌زادی و ابراهیمی، «بازپژوهی استنباط احکام خانواده با توجه به اصل استحکام خانواده»، 1398ش، ص80-87.]</ref> حوزۀ فقه خانواده، از مباحث انعقاد نکاح، شامل موضوعاتی مانند [[خواستگاری]]، [[نامزدی]]، شرایط عقد و موانع نکاح، تا آثار نکاح نظیر روابط مالی و غیرمالی همسران از جمله [[مهریه]]، [[نفقه]]، قوامیت شوهر و حق استمتاع زوجین را دربرمی‌گیرد.

همچنین انحلال نکاح و مسائل مربوط به نسب و اولاد، شامل [[ولایت‌پذیری در سبک زندگی|ولایت]]، حضانت، قیمومیت و وصایت، برای حفظ [[حقوق کودکان]] و تنظیم روابط والدین در فقه اسلامی تبیین شده است. افزون بر این، مناسبات میان دولت و خانواده در قالب حمایت از خانواده، مداخلات مدنی مانند نکاح زن ایرانی با تبعۀ خارجی و مداخلات کیفری در مباحثی مانند [[نشوز]] یا ترک نفقه، مورد توجه فقه است.<ref>[https://hoquq.iict.ac.ir/article_704781_ccd1bf2f99d971f81d3f44f5bd817b10.pdf هدایت‌نیا، «طراحی ساختار جامع فقه خانواده»، 1402ش، ص67-71.]</ref>
===فقه سیاست و حکمرانی===
ادارۀ جامعۀ مسلمان از دوران پیامبر اسلام، مبتنی بر سیاست‌های حاکمیتی روشن بود و آموزه‌های اسلام به موضوعاتی همچون حکومت، جهاد، تولی و تبری، صلح، معاهدات و روابط خارجی، توجه داشته است. بخشی از قوانین فقهی موجود، ناظر به وضعیت ادارۀ جامعه، مسئولیت‌های حکومتی، حل تخاصمات اجتماعی، برقراری امنیت، قوای اجرایی، ترویج عمومی اسلام و ارتباط با ملت‌های دیگر است.

این ابواب فقهی، ظرفیت فقه اسلامی را در ایجاد ساختارهای حکومتی آشکار می‌سازد.<ref>[https://rjwph.ui.ac.ir/article_16232.html مشکانی سبزواری، «سبک زندگی در آیینۀ فقه سنتی»، 1392ش، ص94.]</ref> در دورۀ معاصر نیز امام خمینی، نظریۀ ولایت فقیه را به‌عنوان الگوی روزآمد حاکمیت مطلوب اسلامی برای تحقق عدالت و قسط در جامعه، ارائه کرد.<ref>- عمید زنجانی، فقه سیاسی، 1377ش، ج2، ص51-52.</ref>
===فقه اجتماع===

فقه اسلامی، ابزار ادارۀ جامعه و پاسخ‌گویی به نیازهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است. فقیهان شیعه در دورۀ معاصر، به‌ویژه امام خمینی، با زدودن آفت تحجر از فقه، کارآمدی اجتماعیِ فقه را تثبیت کرد. امروزه فقه اجتماع، با شناسایی شرایط زمانی و درک نیازهای افراد، به مسائل کلان و جزئی جامعه پاسخ می‌دهد<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3750 خامنه‌ای، «بیانات در مراسم هشتمین سالگرد رحلت امام خمینی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> و سبک زندگی را در ابعاد مختلف به‌طور جامع مدیریت می‌کند، <ref>- ربانی، فقه اجتماعی (مصاحبه با اساتید حوزه و دانشگاه)، 1393ش، ص106.</ref> ازجمله:

حرمت افساد در زمین، حفظ کرامت و حرمت فردی و اجتماعی انسان‌ها، عدم جواز اهانت به مقدسات ادیان، اعتماد به بازار اسلامی، رعایت [[عفت]] عمومی جامعه، لزوم رعایت سلامت بشر، آرایش‌های نوپدید، ایجاد محیط اجتماعی مبتنی بر تقوا، صلۀ ارحام، توجه به برقراری عدل در تنظیم قوانین و دستورها مانند دستورهای مالیاتی، توجه به مسئولیت اجتماعی افراد، امنیت اجتماعی، توجه به قراردادهای اجتماعی مانند پذیرش قوانین یک کشور، آداب و سنن اجتماعی، تشبه به کفار در جامعه نظیر نوع شهرسازی، سبک پوشش و مدیریت بدن.<ref>- ربانی، فقه اجتماعی (مصاحبه با اساتید حوزه و دانشگاه)، 1393ش، ص20-91.</ref>
===فقه اقتصاد===

فقه اقتصاد، سبک زندگی اقتصادی را در چارچوب بایدها و نبایدهای فقهی، ساماندهی می‌کند.<ref>[https://eghtesad.iict.ac.ir/article_15590.html میرمعزی، «فقه اقتصادی و اقتصاد اسلامی»، 1394ش، ص22.]</ref> امروزه فقه به‌صورت جامع به احکام مرتبط با [[مصرف]]، وظایف و اختیارات اقتصادی حکومت اسلامی، منابع مالی دولت، بانکداری اسلامی، احکام و مبانی فقهی عقود بانکی، سپرده‌ها، بانکداری الکترونیک، اوراق بهادار، قراردادهای مشارکت بانکی، کارمزد، جوایز بانکی، چک و سفته، انواع بورس، شرایط و احکام بیمه، مسائل مرتبط با مالیات، مناقصه و مزایده، ارز دیجیتال و فارکس و قواعد و اصول حاکم بر اسناد و قراردادهای تجاری پرداخته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/411905/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D9%81%D9%82%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B6%D8%A7%D8%A6%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1 کرباسی‌زاده، «بازخوانی ساختار دانش فقه ناظر به اقتضائات معاصر»، 1393ش، ص136-137.]</ref>
===فقه رسانه===

فقه اسلامی، چارچوب‌های مشخصی را برای بهره‌برداری از ابزار رسانه تعیین کرده است. استفاده از ابزارهای عکاسی، فیلمبرداری، [[سینمای ایران|سینما]]، تلویزیون و رایانه و شبکه‌های اینترنت و ماهواره، افشای اطلاعات، نشر اکاذیب، [[تهمت]] و تهدید، سخره و استهزاء، اشاعۀ فحشا، سانسور، [[موسیقی]] و طنز، مشارکت زنان در رسانه، تصویرسازی پیامبران و امامان در فیلم‌ها، تماشای ورزش مردان توسط زنان، پخش [[ورزش بانوان]]، شنیدن صدای [[نامحرم|نامحرم،]] آوازخوانی فردی و گروهی زنان، از موضوعات سبک زندگی امروزی است که فقه اسلامی به آنها پرداخته است.<ref> [https://www.thbaj.ir/article_169053_87f223780336b18f7cfd3b7a76b81e32.pdf دارابی، «فقه رسانه و ارتباطات رسانه‌ای، عرصه‌ی نو در حوزۀ علوم انسانی و مطالعات فقهی»، 1401ش، ص126-131.]</ref>
===فقه پزشکی===

پیشرفت دانش پزشکی و ظهور مسائل نوین در حوزۀ بهداشت و درمان، نیازمند پاسخگویی مداوم فقه به چالش‌ها و مسائل جدید سبک زندگی است. برخی موضوعات نوپدید که سبک زندگی را در عرصه بهداشت و تندرستی با فقه پیوند می‌زند عبارت‌است از:

معاینات پزشکی، بیماری‌های واگیردار، درمان با خوراکی‌ها و آشامیدنی‌های حرام، [[تغییر جنسیت]]، تلقیح مصنوعی و [[درمان ناباروری]]، [[عقیم‌سازی|عقیم‌سازی،]] جراحی‌ و [[عمل زیبایی]] و لاغری، [[سقط جنین]]، مرگ مغزی، پیوند اعضا و کالبدشکافی. «فقه پزشکی» ضمن هماهنگی با پیشرفت‌های علمی، راهکارهای شرعی و اخلاقی برای حل مشکلات و تضمین سلامت جامعه ارائه می‌دهد.<ref> [https://jf.isca.ac.ir/article_69850.html قاسمی، «فقه پزشکی؛ چیستی، چرایی و چگونگی»، 1400ش، ص180-198.]</ref>
===فقه محیط زیست و منابع طبیعی===
براساس آموزه‌های اسلامی، انسان به‌عنوان جانشین خدا، <ref>- سورۀ آل‌عمران، آیۀ 33.</ref> در زمین تصرف می‌کند.<ref>- سورۀ الرحمن، آیۀ 10.</ref> این جایگاه ویژه، مسئولیتی سنگین برای حفظ تعادل و توازن محیط زیست بر دوش انسان قرار می‌دهد.<ref>- سورۀ هود، آیۀ 61.</ref> از این منظر، تخریب و آلوده کردن محیط زیست، مصداق بارز فساد و تجاوز به حق حیات تلقی می‌شود.

بر اساس قواعد فقهی، هر تصرفی که موجب زیان به دیگران یا منافع عمومی شود، ممنوع است. اسراف در بهره‌برداری از منابع طبیعی و اموال عمومی، بی‌توجهی نسبت به آنها و تخریب منابع طبیعی، ضمان‌آور بوده و مسئولیت شرعی و قانونی به همراه دارد. <ref>- محقق داماد، الهیات محیط زیست، 1393ش، ص48-52-222-235.</ref>
===فقه تفریح و سرگرمی===

در فرهنگ اسلامی، تفریحات سالم از عوامل تامین‌کنندۀ سلامت آدمی، <ref>- جوادی‌آملی، مفاتیح‌الحیاة، 1394ش، ص201.</ref> [[یاری‌گری|یاری‌گر]] انسان در [[عبادت]] و فعالیت‌های روزمره، <ref>- مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج5، ص346.</ref> موجب نشاط روحی<ref>- آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1410ق، ص58.</ref> و انصراف توجه از اشتغالات فرساینده است. امروزه گسترش سرگرمی به انواع [[ورزش]]، برنامه‌های تلویزیونی، رقص، شرط‌بندی و بخت‌آزمایی، بازی‌های رایانه‌ای و آلات قمار سبب شده است که زمینۀ فساد افزایش یابد و نتایجی همچون ارتکاب معصیت، نقض حریم‌های اخلاقی، اضرار به نفس، بازماندن از وظایف واجب، تعدی به حریم و حقوق دیگران، تضییع عمر و تحمیل هزینه‌های مسرفانه را به‌بار آورد که از منظر فقه اسلامی لهو و حرام است. فقه اسلامی با مرزبندی دقیق میان تفریحات حلال و حرام، نقش محوری در هدایت جامعه ایفا می‌کند.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_18720_a4be25b0f806606c901e6a786b2d962b.pdf شرف‌الدین، «سرگرمی و لهو در قرآن کریم»، 1393ش، ص123-124.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==

*قرآن کریم.
*
*آصف آگاه، سیدمحمدرضی، و فجری، علی‌رضا، «بررسی و تحلیل ماهیت و مصادیق عبادت»، نشریۀ مدیریت دانش اسلامی، شمارۀ 6، پاییز و زمستان 1400ش.
*
*آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1410ق.
*
*ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان‌العرب، بیروت، دارالفکر، بی‎‌تا.
*
*اعرافی، علی‌رضا، فقه تربیتی، قم، مؤسسۀ اشراق و عرفان، 1395ش.
*
*حکیم، سیدمنذر، «نگاهی به مراحل تکامل فقه شیعه»، نشریۀ فقه، شمارۀ 37-38، پاییز و زمستان 1382ش.
*
*خامنه‌ای، سیدعلی، «بیانات در مراسم هشتمین سالگرد رحلت امام خمینی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 14 خرداد 1376ش.
*
*خمینی، روح‌الله، صحیفۀ امام، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1389ش.
*
*جوادی‌آملی، عبدالله، مفاتیح‌الحیاة، قم، اسراء، 1394ش.
*
*دارابی، علی، «فقه رسانه و ارتباطات رسانه‌ای؛ عرصه‌ی نو در حوزۀ علوم انسانی و مطالعات فقهی»، نشریۀ سیاست‌پژوهی تحول در علوم انسانی، شمارۀ 3، پاییز 1401ش.
*
*داوودی، سعید، نقش فقهای شیعه در حل مسائل مستحدثه، قم، امام علی بن ابی‌طالب، 1397ش.
*
*ربانی، محمدباقر، فقه اجتماعی (مصاحبه با اساتید حوزه و دانشگاه)، قم، مرکز فقهی ائمۀ اطهار، 1393ش.
*
*شرف‌الدین، سیدحسین، «سرگرمی و لهو در قرآن کریم»، نشریۀ شیعه‌شناسی، شمارۀ 48، زمستان 1393ش.
*
*شعبانی موثقی، حبیب‌الله، «درآمدی بر فقه و سبک زندگی»، نشریۀ کاوشی نو در فقه اسلامی، شمارۀ 4، زمستان 1392ش.
*
*عاملی، محمد بن مکی، ذکری الشیعة فی احکام الشریعة، قم، مؤسسۀ آل‌البیت، 1419ق.
*
*علیدوست، ابوالقاسم، «ظرفیت‌های فقه در رویارویی با مسائل دنیای معاصر»، نشریۀ اقتصاد اسلامی، شمارۀ 62، تابستان 1395ش.
*
*علی‌نوری، علی‌رضا، کلیات فقه اسلامی، قم، یاقوت، 1383ش.
*
*عمیدزنجانی، عباس‌علی، فقه سیاسی، تهران، امیرکبیر، 1377ش.
*
*فرح‌زادی، علی‌اکبر و ابراهیمی، جواد، «بازپژوهی استنباط احکام خانواده با توجه به اصل استحکام خانواده»، نشریۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 86، زمستان 1398ش.
*
*قاسمی، محمدعلی، «فقه پزشکی؛ چیستی، چرایی و چگونگی»، نشریۀ فقه، شمارۀ 105، بهار 1400ش.
*
*کرباسی‌زاده، امین، «بازخوانی ساختار دانش فقه ناظر به اقتضائات معاصر»، نشریۀ فقه، شمارۀ 81، پاییز 1393ش.
*
*گرجی، ابوالقاسم، تاریخ فقه و فقها، تهران، سمت، 1379ش.
*
*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
*
*محقق داماد، مصطفی، الهیات محیط زیست، تهران، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، 1393ش.
*
*مشکانی سبزواری، عباس‌علی، «سبک زندگی در آیینۀ فقه سنتی»، نشریۀ پژوهشنامۀ حکمت اهل‌بیت، شمارۀ 1، زمستان 1392ش.
*
*مشکینی اردبیلی، علی، مصطلحات الفقه، قم، الهادی، 1377ش.
*
*مطهری، مرتضی، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران، صدرا، بی‌تا.
*
*مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، 1388ش.
*
*مهدوی کنی، محمد سعید، دین و سبک زندگی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق، 1390ش.
*
*میرمعزی، سیدحسین، «فقه اقتصادی و اقتصاد اسلامی»، نشریۀ اقتصاد اسلامی، شمارۀ 59، پاییز 1394ش.
*
*هدایت‌نیا، فرج‌الله، «طراحی ساختار جامع فقه خانواده»، نشریۀ حقوق اسلامی، شمارۀ 76، بهار 1402ش.

فقه اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها