https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8Cقالیبافی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T18:26:56Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C&diff=49290&oldid=prevحمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ قالی بافی را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به قالیبافی منتقل کرد2026-05-30T11:38:56Z<p>حمید گلزار صفحهٔ <a href="/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C&action=edit&redlink=1" class="new" title="قالی بافی (صفحه وجود ندارد)">قالی بافی</a> را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به <a href="/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C" title="قالیبافی">قالیبافی</a> منتقل کرد</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>حمید گلزارhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C&diff=31363&oldid=prevسمیرا پورحسن زنگنه: صفحهای تازه حاوی «بندانگشتی <big>'''قالیبافی،'''</big> هنر و پیشۀ بافت زیرانداز نفیسِ دارای پرز و گره با الیاف و رنگها و نقشهای گوناگون. قالیبافی از برجستهترین هنرهای ملی و تاریخی ایرانیان است که در گذر زمان به نمادی از هویت ایرانی تبدیل...» ایجاد کرد2026-04-25T12:30:18Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C1.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:قالی بافی1.jpg (صفحه وجود ندارد)">بندانگشتی</a> <big>'''قالیبافی،'''</big> هنر و پیشۀ بافت زیرانداز نفیسِ دارای پرز و گره با الیاف و رنگها و نقشهای گوناگون. قالیبافی از برجستهترین هنرهای ملی و تاریخی ایرانیان است که در گذر زمان به نمادی از هویت ایرانی تبدیل...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:قالی بافی1.jpg|بندانگشتی]]<br />
<big>'''قالیبافی،'''</big> هنر و پیشۀ بافت زیرانداز نفیسِ دارای پرز و گره با الیاف و رنگها و نقشهای گوناگون.<br />
<br />
قالیبافی از برجستهترین هنرهای ملی و تاریخی ایرانیان است که در گذر زمان به نمادی از هویت ایرانی تبدیل شده است. قالی بهعنوان یک زیرانداز نفیس، پاسخگوی بخشی از نیازهای زندگی و جنبۀ هنری آن پاسخگوی نیاز روانی و زیباشناختی بشر است.<ref> آهنی، «بررسی مضامین دینی در قالیهای دورۀ قاجار»، 1395ش، ص2.</ref> قالیبافی یکی از مهمترین منابع درآمدی در ایران بهشمار میرود.<ref> [https://bazaremina.ir/news/carpet «هنر قالیبافی»، وبسایت بازار مینا.]</ref> امروزه در روستاها، زنان و دختران و در کارگاههای شهری مردان و زنان به این حرفه اشتغال دارند.<ref> [https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C.htm «دانلود مقالۀ قالیبافی»، وبسایت مگ ایرانز.]</ref><br />
<br />
==طرح و نقش قالی==<br />
مهمترین قسمت قالیبافی که به آن ارزش هنری میبخشد، نقش و ترکیب قالی است.<ref> «قالیبافی در ایران» (4)، 1338ش، ص693.</ref> نقش در قالب شکل، راه انتقال اندیشه و رمزگشایی از تاریخ است.<ref> دریائی، «نشانههای مهر در نقوش قالی ایران»، 1397ش، ص23.</ref> قالی ایرانی از طرح و نقشهای بسیار گوناگونی بهرهمند است. این تنوع و اعتبار نقش، سبب وجه تمایز قالی ایرانی با قالی دیگر کشورهای جهان شده است.<ref> اربابی، «صنایعدستی (بافت)»، 1394ش، ص104.</ref> نقشهای قالی ایرانی عبارت است از لَچَک و تُرَنج، اَفشان، محرابی، تابی و خشتی، طرحبندی، واگیرهای، مناظر، آثار و شخصیتها.<ref> اربابی، «صنایعدستی (بافت)»، 1394ش، ص108-117.</ref> برای نمونه، نگارۀ کلهمرغی در قالی، نماد برکتخواهی و طلب آب و باران بوده و طرح سرو بهمعنای ابدیت است؛<ref> . دریایی، «نشانههای مهر در نقوش قالی ایران»، 1397ش، ص27-28.</ref> مفهوم بهشت نیز در نقش درخت، طاووس و ماهی تجلی یافته است.<ref> وندشعاری و نادعلیان، «تجلی عرفان در قالیهای عصر صفوی»، 1385ش، ص87-88.</ref> قالیهای بافته شده با طرح محراب، اختصاص به نماز دارد و شامل آیات قرآن است.<ref>آهنی، «تجلی مضامین دینی در قالی ایران»، 1394ش، ص56.</ref><br />
<br />
==تاریخچۀ قالیبافی==<br />
کارشناسان با تکیه بر کشف قطعه فرشی با قدمت 2500 سال در محلی بهنام «پازیریک»، آسیای مرکزی را خاستگاه قالیبافی دانستهاند. این فرش در زمان مادها و یا پارتها بافته شده و به قرن پنجم یا اوایل قرن چهارم قبل از میلاد برمیگردد.<ref> [https://gilar.ir/blog/2561/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C/ «تاریخ پیدایش هنر قالیبافی»، وبسایت گیلار.]</ref> <br />
<br />
در زمان [[ساسانیان]] فرش معروف بهارستان بافته شده است. با ورود اسلام به ایران، هنرمندان ایرانی با ارائۀ نقوش متناسب با عقاید اسلامی، سبب شکوفایی دوبارۀ این هنر شدند. در دورۀ سلجوقی، قالیبافی با پیشرفتهایی همراه شد.<ref>اربابی، «صنایعدستی (بافت)»، 1394ش، ص12-14.</ref> دورۀ [[صفویه]] درخشانترین عصر ترقی و جلوۀ هنر فرش ایرانی است. از آثار برجستۀ این دوره قالی اردبیل و قالی موسوم به «چلسی» است.<ref> «قالیبافی در ایران» (3)، 1338ش، ص581-583. </ref> در دورۀ [[قاجاریه]]، تقاضای غربیها برای خرید قالی ایرانی افزایش یافت.<ref> آهنی، «بررسی مضامین دینی در قالیهای دورۀ قاجار»، 1395ش، ص1-2.</ref><br />
<br />
==مراحل قالیبافی==<br />
[[پرونده:دار-قالی-و-فرش.jpg|بندانگشتی]]<br />
مراحل بافت قالی در مناطق مختلف ایران، عبارت است از:<br />
<br />
===چلهکشی===<br />
مهمترین مرحلۀ بافت قالی چلهکشی است. قرار دادن تارها در کنار یکدیگر و به موازات هم در طول دار را چلهکشی میگویند.<ref> [https://www.aftabir.com/art/handicrafts/rugweaving/producestage_stages.php «مراحل بافت قالی»، وبسایت آفتاب.]</ref> <br />
<br />
===کوجیبندی===<br />
کوجی، وسیلۀ سادۀ چوبی است که به موازات سر دار و زیر دار بر روی تارهای چله بسته میشود و تارها را یکی در میان زیر و رو میکند.<ref> اربابی، «صنایعدستی (بافت)»، 1394ش، ص168.</ref> <br />
<br />
===زنجیرهبافی===<br />
زنجیرهبافی برای صاف و منظم نمودن چلهها، جفت نمودن تارهای زیر و رو و عدم گسیختگی قالی انجام میشود.<ref> [https://www.aftabir.com/art/handicrafts/rugweaving/producestage_stages.php «مراحل بافت قالی»، وبسایت آفتاب.]</ref> <br />
<br />
===گلیمبافی===<br />
گلیمبافی بهوسیله نخها و خامههای رنگی مانند پود و بدون پرز روی تارها انجام میشود و بین گلیم گرهی تزئینی برای زیبایی بیشتر فرش بهکار میرود.<ref> [https://www.aftabir.com/art/handicrafts/rugweaving/producestage_stages.php «مراحل بافت قالی»، وبسایت آفتاب.]</ref><br />
<br />
===گره زدن===<br />
انواع گره در قالی ایرانی به دو دسته تقسیم میشود؛ <br />
<br />
'''گره ترکی یا متقارن'''؛ بیشتر در مناطق تُرکنشین استفاده میشود و از محکمترین گرهها است زیرا به دور دو تار چله پیچیده میشود.<br />
<br />
'''گره فارسی یا نامتقارن'''؛ این گره بیشتر در مناطق فارسنشین کاربرد دارد و استحکام گره ترکی را ندارد. این گره، نظر به اینکه به دور یک تار چله پیچیده میشود، بهراحتی از چله جدا میشود.<ref> [https://www.aftabir.com/art/handicrafts/rugweaving/producestage_stages.php «مراحل بافت قالی»، وبسایت آفتاب.]</ref> <br />
<br />
===بافت و ایجاد نقش===<br />
مهمترین بخش بافت قالی، ایجاد نقش است؛ گره زدن و قرار دادن خامههای رنگی در جای خود، ایجاد نقشهای متنوع، پودکشی، شانه زدن و قیچیکاری پرزهای اضافی، در هر رج از فرش باید انجام شود.<ref> [https://www.aftabir.com/art/handicrafts/rugweaving/producestage_stages.php «مراحل بافت قالی»، وبسایت آفتاب.]</ref> <br />
<br />
==مراکز قالیبافی ایران==<br />
صنعت فرش در ایران عمومیت دارد و در حدود یازده هزار منطقه روستایی و شهری قالیبافی رایج است.<ref> پرهام، «هنر و صنعت قالیبافی»، 1347ش، ص150.</ref> شهرهایی مانند [[کرمان]]، [[کاشان]]، جوشقان و [[مشهد]] مراکز قالیبافی ایران هستند.<ref> حیدری، «قالیبافی در ایران» (5)، 1338ش، ص811. </ref><br />
<br />
==رسم و آیین قالیبافی==<br />
در گذشته مرسوم بوده که دختران فرش منزل خود را ببافند و بهعنوان هنر دستی با خود بهخانۀ همسر ببرند.<ref> پرهام، «هنر و صنعت قالیبافی»، 1347ش، ص152.</ref> <br />
<br />
===رسم قالی بُران===<br />
بسیاری از ایرانیان، زمانی که بافت یک قالی به پایان میرسد، قالی را با شکرگزاری و دعای خیر و برکت پایین میآورند. بریدن قالی را در ایام عید و شادی مانند میلاد ائمه یا روزهای پنجشنبه و جمعه خوشیُمن میدانند و در ایام سوگ بزرگان دینی یا عزیزانشان، حضور در پای قالی و بریدن آن را خوشیمن نمیدانند. در این آیین خویشان و همسایگان گرد هم میآیند و بساط مهمانی به راه میاندازند؛ برای قالیهای بزرگ قربانی کرده و سفرههای ناهار و شام پهن میکنند. همچنین برای بختگشایی دخترها و فرزندآوری زنان، قیچی آیین قالیبران را درحالی که همه صلوات میفرستند، در دست راست آنها میگذارند.<br />
<ref> [https://www.irna.ir/news/82168855/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86 «رسم قالی بران در خمین آینهای از باورها و منش فرهنگی گذشتگان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1395ش.]</ref> <br />
<br />
==صادرات قالی ایرانی==<br />
صادرات قالی دستباف ایرانی در دو ماهۀ اول سال ۱۴۰۰ش به ارزش 4.8 میلیون دلار و حدود ۳۶۷ تن انجام شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد قابلتوجهی داشته است.<ref> [https://gtg.ir/export-of-carpets/ «صادرات فرش ایرانی»، وبسایت جی تی جی، 1401ش.]</ref><br />
<br />
==درآمد قالیبافی==<br />
محاسبۀ میزان درآمد بافندۀ قالی نیز بر اساس تعداد رج یا گره قالی و نیز مبتدی، نیمهحرفهای و حرفهای بودن بافنده است. برای مثال بافت تابلو فرشی با 500 در 400 گره در سال 1400ش برای بافندۀ تازهکار یک میلیون تومان، برای بافندۀ نیمه ماهر یک میلیون و ششصد هزار تومان و برای بافندۀ حرفهای دو میلیون تومان دستمزد دارد. مدتزمان بافت قالی نیز برای بافندۀ تازهکار سه ماه، نیمه ماهر دو ماه و ماهر یک ماه است.<ref> [https://carpetm.ir/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B2%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C/ «محاسبۀ هزینۀ دستمزد بافنده»، وبسایت کارپت.]</ref> <br />
<br />
==مقدمات اشتغال قالیبافی==<br />
گذراندن دورۀ آموزشي به مدت سه ماه (480 ساعت) از مقدمات اشتغال به این حرفه است. با هزینهای ناچیز میتوان در دورههای آموزشی فنی و حرفهای، هنر و مهارت قالیبافی را آموخت.<ref> [https://fanni-herfei.niazerooz.com/c-4570/a-1240885 «آموزش تابلو فرش، گلیمبافی، کار در منزل- آموزش فنی حرفهای»، وبسایت فنی حرفهای.]</ref> نيازمنديهاي آموزشي شغل، آشنايي مقدماتي با ابزار كار، آموزش چلهكشي، گره زدن نخهاي رنگي، زدن پودهاي زير و رو، روگيري، شانه زدن، نقشهخواني، رفوگري، چيدن ريشههاي قالي و گرههاي نهايي و بافت قالي از ابتدا تا انتها است.<ref> [http://rahekasbokar.blogfa.com/category/17 «مشاغل خانگی (قالیبافی)»، وبلاگ کسب و کار، 1391ش.] </ref> <br />
<br />
==رشتۀ تحصیلی کارشناس فرش==<br />
رشتۀ فرش از زیرمجموعههای هنر در کنکور سراسری است. این رشته در دانشگاههای دولتی، پیامنور، غیرانتفاعی و دانشگاه آزاد اسلامی دانشجو میپذیرد. از دانشگاههای برتر رشتۀ فرش میتوان از دانشگاههای اراک، سمنان، باهنر، [[شیراز]]، [[کاشان]]، هنر اسلامی تبریز، هنر اصفهان و هنر شیراز نام برد.<ref> [https://irantahsil.org/%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4/ «رشتۀ فرش بدون کنکور، شرایط و دانشگاهها»، وبسایت ایران تحصیل.]</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
<br />
*آهنی، لاله، «بررسی مضامین دینی در قالیهای دورۀ قاجار»، کنفرانس بینالمللی هنر، معماری و کاربردها، 1395ش.<br />
*آهنی، لاله، «تجلی مضامین دینی در قالی ایران (مطالعۀ موردی: دورۀ صفوی)»، اولین همایش بینالمللی نوآوری و تحقیق در هنر و علوم انسانی، 1394ش.<br />
*اربابی، بیژن، کارگاه صنایعدستی (بافت)، تهران، شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، چاپ نهم، 1394ش.<br />
*پرهام، باقر، «هنر و صنعت قالیبافی»، مطالعات جامعهشناختی، شمارۀ 2، 1347ش.<br />
*حیدری، علیرضا، «قالیبافی در ایران» (3)، نشریۀ سخن، شمارۀ 6، 1338ش.<br />
*حیدری، علیرضا، «قالیبافی در ایران» (4)، نشریۀ سخن، شمارۀ 7، 1338ش.<br />
*حیدری، علیرضا، «قالیبافی در ایران» (5)، نشریۀ سخن، شمارۀ 8، 1338ش.<br />
*دریایی، نازیلا، «نشانههای مهر در نقوش قالی ایران»، فصلنامۀ هنر و تمدن شرق، سال ششم، شمارۀ نوزدهم، بهار 1397ش.<br />
*«رسم قالی بران در خمین آینهای از باورها و منش فرهنگی گذشتگان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1395ش.<br />
*«رشتۀ فرش بدون کنکور، شرایط و دانشگاهها»، وبسایت ایران تحصیل، تاریخ بازدید: 14 مرداد 1401ش.<br />
*«صادرات فرش ایرانی»، وبسایت جیتیجی، تاریخ درج مطلب: 20 اردیبهشت 1401ش.<br />
*«محاسبۀ هزینۀ دستمزد بافنده»، وبسایت کارپت، تاریخ بازدید: 14 مرداد 1401ش.<br />
*«مراحل بافت قالی»، وبسایت آفتاب، تاریخ بازدید: 13 مرداد 1401ش.<br />
*«هنر قالیبافی»، وبسایت بازار مینا، تاریخ بازدید: 12 مرداد 1401ش.<br />
*وندشعاری، علی و نادعلیان، احمد، «تجلی عرفان در قالیهای عصر صفوی»، نشریۀ نگره، دورۀ دوم، شمارۀ 2 و 3، بهار و تابستان 1385ش.</div>سمیرا پورحسن زنگنه