https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%82%D9%88%D9%85_%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82قوم ایماق - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T14:53:29Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%82%D9%88%D9%85_%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82&diff=47587&oldid=prevمحمدنعیم شریفی: صفحهای تازه حاوی «'''<big>قوم ایماق؛</big>''' گروه قومی متشکل از چهار طایفة اصلی و ساکن در غرب افغانستان و شرق ایران. قوم اُیماق یا اویماق که در عرف اَیماق نیز گفته میشود، مجموعه قبایل نیمه کوچنشین دریزبان هستند. ایماقها چهار طایفة اصلی شامل تایمنی، فیروزکوه...» ایجاد کرد2026-05-23T15:18:50Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>قوم ایماق؛</big>''' گروه قومی متشکل از چهار طایفة اصلی و ساکن در غرب افغانستان و شرق ایران. قوم اُیماق یا اویماق که در عرف اَیماق نیز گفته میشود، مجموعه قبایل نیمه کوچنشین دریزبان هستند. ایماقها چهار طایفة اصلی شامل تایمنی، فیروزکوه...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>قوم ایماق؛</big>''' گروه قومی متشکل از چهار طایفة اصلی و ساکن در غرب افغانستان و شرق ایران. <br />
<br />
قوم اُیماق یا اویماق که در عرف اَیماق نیز گفته میشود، مجموعه قبایل نیمه کوچنشین دریزبان هستند. ایماقها چهار طایفة اصلی شامل تایمنی، فیروزکوهی، جمشیدی، زوری یا سوری و هزاره (غیر از هزارههای هزارهجات) هستند که با نام چهاراویماق یاد شده و بیشتر در ولایات غرب و شمالغرب [[افغانستان]] و شرق [[ایران]] زندگی میکنند. <br />
<br />
==نامگذاری==<br />
اُیماق (=اویماق) واژهای ترکی- مغولی بهمعنای تبار و قبیله<ref>معین، فرهنگ فارسی، ج1، ذیل واژة ایماق.</ref> یا گروه انسانی دارای ریشة واحد<ref> کاتب، نژادنامه افغان، 1372ش، ص142.</ref> است. ایماقها بهدلیل آنکه از چهار قبیله تشکیل شدهاند، به «چاراُیماق» یا «چهاراویماق» معروف هستند.<ref>الفنستون، افغانان: جای و نژاد، 1375ش، ص425 و 426.</ref> <br />
<br />
برخی معتقدند ایماقها قبیلة نیمه کوچنشین هستند و نام «ایماق» از رنگ سفید چادرهای آنها گرفته شده، لذا «چهار اویماق» بهمعنای چهار طایفة چادرنشین است.<ref>گریگوریان، ظهور افغانستان نوین، 1388ش، ص55؛ «شورای انسجام ایماق افغانستان اعلام موجودیت کرد»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).</ref> <br />
<br />
==نژاد و تاریخچه==<br />
در مورد خاستگاه نژادی این قوم دیدگاههای مختلفی وجود دارد؛ برخی آنها را همنژاد با هزارههای هزارستان دانستهاند که بعد از پذیرش [[اسلام]] در اثر اختلاف مذهبی و فرقهای از هم فاصله گرفته<ref>الفنستون، افغانان: جای و نژاد، 1375ش، ص425 و 426؛ یزدانی، پژوهشی در تاریخ هزارهها، 1390ش، ص128.</ref> و نام چهارایماق در زمان حاکمیت تیموریان و بابر در [[هرات]] (اوایل قرن 16م) به آنها اطلاق شده است.<ref> گریگوریان، ظهور افغانستان نوین، 1388ش، ص55؛ یزدانی، پژوهشی در تاریخ هزارهها، 1390ش، ص128.</ref> <br />
<br />
برخی، معتقدند که ایماقها از قبیلههای مختلف با منشأ نژادی متفاوت تشکیل شده و هزارههای چارایماق، با هزارههای هزارهجات همتبار هستند.<ref>میتلند، هزارههای افغانستان (گزارش کمیسیون سرحدی افغان و انگلیس)، 1379ش، ص229.</ref> همچنین، تایمنیها (تَیمنی)، ترکتبار بوده و جمشیدیها از نسل جمشید پادشاه آریانا در [[بلخ]] بوده و خاستگاه آریایی دارند.<ref>ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص131.</ref> طایفة فیروزکوهی از چارایماق را نیز برخی منسوب به فیروزکوه پایتخت غوریان در قرنهای 12 و 13م دانسته و عدهای دیگر، آنها را از منطقۀ فیروزکوه در [[مازندران]] [[ایران]] میدانند که در سال 1404م به هرات کوچانده شدهاند.<ref>آگنیر، اقوام مسلمان اتحاد شوروی، 1366ش، ص449.</ref> برخی طایفههای جمشیدی و سوری را از تبار ضحاک تازی و فیروزکوهی و تایمنی را از نژاد پشتونها دانستهاند.<ref>ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص131 و 132.</ref> گروهی ایماقها را از شاخههای قوم تاجیک بر شمردهاند.<ref> مایل هروی، تاریخ و زبان در افغانستان، 1362ش، ص19، نظروف، مقام تاجیکان در تاریخ افغانستان، 1999م، ص21.</ref> برخی دیگر نیز معتقدند که ایماقها تبار مشترک ندارند بلکه در قرنهای 10 و 11ق از ایلات و طوایف اقوام ایرانی و غیرایرانی شمالغرب و غرب افغانستان شکل گرفتهاند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/224746/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82-(%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%84%DB%8C) چهار اویماق (گروه ایلی)، وبسایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> <br />
<br />
==گروهبندی==<br />
در آثار نویسندگان چهار تا نه طایفه برای ایماقها بیان شده است؛ اما همچنان این قوم با عنوان «چارایماق» یعنی چهار قوم، معروف بوده و سایر طایفهها از شاخههای این چهار قوم شمرده میشوند.<ref>کاتب، نژادنامه افغان، 1372ش، ص142؛ الفنستون، افغانان: جای، نژاد، 1375ش، ص427؛ [https://www.cgie.org.ir/fa/article/224746/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82-(%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%84%DB%8C) چهار اویماق (گروه ایلی)، وبسایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی]؛ ارزگانی، ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص130.</ref> <br />
<br />
علاوه بر آن، در مصادیق اصلی چارایماق، اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی اقوام «تایمنی، هزاره (غیر از هزارههای هزارستان) تیموری و زوری» را بهعنوان چارایماق آورده و تایمنی را شامل دو طایفة قبچاق و دُرزی و هزاره را شامل جمشیدی و فیروزکوهی، دانستهاند.<ref> کاتب، نژادنامة افغان، 1372ش، ص142؛ الفنستون، افغانان: جای و نژاد، 1375ش، ص427.</ref> <br />
برخی دیگر، جمشیدی، هزاره (هزارههای ساکن بادغیس و هرات)، فیروزکوهی و تایمنی را از طوایف چارایماق دانسته و طوایف تیموری، زوری و درزی را از شاخههای تایمنی بر شمردهاند.<ref> یزدانی، پژوهشی در تاریخ هزارهها، 1372ش، ص137.</ref> <br />
<br />
گروه دیگر هزارههای ایماق را جزء هزارههای هزارهجات دانسته و طوایف «جمشیدی، سوری، فیروزکوهی و تایمنی» را بهعنوان چارایماق میشناسند. عدهای نیز بهجای طایفة «سوری»، «تیموری» را در جمع چهارایماق ذکر کردهاند.<ref> ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص129.</ref> <br />
<br />
برخی از نویسندگان در مورد هزارههای سنی و سوری در ترکیب چارایماق بر این باورند که در ابتدا طایفة سوری، بهجای هزارهها جزء چارایماق بودند، اما بعدها بهدلیل کمی جمعیت سوریها (بهدلیل مهاجرت آنها به [[هند]]) و کثرت هزارههای سنی، گروه دوم جانشین گروه اول در ترکیب ایماقها شدهاند.<ref> تواریخ خورشید جهان، ص315، به نقل از ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص129.</ref> <br />
<br />
==جمعیتشناسی==<br />
در مورد جمعیت ایماقها گزارشهای متفاوتی وجود دارد؛ الفنستون جمعیت آنها را در دهة اول قرن 19م 400 تا 450 هزار نفر ذکر کرده است.<ref> الفنستون، افغانان: جای و نژاد، 1375ش، ص429.</ref> برخی منابع دیگر براساس آمارهای مربوط به دهة چهل خورشیدی، جمعیت ایماقها را 800 هزار نفر بیان کرده و در آمار سازمان ملل در سال 1978م، 2/4% از جمعیت [[افغانستان]] ذکر شده است.<ref>ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص134.</ref> یکی از بزرگان این قوم، تعداد جمعیت ایماق را تا حدود 3.5 میلیون نفر تخمین زده است.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/114479/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%82%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%AF «رهبری قوم ایماق مشاوریت ریاست جمهوری را رد کرد»، وبسایت خبرگزاری صدای افغان (آوا)].</ref> <br />
<br />
==موقعیت جغرافیایی==<br />
ایماقها در [[افغانستان]]، بیشتر در ولایتهای غور، [[بادغیس]]، [[هرات]] و فراه و نیز در شرق [[ایران]] در تربت جام و [[تربت حیدریه]] و خواف زندگی میکنند.<ref> کاتب، نژادنامة افغان، 1372ش، ص142-143؛ [https://www.avapress.com/fa/news/178976/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%DB%8C%D8%AA «شورای انسجام ایماقهای افغانستان اعلام موجودیت کرد»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).] </ref> از این میان، تعدادی از طایفة سوری به [[هند]] مهاجرت کردهاند.<ref> ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص128-129.</ref> در برخی منابع جدید آمده است که ایماقها در 21 ولایت افغانستان حضور دارند.<ref> [https://didpress.com/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3/ «شورای سراسری انسجام ایماقهای افغانستان ایجاد شد»، خبرگزاری دید.]</ref> <br />
<br />
==اقتصاد==<br />
بیشتر ایماقها کشاوز و دامدار بوده و زندگی نمیهکوچرو دارند و ییلاق و قشلاق میکنند.<ref> گروهی از پژوهشگران، همسایة نزدیکتر از خویش؛ افغانستان از ویژگیهای طبیعی تا خصوصیات انسانی، 1387ش. ص59.</ref> حکومتهای [[افغانستان]] برای اقتصاد این مردم کار مؤثری انجام ندادهاند.<ref> یزدانی، پژوهشی در تاریخ هزارهها، 1390ش، ص128.</ref> آنها، رمه و [[دامداری]] داشته و همچنین نوعی اسب کوچک ولی چابک پرورش میدهند و به خارج صادر میکنند.<ref> الفنستون، افغانان: جای، نژاد، 1375ش، ص427.</ref> <br />
<br />
==سیاست== <br />
ایماقها در گذشته دارای حکومت محلی بوده و هریک از قبایل، زمین جدا و رئیس مستقل داشتند که دارای اختیارات گسترده در امور اجتماعی، سیاسی و قضایی بوده و هر بخشی از منطقة آنها توسط کدخدا و خان اداره میشده است.<ref> الفنستون، افغانان: جای، نژاد، 1375ش، ص427.</ref> <br />
<br />
در قرن 13ق که سرزمینهای [[هرات]] و غرب [[افغانستان]] مورد توجه [[ایران]]، [[انگلیس]] و [[روسیه]] قرار گرفت، سران ایماق مناسبات خود را با هر سه کشور برقرار کردند، اما در دورة عبدالرحمن (1297- 1319ق/ 1880- 1901م)، قبایل چارایماق سرکوب و پراکنده شدند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/224746/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82-(%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%84%DB%8C) چهار اویماق (گروه ایلی)، وبسایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> <br />
ایماقها در دوران معاصر از محرومترین اقوام افغانستان هستند و در آثار پژوهشگران داخلی و خارجی، اطلاعات اندکی در مورد آنها، وجود دارد.<ref>ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص4، </ref> در دهة 60ش، از هشت قوم این کشور بهعنوان «ملیت» یاد شده، ولی نامی از قوم ایماق برده نشده است. نام ایماق در قانون اساسی و سرود ملی دورة جمهوری اسلامی افغانستان (1382- 1400ش) نیز آمده است.<ref>ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص128.</ref> <br />
نخبههای ایماقها در سال 1397ش، «شورای سراسری انسجام ایماقها» را تشکیل دادند.<ref> [https://didpress.com/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3/ «شورای سراسری انسجام ایماقهای افغانستان ایجاد شد»، خبرگزاری دید].</ref> <br />
<br />
==فرهنگ و سبک زندگی==<br />
حکومتهای [[افغانستان]] برای توسعة فرهنگی ایماقها کار مؤثری انجام ندادهاند.<ref> یزدانی، پژوهشی در تاریخ هزارهها، 1390ش، ص128.</ref> آنها [[اهل سنت|سنیمذهب]] بوده و به زبان فارسی دری سخن میگویند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/224746/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%82-(%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%84%DB%8C) «چهار اویماق (گروه ایلی)»، وبسایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> <br />
<br />
ایماقها بهصورت قبیلهای زندگی کرده و هر قبیله، دارای رئیس مستقلی است که در قلعههای مستحکم اقامت دارند، اما عموم آنها زندگی نیمه کوچنشین داشته و در چادرهایی بهنام اُرد (Orde) یا اُردی، زندگی میکنند.<br />
<br />
تیموریان از این قوم، چادر سیاه افغانان را ترجیح میدهند.<ref>الفنستون، افغانان: جای، نژاد، 1375ش، ص427.</ref> آنها بهجای عمامه بیشتر کلاهی از پوست برّه میپوشند. خوراک آنها مانند سایر مردم [[افغانستان]] است، جز اینکه آنها گوشت اسب میخورند و در تهیة نان، دانة روغنی بهنام خنجک را با آرد گندم مخلوط میکنند. تیموریها در سبک زندگی، لباس پوشیدن و آدابورسوم بیشتر شبیه [[قوم ازبک|اُزبکها]] هستند.<ref>الفنستون، افغانان: جای، نژاد، 1375ش، ص427 و 428.</ref> <br />
<br />
ایماقها بیشتر زندگی سنتی دارند و شکار حیوانات، از علاقهمندیهای مردان آنها است.<ref> جیلانی، جغرافیای ولایات افغانستان، 1379ش، ص123.</ref> <br />
<br />
==مشاهیر==<br />
ژنرال عبدالقادر،<ref>ارزگانی، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، 1390ش، ص128.</ref> فضل کریم ایماق،<ref> [https://af.shafaqna.com/FA/58760 «قوم ایماق هم خواهان سهم خود از حکومت وحدت ملی شد»، وب سایت شفقنا افغانستان].</ref> گل آقا محمدی، محمد ابراهیم ملکزاده و سیما جوینده، برخی از بزرگان فعلی قوم ایماق هستند. <br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
*ارزگانی، مسیح، افغانستان؛ رنگین کمان اقوام، بیجا، مرکز مطالعات و انتشارات میراث خراسان، 1390ش.<br />
*الفنستون، مونت استوارت، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد، ترجمة محمد آصف فکرت، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1375ش.<br />
*جیلانی، غلام، جغرافیای ولایات افغانستان، پیشاور، مرکز نشرات اسلامی صبور، 1379ش.<br />
*«چهار اویماق (گروه ایلی)»، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 28 آذر، 1398ش.<br />
*«رهبری قوم ایماق مشاوریت ریاست جمهوری را رد کرد»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: 25 سرطان 1394ش.<br />
*«شورای انسجام ایماق افغانستان اعلام موجودیت کرد»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: 13 دلو (بهمن) 1397ش.<br />
*«شورای سراسری انسجام ایماقهای افغانستان ایجاد شد»، خبرگزاری دید، تاریخ درج مطلب: 14 دلو 1397ش.<br />
*«قوم ایماق هم خواهان سهم خود از حکومت وحدت ملی شد»، وبسایت شفقنا افغانستان، تاریخ درج مطلب: 16 جولای 2015م.<br />
*کاتب، ملا فیض محمد، نژادنامه افغان، مقدمه و تحشیه: کاظم یزدانی، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، 1372ش.<br />
*گروهی از پژوهشگران، همسایة نزدیکتر از خویش؛ افغانستان از ویژگیهای طبیعی تا خصوصیات انسانی، تهران، کتاب مرجع، 1387ش.<br />
*گریگوریان، وارتان، ظهور افغانستان نوین، ترجمة علی عالمی کرمانی، تهران، عرفان، 1388ش.<br />
*مایل هروی، نجیب، تاریخ و زبان در افغانستان، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1362ش.<br />
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، نامن، چ2، 1386ش.<br />
*میتلند، پی. جی، هزاره و هزارستان (گزارش کمیسیون سرحدی افغان و انگلیس)، ترجمة محمد اکرم گیزابی، قم، مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان، 1376ش.<br />
*نظروف، حق نظر، مقام تاجیکان در تاریخ افغانستان، تربت جام، احمدجام، 1380ش.<br />
*یزدانی، حسینعلی، پژوهشی در تاریخ هزارهها، تهران، عرفان، 1390ش.</div>محمدنعیم شریفی