https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%84%D8%A7%DA%A9%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8Cلاکتراشی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T18:40:13Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%84%D8%A7%DA%A9%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C&diff=49297&oldid=prevحمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ لاک تراشی را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به لاکتراشی منتقل کرد2026-05-30T11:44:18Z<p>حمید گلزار صفحهٔ <a href="/w/index.php?title=%D9%84%D8%A7%DA%A9_%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C&action=edit&redlink=1" class="new" title="لاک تراشی (صفحه وجود ندارد)">لاک تراشی</a> را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به <a href="/wiki/%D9%84%D8%A7%DA%A9%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C" title="لاکتراشی">لاکتراشی</a> منتقل کرد</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۱۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>حمید گلزارhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%84%D8%A7%DA%A9%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C&diff=31234&oldid=prevزهرا فاضل: صفحهای تازه حاوی «left <big>'''لاکتراشی'''</big>؛ از صنایع دستی و میراث فرهنگی هزاران سالۀ مردمان شمال ایران. لاکتراشی، چوتاشی یا کَچِهتاشی، پیشهای ایرانی و میراثی فرهنگی بهشمار میرود که بیشتر در مناطق شمالی کشور، ساخته و پرداخته...» ایجاد کرد2026-04-25T06:24:04Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:لاک-تراشی.jpg (صفحه وجود ندارد)">300px|thumb|left</a> <big>'''لاکتراشی'''</big>؛ از صنایع دستی و میراث فرهنگی هزاران سالۀ مردمان شمال ایران. لاکتراشی، چوتاشی یا کَچِهتاشی، پیشهای ایرانی و میراثی فرهنگی بهشمار میرود که بیشتر در مناطق شمالی کشور، ساخته و پرداخته...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:لاک-تراشی.jpg|300px|thumb|left]]<br />
<big>'''لاکتراشی'''</big>؛ از صنایع دستی و میراث فرهنگی هزاران سالۀ مردمان شمال ایران.<br />
<br />
لاکتراشی، چوتاشی یا کَچِهتاشی، پیشهای ایرانی و میراثی فرهنگی بهشمار میرود که بیشتر در مناطق شمالی کشور، ساخته و پرداخته میشود. در این هنر زیبا که با دانش و تجربۀ مردمان بومی آمیخته شده، محصولات متنوعی ساخته میشوند. در گذشته، اسباب ساخته شده با لاکتراشی، از جمله اسباب ضروری [[زندگی]] بودند اما امروزه بهعنوان [[صنایع دستی|صنایعدستی]] و هنری شناخته میشوند. نقوش کندهکاری شده بر روی ظروف نیز برگرفته از اسطورههای ایرانی یا الهام گرفته از طبیعت شمالی ایران هستند. امروزه مسئولان ایرانی تلاشهایی را برای نجات و احیای دوبارۀ این میراث فرهنگی- ایرانی انجام دادهاند که تا حدودی از فراموشی آن پیشگیری شود. <br />
==نامگذاری==<br />
لاکتراشی، از مشاغل اختصاصی مردمان شمال ایران است که در میان مازندرانیها به «چوتراشی» و «کچهتاشی» نیز معروف است.<ref>[https://golestan.mcth.ir/tourism/show.php?id=778 «معرفی هنر فراموششده لاکتراشی»، وبسایت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گلستان.]</ref> «چو» در زبان محلی همان چوب است و تراشی نیز بهمعنای تراشکاری و شکل دادن، آمده است.<ref>[https://mazandaran.mcth.ir/service/1589?OrgId=1 «لاکتراشی»، وبسایت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مازندران.]</ref> «لاک» در زبان مازندرانی به ظرف بزرگی اشاره دارد که داخل آن غذا ریخته و برای خوردن دسته جمعی، دور آن جمع میشدهاند. از آنجایی که لاک، مهمترین و شناختهشدهترین محصول تولیدی این پیشه است، آن را به «لاکتراشی» میشناسند.<ref>[https://weblight.ir/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87/ «لاکتراشی؛ بوی چوب در ضرب تیشه»، مجلۀ فرهنگ وبلایت.]</ref> <br />
==پیشینه==<br />
برخی قدمت پیشۀ لاکتراشی را 8 هزار سال عنوان کردهاند. گروهی دیگر آن را دارای قدمتی 11 هزار ساله میدانند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83586592/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «لاکتراشی؛ هنر زندگی با جنگل در مازندران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> هرچند، امروزه این پیشه به صنعت دستی پرطرفداری تبدیل شده، اما در گذشته، بسیاری از وسایل مورد نیاز مردم در مناطق جنگلی ایران را تأمین میکرده است.<ref>[https://weblight.ir/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87/ «لاکتراشی؛ بوی چوب در ضرب تیشه»، مجلۀ فرهنگ وبلایت.]</ref> هنر ظریف لاکتراشی که نمایشدهندۀ همزیستی جداییناپذیر انسان و طبیعت است، محصول زندگی مردمان مناطق شمالی است که بهصورت مستقیم به [[جنگل]] وابسته بودهاند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400032316225/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D9%86%D8%B2%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 منصوری، «لاکتراشی، هنری اصیل نزد مردمان شمال ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> همچینن، در بخشهایی از استانهای شمالی ایران، روستاها و آبادیهایی وجود داشت که بهدلیل پررنگ بودن هنر لاکتراشی به «لاکتراش» یا «لاکتراشان» معروف شده بودند، اما امروزه تنها روستایی در شهرستان نکاء بههمین نام باقی مانده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83586592/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «لاکتراشی؛ هنر زندگی با جنگل در مازندران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref><br />
<br />
امروزه، با توجه به ورود اجناس ارزانقیمت چینی به داخل کشور، صنعت لاکتراشی همچون سایر هنرهای بومی ایرانی با رکودی جدی مواجه شده و در حال از بین رفتن است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-masonry2-locke.html «هنر لاکتراشی با قدمت 10هزار ساله»، وبسایت موسسه فرهنگی اکو.]</ref> در این میان، ممنوعیت استفاده از چوب جنگلی و قیمتهای سر به فلک کشیدۀ دستسازههای چوبی نیز بر انزوای هنر لاکتراشی بیتأثیر نبوده است. این کالا، امروزه بهعنوان کالایی لوکس در ویترین خانهها جا خوش کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83586592/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «لاکتراشی؛ هنر زندگی با جنگل در مازندران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref><br />
==گسترۀ جغرافیایی==<br />
لاکتراشی، در شهرهای مختلفی از استانهای [[گلستان (استان)|گلستان]]، [[مازندران]] و [[گیلان]] رواج دارد. علاوه بر آن، در بخشهایی از کشور افغانستان نیز از این هنر کهن استفاده میشود.<ref>[https://weblight.ir/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87/ «لاکتراشی؛ بوی چوب در ضرب تیشه»، مجلۀ فرهنگ وبلایت.]</ref> <br />
==ویژگیها==<br />
#ویژگی مهم این هنر کهن مازندرانی آن است که تمام قسمتهای ظروف مانند بدنه، پایه و دسته، از چوب یکپارچه ساخته میشود و تمامی مراحل ساخت آن سنتی است.<ref>[https://mazandaran.mcth.ir/service/1589?OrgId=1 «لاکتراشی»، وبسایت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مازندران.]</ref><br />
#قطع درختان در باور مردمانی که در مناطق جنگلی زندگی میکنند، گناهی نابخشودنی است و آنها از تکهچوبهای بهجای مانده از درختان کهنسال برای تولید اسباب مورد نیاز زندگی استفاده میکنند.<br />
#ظروف لاکتراشی، دوستدار محیط زیست بوده و بدون نیاز به بازیافت، به دامن سبز طبیعت برمیگردند.<br />
#ظروف لاکتراشی را از ریشه و تنۀ درختانی همچون افرا، توسکا، انجیری، شمشاد و ممرز تهیه میکنند. لاکتراشها بر این باورند که درختان پهنبرگ، در برابر حرارت، رطوبت، خمش و ترکیدگی تابآوری بیشتری داشته و برای تهیۀ ظروف مناسبتر هستند.<br />
#از هیچ مادۀ غیرطبیعی در تولید این ظروف استفاده نشده و از مقاومت بسیار بالایی نیز برخودار هستند.<ref>[https://weblight.ir/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87/ «لاکتراشی؛ بوی چوب در ضرب تیشه»، مجلۀ فرهنگ وبلایت.]</ref><br />
#هنر لاکتراشی به مهارتی بیش از نجاری یا چوبتراشی ساده نیازمند است. در این هنر، لاکتراش با استفاده از شناخت کافی از چوب و طبیعت و نیز با کمک دست و ذهن خود، تلفیقی هنری را ایجاد میکند.<br />
#برخی ظروف لاکتراشی که از ریشۀ درختان تهیه میشوند، سبکتر بوده و در مقابل سرما و گرما مقاومت بیشتری دارند. برخی عمر مفید این محصولات را بیش از صد سال برآورد کردهاند.<br />
#نگهداری ظروف لاکتراشی دارای قواعد مشخصی است از جمله اینکه نباید در کنار آتش، بخاری یا در جاییکه مرطوب است، نگهداری شوند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-masonry2-locke.html «آشنایی با هنر لاکتراشی»، وبسایت بیتوته.]</ref><br />
==محصولات==<br />
از جمله محصولات تولید شده با استفاده از هنر لاکتراشی میتوان به لاک، جوله (وسیلهای شبیه به پارچ)، دانهپاش (نوعی سینی برای پاککردن [[برنج]] و حبوبات که در افغانستان نیز به «غلبل» معروف است)، کلز (وسیلهای شبیه به ملاقه برای همزدن [[شیر]])، کَچِه یا کترا (قاشق)، گیلهلاک (بهعنوان پیمانه)، عصا، قندچوله (وسیلهای برای خرد کردن قند)، تنباکو چوله (ظرف تنباکو) و سیرکوب اشاره کرد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-masonry2-locke.html «آشنایی با هنر لاکتراشی»، وبسایت بیتوته.]</ref> <br />
==ابزار مورد نیاز==<br />
پیشینیان، از ابتداییترین وسایل برای کندن، نقش انداختن و تهیۀ لاک استفاده میکردند. از جملۀ این وسایل میتوان به تبر، تیشه، اره، سوهان، چوبساب، مغار، اسکنه، رنده، رخدرشت یا دارکن، دلهگیر و چکش چوبی اشاره کرد.<ref>[https://weblight.ir/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87/ «لاکتراشی؛ بوی چوب در ضرب تیشه»، مجلۀ فرهنگ وبلایت.]</ref> <br />
==مراحل ساخت==<br />
#چوبشناسی: مردمان منطقه، شناخت خوبی از انواع درختان و چوبهای آنها دارند. انتخاب چوب مناسب و مراقبت کردن از آنها در برابر آفات، از جمله هنرهای چوبشناسی آنها است.<br />
#شکلدهی با تبر: از تبر برای فرمدهی به ظروف و از تیشه برای پرداخت کلی آنها استفاده میکنند.<br />
#آبدهی چوب: پس از شکلدهی کلی ظروف، آنها را آبدهی کرده و به اندازۀ یک روز در [[آب]] قرار میدهند تا نرم شود. سپس، با استفاده از ابزاری تیز، جزئیات هنری را روی آن میتراشند.<br />
#ماندن در آفتاب: ظروف آماده شده را در آفتاب قرار میدهند تا پرداخت نهایی روی آنها صورت بگیرد.<br />
#حرارتدهی با آتش: ظروف نهایی و خشک شده را به داغی آتش نزدیک میکنند تا حرارت دیده، تثبیت شده و مقاومت آن بالا برود. سپس، مخلوطی از سرشیر یا ماست را با خاک و زغال به سطح ظروف مالیده، آن را درزگیری کرده و در نهایت دوباره در مقابل حرارت قرار میدهند.<ref>[https://weblight.ir/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87/ «لاکتراشی؛ بوی چوب در ضرب تیشه»، مجلۀ فرهنگ وبلایت.]</ref> برخی، ظروف آماده شده را در ظرف شیر میجوشانند تا زیباتر شده و از مقاومت بیشتری در برابر آفتها برخودار شود. در این مرحله، رنگ چوب نیز به قرمز متمایل شده و نمای بهتری به خود میگیرد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400032316225/%D9%84%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D9%86%D8%B2%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 منصوری، «لاکتراشی، هنری اصیل نزد مردمان شمال ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref><br />
==فرم و نقش==<br />
نقشهای پرطرفدار در این هنر ویژۀ ایرانی، الهامگرفته از محیط پیرامون هنرمندان و آفرینشگران در این صنعت کهن است. علاوه بر ساخت اشیای مورد نیاز در سبک زندگی گذشته، گاهی برخی لاکتراشان، ظروف و اشیائی را با الهام از فرم حیوانات موجود در محیط زیست خود بهصورت کاملا انتزاعی و در قالب دایره، بیضی و چند ضلعی میآفرینند؛ مثلا در طراحی جوله از فرم کلی پرنده و ضمائم آن بهره میبرند و یا از سر و پای حیوانات، بهعنوان دسته و پایه ظروف استفاده میکنند. برخی دیگر بهصورت تزئینی، حجمهای حیوان یا پرندگان را کندهکاری میکنند.<ref>[https://mazandaran.mcth.ir/service/1589?OrgId=1 «لاکتراشی»، وبسایت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مازندران.]</ref> <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع== <br />
*«آشنایی با هنر لاکتراشی»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: 25 مرداد 1402ش.<br />
*«لاکتراشی»، وبسایت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مازندران، تاریخ انتشار: 19 فروردین 1402ش.<br />
*«لاکتراشی؛ بوی چوب در ضرب تیشه»، مجلۀ فرهنگ وبلایت، تاریخ بارگذاری: 16 شهریور 1399ش.<br />
*«لاکتراشی؛ هنر زندگی با جنگل در مازندران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 23 آذر 1398ش.<br />
*«معرفی هنر فراموششده لاکتراشی»، وبسایت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان گلستان، تاریخ بازدید: 31 مرداد 1402ش.<br />
*منصوری، مریم، «لاکتراشی، هنری اصیل نزد مردمان شمال ایران»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 23 خرداد 1400ش.<br />
*«هنر لاکتراشی با قدمت 10هزار ساله»، وبسایت موسسه فرهنگی اکو، تاریخ انتشار: 8 اردیبهشت 1400ش.</div>زهرا فاضل