لباده - تاریخچهٔ نسخه‌ها

زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی

2026-05-09T18:16:59Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۴۶
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''لباده'''</big>؛ نوعی بالاپوش و قبای بلند<br>		<big>'''لباده'''</big>؛ نوعی بالاپوش و قبای بلند<br>

	لباده، بالاپوشی ضخیم و بلندی است<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.]</ref> که غالبا از جنس نمد یا پشم تهیه می‌شود و برخی به آن لباس نمد یا نمدی نیز می‌گویند.<ref>عثمان مختاری، ديوان، 1341ش، ص579.</ref> لباده را همچنین نوعی قبای بلند می‌دانند که روش دوخت متفاوتی دارد. لَبّاد نیز یک نوع جامه‌ی بارانی نمدین نظیر پوشش شبانان و ساربانان است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.]</ref> برخی از مردم، قبا و لباده را با هم استفاده می‌کردند که در این صورت، لباده را زیر قبا می‌پوشیدند.<ref>Sims, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, sec IX, P.782.</ref>		لباده، بالاپوشی ضخیم و بلندی است<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.]</ref> که غالبا از جنس نمد یا [[پشم]] تهیه می‌شود و برخی به آن لباس نمد یا نمدی نیز می‌گویند.<ref>عثمان مختاری، ديوان، 1341ش، ص579.</ref> لباده را همچنین نوعی قبای بلند می‌دانند که روش دوخت متفاوتی دارد. لَبّاد نیز یک نوع جامه‌ی بارانی نمدین نظیر پوشش شبانان و ساربانان است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.]</ref> برخی از مردم، قبا و لباده را با هم استفاده می‌کردند که در این صورت، لباده را زیر قبا می‌پوشیدند.<ref>Sims, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, sec IX, P.782.</ref>
	==پیشینه لباده==		==پیشینه لباده==
	در گذشته، به‌دلیل کمبود وسایل گرمایشی، در فصل‎های سرد و به‌ویژه مناطق سردسیر از لباده‌هایی بر روی قبا استفاده می‌شد تا مانع نفوذ سرما به داخل یقه باشد.<ref>اسلامی ‌تنها، لباس روحانیت شیعه به‌مثابه دال سیاسی در ایران معاصر، 1391ش، ص116.</ref> به گفته‌ی تعدادی از مورخان، برخی از شاعران و نوازندگان از لباده‌ی قرمز بر روی جامه‌های خود، استفاده می‌کردند.<ref>شابشتی، کتاب الدیارات، 1966م، ص199.</ref> برخی از تجار نیز از نوع بلند و طرازدوزی شده‌ی لباده که قد آن تا ساق پاها می‌رسید و آستین‌هایی تا آرنج داشت استفاده می‌کردند. جنس این لباده‌ها از ماهوت سیاه، کبود و مانند آن بود.<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النهایة فی التاریخ، ج12، 1351- 1358ق، ص12.</ref><br>		در گذشته، به‌دلیل کمبود وسایل گرمایشی، در فصل‎های سرد و به‌ویژه مناطق سردسیر از لباده‌هایی بر روی قبا استفاده می‌شد تا مانع نفوذ سرما به داخل یقه باشد.<ref>اسلامی ‌تنها، لباس روحانیت شیعه به‌مثابه دال سیاسی در ایران معاصر، 1391ش، ص116.</ref> به گفته‌ی تعدادی از مورخان، برخی از شاعران و نوازندگان از لباده‌ی قرمز بر روی جامه‌های خود، استفاده می‌کردند.<ref>شابشتی، کتاب الدیارات، 1966م، ص199.</ref> برخی از تجار نیز از نوع بلند و طرازدوزی شده‌ی لباده که قد آن تا ساق پاها می‌رسید و آستین‌هایی تا آرنج داشت استفاده می‌کردند. جنس این لباده‌ها از ماهوت سیاه، کبود و مانند آن بود.<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النهایة فی التاریخ، ج12، 1351- 1358ق، ص12.</ref><br>
خط ۱۲:		خط ۱۲:
	لباده معمولا یقه‌ای گرد دارد تا به‌طور کامل دور گردن را بپوشاند، برخلاف قبا که یقه گشادتری دارد و به‌صورت عدد 7 دوخته می‌شود. دوخت این نوع یقه، مهارت خاصی را می‌طلبد، زیرا در قسمت شانه‌ها و روی سینه باید لایه‌گذاری صورت بگیرد تا لباس بدون چین‌خوردگی و کاملا منظم بایستد. قبا، برخلاف لباده، لباس راحت‌تری است. آستین‌های لباده نیز غالبا به‌صورت بلند و کامل است و چون از این جامه، به‌عنوان روپوش استفاده می‌شود، دو چاک به اندازه جیب در دو طرف آن داده می‌شود تا فرد به جیب قبا یا شلوار خود دسترسی راحتی داشته باشد. دامن لباده، برخلاف قبا، در قسمت پایین چاک نداشته و یک تکه است.		لباده معمولا یقه‌ای گرد دارد تا به‌طور کامل دور گردن را بپوشاند، برخلاف قبا که یقه گشادتری دارد و به‌صورت عدد 7 دوخته می‌شود. دوخت این نوع یقه، مهارت خاصی را می‌طلبد، زیرا در قسمت شانه‌ها و روی سینه باید لایه‌گذاری صورت بگیرد تا لباس بدون چین‌خوردگی و کاملا منظم بایستد. قبا، برخلاف لباده، لباس راحت‌تری است. آستین‌های لباده نیز غالبا به‌صورت بلند و کامل است و چون از این جامه، به‌عنوان روپوش استفاده می‌شود، دو چاک به اندازه جیب در دو طرف آن داده می‌شود تا فرد به جیب قبا یا شلوار خود دسترسی راحتی داشته باشد. دامن لباده، برخلاف قبا، در قسمت پایین چاک نداشته و یک تکه است.
	==لباده در ادبیات==		==لباده در ادبیات==
	تنها استفاده از واژه لباده توسط ملک‌الشعرای بهار صورت گرفته که به شرح زیر است:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/masnavibk/sh10/ ملک الشعرا بهار، مثنویات، شماره10، هدیه تاگور، بیت70 و 71، سایت گنجور.]</ref><br>		تنها استفاده از واژه لباده توسط [[ملک‌الشعرای بهار]] صورت گرفته که به شرح زیر است:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/masnavibk/sh10/ ملک الشعرا بهار، مثنویات، شماره10، هدیه تاگور، بیت70 و 71، سایت گنجور.]</ref><br>
	{{آغاز نستعلیق}}		{{آغاز نستعلیق}}
	{{شعر\|نستعلیق}}		{{شعر\|نستعلیق}}

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «'''لباده'''؛ نوعی بالاپوش و قبای بلند
لباده، بالاپوشی ضخیم و بلندی است[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.] که غالبا از جنس نمد یا پشم تهیه می‌شود و برخی به آن لباس نمد یا نمدی نی...» ایجاد کرد

2026-04-19T13:21:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''لباده'''</big>؛ نوعی بالاپوش و قبای بلند لباده، بالاپوشی ضخیم و بلندی است<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.]</ref> که غالبا از جنس نمد یا پشم تهیه می‌شود و برخی به آن لباس نمد یا نمدی نی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''لباده'''</big>؛ نوعی بالاپوش و قبای بلند 

لباده، بالاپوشی ضخیم و بلندی است<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.]</ref> که غالبا از جنس نمد یا پشم تهیه می‌شود و برخی به آن لباس نمد یا نمدی نیز می‌گویند.<ref>عثمان مختاری، ديوان، 1341ش، ص579.</ref> لباده را همچنین نوعی قبای بلند می‌دانند که روش دوخت متفاوتی دارد. لَبّاد نیز یک نوع جامه‌ی بارانی نمدین نظیر پوشش شبانان و ساربانان است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه لباده، سایت واژه‌یاب.]</ref> برخی از مردم، قبا و لباده را با هم استفاده می‌کردند که در این صورت، لباده را زیر قبا می‌پوشیدند.<ref>Sims, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, sec IX, P.782.</ref>
==پیشینه لباده==
در گذشته، به‌دلیل کمبود وسایل گرمایشی، در فصل‎های سرد و به‌ویژه مناطق سردسیر از لباده‌هایی بر روی قبا استفاده می‌شد تا مانع نفوذ سرما به داخل یقه باشد.<ref>اسلامی ‌تنها، لباس روحانیت شیعه به‌مثابه دال سیاسی در ایران معاصر، 1391ش، ص116.</ref> به گفته‌ی تعدادی از مورخان، برخی از شاعران و نوازندگان از لباده‌ی قرمز بر روی جامه‌های خود، استفاده می‌کردند.<ref>شابشتی، کتاب الدیارات، 1966م، ص199.</ref> برخی از تجار نیز از نوع بلند و طرازدوزی شده‌ی لباده که قد آن تا ساق پاها می‌رسید و آستین‌هایی تا آرنج داشت استفاده می‌کردند. جنس این لباده‌ها از ماهوت سیاه، کبود و مانند آن بود.<ref>ابن‌کثیر، البدایة و النهایة فی التاریخ، ج12، 1351- 1358ق، ص12.</ref> 

امیران سلسله صفاری نیز گاهی از لباده‌های سرخ‌رنگ استفاده می‌کردند.<ref>تاریخ سیستان، 1314ش، ص284 و 287.</ref> گاهی نیز در طول تاریخ، برای تحقیر محکومین، بر آن‌ها لباده‌های پشمین می‌پوشاندند.<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، 1385ق، ج5، ص505 و 506.</ref> در اشعار منوچهری به لباده‌های سبزرنگ در آن روزگار، اشاراتی شده است.<ref>منوچهری دامغانی، دیوان، 1363ش، ص115.</ref> در دوره قاجار نیز، لباده مرسوم بود و توسط عوام استفاده می‌شد<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، چ2، ج1، ]بی‌تا[،ص98 و 99 و 510 و511؛ 
فریدالملک همدانی، خاطرات فرید، 1354ش، ص455 و 456.</ref> که از پارچه‌های فاستونی اروپایی تهیه می‌شد.<ref>Andrews, Clothing, Encyclopaedia Iranica,ed, California, 1992, sec XXI.</ref> 

امروزه نیز نوعی از لباده‌ها، با برجستگی گردی در نشیمنگاه و چاک‌هایی در پهلو در بین مردم ایلات و عشایر کرد و ترک مرسوم است. همچنین، قشر روحانیت نیز از لباده‌ها، به‌عنوان بالاپوش استفاده می‌کنند. نوعی دیگر از لباده‌های فانتزی و لوکس را امروزه به‌عنوان بالاپوش در مراسمات تشریفاتی و امور رسمی بر تن می‌کنند.
==ریخت‌شناسی لباده==
لباده معمولا یقه‌ای گرد دارد تا به‌طور کامل دور گردن را بپوشاند، برخلاف قبا که یقه گشادتری دارد و به‌صورت عدد 7 دوخته می‌شود. دوخت این نوع یقه، مهارت خاصی را می‌طلبد، زیرا در قسمت شانه‌ها و روی سینه باید لایه‌گذاری صورت بگیرد تا لباس بدون چین‌خوردگی و کاملا منظم بایستد. قبا، برخلاف لباده، لباس راحت‌تری است. آستین‌های لباده نیز غالبا به‌صورت بلند و کامل است و چون از این جامه، به‌عنوان روپوش استفاده می‌شود، دو چاک به اندازه جیب در دو طرف آن داده می‌شود تا فرد به جیب قبا یا شلوار خود دسترسی راحتی داشته باشد. دامن لباده، برخلاف قبا، در قسمت پایین چاک نداشته و یک تکه است.
==لباده در ادبیات==
تنها استفاده از واژه لباده توسط ملک‌الشعرای بهار صورت گرفته که به شرح زیر است:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/masnavibk/sh10/ ملک الشعرا بهار، مثنویات، شماره10، هدیه تاگور، بیت70 و 71، سایت گنجور.]</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
مصرع اولمصرع دوم

{{ب|هِشته ز مخمل، کله ساده‌ای | بر تن او جامه و لباده‌ای}}

{{ب|خضر مثالی و سلیمان فری | گِرد وی از فضل و ادب لشکری}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* ابن‌اثیر، عزالدین ابوالحسن، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، داربیروت، 1385ق.
* ابن‌کثیر، القرشی‌ الدمشقی، البدایة و النهایة فی التاریخ، الطبعة الاولی، قاهره، مطبعة السعادة، 1351- 1358ق.
* اسلامی ‌تنها، اصغر، لباس روحانیت شیعه به‌مثابه دال سیاسی در ایران معاصر، تهران، مجله علوم سیاسی، شماره60، 1391ش.
* تاریخ سیستان، تصحیح محمدتقی بهار، تهران، زوار، 1314ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 14 آذر 1400ش.
* شابشتی، ابوالحسن علی بن محمد، کتاب الدیارات، بغداد، گورگیس عواد، 1966م.
* عثمان مختاری، ديوان، تصحیح جلال‌الدین همایی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1341ش.
* فریدالملک همدانی، میرزا محمدعلی خان، خاطرات فرید، تهران، زوار، 1354ش.
* مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، چ2، تهران، زوار، ]بی‌تا[.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 14 آذر 1400ش.
* ملک الشعرا بهار، محمدتقی مثنویات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 14 آذر 1400ش.
* منوچهری دامغانی، دیوان، تصحیح محمد دبیرسیاقی، تهران، زوار، 1363ش.
* Andrews, P.A; M. Andrews. Clothing, Encyclopaedia Iranica,ed, E. Yarshater, California, 1992.
* Sims, E. Clothing, Encyclopaedia Iranica,ed, E. Yarshater, sec IX.