حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ صفر را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ماه صفر منتقل کرد

2026-05-30T07:56:43Z

حمید گلزار صفحهٔ صفر را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ماه صفر منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۶
(بدون تفاوت)

حمید فاضل: ایجاد لینک داخلی

2026-05-24T15:03:49Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۳
خط ۱:		خط ۱:
	{{درشت\|'''صفر؛'''}} ماه دوم از سال قمری.		{{درشت\|'''صفر؛'''}} ماه دوم از سال قمری.

	صفر، دومین ماه از ماه‌های دوازده‌گانة قمری است. این ماه، پیش از اسلام نیز مورد توجه بوده و بعد از اسلام، به‌دلیل برخی مناسبت‌ها همچون اسارت اهل‌بیت امام حسین، بازگشت اسرای اهل‌بیت از شام به کربلا، رحلت پیامبر خدا، شهادت امام حسن مجتبی، شهادت امام رضا و پیاده‌روی اربعین از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است.		صفر، دومین ماه از ماه‌های دوازده‌گانة قمری است. این ماه، پیش از [[اسلام]] نیز مورد توجه بوده و بعد از اسلام، به‌دلیل برخی مناسبت‌ها همچون اسارت اهل‌بیت امام حسین، بازگشت اسرای اهل‌بیت از شام به کربلا، رحلت پیامبر خدا، شهادت امام حسن مجتبی، شهادت امام رضا و پیاده‌روی اربعین از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==

غلامرضا حسنی ارزگانی: صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''صفر؛'''}} ماه دوم از سال قمری. صفر، دومین ماه از ماه‌های دوازده‌گانة قمری است. این ماه، پیش از اسلام نیز مورد توجه بوده و بعد از اسلام، به‌دلیل برخی مناسبت‌ها همچون اسارت اهل‌بیت امام حسین، بازگشت اسرای اهل‌بیت از شام به کربلا، رحلت پ...» ایجاد کرد

2026-05-24T14:44:16Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''صفر؛'''}} ماه دوم از سال قمری. صفر، دومین ماه از ماه‌های دوازده‌گانة قمری است. این ماه، پیش از اسلام نیز مورد توجه بوده و بعد از اسلام، به‌دلیل برخی مناسبت‌ها همچون اسارت اهل‌بیت امام حسین، بازگشت اسرای اهل‌بیت از شام به کربلا، رحلت پ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{درشت|'''صفر؛'''}} ماه دوم از سال قمری.

صفر، دومین ماه از ماه‌های دوازده‌گانة قمری است. این ماه، پیش از اسلام نیز مورد توجه بوده و بعد از اسلام، به‌دلیل برخی مناسبت‌ها همچون اسارت اهل‌بیت امام حسین، بازگشت اسرای اهل‌بیت از شام به کربلا، رحلت پیامبر خدا، شهادت امام حسن مجتبی، شهادت امام رضا و پیاده‌روی اربعین از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است.

== مفهوم‌شناسی ==
صفر در لغت، شش معنا دارد: زردی، خالی، جواهر، صوت، گیاه و ماه قمری.<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، 1404ق، ج3، ذیل واژه صفر.</ref>دربارهٔ نام‌گذاری ماه صفر گفته شده که صَفر یا از صِفر می‌آید به‌معنای خالی، به‌دلیل آنکه در عصر جاهلیت مردم بعد از محرم که ماه حرام بود به جنگ رفته و خانه‌ها خالی از نفر و آذوقه می‌شد، یا این ماه در فصل خزان که برگ درختان صُفر (زرد) بوده نام‌گذاری شده یا در این ماه بیماری میان مردم زیاد بوده و صورت‌های آنها در اثر بیماری اَصفر (زرد) می‌شده لذا آن را صَفر نامیده‌اند.<ref>عباسی، «صفر»، دایرةالمعارف تشیع، 1383ش، ج10، ص345-346؛ دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج9، ذیل واژه صفر.</ref>

== ماه صفر قبل از اسلام ==
در عصر جاهلیت، ماه صفر را ناجر می‌گفتند.<ref>زبیدی، تاج‌العروس، 1414ق، ج15، ذیل واژه صفر؛ دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج9، ذیل واژه صفر.</ref>در میان اعراب، قبل از اسلام، این ماه به شومی و بدشگونی معروف بوده است. بعد از اسلام باور به شومی این ماه در ذهن و زبان مردم ریشه دوانده و مردم این ماه را نحس<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، اعمال ماه صفر.</ref> و شاعران فارسی‌زبان همچون خاقانی نیز به آن اشاره کرده‌اند:<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247377/ اکبری، «صفر»، مرکز دایرة المعارف برزگ اسلامی.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| از پس هر مبارکی شومی است | وز پی هر محرمی صفر است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج9، ذیل واژه صفر.</ref>}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

== ماه صفر در اسلام ==
از نظر دین اسلام ماه صفر مانند بقیهٔ ماه‌ها از ایام‌الله است. هیچ دلیل نقلی (آیه، روایت) و عقلی معتبر برای نحوست و شوم‌بودن ماه صفر وجود ندارد.<ref>«[http://nahad.kaums.ac.ir/Default.aspx?PageID=72&NewsID=676 تمام شدن ماه صفر را مژده ندهید»، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری.]</ref>بسیاری از عالمان شیعهٔ معاصر همچون علامهٔ طباطبایی، مکارم شیرازی، محمدتقی بهجت، سیدعلی سیستانی، لطف‌الله صافی و میرزا جواد ملکی، نحس انگاشتن ماه صفر را نکوهش کرده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5027296/ «نظر علما راجع به نحس بودن ماه صفر چیست- اهتمام بیشتر به صدقه» خبرگزاری مهر].</ref>

== ماه صفر در فرهنگ شیعیان ==
ماه صفر به‌دلیل مناسبت‌های مذهبی که در آن وجود دارد، از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است. شیعیان به‌پاس حرمت شهادت امام حسین و اسارت اهل‌بیت او، ماه‌های محرم و صفر را، ماه عزا دانسته و با برگزاری مجالس روضه به عزاداری می‌پردازند. آنها، در این ماه از برپایی هرگونه مراسم جشن و سرور خودداری می‌کنند. بزرگان دینی همچون امام خمینی، محرم و صفر را از جمله ماه‌های زنده ماندن اسلام و تشیع دانسته و بر برپایی مجالس مصائب اهل‌بیت در آن تأکید می‌کنند.<ref>خمینی، صحیفهٔ امام، 1378ش، ج15، ص330.</ref>

== بیستم صفر (اربعین) ==
بیستم صفر معروف به اربعین امام حسین، اهمیت و جایگاه خاصی در فرهنگ تشیع دارد. برپایی مراسم عزاداری، در اماکن عمومی و مذهبی و دادن نذری از برنامه‌های شیعیان در بیستم صفر است. از مهم‌ترین اعمال در این روز، زیارت اربعین امام حسین است که در روایات آن را از نشانه‌های مؤمن دانسته‌اند.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، 1407ش، ج6، ص52.</ref>

== ماه صفر در فرهنگ مردم عراق ==
ماه صفر از جایگاه خاصی نزد مردم عراق برخوردار است. آنها به پیاده‌روی تا حرم امام حسین در اربعین توجه زیادی دارند. این مراسم، چند روز مانده به اربعین، شروع می‌شود. پیاده‌روی اربعین حسینی، در زمان حکومت صدام دارای محدودیت بود که با سقوط او، در سال ۲۰۰۳م، هر سال به‌صورت گسترده‌تر از سال قبل برگزار می‌شود. اقشار مختلف از سراسر عراق اعم از شیعیان، اهل سنت، مسیحیان و ایزدیان، با هدف گرامیداشت شهادت امام حسین، تجلیل از شهدای کربلا و اسرای اهل‌بیت، در آن شرکت می‌کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5585068 مرتضوی، «تاریخچۀ شکل‌گیری زیارت و پیاده‌روی اربعین»، خبرگزاری مهر.]</ref>برپایی اربعین در عراق، با آداب‌ورسوم خاصی همراه است. هوسه‌خوانی، برگزاری عزاداری همراه با نوحه‌خوانی، سینه‌زنی، زنجیرزنی، برپایی موکب و جایگاه‌های پذیرایی از زائران در طول مسیر، از جملهٔ آنها است.<ref>اباذری، «پیاده‌روی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، مجلهٔ فرهنگ زیارت، 1393ش، ص146-147.</ref>امروزه پیاده‌روی اربعین با همراهی میلیون‌ها شیعه از سراسر جهان برگزار می‌شود.<ref>«[https://www.mashreghnews.ir/news/1003088/آمار-و-ارقام-حیرت-انگیز-از-مراسم-پیاده-روی-اربعین-حسینی آمار و ارقام حیرت‌انگیز از مراسم پیاده‌روی اربعین حسینی»، مشرق نیوز.]</ref>

== ماه صفر در فرهنگ ایرانیان ==
ایرانیان، با حلول ماه صفر آیین‌های خاصی را به‌جا می‌آورند. صدقه دادن، برپایی مجالس عزاداری در بیستم، بیست‌وهشتم و آخر صفر، پخش نذری و شله‌زرد در بیستم صفر، تعزیه‌خوانی و شمع‌گردانی از جملة آداب و سنن مردم ایران در ماه صفر است. در برخی مناطق، سیزدهم صفر را همانند ۱۳ فروردین، نحس می‌دانند و در این روز از خانه بیرون می‌روند. همچنین در برخی شهرها در چهارشنبهٔ آخر صفر آتش روشن می‌کنند و کوزه می‌شکنند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/247377/ اکبری، «صفر»، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

== وقایع ماه صفر ==
در ماه صفر حوادث و وقایع زیادی رخ داده است همچون:

جنگ صفین (۱ صفر).

شهادت عمار یاسر (۹ صفر).

آتش‌باران کعبه با منجنیق به دستور یزید (۱۵ صفر).

رحلت پیامبر خدا (۲۸ صفر).

شهادت امام حسن مجتبی (۲۸ صفر).

شهادت امام رضا (آخر صفر).

ورود امام سجاد و اسرای اهل‌بیت امام حسین به شام (۱ صفر).

ورود جابر بن عبدالله انصاری به کربلا (۲۰ صفر).

اربعین امام حسین (۲۰ صفر)؛<ref>عباسی، «صفر»، دایرةالمعارف تشیع، 1383ش، ج10، ص346.</ref>

== اعمال ماه صفر ==
صدقه، استغفار، خواندن دعای «یَا شَدِیدَ الْقُوَی یَا شَدِیدَ الْمِحَالِ» و زیارت اربعین امام حسین از جمله اعمال ماه صفر است.<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، اعمال ماه صفر.</ref>

== ماه صفر در ادبیات فارسی ==
شاعران فارسی‌زبان، همچون خاقانی و انوری در قصیده‌های خود از ماه صفر یادکرده‌اند؛ برای مثال، خاقانی گفته است:<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج9، ذیل واژه صفر.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| گر زکاتی به محرم بدهی | چون خسیسان به صفر باز مگیر}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
انوری نیز در شعری به این ماه اشاره کرده است:<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج9، ذیل واژه صفر.</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| به خدا ار به حقیقت نگری | مه شعبان و صفر یکسان است}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* «آمار و ارقام حیرت‌انگیز از مراسم پیاده‌روی اربعین حسینی»، مشرق نیوز، تاریخ انتشار: ۲۸ مهر ۱۳۹۸ش.
* اباذری، عبدالرحیم، «پیاده‌روی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، مجلهٔ فرهنگ زیارت، سال پنجم، شماره ۱۹ و ۲۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۳ش.
* ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی‏، ۱۴۰۴ق.
* اکبری، حسن، «صفر»، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ به‌روزرسانی: ۶ مرداد ۱۴۰۰ش.
* «تمام شدن ماه صفر را مژده ندهید»، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، تاریخ بازدید: ۲۱ دی ۱۴۰۱ش.
* خمینی، روح‌الله، صحیفهٔ امام، تهران، مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۷۸ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۳ش.
* زبیدی، محمد، تاج العروس، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
* شبر، سید جواد، ادب الطف و شعراء الحسین، بیروت، دار المرتضی، بی‌تا.
* طوسی، محمد، تهذیب الأحکام، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چ۴، ۱۴۰۷ق.
* عباسی، حسن، «صفر»، در دایرةالمعارف تشیع، تهران، شهید سعید محبی، ۱۳۸۳ش.
* قاضی طباطبایی، سید محمدعلی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین حضرت سیدالشهدا، قم، بنیاد علمی و فرهنگی آیت‌الله قاضی طباطبایی، ۱۳۶۸ش.
* قمی، شیخ عباس، مفاتیح‌الجنان، تهران، فرهنگ اسلامی، چ۵، ۱۳۷۰ش.
* مرتضوی، سید سجاد، «تاریخچهٔ شکل‌گیری زیارت و پیاده‌روی اربعین»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۱۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
* «نظر علما راجع به نحس بودن ماه صفر چیست- اهتمام بیشتر به صدقه» خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار: ۲۹ شهریور ۱۳۹۹ش.

ماه صفر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ صفر را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ماه صفر منتقل کرد

حمید فاضل: ایجاد لینک داخلی