علی بیرانوند: صفحه‌ای تازه حاوی «'''مدارا؛''' سازش و برخورد نرم با دیگری. مدارا، ارزش انسانی و اسلامی است که دستیابی به حق را آسان می‌کند. رسیدن به این فضیلت اخلاقی منوط به فراهم‌شدن زمینه‌های اعتقادی، اخلاقی و روانی در فرد و جامعه و نیز توجه به آثار فردی، اجتماعی و آث...» ایجاد کرد

2026-05-17T14:02:06Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>مدارا؛</big>''' سازش و برخورد نرم با دیگری. مدارا، ارزش انسانی و اسلامی است که دستیابی به حق را آسان می‌کند. رسیدن به این فضیلت اخلاقی منوط به فراهم‌شدن زمینه‌های اعتقادی، اخلاقی و روانی در فرد و جامعه و نیز توجه به آثار فردی، اجتماعی و آث...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''<big>مدارا؛</big>''' سازش و برخورد نرم با دیگری.

مدارا، ارزش انسانی و اسلامی است که دستیابی به حق را آسان می‌کند. رسیدن به این فضیلت اخلاقی منوط به فراهم‌شدن زمینه‌های اعتقادی، اخلاقی و روانی در فرد و [[جامعه]] و نیز توجه به آثار فردی، اجتماعی و آثار معنوی آن است.

==مفهوم‌شناسی==
مدارا به‌معنای رعایت، صلح و آشتی بوده<ref> [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D8%AD%D8%A8%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ مدارا.]</ref> و در اصطلاح به‌معنای برخورد نرم با دیگران و پرهیز از خشونت در حق آنها است.<ref>ابن‌منظور، لسان‌العرب، 1405ق، ذیل واژۀ مدارا.</ref> در [[زبان عربی]] و علم اخلاق اسلامی، واژگان رفق (دوستی)<ref>حسین‌زاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص105.</ref>، عفو (گذشت)،<ref>ابن‌منظور، لسان‌العرب،1405ق، ذیل واژۀ عفو.</ref> تساهل (آسان‌گرفتن) و تسامح (چشم‌پوشی) نیز در معنایی نزدیک به «مدارا» استفاده می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1799161/%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%AD-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ماهرو زاده و اقبال، «تسامح و تساهل شاخصه ایجاد تمدن اسلامی»، 1398ش، ص19.]</ref>

==مدارا در آیات و روایات==
قرآن از واژه‌هایی همچون «لینت»،<ref>سوره آل‌عمران، آیه 159.</ref> «عَفو»، «صَفح»<ref>سوره نور، آیه 22.</ref> و «غُفران»<ref>سوره شوری، آیه 37.</ref> برای اشاره به سویه‌های مفهومی «مدارا» بهره گرفته است. پیامبر خدا نیز از صفت «[[مدارا]]» به‌عنوان کامل‌کننده کارها،<ref>کلینی، الکافی، 1429ق، ج3، ص303.</ref> مایۀ برکت و<ref>کلینی، الکافی، 1429ق، ج3، ص309.</ref> زینت‌دهنده<ref>کلینی، الکافی، 1429ق، ج3، ص308.</ref> یاد کرده است.

==گسترۀ مدارا در آموزه‌های اسلام==
بر اساس آموزه‌های اسلام، انسان در زندگی فردی و اجتماعی خود تکالیفی بر عهده دارد که در کیفیت و کمیت انجام آنها، رعایت مدارا ضروری است؛ اما اصل تکلیف را نمی‌توان نادیده گرفت و نیز نمی‌توان به بهانۀ مدارا به مخالفت با حق برخاست.<ref>سورۀ نساء، آیه 34.</ref> اندیشمندان با تکیه بر سیرۀ پیامبر خدا و امامان، گسترۀ مدارا را معطوف به تعامل اجتماعی و معاشرت با دیگران دانسته<ref>ایروانی، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه‌های اسلامی، 1390ش، ص215. </ref> و حفظ اصول و ارزش‌های دینی<ref>سورۀ قلم، آیات 8-9.</ref> و نیز دفاع از حق<ref>سورۀ شوری، آیه 22.</ref> و عدالت<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج21، ص385.</ref> را نیازمند قاطعیت می‌دانند.

==آثار مدارا==
دین‌پژوهان و نیز روان‌شناسان بالینی، در بررسی مدارا، پیامدهای آن را به دو دسته فردی و اجتماعی تقسیم کرده‌اند.

===آثار فردی مدارا===
# سلامت جسمانی و روانی؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/46426/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%B9%D9%81%D9%88-%D9%88-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B6%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%86%D8%A7%DB%8C%D9%89-%D9%88-%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%89 غباری بناب، « رابطه عفو و گذشت با میزان اضطراب در والدین کودکان استثنایى و عادى»، 1381ش.]</ref>
# احساس خوشبختی؛<ref>کلینی، الکافی، 1429ق، ج2، ص119.</ref>
# دستیابی به زندگی پایدار و بادوام؛<ref>آمدى، غررالحكم و دررالكلم، 1410 ق، ص244.</ref>
# برخورداری از رزق و روزی فراوان؛<ref>آمدى، غررالحكم و دررالكلم، 1410 ق، ص244.</ref>
# رسیدن به خیر و برکت.<ref>کلینی، الکافی، 1429ق، ج2، ص119.</ref>

===آثار اجتماعی مدارا===
# برطرف شدن کینه و دشمنی؛ <ref>کلینی، الکافی، 1429ق، ج2، ص119.</ref>
# محبوبیت اجتماعی؛<ref>کلینی، الکافی، 1429ق،ج1، ص26.</ref>
# امنیت و آسایش؛<ref>کلینی، الکافی، 1429ق، ج3، ص188. </ref>
# جذب افراد به دین‌داری.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج71، ص424.</ref>

===آثار تربیتی مدارا===
رفتار افراد بر اساس بینش آنها نسبت به مسائل مختلف شکل می‌گیرد و تلاش برای اصلاح رفتار دیگران با مدارا ممکن می‌شود. استفاده از مدارا در موارد ذیل مورد تأکید واقع شده است:

الف) اعضای [[خانواده]]؛ زن و شوهر هرکدام به نوبۀ خود در قبال تربیت صحیح اعضای خانواده مسئول هستند. گوشزد کردن اوامر الهی با رفق، مدارا و بدون خشونت، امکان‌پذیر است.<ref>سورۀ تحریم، آیه66.</ref>

ب) کودکان؛ کودکان به‌دلیل داشتن روحیۀ لطیف و پاک، نیازمند محبت و برخوردهای نرم و عاطفی هستند.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج104، ص98-99.</ref>

==سازوکار مدارا==
هدف از مدارا، فراهم آوردن زمینه برای فرد خطاکار است تا رفتار نادرست را به‌تدریج ترک کند. رسیدن به این هدف، نیازمند آشنایی با تدبیرهای مناسب و به‌جا است؛ برای مثال، گاهی سکوت معنادار در برابر اشتباه فرزند یا همسر، محرکی برای ترک فعل زشت او می‌شود.<ref>حسین‌زاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص115.</ref> کار‌شناسان به مهارت‌های زیر برای دستیابی به مدارا توجه کرده‌اند:
# نگاه کردن به موضوع مورد بحث از دید طرف مقابل؛
# پرهیز از واکنش‌های ناخودآگاه مانند عصبانیت و پرخاشگری در برابر رفتار ناپسند طرف مقابل؛
# شوخی کردن؛
# دوری از احساس حق به جانب بودن و یادآوری کوتاهی‌های خود در برابر دیگران‌؛
# تمرکز و توجه به نقاط قوت دیگران؛
# سخن‌گفتن دربارۀ زمان حال، نه گذشته یا آینده.<ref>حسین‌زاده، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، 1396ش، ص116-126.</ref>

==مدارا در نهی از منکر==
در آموزه‌های دینی برای برخورد با منکرات و ناهنجاری‌های اجتماعی به استفاده از افراد خبره و به‌کارگیری مدارا، سفارش شده است؛ برای مثال در مسئلۀ فاصله‌گرفتن زنان [[مسلمان]] از پوشش اسلامی، اسلام‌شناسان و مبلغان احکام دینی بر این باور هستند که فراخواندن زنان به رعایت شاخص‌های حجاب اسلامی باید در قالب آگاهی‌بخشی همراه با رفق و مدارا باشد؛ آموزه‌های [[اسلام]] اجازۀ تخریب هنجارشکنان را نمی‌دهد، بلکه سفارش شده است که با رویکرد ایجابی و بیان نقاط قوت و مثبت، بیدار کردن فطرت پاک و برشمردن خوبی‌های آنها، انتظار اثرگذار بودن امر به معروف و نهی از منکر را داشت.<ref>[http://www.khademeabas.ir/%d9%85%d8%aa%d9%86-%d8%b3%d8%ae%d9%86%d8%b1%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9%d9%81%d8%a7%d9%81-%d9%88-%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%a8-3.html «متن سخنرانی حاج آقا ماندگاری در مورد حجاب و عفاف»، وب‌سایت متن سخنرانی‌های مذهبی.]</ref> اما در صورت عدم توجه به دعوت استفاده از روش سلبی نرم در قالب قهر و قطع ارتباط و در نهایت روش خشن استفاده سفارش شده است.<ref> طباطبایی، ترجمه المیزان، ج4، ص356.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن کریم.
* آمدى، عبدالواحد بن محمد، غرر‌الحكم و دررالكلم، قم، [بی‌نا]، چ2، 1410 ق.
* ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان‌العرب، بیروت، دار صادر، [بی‌تا].
* ایروانی، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه‌های اسلامی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی، چ4، 1390ش.
* حسین‌زاده، علی، همسران سازگار: راهکارهای سازگاری، قم، مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی، 1396ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، ‌لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 7 اردیبهشت 1402ش.
* طباطبایی، سیدمحمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، ترجه سیدباقر موسوی همدانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1374ش.
* غباری بناب، باقر، « رابطه عفو و گذشت با میزان اضطراب در والدین کودکان استثنایى و عادى»، مجله حوزه و دانشگاه، شمارۀ 31، 1381ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دارالحدیث، چ1، 1429ق.
* ماهرو زاده، طاهره و اقبال، زهرا، «تسامح و تساهل شاخصه ایجاد تمدن اسلامی»، تحقیقات قرآنی و حدیثی، شماره 1، بهار و تابستان 1398ش.
* «متن سخنرانی حاج آقا ماندگاری در مورد حجاب و عفاف»، وب‌سایت متن سخنرانی‌های مذهبی، تاریخ بازدید: 17 اردیبهشت 1402ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، بیروت، دار احیاء التراث ‌العربی، 1403ق.

مدارا - تاریخچهٔ نسخه‌ها