https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87 2026-06-07T12:34:40Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87&diff=46701&oldid=prev 2026-05-18T04:09:19Z

<p><span class="autocomment">تعطیلی فیضیه</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l30">خط ۳۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعطیلی فیضیه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعطیلی فیضیه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از سال ۱۳۴۲ش هیچ‌گاه شعلهٔ قیام در مدرسهٔ فیضیه خاموش نشد و همه‌ساله در سالروز اتفاقات ۱۳۴۲ش، محلی برای اعتراض بود. در هفدهم خرداد سال ۱۳۵۴ش نیز چهارصد نفر از طلاب برای بزرگداشت قیام و اعتراض به حکومت پهلوی، در فیضیه تحصن کرده بودند که با واکنش نیروهای امنیتی مواجه شدند. پس از این اتفاق، حکومت [[پهلوی]] برای جلوگیری از تأثیرات این مدرسه بر افکار عمومی، آن را تعطیل و طلاب را از فیضیه اخراج کرد. این تعطیلی تا پیروزی [[انقلاب اسلامی]] در سال ۱۳۵۷ش به طول ادامه داشت.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، ژرفاپژوه، 1394ش، ص69.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از سال ۱۳۴۲ش هیچ‌گاه شعلهٔ قیام در مدرسهٔ فیضیه خاموش نشد و همه‌ساله در سالروز اتفاقات ۱۳۴۲ش، محلی برای اعتراض بود. در هفدهم خرداد سال ۱۳۵۴ش نیز چهارصد نفر از طلاب برای بزرگداشت قیام و اعتراض به حکومت پهلوی، در فیضیه تحصن کرده بودند که با واکنش نیروهای امنیتی مواجه شدند. پس از این اتفاق، حکومت [[پهلوی]] برای جلوگیری از تأثیرات این مدرسه بر افکار عمومی، آن را تعطیل و طلاب را از فیضیه اخراج کرد. این تعطیلی تا پیروزی [[انقلاب اسلامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران</ins>]] در سال ۱۳۵۷ش به طول ادامه داشت.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، ژرفاپژوه، 1394ش، ص69.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td></tr> </table>

سیدعلیرضا سیدموسوی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87&diff=46700&oldid=prev 2026-05-18T04:09:02Z

<p><span class="autocomment">سخنرانی امام خمینی در روز عاشورا</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l27">خط ۲۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== سخنرانی امام خمینی در روز عاشورا ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== سخنرانی امام خمینی در روز عاشورا ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دو ماه پس از حادثهٔ فیضیه و در تاریخ دهم محرم ۱۳۸۳ق مصادف با سیزدهم خرداد ۱۳۴۲ش، یکی از ماندگارترین و أثرگذارترین سخنرانی‌های چند قرن اخیر در مدرسه فیضیه برگزار شد. [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیت‌الله </del>خمینی]] در این سخنرانی، به نحوهٔ عملکرد حکومت در ادارهٔ کشور و اتخاذ تصمیم‌های مخالف اصول اسلامی اعتراض کرد و در دفاع از استقلال ملی کشور در مقابل دخالت‌های بیگانه سخن گفت.&lt;ref&gt;[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n15628/ «بازخوانی سخنرانی تاریخی امام در آستانه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.]&lt;/ref&gt; وی همچنین به حادثهٔ فیضیه اشاره و دوباره آن را محکوم کرد.&lt;ref&gt;[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_40950/شاه_و_اسرائیل،__اساس_گرفتاریهای_ملت_ایران#page243 امام خمینی، «سخنرانی در جمع روحانیون و اهالی قم»، صحیفه امام، ج1، 1378ش، ص246.]&lt;/ref&gt; در آن روز جمعیت زیادی از مردم [[قم]] و شهرهای اطراف، در فیضیه حضور داشتند؛ به‌گونه‌ای که مدرسهٔ فیضیه، صحن [[حرم فاطمه معصومه]]، میدان آستانه تا مسجد امام حسن عسگری مملو از جمعیت بود.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، وب‌سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی.]&lt;/ref&gt; این سخنرانی موجب دستگیری [[امام خمینی]] و به‌دنبال آن، شکل‌گیری تظاهرات اعتراض‌آمیز در پانزده خرداد شد که با کشتار مردم توسط حکومت پهلوی، خشم مردم شدت بیشتری یافت.&lt;ref&gt;[https://qom.icpikw.ir/fa/c3_3145/اماکن_منتسب_به_امام_در_قم/مدرسه_فیضیه «مدرسه فیضیه»، وب‌سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دو ماه پس از حادثهٔ فیضیه و در تاریخ دهم محرم ۱۳۸۳ق مصادف با سیزدهم خرداد ۱۳۴۲ش، یکی از ماندگارترین و أثرگذارترین سخنرانی‌های چند قرن اخیر در مدرسه فیضیه برگزار شد. [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام </ins>خمینی]] در این سخنرانی، به نحوهٔ عملکرد حکومت در ادارهٔ کشور و اتخاذ تصمیم‌های مخالف اصول اسلامی اعتراض کرد و در دفاع از استقلال ملی کشور در مقابل دخالت‌های بیگانه سخن گفت.&lt;ref&gt;[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n15628/ «بازخوانی سخنرانی تاریخی امام در آستانه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.]&lt;/ref&gt; وی همچنین به حادثهٔ فیضیه اشاره و دوباره آن را محکوم کرد.&lt;ref&gt;[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_40950/شاه_و_اسرائیل،__اساس_گرفتاریهای_ملت_ایران#page243 امام خمینی، «سخنرانی در جمع روحانیون و اهالی قم»، صحیفه امام، ج1، 1378ش، ص246.]&lt;/ref&gt; در آن روز جمعیت زیادی از مردم [[قم]] و شهرهای اطراف، در فیضیه حضور داشتند؛ به‌گونه‌ای که مدرسهٔ فیضیه، صحن [[حرم فاطمه معصومه]]، میدان آستانه تا مسجد امام حسن عسگری مملو از جمعیت بود.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، وب‌سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی.]&lt;/ref&gt; این سخنرانی موجب دستگیری [[امام خمینی]] و به‌دنبال آن، شکل‌گیری تظاهرات اعتراض‌آمیز در پانزده خرداد شد که با کشتار مردم توسط حکومت پهلوی، خشم مردم شدت بیشتری یافت.&lt;ref&gt;[https://qom.icpikw.ir/fa/c3_3145/اماکن_منتسب_به_امام_در_قم/مدرسه_فیضیه «مدرسه فیضیه»، وب‌سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعطیلی فیضیه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تعطیلی فیضیه ===</div></td></tr> </table>

سیدعلیرضا سیدموسوی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87&diff=46699&oldid=prev 2026-05-18T04:08:44Z

<p><span class="autocomment">حمله به فیضیه</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۳۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حمله به فیضیه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== حمله به فیضیه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در تاریخ دوم فروردین ۱۳۴۲ش، برابر با سالروز شهادت امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صادق، </del>مراسم عزایی با حضور طلاب و مردم توسط آیت‌الله سید محمدرضا گلپایگانی (۱۲۷۸–۱۳۷۲ش) در مدرسهٔ فیضیه برگزار شد. این مراسم به‌دلیل تحریک مردم از سوی فرد ناشناسی، به درگیری انجامید و با دخالت نیروهای [[ساواک]] و مأمورانی که با لباس مبدل میان جمعیت بودند، به خشونت کشیده شد.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 2 فروردین 1398ش.]&lt;/ref&gt; اسناد موجود، از آمادگی و دستور قبلی نیروهای ساواک برای سرکوب علما و مردم حکایت دارد. گزارش‌ها گویای حضور شانزده کامیون سرباز مسلح در اطراف فیضیه است. به گفتهٔ برخی، عاملان آن عملیات، نیروهایی متشکل از گارد شاهنشاهی، ارتش و ساواک بودند و فرماندهی عملیات را رئیس ساواک، بر عهده داشت.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80922/روضه-فیضیه-مروری-بر-زمینه-ها-و-پیامدهای-فاجعه-حمله-به-مدرسه-فیضیه-در-فروردین-1342?q=روضه%20فیضیه&amp;score=24.0&amp;rownumber=1 روحبخش، «روضه فیضیه»، زمانه، 1382ش، ص33و34.]&lt;/ref&gt; بی‌حرمتی به مقدسات، ضرب و شتم شدید، خسارت به اموال و دارایی‌های موجود در فیضیه&lt;ref&gt;[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/7650/96018/حمله-به-فیضیه،-اولین-قدم-سقوط-پهلوی محرمی، «حمله به فیضیه، اولین قدم سقوط پهلوی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 30 مرداد 1401.]&lt;/ref&gt; و آسیب‌های جسمی و روحی، را هم مهاجمان و هم شاهدان ماجرا روایت کرده‌اند. همچنین شاهدان عینی، از پرتاب طلاب از پشت‌بام فیضیه و کشتن آنها توسط نیروهای مهاجم سخن گفته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در تاریخ دوم فروردین ۱۳۴۲ش، برابر با سالروز شهادت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفر صادق]]، </ins>مراسم عزایی با حضور طلاب و مردم توسط آیت‌الله سید محمدرضا گلپایگانی (۱۲۷۸–۱۳۷۲ش) در مدرسهٔ فیضیه برگزار شد. این مراسم به‌دلیل تحریک مردم از سوی فرد ناشناسی، به درگیری انجامید و با دخالت نیروهای [[ساواک]] و مأمورانی که با لباس مبدل میان جمعیت بودند، به خشونت کشیده شد.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 2 فروردین 1398ش.]&lt;/ref&gt; اسناد موجود، از آمادگی و دستور قبلی نیروهای ساواک برای سرکوب علما و مردم حکایت دارد. گزارش‌ها گویای حضور شانزده کامیون سرباز مسلح در اطراف فیضیه است. به گفتهٔ برخی، عاملان آن عملیات، نیروهایی متشکل از گارد شاهنشاهی، ارتش و ساواک بودند و فرماندهی عملیات را رئیس ساواک، بر عهده داشت.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80922/روضه-فیضیه-مروری-بر-زمینه-ها-و-پیامدهای-فاجعه-حمله-به-مدرسه-فیضیه-در-فروردین-1342?q=روضه%20فیضیه&amp;score=24.0&amp;rownumber=1 روحبخش، «روضه فیضیه»، زمانه، 1382ش، ص33و34.]&lt;/ref&gt; بی‌حرمتی به مقدسات، ضرب و شتم شدید، خسارت به اموال و دارایی‌های موجود در فیضیه&lt;ref&gt;[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/7650/96018/حمله-به-فیضیه،-اولین-قدم-سقوط-پهلوی محرمی، «حمله به فیضیه، اولین قدم سقوط پهلوی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 30 مرداد 1401.]&lt;/ref&gt; و آسیب‌های جسمی و روحی، را هم مهاجمان و هم شاهدان ماجرا روایت کرده‌اند. همچنین شاهدان عینی، از پرتاب طلاب از پشت‌بام فیضیه و کشتن آنها توسط نیروهای مهاجم سخن گفته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پژوهشگران، دلیل این سرکوب را نارضایتی شاه از تحریم عید نوروز آن سال توسط علمای حوزه دانسته‌اند. این تحریم در پی اقدام شاه در تصویب طرحی تحت عنوان لوایح شش‌گانه معروف به «انقلاب شاه و ملت» یا «انقلاب سفید» بود.&lt;ref&gt;[https://www.irdc.ir/fa/news/2539/مروری-بر-نمونه‌های-تحریم-عید-نوروز-در-تاریخ-معاصر-ایران «مروری بر نمونه‌های تحریم عید نوروز در تاریخ معاصر ایران»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پژوهشگران، دلیل این سرکوب را نارضایتی شاه از تحریم عید نوروز آن سال توسط علمای حوزه دانسته‌اند. این تحریم در پی اقدام شاه در تصویب طرحی تحت عنوان لوایح شش‌گانه معروف به «انقلاب شاه و ملت» یا «انقلاب سفید» بود.&lt;ref&gt;[https://www.irdc.ir/fa/news/2539/مروری-بر-نمونه‌های-تحریم-عید-نوروز-در-تاریخ-معاصر-ایران «مروری بر نمونه‌های تحریم عید نوروز در تاریخ معاصر ایران»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از آن حادثه، همدلی‌های بسیاری با آسیب‌دیدگان صورت گرفت که از میان آنها می‌توان به اعلامیه‌های تسلیت از شهرهای مختلفِ کشور به علما و مردم [[قم]] و تعطیلی حوزهٔ قم و [[نجف]] برای همدردی اشاره کرد. امام خمینی نیز در پی آن حادثه، از آسیب‌دیدگان فیضیه عیادت و برای آنها هدایایی تهیه کرد. همچنین با دستور او مردم با شتاب به رسیدگی و پرستاری از مصدومان پرداختند.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80922/روضه-فیضیه-مروری-بر-زمینه-ها-و-پیامدهای-فاجعه-حمله-به-مدرسه-فیضیه-در-فروردین-1342?q=روضه%20فیضیه&amp;score=24.0&amp;rownumber=1 روحبخش، «روضه فیضیه»، 1382ش، ص34و35.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از آن حادثه، همدلی‌های بسیاری با آسیب‌دیدگان صورت گرفت که از میان آنها می‌توان به اعلامیه‌های تسلیت از شهرهای مختلفِ کشور به علما و مردم [[قم]] و تعطیلی حوزهٔ قم و [[نجف]] برای همدردی اشاره کرد. امام خمینی نیز در پی آن حادثه، از آسیب‌دیدگان فیضیه عیادت و برای آنها هدایایی تهیه کرد. همچنین با دستور او مردم با شتاب به رسیدگی و پرستاری از مصدومان پرداختند.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80922/روضه-فیضیه-مروری-بر-زمینه-ها-و-پیامدهای-فاجعه-حمله-به-مدرسه-فیضیه-در-فروردین-1342?q=روضه%20فیضیه&amp;score=24.0&amp;rownumber=1 روحبخش، «روضه فیضیه»، 1382ش، ص34و35.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table>

سیدعلیرضا سیدموسوی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87&diff=46698&oldid=prev 2026-05-18T04:07:26Z

<p><span class="autocomment">کاربری</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۳۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== کاربری ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== کاربری ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پیش از [[صفویه]] و حتی اوایل [[قاجار]]، این مدرسه بخشی از آستان فاطمه معصومه دانسته می‌شد و محلی برای استراحت زائران، مسافران، رهگذران و اتراق موقت اهل علم بود.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص59.]&lt;/ref&gt; با گذشت زمان و اجتماع طلاب در آن، خصوصاً با احیای حوزهٔ علمیه توسط عبدالکریم حائری یزدی، این مدرسه رونق یافت و به امور علمی اختصاص پیدا کرد.&lt;ref&gt;[https://www.mizan.news/?p=401112 «معرفی فیضیه قم»، خبرگزاری میزان.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پیش از [[صفویه]] و حتی اوایل [[قاجار]]، این مدرسه بخشی از آستان فاطمه معصومه دانسته می‌شد و محلی برای استراحت زائران، مسافران، رهگذران و اتراق موقت اهل علم بود.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص59.]&lt;/ref&gt; با گذشت زمان و اجتماع طلاب در آن، خصوصاً با احیای حوزهٔ علمیه توسط عبدالکریم حائری یزدی، این مدرسه رونق یافت و به امور علمی اختصاص پیدا کرد.&lt;ref&gt;[https://www.mizan.news/?p=401112 «معرفی فیضیه قم»، خبرگزاری میزان.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دههٔ چهارم از قرن چهاردهم هجری شمسی با تأثیراتی که حضور امام خمینی و شاگردانش بر فضای این مدرسه داشتند؛ تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین مراکز سیاسی- اجتماعی شد.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]&lt;/ref&gt; در اوایل [[انقلاب اسلامی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[</del>ایران]]، فیضیه محل دیدارهای عمومی [[امام خمینی]] بود.&lt;ref&gt;[https://qom.icpikw.ir/fa/c3_3145/اماکن_منتسب_به_امام_در_قم/مدرسه_فیضیه «مدرسه فیضیه»، وب‌سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم.]&lt;/ref&gt; امروزه نیز این مدرسه ماهیت سیاسی- اجتماعی خود را حفظ کرده و مرکزی برای تجمعات سیاسی - مذهبی مردم در کنار عالمان دینی است. به‌عنوان نمونه می‌توان از تجمع همه‌سالهٔ مردم قم برای بزرگداشت ۹دی، تجمع مردم و طلاب در پی شهادت سردار [[قاسم سلیمانی]] در تاریخ ۱۳ دی ۱۳۹۸ش و تجمع طلاب و مردم برای دفاع از مردم [[افغانستان]] یاد کرد.&lt;ref&gt;[https://khabarban.com/w/تجمع-فیضیه-قم «اخبار تجمع فیضیه قم»، خبربان، تاریخ بازدید: 24 مرداد 1401ش.]&lt;/ref&gt; لازم است ذکر شود با وجود تأثیرات سیاسی که از سوی علمای این مدرسه در جامعه ایجاد می‌شود، کاربرد علمی آن کمرنگ نشده و روزانه ۲۸۲ کلاس در موضوعات مختلف، توسط ۲۳۰ استاد در این مدرسه برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت‌مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دههٔ چهارم از قرن چهاردهم هجری شمسی با تأثیراتی که حضور امام خمینی و شاگردانش بر فضای این مدرسه داشتند؛ تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین مراکز سیاسی- اجتماعی شد.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]&lt;/ref&gt; در اوایل [[انقلاب اسلامی ایران]]، فیضیه محل دیدارهای عمومی [[امام خمینی]] بود.&lt;ref&gt;[https://qom.icpikw.ir/fa/c3_3145/اماکن_منتسب_به_امام_در_قم/مدرسه_فیضیه «مدرسه فیضیه»، وب‌سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم.]&lt;/ref&gt; امروزه نیز این مدرسه ماهیت سیاسی- اجتماعی خود را حفظ کرده و مرکزی برای تجمعات سیاسی - مذهبی مردم در کنار عالمان دینی است. به‌عنوان نمونه می‌توان از تجمع همه‌سالهٔ مردم قم برای بزرگداشت ۹دی، تجمع مردم و طلاب در پی شهادت سردار [[قاسم سلیمانی]] در تاریخ ۱۳ دی ۱۳۹۸ش و تجمع طلاب و مردم برای دفاع از مردم [[افغانستان]] یاد کرد.&lt;ref&gt;[https://khabarban.com/w/تجمع-فیضیه-قم «اخبار تجمع فیضیه قم»، خبربان، تاریخ بازدید: 24 مرداد 1401ش.]&lt;/ref&gt; لازم است ذکر شود با وجود تأثیرات سیاسی که از سوی علمای این مدرسه در جامعه ایجاد می‌شود، کاربرد علمی آن کمرنگ نشده و روزانه ۲۸۲ کلاس در موضوعات مختلف، توسط ۲۳۰ استاد در این مدرسه برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت‌مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== دانشمندان مشهور فیضیه ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== دانشمندان مشهور فیضیه ==</div></td></tr> </table>

سیدعلیرضا سیدموسوی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87&diff=46697&oldid=prev 2026-05-18T04:06:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۳۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;{{درشت|مدرسه فیضیه}}&#039;&#039;&#039;؛ بنای تاریخی و مکانی برای تحصیل علوم دینی در شهر قم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;{{درشت|مدرسه فیضیه}}&#039;&#039;&#039;؛ بنای تاریخی و مکانی برای تحصیل علوم دینی در شهر قم.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مدرسهٔ فیضیه از بناهای مربوط به عصر [[سلجوقیان]] است&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56.]&lt;/ref&gt; که در سال ۶۱۷ق با حملهٔ [[مغول]] با خاک یکسان شد. در عصر [[صفوی]]، با رسمی شدن مذهب [[شیعه]] در [[ایران]]، این مدرسه توسط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاهطهماسب </del>در سال ۹۳۴ق بازسازی شد.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص57.]&lt;/ref&gt; به همین دلیل، بیشتر تاریخ‌نگاران با توجه به کتیبهٔ موجود در سر درِ ایوان جنوبی مدرسه، به سمت صحن کهنه (صحن عتیق حرم حضرت معصومه)،&lt;ref&gt;[https://noorlib.ir/book/view/11445?pageNumber=41&amp;viewType=pdf دوانی و ناصرالشریعه، تاریخ قم، 1383ش، ص240؛ شریف رازی، گنجینه دانشمندان، 1352ش، ج1، ص40.]&lt;/ref&gt; ساخت این بنا را به دوران شاه‌طهماسب صفوی نسبت می‌دهند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مدرسهٔ فیضیه از بناهای مربوط به عصر [[سلجوقیان]] است&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56.]&lt;/ref&gt; که در سال ۶۱۷ق با حملهٔ [[مغول]] با خاک یکسان شد. در عصر [[صفوی]]، با رسمی شدن مذهب [[شیعه]] در [[ایران]]، این مدرسه توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه طهماسب </ins>در سال ۹۳۴ق بازسازی شد.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص57.]&lt;/ref&gt; به همین دلیل، بیشتر تاریخ‌نگاران با توجه به کتیبهٔ موجود در سر درِ ایوان جنوبی مدرسه، به سمت صحن کهنه (صحن عتیق حرم حضرت معصومه)،&lt;ref&gt;[https://noorlib.ir/book/view/11445?pageNumber=41&amp;viewType=pdf دوانی و ناصرالشریعه، تاریخ قم، 1383ش، ص240؛ شریف رازی، گنجینه دانشمندان، 1352ش، ج1، ص40.]&lt;/ref&gt; ساخت این بنا را به دوران شاه‌طهماسب صفوی نسبت می‌دهند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مختصات بنا ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مختصات بنا ==</div></td></tr> </table>

سیدعلیرضا سیدموسوی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87_%D9%81%DB%8C%D8%B6%DB%8C%D9%87&diff=46651&oldid=prev 2026-05-17T15:39:31Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;{{درشت|مدرسه فیضیه}}&#039;&#039;&#039;؛ بنای تاریخی و مکانی برای تحصیل علوم دینی در شهر قم. مدرسهٔ فیضیه از بناهای مربوط به عصر <a href="/wiki/%D8%B3%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%86" title="سلجوقیان">سلجوقیان</a> است&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;{{درشت|مدرسه فیضیه}}&#039;&#039;&#039;؛ بنای تاریخی و مکانی برای تحصیل علوم دینی در شهر قم.<br /> <br /> مدرسهٔ فیضیه از بناهای مربوط به عصر [[سلجوقیان]] است&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56.]&lt;/ref&gt; که در سال ۶۱۷ق با حملهٔ [[مغول]] با خاک یکسان شد. در عصر [[صفوی]]، با رسمی شدن مذهب [[شیعه]] در [[ایران]]، این مدرسه توسط شاهطهماسب در سال ۹۳۴ق بازسازی شد.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص57.]&lt;/ref&gt; به همین دلیل، بیشتر تاریخ‌نگاران با توجه به کتیبهٔ موجود در سر درِ ایوان جنوبی مدرسه، به سمت صحن کهنه (صحن عتیق حرم حضرت معصومه)،&lt;ref&gt;[https://noorlib.ir/book/view/11445?pageNumber=41&amp;viewType=pdf دوانی و ناصرالشریعه، تاریخ قم، 1383ش، ص240؛ شریف رازی، گنجینه دانشمندان، 1352ش، ج1، ص40.]&lt;/ref&gt; ساخت این بنا را به دوران شاه‌طهماسب صفوی نسبت می‌دهند.<br /> <br /> == مختصات بنا ==<br /> وسعت بنای مدرسه در عصر [[صفویه]]، کمتر از امروز بوده است؛ در انتهای بنای اولیه و در محل کنونیِ حوض مدرسه، بالاخانه مروحی وجود داشت که آن را «مشرق‌الشمسین» به‌معنای محل طلوع دو خورشید می‌نامیدند؛ زیرا هنگام طلوع خورشید، گنبد طلایی [[حرم حضرت معصومه]] نیز در جنوب بالاخانه، می‌درخشید.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1291330/مدارس-عصر-صفوی درخشانی، «مدارس عصر صفوی»، 1396ش، ص66.]&lt;/ref&gt; این بنا در زمان فتحعلی شاه پس از تخریب بنای سابق در سال‌های ۱۲۱۳ و ۱۲۱۴ش بازسازی شد و توسعه یافت.&lt;ref&gt;[https://noorlib.ir/book/view/14225/تاریخ-قم-یا-حریم-مطهر-بانوی-عالیقدر-اهل-بیت-عصمت-و-طهارت-حضرت-فاطمه-معصومه-سلام-الله-علیها?pageNumber=418&amp;viewType=pdf دوانی و ناصرالشریعه، تاریخ قم، 1383ش، ص240.]&lt;/ref&gt;<br /> مدرسهٔ فیضیه دارای چهار ایوان رفیع است و در زمان فتحعلی شاه دارای چهل حجره تحتانی بود.&lt;ref&gt;[https://noorlib.ir/book/view/11445?pageNumber=41&amp;viewType=pdf شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، 1352ش، ج1، ص41.]&lt;/ref&gt; در قرن چهاردهم هجری به‌اهتمام عبدالکریم حائری یزدی، چهل حجرهٔ فوقانی بالای حجره‌های پیشین بنا شد.&lt;ref&gt;[https://www.mizan.news/?p=401112 «معرفی فیضیه قم»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب 30 تیر 1397ش.]&lt;/ref&gt; بنای مذکور از آن تاریخ تا امروز، بارها نوسازی شده و توسعه یافته و هم‌اکنون دارای صد حجره، یک کتابخانه، سالن اجتماعات، سالن مطالعه عمومی و تخصصی است.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt; این بنا با ۳۵۳۰ مترمربع مساحت، از یک طرف به مدرسهٔ دارالشفا، از طرفی به محوطهٔ آستانه و از سوی دیگر به صحن [[حرم فاطمه معصومه]] راه دارد.&lt;ref&gt;[https://qom.icpikw.ir/fa/c3_3145/اماکن_منتسب_به_امام_در_قم/مدرسه_فیضیه «مدرسه فیضیه»، وب سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم.]&lt;/ref&gt; این بنا در تاریخ ۹ اسفند ۱۳۸۶ش، با نام مدرسهٔ فیضیه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.&lt;ref&gt;[https://iranarchpedia.ir/entry/14126 «فیضیه، مدرسه»، وب‌سایت دانشنامه تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تاریخ بازدید: 23 مرداد 1401ش.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == وجه نام‌گذاری ==<br /> این مدرسه در آغاز، به‌دلیل مجاورت با [[حرم فاطمه معصومه]]، به «سِتّی فاطمه» مشهور بود. در عصر [[صفویه]]، به نام مدرسهٔ «آستانه» خوانده شد&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص56.]&lt;/ref&gt; و در برخی منابع نیز از آن با نام مدرسهٔ «معصومیه» یاد شده است.&lt;ref&gt;[https://noorlib.ir/book/view/14981?pageNumber=115&amp;viewType=pdf شیخ بهایی، بخشی از دست نوشته‌های آثار علامه دوران شیخ بهاءالدین عاملی، 1378ش، ص115.]&lt;/ref&gt; از قرن سیزدهم هجری قمری تاکنون به این مکان «فیضیه» می‌گویند.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت‌مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt; دلیل نامگذاری این مدرسه به فیضیه را حضور، اقامت و تدریس ملامحسن فیض کاشانی در این مدرسه دانسته‌اند.&lt;ref&gt;[https://noorlib.ir/book/view/11445?pageNumber=41&amp;viewType=pdf شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، 1352ش، ج1، ص41.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == کاربری ==<br /> پیش از [[صفویه]] و حتی اوایل [[قاجار]]، این مدرسه بخشی از آستان فاطمه معصومه دانسته می‌شد و محلی برای استراحت زائران، مسافران، رهگذران و اتراق موقت اهل علم بود.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص59.]&lt;/ref&gt; با گذشت زمان و اجتماع طلاب در آن، خصوصاً با احیای حوزهٔ علمیه توسط عبدالکریم حائری یزدی، این مدرسه رونق یافت و به امور علمی اختصاص پیدا کرد.&lt;ref&gt;[https://www.mizan.news/?p=401112 «معرفی فیضیه قم»، خبرگزاری میزان.]&lt;/ref&gt;<br /> در دههٔ چهارم از قرن چهاردهم هجری شمسی با تأثیراتی که حضور امام خمینی و شاگردانش بر فضای این مدرسه داشتند؛ تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین مراکز سیاسی- اجتماعی شد.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]&lt;/ref&gt; در اوایل [[انقلاب اسلامی]] [[ایران]]، فیضیه محل دیدارهای عمومی [[امام خمینی]] بود.&lt;ref&gt;[https://qom.icpikw.ir/fa/c3_3145/اماکن_منتسب_به_امام_در_قم/مدرسه_فیضیه «مدرسه فیضیه»، وب‌سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم.]&lt;/ref&gt; امروزه نیز این مدرسه ماهیت سیاسی- اجتماعی خود را حفظ کرده و مرکزی برای تجمعات سیاسی - مذهبی مردم در کنار عالمان دینی است. به‌عنوان نمونه می‌توان از تجمع همه‌سالهٔ مردم قم برای بزرگداشت ۹دی، تجمع مردم و طلاب در پی شهادت سردار [[قاسم سلیمانی]] در تاریخ ۱۳ دی ۱۳۹۸ش و تجمع طلاب و مردم برای دفاع از مردم [[افغانستان]] یاد کرد.&lt;ref&gt;[https://khabarban.com/w/تجمع-فیضیه-قم «اخبار تجمع فیضیه قم»، خبربان، تاریخ بازدید: 24 مرداد 1401ش.]&lt;/ref&gt; لازم است ذکر شود با وجود تأثیرات سیاسی که از سوی علمای این مدرسه در جامعه ایجاد می‌شود، کاربرد علمی آن کمرنگ نشده و روزانه ۲۸۲ کلاس در موضوعات مختلف، توسط ۲۳۰ استاد در این مدرسه برگزار می‌شود.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت‌مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دانشمندان مشهور فیضیه ==<br /> مدرسهٔ فیضیه از دیرباز محل تحصیل و زندگی علما و دانشمندان بسیاری بوده است. در بالاخانهٔ مدرسه که به آن «مشرق‌الشمسین» می‌گفتند، بزرگانی چون [[شیخ بهایی]] (۹۵۳–۱۰۳۱ق)، [[میرداماد]] (۹۷۰–۱۰۴۱ق)، میرفندرسکی (۹۷۰–۱۰۵۰ق) و [[صدرالمتألهین]] (۹۷۹–۱۰۴۵ق) به ریاضت، تفکر و مکاشفات علمی مشغول بوده‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1291330/مدارس-عصر-صفوی درخشانی، «مدارس عصر صفوی»، تاریخ نو، 1396ش، ص66.]&lt;/ref&gt; باوجود بازسازی‌های مکرر، مکانی که این علما در آن حضور داشتند، گرامی شمرده شده و هرگز تبدیل به محل رفت‌وآمد نشده است.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص59.]&lt;/ref&gt; از دیگر دانشمندانی که در این مکان به تحصیل و تدریس اشتغال داشته‌اند، می‌توان از [[عبدالکریم حائری یزدی]] (۱۲۳۸–۱۳۱۵ش)، سید محمدتقی خوانساری (۱۲۶۷–۱۳۷۱ق)، سید صدرالدین صدر (۱۲۹۹–۱۳۷۳ق)، سید محمد حجت کوه‌کمری (۱۲۷۱–۱۳۳۱ش)، [[سید حسین طباطبایی بروجردی]] (۱۲۵۴–۱۳۴۰ش)، [[امام خمینی]] (۱۲۸۱–۱۳۶۸ش) و [[سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی]] (۱۲۷۶–۱۳۶۹ش) اشاره کرد.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص54.]&lt;/ref&gt; با ورود امام خمینی به این مدرسه در سال ۱۳۰۱ش، روحیهٔ سیاسی- اجتماعی در کنار دانش مذهبی، میان طلاب فیضیه ایجاد شد.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت‌مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == حوادث فیضیه ==<br /> در میان اتفاقاتی که در طول عمر این مدرسهٔ تاریخی رخ داده است، سه حادثه در دورهٔ معاصر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و تأثیرات گسترده‌ای بر جامعه و تاریخ ایران معاصر گذاشته است. این رویدادها عبارت‌اند از: حملهٔ نیروهای سازمان اطلاعات و امنیت حکومت پهلوی به مدرسهٔ فیضیه (۱۳۴۲ش)، سخنرانی امام خمینی در روز عاشورا (۱۳۴۲ش) و تعطیلی این مدرسه توسط حکومت پهلوی (۱۳۵۴–۱۳۵۷ش).&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، 1394ش، ص67-70.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === حمله به فیضیه ===<br /> در تاریخ دوم فروردین ۱۳۴۲ش، برابر با سالروز شهادت امام صادق، مراسم عزایی با حضور طلاب و مردم توسط آیت‌الله سید محمدرضا گلپایگانی (۱۲۷۸–۱۳۷۲ش) در مدرسهٔ فیضیه برگزار شد. این مراسم به‌دلیل تحریک مردم از سوی فرد ناشناسی، به درگیری انجامید و با دخالت نیروهای [[ساواک]] و مأمورانی که با لباس مبدل میان جمعیت بودند، به خشونت کشیده شد.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 2 فروردین 1398ش.]&lt;/ref&gt; اسناد موجود، از آمادگی و دستور قبلی نیروهای ساواک برای سرکوب علما و مردم حکایت دارد. گزارش‌ها گویای حضور شانزده کامیون سرباز مسلح در اطراف فیضیه است. به گفتهٔ برخی، عاملان آن عملیات، نیروهایی متشکل از گارد شاهنشاهی، ارتش و ساواک بودند و فرماندهی عملیات را رئیس ساواک، بر عهده داشت.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80922/روضه-فیضیه-مروری-بر-زمینه-ها-و-پیامدهای-فاجعه-حمله-به-مدرسه-فیضیه-در-فروردین-1342?q=روضه%20فیضیه&amp;score=24.0&amp;rownumber=1 روحبخش، «روضه فیضیه»، زمانه، 1382ش، ص33و34.]&lt;/ref&gt; بی‌حرمتی به مقدسات، ضرب و شتم شدید، خسارت به اموال و دارایی‌های موجود در فیضیه&lt;ref&gt;[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/7650/96018/حمله-به-فیضیه،-اولین-قدم-سقوط-پهلوی محرمی، «حمله به فیضیه، اولین قدم سقوط پهلوی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 30 مرداد 1401.]&lt;/ref&gt; و آسیب‌های جسمی و روحی، را هم مهاجمان و هم شاهدان ماجرا روایت کرده‌اند. همچنین شاهدان عینی، از پرتاب طلاب از پشت‌بام فیضیه و کشتن آنها توسط نیروهای مهاجم سخن گفته‌اند.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00NNqf «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;<br /> پژوهشگران، دلیل این سرکوب را نارضایتی شاه از تحریم عید نوروز آن سال توسط علمای حوزه دانسته‌اند. این تحریم در پی اقدام شاه در تصویب طرحی تحت عنوان لوایح شش‌گانه معروف به «انقلاب شاه و ملت» یا «انقلاب سفید» بود.&lt;ref&gt;[https://www.irdc.ir/fa/news/2539/مروری-بر-نمونه‌های-تحریم-عید-نوروز-در-تاریخ-معاصر-ایران «مروری بر نمونه‌های تحریم عید نوروز در تاریخ معاصر ایران»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]&lt;/ref&gt;<br /> پس از آن حادثه، همدلی‌های بسیاری با آسیب‌دیدگان صورت گرفت که از میان آنها می‌توان به اعلامیه‌های تسلیت از شهرهای مختلفِ کشور به علما و مردم [[قم]] و تعطیلی حوزهٔ قم و [[نجف]] برای همدردی اشاره کرد. امام خمینی نیز در پی آن حادثه، از آسیب‌دیدگان فیضیه عیادت و برای آنها هدایایی تهیه کرد. همچنین با دستور او مردم با شتاب به رسیدگی و پرستاری از مصدومان پرداختند.&lt;ref&gt;[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/80922/روضه-فیضیه-مروری-بر-زمینه-ها-و-پیامدهای-فاجعه-حمله-به-مدرسه-فیضیه-در-فروردین-1342?q=روضه%20فیضیه&amp;score=24.0&amp;rownumber=1 روحبخش، «روضه فیضیه»، 1382ش، ص34و35.]&lt;/ref&gt;<br /> این حادثه موجب برانگیخته شدن خشم عمومی و روشن شدن موضع حکومت در قبال علما و مذهب شد و به‌دلیل نفوذ معنوی علمای دینی در میان ایرانیان، به نقطهٔ عطفی در خیزش ایرانیان علیه حکومت [[پهلوی]] بدل شد.&lt;ref&gt;[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/7650/96018/حمله-به-فیضیه،-اولین-قدم-سقوط-پهلوی محرمی، «حمله به فیضیه، اولین قدم سقوط پهلوی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 30 مرداد 1401.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === سخنرانی امام خمینی در روز عاشورا ===<br /> دو ماه پس از حادثهٔ فیضیه و در تاریخ دهم محرم ۱۳۸۳ق مصادف با سیزدهم خرداد ۱۳۴۲ش، یکی از ماندگارترین و أثرگذارترین سخنرانی‌های چند قرن اخیر در مدرسه فیضیه برگزار شد. [[آیت‌الله خمینی]] در این سخنرانی، به نحوهٔ عملکرد حکومت در ادارهٔ کشور و اتخاذ تصمیم‌های مخالف اصول اسلامی اعتراض کرد و در دفاع از استقلال ملی کشور در مقابل دخالت‌های بیگانه سخن گفت.&lt;ref&gt;[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n15628/ «بازخوانی سخنرانی تاریخی امام در آستانه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.]&lt;/ref&gt; وی همچنین به حادثهٔ فیضیه اشاره و دوباره آن را محکوم کرد.&lt;ref&gt;[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_40950/شاه_و_اسرائیل،__اساس_گرفتاریهای_ملت_ایران#page243 امام خمینی، «سخنرانی در جمع روحانیون و اهالی قم»، صحیفه امام، ج1، 1378ش، ص246.]&lt;/ref&gt; در آن روز جمعیت زیادی از مردم [[قم]] و شهرهای اطراف، در فیضیه حضور داشتند؛ به‌گونه‌ای که مدرسهٔ فیضیه، صحن [[حرم فاطمه معصومه]]، میدان آستانه تا مسجد امام حسن عسگری مملو از جمعیت بود.&lt;ref&gt;[https://irna.ir/xjsDt5 «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، وب‌سایت خبرگزاری جمهوری اسلامی.]&lt;/ref&gt; این سخنرانی موجب دستگیری [[امام خمینی]] و به‌دنبال آن، شکل‌گیری تظاهرات اعتراض‌آمیز در پانزده خرداد شد که با کشتار مردم توسط حکومت پهلوی، خشم مردم شدت بیشتری یافت.&lt;ref&gt;[https://qom.icpikw.ir/fa/c3_3145/اماکن_منتسب_به_امام_در_قم/مدرسه_فیضیه «مدرسه فیضیه»، وب‌سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === تعطیلی فیضیه ===<br /> از سال ۱۳۴۲ش هیچ‌گاه شعلهٔ قیام در مدرسهٔ فیضیه خاموش نشد و همه‌ساله در سالروز اتفاقات ۱۳۴۲ش، محلی برای اعتراض بود. در هفدهم خرداد سال ۱۳۵۴ش نیز چهارصد نفر از طلاب برای بزرگداشت قیام و اعتراض به حکومت پهلوی، در فیضیه تحصن کرده بودند که با واکنش نیروهای امنیتی مواجه شدند. پس از این اتفاق، حکومت [[پهلوی]] برای جلوگیری از تأثیرات این مدرسه بر افکار عمومی، آن را تعطیل و طلاب را از فیضیه اخراج کرد. این تعطیلی تا پیروزی [[انقلاب اسلامی]] در سال ۱۳۵۷ش به طول ادامه داشت.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/fa/article/356075/بررسی-و-تحلیل-نقش-مدرسه-فیضیه-در-تجدید-حیات-شیعه رجایی‌نژاد و فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، ژرفاپژوه، 1394ش، ص69.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * «اخبار تجمع فیضیه قم»، خبربان، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۱ش.<br /> * «از نام‌های قبلی مدرسه فیضیه تا تشکیل هیئت‌مدیره توسط مراجع تقلید»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۳۹۵ش.<br /> * امام خمینی، سید روح‌الله، «سخنرانی در جمع روحانیون و اهالی قم (شاه و اسرائیل، اساس گرفتاری‌ها)»، در صحیفه امام، ج۱، ۱۳۷۸ش.<br /> * «بازخوانی سخنرانی تاریخی امام در آستانه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲»، در پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۳۹۹ش.<br /> * «حمله به فیضیه؛ سرآغاز انحطاط رژیم پهلوی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲ فروردین ۱۳۹۸ش.<br /> * درخشانی، محمد، «مدارس عصر صفوی»، مجله تاریخ نو، شماره ۱۹، تابستان ۱۳۹۶ش.<br /> * دوانی، علی و محمدحسین ناصرالشریعه، تاریخ قم، تهران، رهنمون، ۱۳۸۳ش.<br /> * رجایی‌نژاد، محمد و عبدالوهاب فراتی، «بررسی و تحلیل نقش مدرسه فیضیه در تجدید حیات شیعه»، مجله ژرفاپژوه، شماره ۴ و ۵، تابستان و پاییز ۱۳۹۴ش.<br /> * روحبخش، رحیم، «روضه فیضیه»، مجله زمانه، شماره ۷و۸، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۲ش.<br /> * شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، ج۱، تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه، ۱۳۵۲ش.<br /> * شیخ بهایی، محمد بن حسین، بخشی از دست‌نوشته‌های آثار علامه دوران شیخ بهاءالدین عاملی، به کوشش سیدمحمود مرعشی و میرمحمود موسوی، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی (ره)، ۱۳۷۸ش.<br /> * «فیضیه، مدرسه»، وب‌سایت دانشنامه تاریخ معماری و شهرسازی ایران، تاریخ بازدید: ۲۳ مرداد ۱۴۰۱ش.<br /> * محرمی، محمدعلی، «حمله به فیضیه، اولین قدم سقوط پهلوی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۳۰ مرداد ۱۴۰۱.<br /> * «مدرسه فیضیه»، وب‌سایت مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی دفتر قم، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.<br /> * «مروری بر نمونه‌های تحریم عید نوروز در تاریخ معاصر ایران»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ انتشار: ۱ فروردین ۱۳۹۷ش.<br /> * «معرفی فیضیه قم»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ تیر ۱۳۹۷ش.</div>

حمید گلزار