https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8Cمسئولیتپذیری - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-08T06:47:33Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C&diff=46549&oldid=prevعلی بیرانوند: صفحهای تازه حاوی «'''<big>مسئولیتپذیری</big>'''؛ تعهد درونیِ انسان برای انجام بهتر کارها. مسئولیتپذیری افراد موجب پیشرفت و تعالی جامعه میشود و در برابر آن، مسئولیتگریزی خاستگاه بسیاری از مشکلات اقتصادی، سیاسی، حقوقی، خانوادگی و اخلاقی است. با شناخت مفهوم مس...» ایجاد کرد2026-05-17T14:10:01Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>مسئولیتپذیری</big>'''؛ تعهد درونیِ انسان برای انجام بهتر کارها. مسئولیتپذیری افراد موجب پیشرفت و تعالی جامعه میشود و در برابر آن، مسئولیتگریزی خاستگاه بسیاری از مشکلات اقتصادی، سیاسی، حقوقی، خانوادگی و اخلاقی است. با شناخت مفهوم مس...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>مسئولیتپذیری</big>'''؛ تعهد درونیِ انسان برای انجام بهتر کارها.<br />
<br />
<br />
مسئولیتپذیری افراد موجب پیشرفت و تعالی جامعه میشود و در برابر آن، مسئولیتگریزی خاستگاه بسیاری از مشکلات اقتصادی، سیاسی، حقوقی، خانوادگی و اخلاقی است. با شناخت مفهوم مسئولیتپذیری و مؤلفههای آن و تطبیق این مؤلفهها بر افراد مختلف جامعه، میتوان علاوه بر تشخیص افراد مسئولیتپذیر از افراد مسئولیتگریز، با شکوفا کردن این فضیلت اخلاقی در افراد جامعه به رشد و تعالی جامعه در عرصههای مختلف کمک کرد.<br />
<br />
==مفهومشناسی==<br />
مسئولیت بهمعنای تعهد بوده<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D8%B3%D9%88%D9%94%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ مسئولیت.]</ref> و مسئول به کسی گفته میشود که کاری بر عهده او قرار میگیرد و در صورت بیتوجهی، بازخواست میشود.<ref>عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژۀ مسئولیت.</ref> مسئولیتپذیری بهمعنای پاسخگو بودن،<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص62. </ref> یا تعهدی درونی از طرف انسان برای انجام مطلوب کارهایی است که به او واگذار میشود.<ref>[https://banaacc.ir/what-is-responsibility/ «مسئولیتپذیری چیست؟»، وبسایت بانا.]</ref> مسئولیتپذیری افراد موجب شکلگیری الگوهای رفتار و اصلاح فرایندها و تأثیرگذاری برسیاستهای اجتماعی میشود.<ref>[https://www.alimirsadeghi.com/-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C/articleid/418/%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA «مسئولیتپذیری چیست؟ 7 راهکار برای افزایش مسئولیتپذیری»، وبسایت پارسا.]</ref> <br />
<br />
==مبانی==<br />
مسئولیتپذیری، مبتنی بر اصولی است که بدون محقق شدن آنها، یا کسی مسئولیت انجام امری را نمیپذیرد یا در صورت پذیرش، از انجام آن ناتوان است. این مبانی عبارتاند از:<br />
1. قدرت؛ قدرت بهعنوان مقدمۀ مسئولیت، عامل انجام بهینۀ تعهد است.<ref>شریف الرضی، نهجالبلاغه، خطبۀ 406، ص115.</ref> <br />
2. رشدیافتگی؛ افراد باید از رشد کافی برای پذیرش مسئولیتهای مختلف در جامعه، برخوردار باشند.<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص67.</ref> <br />
<br />
==مسئولیتپذیری در اسلام==<br />
از نظر اسلام، انسان بهعنوان خلیفة خدا در زمین، هم مسئول تربیت، تزکیه و تطهیر خود است و هم مسئول ساختن و مدیریت دنیا است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/ «بیانات رهبری در دیدار با دانشجویان دانشگاه فردوسی [[مشهد]]»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> بر اساس آموزههای اسلامی مسئولیتهای انسان برای تحقق این امر، به چهار دسته تقسیم میشوند که زمینهساز زندگی ایدهآل دنیوی و زندگی جاودانه اخروی انسان هستند.<ref>سجادی، «قرآن و بازتاب روابط تربیتی چهار گانه انسان»، 1388ش، ص90-139.</ref><br />
<br />
الف). مسئولیت انسان در برابر خدا و نعمتهایی که خداوند در اختیار او قرار داده است.<ref>سورۀ اسرا، آیه 17.</ref> <br />
<br />
ب). مسئولیت انسان در قبال خود برای رسیدن به رستگاری که لازمۀ آن، خردورزی،<ref>لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ، 1376ش، ص50.</ref> حقجویی،<ref>لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ، 1376ش، ص424.</ref> خودسازی،<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج11، ص345.</ref> علمخواهی،<ref>سورۀ مجادله، آیه 11.</ref> عزتطلبی<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، 1403ق،ج11، ص424.</ref> و افزایش تمایل به زندگی اجتماعی است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، 1403ق، ج11، ص399.</ref><br />
<br />
ج). مسئولیت انسان در برابر جامعه؛ انسان بهعنوان موجودی اجتماعی برای فراهم ساختن نظم اجتماعی و جلوگیری از ناهنجاریهای سیاسی، اقتصادی، حقوقی، خانوادگی و اخلاقی، مسئول است. مسئولیت اجتماعی انسان از منظر آموزههای اسلام شامل محورهای زیر میشود: مسئولیتهای هدایتی مانند پنددهی، امر به معروف و نهی از منکر، برخورد قاطع با بدعتها<ref>کلینی، الکافی،1401ق، ج1، ص54.</ref> و تربیت نسل دارای هویت دینی؛<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010221000468/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AF «رهبر معظم انقلاب: رسالت معلمان تربیت نسل دارای [[هویت ملی]] و مقاوم و آگاه برای تحقق تمدن نوین اسلامی است»، خبرگزاری فارس.]</ref> مسئولیتهای مالی مانند پرداخت خمس و زکات و هر نوع مالیات متعارف اجتماعی و پرهیز از ایجاد تکانههای اقتصادی در جامعه مانند احتکار، کمفروشی و گرانفروشی، ربا، رشوه و اسراف؛<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص80.</ref> مسئولیتهای فکری؛ مانند مشورتدهی<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص79.</ref> و نشر علم<ref>کلینی، الکافی،1401ق، ج1، ص41.</ref> و مسئولیتهای حاکمیتی مانند رویکرد مسئولانه زمامدار وکارگزاران به رفتار خویشتن،<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، 1403ق، ج11، ص425.</ref> به مسئولیت خود،<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403 ق، ج32، ص362.</ref> به مردم،<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص83.</ref> به بیت المال<ref>مجلسى، بحار الأنوار، 1403 ق، ج41، ص15.</ref> و به کارمندان.<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص84.</ref> <br />
<br />
د) مسئولیت انسان در برابر طبیعت؛ انسان بهعنوان خلیفة خدا در زمین موظف به آبادانی زمین و استفاده درست از نعمتهای موجود در طبیعت،<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14010221000468/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AF «رهبر معظم انقلاب: رسالت معلمان تربیت نسل دارای هویت ملی و مقاوم و آگاه برای تحقق تمدن نوین اسلامی است»، خبرگزاری فارس.]</ref> اندیشه در مظاهر طبیعت، کسب یقین و شکر نعمت است.<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص89.</ref><br />
<br />
==خاستگاه مسئولیت از دیدگاه اسلام==<br />
براساس آموزههای دینی منشأ پیدایش مسئولیت در مواردی نیروهای باطنی مانند فطرت، وجدان و عقل است، در برخی موارد خداوند و دین و در مواردی قوانین، آداب و سنتهای حاکم بر جامعه است.<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص66.</ref> <br />
<br />
==مسئولیتپذیری از دیدگاه روانشناسان==<br />
روانشناسان مسئولیتپذیری را از ویژگیهای شخصیتی هر فرد معرفی میکنند که نقش مهمی در موفقیتهای انسان دارد. آنها معتقدند مسئولیتپذیری امری موروثی نیست؛ بلکه مفهومی قراردادی، اخلاقی و تربیتی است. هر چند قدرت یادگیری مسئولیتپذیری در مقاطع سنی مختلف، متفاوت است اما انسان در هر مقطع سنی قادر به فرا گرفتن آن است.<ref> قربانی، «مسئولیتپذیری»، وبسایت دانشگاه علم و صنعت.</ref> <br />
<br />
==مسئولیتپذیری اجتماعی==<br />
انسان ناگزیر از حیات اجتماعی است و بسیاری از موهبتهای موجود در زندگی خود را مدیون جامعه میداند. مسئولیتپذیری اجتماعی، نوعی واکنش فردی نسبت به دیگران در موقعیتهای گوناگون است که نتیجه آن نوعی احساس تعهد و تبعیت از قواعد و معیارهای اجتماعی و درک قواعد گروهی است که در ذهن و رفتار فرد شکل میگیرد و اثرات آن در ابعاد فکری، اجتماعی، مذهبی، هنری و اخلاقی افراد قابل مشاهده است.<ref>سبحانینژاد و نجفی، «تحلیل ابعاد شناسانۀ مسئولیتپذیری در سبک زندگی اسلامی»، 1393ش، ص161.</ref> <br />
<br />
==مسئولیتپذیری در خانواده==<br />
خانواده، اولین و مهمترین کانون اجتماعی است که اگر از لحاظ مذهبی، فرهنگی و عاطفی اصلاح شود، جامعه نیز به تبع، اصلاح خواهد شد و این امر در گرو مسئولیتپذیر بودن اعضاء خانواده در قبال یکدیگر است. برخی از مسئولیتهای اعضای خانواده نسبت به یکدیگر عبارتاند از:<br />
<br />
الف). مسئولیتهای زن و شوهر نسبت بههم؛ مانند تأمین نیازهای روحی و روانی یکدیگر و دوری از هر عاملی که برهم زنندۀ آرامش روحی و روانی خانواده است.<ref>حرانی، تحف العقول، 1402ق، ص268.</ref><br />
<br />
ب). مسئولیتهای پدر و مادر نسبت به فرزندان؛ مانند محبت، رعایت عدالت، ادبآموزی، سوادآموزی، آموزش تعالیم دینی از جمله نماز، قرآن و به طور کلی فراهم کردن بسترهای لازم برای رشد شخصیت فرزندان.<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص87.</ref> <br />
<br />
ج). مسئولیتهای فرزندان نسبت به پدر و مادر؛ مانند نیکی به پدر و مادر،<ref>سورۀ انعام، آیه 151.</ref> دعا،<ref>سورۀ ابراهیم، آیه 41.</ref> سپاسگزاری،<ref>سورۀ لقمان، آیه 14.</ref> خضوع و ابراز کوچکی در برابر آنها.<ref>سورۀ سراء، آیه 23-24.</ref><br />
<br />
==آثار مسئولیتپذیری==<br />
برخی از آثار مسئولیتپذیری عبارتاند از:<br />
1. افزایش عزت و اعتماد به نفس؛<br />
2. پذیرش مسئولیت از روی منطق؛<br />
3. بهبود عملکردها؛<br />
4. جلب رضایت دیگران؛<br />
5. جلب اعتماد دیگران؛<br />
6. فراهم شدن زمینه رشد و پیشرفت در عرصههای مختلف زندگی؛<br />
7. هدفمند شدن فعالیتها؛<br />
8. انتخاب موقعیتهای بهتر برای انجام مسئولیت.<ref>« [https://ayabs.com/blog/what-is-responsibility/ مسئولیتپذیری چیست؟»، وبسایت آیابس.]</ref> <br />
<br />
==مسئولیتگریزی==<br />
مسئولیتگریزی در اصطلاح بهمعنای کوتاهی در انجام وظایفی است که انسان با اختیار بر عهده گرفته است.<ref>صلیبی، فرهنگ توصیفی روانشناسی اجتماعی، 1382ش، ص174.</ref> برخی از عوامل مسئولیتگریزی عبارتاند از:<br />
<br />
1. بیایمانی؛<br />
<br />
2. جبرگرایی؛<br />
<br />
3. تحریف مسئولیت؛<br />
<br />
4. راحتطلبی؛<br />
<br />
5. عدم نظارت دقیق و ارزشیابی درست؛<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص101.</ref> <br />
<br />
6. خودپرستی؛<br />
<br />
7. از خود بیگانگی؛<br />
<br />
8. تقلید؛<br />
<br />
9. شخصیتزدگی؛<br />
<br />
10. غفلت و دنیازدگی.<ref>وطندوست و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، 1387ش، ص68.</ref><br />
<br />
==پیامدهای فردی و اجتماعی مسئولیتگریزی==<br />
برخی از آسیبهای فردی و اجتماعی مسئولیتگریزی عبارتاند از:<br />
1. ناامیدی؛<br />
2. بیبرنامگی؛<br />
3. عقبماندگی؛<br />
4. عدم دستیابی به حقوق مسلم خود و ناتوانی در ادای حقوق دیگران؛<br />
5. سربار شدن؛<br />
6. نرسیدن به هدف؛<br />
7. غم و اندوه؛<br />
8. از دست دادن اعتماد دیگران؛<br />
9. از دست دادن جایگاه فردی و اجتماعی.<ref>[https://www.isna.ir/news/98120301575/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%85 «چرا باید مسئولیتپذیر باشیم؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> <br />
<br />
==راهکارهای افزایش مسئولیتپذیری از دیدگاه روانشناسان==<br />
روانشناسان راهکارهایی را جهت افزایش مسئولیتپذیری ارائه دادهاند که برخی از آنها عبارتاند از:<br />
1. توجه به خود و ارتقای مهارت خودآگاهی؛<br />
2. پذیرش اشتباههای خود و تلاش برای جبران آنها؛<br />
3. داشتن نظم و انضباط کاری؛<br />
4. مدیریت زمان؛<br />
5. پرهیز از به تعویق انداختن انجام کارها؛<br />
6. متعهد بودن به ارزشهای فردی و اجتماعی؛<br />
7. تلاش برای ارائه راهکارهای مناسب برای انجام مسئولیتهای سخت به جای نشستن و غصه خوردن؛<br />
8. شکایت نکردن از شرایط؛<br />
9. مدیریت احساسات؛<br />
10. عدم مقایسۀ تواناییهای خود با دیگران و عدم رقابتهای نابجا.<ref> «[https://barayand.me/what-is-accountability/ مسئولیتپذیری جیست؟ آشنایی با انواع مسئولیتپذیری»، وبسایت برآیند.]</ref> <br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
* قرآن کریم<br />
* «بیانات رهبری در دیدار با دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ باز نشر: 25 اردیبهشت 1386ش.<br />
* «چرا باید مسئولیتپذیر باشیم؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 1 مرداد 1402ش.<br />
* «رهبر معظم انقلاب: رسالت معلمان تربیت نسل دارای هویت ملی، مقاوم و آگاه برای تحقق تمدن نوین اسلامی است»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: 23 مرداد 1402ش.<br />
* «مسئولیتپذیری چیست؟ آشنایی با انواع مسئولیتپذیری»، وبسایت برآیند، تاریخ درج مطلب: 21 مرداد 1402ش.<br />
* «مسئولیتپذیری چیست؟»، وبسایت آیابس، تاریخ بهروزرسانی: 17 تیر 1402ش.<br />
* «مسئولیتپذیری چیست؟ 7 راهکار برای افزایش مسئولیتپذیری»، وبسایت پارسا، تاریخ بازدید: 6 شهریور 1402ش.<br />
* «مسئوولیتپذیری چیست؟»، وبسایت بانا، تاریخ بازدید: 28 تیر 1402ش.<br />
* حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، تصحیح علیاکبر غفاری، ترجمه محمدباقر کمرهای، قم، اسلامی، چ2، 1402ق.<br />
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چ5، 1403ق.<br />
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 28 تیر 1402ش.<br />
* سبحانینژاد، مهدی و نجفی، حسن، «تحلیل ابعاد شناسانۀ مسئولیتپذیری در سبک زندگی اسلامی»، نشریه سراج منیر، سال پنجم، شمارۀ 16، 1393ش.<br />
* سجادی، ابراهیم، «قرآن و بازتاب روابط تربیتی چهار گانه انسان»، فصلنامه پژوهشهای قرآنی، شماره 59-60، پاییز و زمستان 1388ش.<br />
* شريف الرضي، محمد بن حسين، نهج البلاغة، ترجمه انصاريان، قم، [بینا]، چ1، 1388ش.<br />
* صلیبی، ژاسنت، فرهنگ توصیفی روانشناسی اجتماعی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1382ش.<br />
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران، امیرکبیر، 1380ش.<br />
* قربانی، زهره، «مسئولیتپذیری»، وبسایت دانشگاه علم وصنعت، تاریخ بازدید: 6 شهریور 1402ش.<br />
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح و تعلیق علیاکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چ5، 1363ش.<br />
* لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، تحقیق حیسن حسنی بیرجندی، قم، دارالحدیث، 1376ش.<br />
* مجلسى، محمدباقر، بحار الأنوار، بيروت، [بینا]، چ2، 1403ق.<br />
* نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، آلالبیت، 1408ق.<br />
* وطندوست، رضا و دیگران، فرهنگ روابط اجتماعی در آموزههای اسلامی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1387ش.</div>علی بیرانوند