ممقان‌دوزی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ ممقان دوزی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ممقان‌دوزی منتقل کرد

2026-05-30T11:52:37Z

حمید گلزار صفحهٔ ممقان دوزی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ممقان‌دوزی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۲
(بدون تفاوت)

حسین صبوری در ۲۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۶

2026-04-11T10:46:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۶
خط ۳:		خط ۳:
	\| زیرنویس تصویر =		\| زیرنویس تصویر =
	\| image_alt =		\| image_alt =
	\| فایل پادکست =		\| فایل پادکست =ممقان دوزی.ogg
	\| حجم فایلپادکست =		\| حجم فایلپادکست =9/51
	\| تاریخ پادکست =		\| تاریخ پادکست =22-1-1405
	\| زیرنویس عنوان =		\| زیرنویس عنوان =

حسین صبوری در ۲۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۴۰

2026-04-11T08:40:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
	~~[[پرونده:~~ممقان دوزی -8.png\|~~بندانگشتی]]~~		{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =ممقان دوزی -8.png
			\| زیرنویس تصویر =
			\| image_alt =
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	'''<big>ممقان‌دوزی</big>'''؛ گونه‌ای از دوخت تزئینی در استان آذربایجان شرقی.		'''<big>ممقان‌دوزی</big>'''؛ گونه‌ای از دوخت تزئینی در استان آذربایجان شرقی.

حمید گلزار در ۴ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۰۴

2026-02-23T08:04:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۴ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۳۴
خط ۲:		خط ۲:
	'''<big>ممقان‌دوزی</big>'''؛ گونه‌ای از دوخت تزئینی در استان آذربایجان شرقی.		'''<big>ممقان‌دوزی</big>'''؛ گونه‌ای از دوخت تزئینی در استان آذربایجان شرقی.

	مَمَقان‌دوزی، از دوخت‌های سنتی و هنر دست بانوان شهر ممقان در 42 کیلومتری تبریز است. ممقان‌دوزی شبیه هیچ یک از سوزن‌دوزی‌های کشور نیست. ممقان‌دوزی توسط دختران و زنان خانه‌دار در اوقات فراغت انجام می‌شود و مکمل اقتصاد خانواده است. این هنر علاوه بر جنبۀ کاربردی حالت تزیینی هم دارد. مهارت ممقان‌دوزی در سال 1390ش در فهرست میراث ناملموس آثار ملی ثبت شد.		مَمَقان‌دوزی، از دوخت‌های سنتی و هنر دست بانوان شهر ممقان در 42 کیلومتری [[تبریز]] است. ممقان‌دوزی شبیه هیچ یک از [[سوزن‌دوزی‌\|سوزن‌دوزی‌های]] کشور نیست. ممقان‌دوزی توسط دختران و زنان خانه‌دار در [[اوقات فراغت]] انجام می‌شود و مکمل اقتصاد خانواده است. این هنر علاوه بر جنبۀ کاربردی حالت تزیینی هم دارد. مهارت ممقان‌دوزی در سال 1390ش در فهرست میراث ناملموس آثار ملی ثبت شد.
	==مفهوم‌شناسی==		==مفهوم‌شناسی==
	در این دوخت سنتی زمینۀ اصلی پارچه که عموماً از جنس دَبیت مشکی است، با نخ‌های ابریشمی درخشان پوشانده می‌شود و طرح و نقشی نو به وجود می‌آورد. در شهر ممقان به این رودوزی «آی تیکماخ» (دوخت ماه) گفته می‌شود که بیانگر اهمیت نقش «آی» (ماه) است.<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص4.]</ref>		در این دوخت سنتی زمینۀ اصلی پارچه که عموماً از جنس دَبیت مشکی است، با نخ‌های ابریشمی درخشان پوشانده می‌شود و طرح و نقشی نو به وجود می‌آورد. در شهر ممقان به این رودوزی «آی تیکماخ» (دوخت ماه) گفته می‌شود که بیانگر اهمیت نقش «آی» (ماه) است.<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص4.]</ref>
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	نقوش این طرح‌ها عموماً الهام گرفته از طبیعت و باور‌های اصیل و شرایط جغرافیایی هنرمندان منطقه است.<ref> [https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-embroidery2-mameghan.html «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>		نقوش این طرح‌ها عموماً الهام گرفته از طبیعت و باور‌های اصیل و شرایط جغرافیایی هنرمندان منطقه است.<ref> [https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-embroidery2-mameghan.html «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>
	==مواد اولیه و ابزار==		==مواد اولیه و ابزار==
	پارچه؛ پارچه‌ای که در این رو‌دوزی استفاده می‌شود، معمولاً دبیت مشکی یا ساتن مشکی است و همچنین از پارچه متقال جهت آستری و دوام بیشتر استفاده می‌شود. انتخاب رنگ سیاه کاملاً هوشمندانه بوده است؛ به‌دلیل اینکه علاوه بر پوشش‌دهی بین دوخت‌ها و تضاد بالا باعث ایجاد حاشیه و همچنین باعث درخشش دو چندان رنگ‌ها می‌شود.
	نخ؛ ابر‌یشم طبیعی یا مصنوعی، ویسکوز استات نازک (شش لا به‌هم تابیده)، متوسط (پانزده لا به‌هم تابیده) و درشت (سی لا به‌هم تابیده).		* پارچه؛ پارچه‌ای که در این رو‌دوزی استفاده می‌شود، معمولاً دبیت مشکی یا ساتن مشکی است و همچنین از پارچه متقال جهت آستری و دوام بیشتر استفاده می‌شود. انتخاب رنگ سیاه کاملاً هوشمندانه بوده است؛ به‌دلیل اینکه علاوه بر پوشش‌دهی بین دوخت‌ها و تضاد بالا باعث ایجاد حاشیه و همچنین باعث درخشش دو چندان رنگ‌ها می‌شود.
			* نخ؛ ابر‌یشم طبیعی یا مصنوعی، ویسکوز استات نازک (شش لا به‌هم تابیده)، متوسط (پانزده لا به‌هم تابیده) و درشت (سی لا به‌هم تابیده).

	*سوزن چهار سانتی‌متری؛		*سوزن چهار سانتی‌متری؛
	*انگشتانه؛		*انگشتانه؛
خط ۷۳:		خط ۷۵:

	==در فرهنگ عامه==		==در فرهنگ عامه==
	در فرهنگ عمومی مردم ممقان، این تولیدات هنری از طرف خانوادۀ عروس به داماد هدیه داده می‌شود.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/3970752/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 «مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>		در فرهنگ عمومی مردم ممقان، این تولیدات هنری از طرف خانوادۀ عروس به داماد [[هدیه]] داده می‌شود.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/3970752/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 «مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
	==دلایل رکود ممقان‌دوزی==		==دلایل رکود ممقان‌دوزی==
	*درآمد بسیار پایین؛		*درآمد بسیار پایین؛

Iranbot: حذف رده‌ها

2025-12-31T10:07:12Z

حذف رده‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	*منصوری، آنیتا و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، تهران، سیمای دانش، چاپ اول، 1390ش.		*منصوری، آنیتا و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، تهران، سیمای دانش، چاپ اول، 1390ش.
	*«مهارت ممقان‌دوزی در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1390ش.		*«مهارت ممقان‌دوزی در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1390ش.
	~~[[رده: ویکی‌رز]]~~
	~~[[رده:اوقات فراغت]]~~

سعید مقدم در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۳۳

2025-05-03T10:33:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۰۳
خط ۹:		خط ۹:
	==کاربرد ممقان‌دوزی==		==کاربرد ممقان‌دوزی==
	از جمله موارد کاربردی ممقان‌دوزی عبارت است از:		از جمله موارد کاربردی ممقان‌دوزی عبارت است از:
	* زیر لیوانی؛		*زیر لیوانی؛
	* کمربند؛		*کمربند؛
	* کفش؛		*کفش؛
	* جلیقه؛		*جلیقه؛
	* سفالت (نوعی رومیزی با ابعاد متفاوت).<ref> [https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-embroidery2-mameghan.html «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>		*سفالت (نوعی رومیزی با ابعاد متفاوت).<ref> [https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-embroidery2-mameghan.html «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>
	==منبع الهام==		==منبع الهام==
	منبع الهام نقوش رودوزی ممقان به‌واسطه نفوذ ایلخانان در این منطقه و هنر و اعتقادات مشرق‌زمین بوده و معانی نمادین دارد.<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص3.]</ref>		منبع الهام نقوش رودوزی ممقان به‌واسطه نفوذ ایلخانان در این منطقه و هنر و اعتقادات مشرق‌زمین بوده و معانی نمادین دارد.<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص3.]</ref>
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	پارچه؛ پارچه‌ای که در این رو‌دوزی استفاده می‌شود، معمولاً دبیت مشکی یا ساتن مشکی است و همچنین از پارچه متقال جهت آستری و دوام بیشتر استفاده می‌شود. انتخاب رنگ سیاه کاملاً هوشمندانه بوده است؛ به‌دلیل اینکه علاوه بر پوشش‌دهی بین دوخت‌ها و تضاد بالا باعث ایجاد حاشیه و همچنین باعث درخشش دو چندان رنگ‌ها می‌شود.		پارچه؛ پارچه‌ای که در این رو‌دوزی استفاده می‌شود، معمولاً دبیت مشکی یا ساتن مشکی است و همچنین از پارچه متقال جهت آستری و دوام بیشتر استفاده می‌شود. انتخاب رنگ سیاه کاملاً هوشمندانه بوده است؛ به‌دلیل اینکه علاوه بر پوشش‌دهی بین دوخت‌ها و تضاد بالا باعث ایجاد حاشیه و همچنین باعث درخشش دو چندان رنگ‌ها می‌شود.
	نخ؛ ابر‌یشم طبیعی یا مصنوعی، ویسکوز استات نازک (شش لا به‌هم تابیده)، متوسط (پانزده لا به‌هم تابیده) و درشت (سی لا به‌هم تابیده).		نخ؛ ابر‌یشم طبیعی یا مصنوعی، ویسکوز استات نازک (شش لا به‌هم تابیده)، متوسط (پانزده لا به‌هم تابیده) و درشت (سی لا به‌هم تابیده).
	* سوزن چهار سانتی‌متری؛		*سوزن چهار سانتی‌متری؛
	* انگشتانه؛		*انگشتانه؛
	* قیچی.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>		*قیچی.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>

	==مراحل دوخت==		==مراحل دوخت==
	دوخت رودوزی ممقان شامل دو مرحله است:		دوخت رودوزی ممقان شامل دو مرحله است:
	* مرحله اول؛ آماده‌کردن پارچه جهت دوخت و کلاف کردن نخ.		*مرحله اول؛ آماده‌کردن پارچه جهت دوخت و کلاف کردن نخ.
	* مرحله دوم؛ دوخت نقوش و طرح‌های تزئینی با استفاده از نخ‌های ابریشم یا استات.<ref> منصوری و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، 1390ش، ص15.</ref>		*مرحله دوم؛ دوخت نقوش و طرح‌های تزئینی با استفاده از نخ‌های ابریشم یا استات.<ref> منصوری و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، 1390ش، ص15.</ref>

	از جمله کوک‌هایی که در این رودوزی به کار می‌رود، می‌توان به دندان‌موشی، دکمه قزاقی، زنجیره‌دوزی، پر-کردن، حاشیه‌دوزی و جفت‌کردن اشاره کرد.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>		از جمله کوک‌هایی که در این رودوزی به کار می‌رود، می‌توان به دندان‌موشی، دکمه قزاقی، زنجیره‌دوزی، پر-کردن، حاشیه‌دوزی و جفت‌کردن اشاره کرد.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>

	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|+ جدول نماد‌های رو‌دوزی ممقان<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص9.]</ref>		\|+جدول نماد‌های رو‌دوزی ممقان<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص9.]</ref>
	\|-		\|-
	! نام !! نقش، فرم !! نماد		!نام!!نقش، فرم!!نماد
	\|-		\|-
	\| دایره\|\| [[پرونده:ممقان دوزی - 1.png\|بندانگشتی]] \|\| آسمان، ملکوت، تسلسل، ابدیت والوهیت		\|دایره\|\|[[پرونده:ممقان دوزی - 1.png\|بندانگشتی]]\|\|آسمان، ملکوت، تسلسل، ابدیت والوهیت
	\|-		\|-
	\| دوایر متحدالمرکز\|\|		\|دوایر متحدالمرکز\|\|
	[[پرونده:ممقان دوزی -2.png\|بندانگشتی]]		[[پرونده:ممقان دوزی -2.png\|بندانگشتی]]
	\|\| خورشید و ماه		\|\|خورشید و ماه
	\|-		\|-
	\| سو (آب)\|\|		\|سو (آب)\|\|
	[[پرونده:ممقان دوزی -3.png\|بندانگشتی]]		[[پرونده:ممقان دوزی -3.png\|بندانگشتی]]
	\|\| آفرینش، حیات، علم و خیال اعظم		\|\|آفرینش، حیات، علم و خیال اعظم
	\|-		\|-
	\| بتا، بوتا (بته جقه)\|\|		\|بتا، بوتا (بته جقه)\|\|
	[[پرونده:ممقان دوزی -4.png\|بندانگشتی]]		[[پرونده:ممقان دوزی -4.png\|بندانگشتی]]
	\|\| سرو، جاودانگی، زندگی طولانی و حیات پس از مرگ		\|\|سرو، جاودانگی، زندگی طولانی و حیات پس از مرگ
	\|-		\|-
	\| دراخ، داراخ		\|دراخ، داراخ
	(شانه)		(شانه)
	\|\|		\|\|
	[[پرونده:ممقان دوزی -5.png\|بندانگشتی]]		[[پرونده:ممقان دوزی -5.png\|بندانگشتی]]
	\|\| پاکی، آراستگی و جنسیت زن		\|\|پاکی، آراستگی و جنسیت زن
	\|-		\|-
	\| آی (ماه) \|\|		\|آی (ماه)\|\|
	[[پرونده:ممقان دوزی -6.png\|بندانگشتی]]		[[پرونده:ممقان دوزی -6.png\|بندانگشتی]]
	\|\| گل لوتوس، وحدت قوای آب و آتش و ماه و خورشید.		\|\|گل لوتوس، وحدت قوای آب و آتش و ماه و خورشید.
	\|-		\|-
	\| گبک (ناف)\|\|		\|گبک (ناف)\|\|
	[[پرونده:ممقان دوزی -7.png\|بندانگشتی]]		[[پرونده:ممقان دوزی -7.png\|بندانگشتی]]
	\|\| نقطه زاینده تمام موجودات عالم، واقعیت مطلق، وجود ناب، تمامیت و کلیت منشاء و آغاز هستی، فضای مقدس و جنبنده بی‌حرکت.		\|\|نقطه زاینده تمام موجودات عالم، واقعیت مطلق، وجود ناب، تمامیت و کلیت منشاء و آغاز هستی، فضای مقدس و جنبنده بی‌حرکت.
	\|}		\|}

خط ۷۵:		خط ۷۵:
	در فرهنگ عمومی مردم ممقان، این تولیدات هنری از طرف خانوادۀ عروس به داماد هدیه داده می‌شود.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/3970752/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 «مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>		در فرهنگ عمومی مردم ممقان، این تولیدات هنری از طرف خانوادۀ عروس به داماد هدیه داده می‌شود.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/3970752/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 «مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
	==دلایل رکود ممقان‌دوزی==		==دلایل رکود ممقان‌دوزی==
	* درآمد بسیار پایین؛		*درآمد بسیار پایین؛
	* نبود خلاقیت و استفاده از طرح‌ها و نقوش تکراری گذشته.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>		*نبود خلاقیت و استفاده از طرح‌ها و نقوش تکراری گذشته.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>


خط ۸۳:		خط ۸۳:

	==منابع==		==منابع==
	* «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1401ش.		*«آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1401ش.
	* «تجلی ظرافت اندیشه بانوان ممقان در هنر توخوش»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 26 مهر 1397ش.		*«تجلی ظرافت اندیشه بانوان ممقان در هنر توخوش»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 26 مهر 1397ش.
	* خواجه، مهناز، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌‌دوزی ممقان»، اولین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، 1401ش.		*خواجه، مهناز، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌‌دوزی ممقان»، اولین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، 1401ش.
	* «مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 6 خرداد 1391ش.		*«مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 6 خرداد 1391ش.
	* «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1401ش.		*«ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1401ش.
	* منصوری، آنیتا و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، تهران، سیمای دانش، چاپ اول، 1390ش.		*منصوری، آنیتا و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، تهران، سیمای دانش، چاپ اول، 1390ش.
	* «مهارت ممقان‌دوزی در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1390ش.		*«مهارت ممقان‌دوزی در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1390ش.
	[[رده: ویکی‌رز]]		[[رده: ویکی‌رز]]
			[[رده:اوقات فراغت]]

سعید مقدم: /* مواد اولیه و ابزار */

2023-06-10T05:35:59Z

مواد اولیه و ابزار

صفحهٔ تازه

[[پرونده:ممقان دوزی -8.png|بندانگشتی]]
'''<big>ممقان‌دوزی</big>'''؛ گونه‌ای از دوخت تزئینی در استان آذربایجان شرقی.

مَمَقان‌دوزی، از دوخت‌های سنتی و هنر دست بانوان شهر ممقان در 42 کیلومتری تبریز است. ممقان‌دوزی شبیه هیچ یک از سوزن‌دوزی‌های کشور نیست. ممقان‌دوزی توسط دختران و زنان خانه‌دار در اوقات فراغت انجام می‌شود و مکمل اقتصاد خانواده است. این هنر علاوه بر جنبۀ کاربردی حالت تزیینی هم دارد. مهارت ممقان‌دوزی در سال 1390ش در فهرست میراث ناملموس آثار ملی ثبت شد.
==مفهوم‌شناسی==
در این دوخت سنتی زمینۀ اصلی پارچه که عموماً از جنس دَبیت مشکی است، با نخ‌های ابریشمی درخشان پوشانده می‌شود و طرح و نقشی نو به وجود می‌آورد. در شهر ممقان به این رودوزی «آی تیکماخ» (دوخت ماه) گفته می‌شود که بیانگر اهمیت نقش «آی» (ماه) است.<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص4.]</ref>
==تاریخچه==
ممقان‌دوزی یا هنر توخوش<ref> [https://www.mehrnews.com/news/1508286/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B3-%D9%85%D9%84 «مهارت "ممقان‌دوزی" در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> سابقه طولانی ندارد و در گذشته تولیدات آنها نوعی کلاه محلی بود.<ref>[https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.] </ref>
==کاربرد ممقان‌دوزی==
از جمله موارد کاربردی ممقان‌دوزی عبارت است از:
* زیر لیوانی؛
* کمربند؛
* کفش؛
* جلیقه؛
* سفالت (نوعی رومیزی با ابعاد متفاوت).<ref> [https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-embroidery2-mameghan.html «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>
==منبع الهام==
منبع الهام نقوش رودوزی ممقان به‌واسطه نفوذ ایلخانان در این منطقه و هنر و اعتقادات مشرق‌زمین بوده و معانی نمادین دارد.<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص3.]</ref>
==رنگ‌شناسی==
ممقان‌دوزی تنوع رنگی بالایی دارد و زنان هنرمند با ظرافت خاصی بیشتر از رنگ‌های گرم استفاده می‌کنند.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/6696226/%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%AE%D9%88%D8 «تجلی ظرافت اندیشه بانوان ممقان در هنر توخوش»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> این نوع سوزن‌دوزی برخلاف دیگر سوزن‌دوزی‌ها با طیفی از رنگ‌های شاد است. همنشینی رنگ‌های شاد با تضاد زیاد سبب القاي حس حرکت در ایجاد نقش می‌شود.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/3970752/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 «مستندنگاری مهارت سوزن دوزي‌ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
==انواع==
دوخت‌های ممقان شامل آق یِرآچماخ، دویمه قِراغی، آی چکاماخ، سوچکماخ، گوبه، لخ وگل لاماخ است.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/6696226/%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%AE%D9%88%D8 «تجلی ظرافت اندیشه بانوان ممقان در هنر توخوش»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

==نقوش==
نقوش این طرح‌ها عموماً الهام گرفته از طبیعت و باور‌های اصیل و شرایط جغرافیایی هنرمندان منطقه است.<ref> [https://www.beytoote.com/art/handicrafts/art-embroidery2-mameghan.html «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>
==مواد اولیه و ابزار==
پارچه؛ پارچه‌ای که در این رو‌دوزی استفاده می‌شود، معمولاً دبیت مشکی یا ساتن مشکی است و همچنین از پارچه متقال جهت آستری و دوام بیشتر استفاده می‌شود. انتخاب رنگ سیاه کاملاً هوشمندانه بوده است؛ به‌دلیل اینکه علاوه بر پوشش‌دهی بین دوخت‌ها و تضاد بالا باعث ایجاد حاشیه و همچنین باعث درخشش دو چندان رنگ‌ها می‌شود.
نخ؛ ابر‌یشم طبیعی یا مصنوعی، ویسکوز استات نازک (شش لا به‌هم تابیده)، متوسط (پانزده لا به‌هم تابیده) و درشت (سی لا به‌هم تابیده).
* سوزن چهار سانتی‌متری؛
* انگشتانه؛
* قیچی.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>

==مراحل دوخت==
دوخت رودوزی ممقان شامل دو مرحله است:
* مرحله اول؛ آماده‌کردن پارچه جهت دوخت و کلاف کردن نخ.
* مرحله دوم؛ دوخت نقوش و طرح‌های تزئینی با استفاده از نخ‌های ابریشم یا استات.<ref> منصوری و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، 1390ش، ص15.</ref>

از جمله کوک‌هایی که در این رودوزی به کار می‌رود، می‌توان به دندان‌موشی، دکمه قزاقی، زنجیره‌دوزی، پر-کردن، حاشیه‌دوزی و جفت‌کردن اشاره کرد.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>

{| class="wikitable"
|+ جدول نماد‌های رو‌دوزی ممقان<ref> [https://confpaper.com/articles/21615/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 خواجه، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌دوزی ممقان»، 1401ش، ص9.]</ref>
|-
! نام !! نقش، فرم !! نماد
|-
| دایره|| [[پرونده:ممقان دوزی - 1.png|بندانگشتی]] || آسمان، ملکوت، تسلسل، ابدیت والوهیت
|-
| دوایر متحدالمرکز||
[[پرونده:ممقان دوزی -2.png|بندانگشتی]]
|| خورشید و ماه
|-
| سو (آب)||
[[پرونده:ممقان دوزی -3.png|بندانگشتی]]
|| آفرینش، حیات، علم و خیال اعظم
|-
| بتا، بوتا (بته جقه)||
[[پرونده:ممقان دوزی -4.png|بندانگشتی]]
|| سرو، جاودانگی، زندگی طولانی و حیات پس از مرگ
|-
| دراخ، داراخ
(شانه)
||
[[پرونده:ممقان دوزی -5.png|بندانگشتی]]
|| پاکی، آراستگی و جنسیت زن
|-
| آی (ماه) ||
[[پرونده:ممقان دوزی -6.png|بندانگشتی]]
|| گل لوتوس، وحدت قوای آب و آتش و ماه و خورشید.
|-
| گبک (ناف)||
[[پرونده:ممقان دوزی -7.png|بندانگشتی]]
|| نقطه زاینده تمام موجودات عالم، واقعیت مطلق، وجود ناب، تمامیت و کلیت منشاء و آغاز هستی، فضای مقدس و جنبنده بی‌حرکت.
|}

==در فرهنگ عامه==
در فرهنگ عمومی مردم ممقان، این تولیدات هنری از طرف خانوادۀ عروس به داماد هدیه داده می‌شود.<ref> [https://www.yjc.ir/fa/news/3970752/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D9%85%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%86 «مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
==دلایل رکود ممقان‌دوزی==
* درآمد بسیار پایین؛
* نبود خلاقیت و استفاده از طرح‌ها و نقوش تکراری گذشته.<ref> [https://iranantiq.com/handicraft/textile/embroidery/mamaqan-sewing «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* «آشنایی با هنر ممقان‌دوزی»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1401ش.
* «تجلی ظرافت اندیشه بانوان ممقان در هنر توخوش»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 26 مهر 1397ش.
* خواجه، مهناز، «پژوهشی بر نماد‌گرایی در سوزن‌‌دوزی ممقان»، اولین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، 1401ش.
* «مستندنگاری مهارت سوزن‌دوزي ممقان»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 6 خرداد 1391ش.
* «ممقان‌دوزی»، وب‌سایت ایران آنتیک، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1401ش.
* منصوری، آنیتا و دیگران، «آشنایی با هنرهای سنتی 3»، تهران، سیمای دانش، چاپ اول، 1390ش.
* «مهارت ممقان‌دوزی در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1390ش.
[[رده: ویکی‌رز]]