مناجات‌نویسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* مناجات در ادبیات فارسی */

2026-05-31T13:48:36Z

مناجات در ادبیات فارسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۸
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر [[خواجه عبدالله انصاری]] است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> [[مولانا]] نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>		یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر [[خواجه عبدالله انصاری]] است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> [[مولانا]] نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>

	از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و [[~~ابوالقاسم~~ فردوسی]] (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. [[ناصر خسرو]] قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات [[ابوسعید ابوالخیر]]<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و [[~~بابا طاهر~~]] همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. [[نظامی گنجوی]]، در آغاز مخرن الاسرار، [[خسرو و شیرین]]، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. [[عطار نیشابوری]] بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. [[سعدی شیرازی]]، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>		از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و ابوالقاسم [[فردوسی]] (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. [[ناصر خسرو]] قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات [[ابوسعید ابوالخیر]]<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و [[باباطاهر]] همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. [[نظامی گنجوی]]، در آغاز مخرن الاسرار، [[خسرو و شیرین]]، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. [[عطار نیشابوری]] بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. [[سعدی شیرازی]]، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>

	یک بار مناجات تو در وصل شنیدم *** بار دگر امید مناجات تو دارم<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghazal-sanaee/sh242 سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 242، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> <br>		یک بار مناجات تو در وصل شنیدم *** بار دگر امید مناجات تو دارم<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghazal-sanaee/sh242 سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 242، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> <br>

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* مناجات در ادبیات فارسی */

2026-05-31T13:47:48Z

مناجات در ادبیات فارسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۷
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	در [[ادبیات فارسی]]، مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.		در [[ادبیات فارسی]]، مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.
	==مناجات در ادبیات فارسی==		==مناجات در ادبیات فارسی==
	یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>		یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر [[خواجه عبدالله انصاری]] است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> [[مولانا]] نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>

	از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و [[ابوالقاسم فردوسی]] (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. [[ناصر خسرو]] قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات [[ابوسعید ابوالخیر]]<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و [[بابا طاهر]] همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. [[نظامی گنجوی]]، در آغاز مخرن الاسرار، [[خسرو و شیرین]]، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. [[عطار نیشابوری]] بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. [[سعدی شیرازی]]، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>		از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و [[ابوالقاسم فردوسی]] (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. [[ناصر خسرو]] قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات [[ابوسعید ابوالخیر]]<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و [[بابا طاهر]] همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. [[نظامی گنجوی]]، در آغاز مخرن الاسرار، [[خسرو و شیرین]]، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. [[عطار نیشابوری]] بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. [[سعدی شیرازی]]، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* مناجات در ادبیات فارسی */

2026-05-31T13:47:01Z

مناجات در ادبیات فارسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۷
خط ۱۵:		خط ۱۵:
	یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>		یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>

	از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و ابوالقاسم فردوسی (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. ~~ناصرخسرو~~ قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات ~~شیخ~~ ابوسعید ابوالخیر<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و ~~باباطاهر~~ همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. نظامی ~~گنجوی،~~ در آغاز مخرن الاسرار، خسرو و ~~شیرین،~~ لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. عطار نیشابوری بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. سعدی ~~شیرازی،~~ در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>		از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و [[ابوالقاسم فردوسی]] (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. [[ناصر خسرو]] قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات [[ابوسعید ابوالخیر]]<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و [[بابا طاهر]] همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. [[نظامی گنجوی]]، در آغاز مخرن الاسرار، [[خسرو و شیرین]]، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. [[عطار نیشابوری]] بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. [[سعدی شیرازی]]، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است:<br>

	یک بار مناجات تو در وصل شنیدم *** بار دگر امید مناجات تو دارم<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghazal-sanaee/sh242 سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 242، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> <br>		یک بار مناجات تو در وصل شنیدم *** بار دگر امید مناجات تو دارم<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghazal-sanaee/sh242 سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 242، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> <br>

حمید فاضل: حمید فاضل صفحهٔ مناجات نویسی را به مناجات‌نویسی منتقل کرد

2026-05-30T09:34:58Z

حمید فاضل صفحهٔ مناجات نویسی را به مناجات‌نویسی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۴
(بدون تفاوت)

زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی

2026-05-09T17:41:32Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۱۱
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''مناجات‌نویسی'''</big>؛ نگارش نیایش‌ها و راز و نیازها در قالب نثر و نظم<br>		<big>'''مناجات‌نویسی'''</big>؛ نگارش نیایش‌ها و راز و نیازها در قالب نثر و نظم<br>
	[[پرونده:مناجات1.jpg\|200px\|thumb\|left\|برگی از نسخه خطی مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری هروی، کتابت شده در 1260ق، به‌شماره 2380-10 در کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی]]		[[پرونده:مناجات1.jpg\|200px\|thumb\|left\|برگی از نسخه خطی مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری هروی، کتابت شده در 1260ق، به‌شماره 2380-10 در کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی]]
	مناجات به‌معنی راز گفتن با کسی، نجوی کردن و رازگویی و عرض نیاز به درگاه خداوند است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.]</ref> «مُناجِی» نیز به‌معنی مناجات‌کننده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.] </ref> مناجات را گاهی بزرگانی از اهل علم و ادب، با زبان نثر و نظم، به رشته تحریر درآورده‌اند و در آن به ‌بیان راز و نیاز با خداوند، عذرخواهی و توبه پرداخته‌اند،<ref>مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج2، 1388ش، ص2857.</ref> که به این کار مناجات‌نویسی گویند. همان‌گونه که در زبان فارسی، ~~دعا،~~ نیایش و مناجات با یکدیگر درآمیخته‌اند، در متون ادبی فارسی نیز گاهی از مناجات به‌معنای دعا استفاده کرده‌اند.		مناجات به‌معنی راز گفتن با کسی، نجوی کردن و رازگویی و عرض نیاز به درگاه خداوند است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.]</ref> «مُناجِی» نیز به‌معنی مناجات‌کننده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.] </ref> مناجات را گاهی بزرگانی از اهل علم و ادب، با زبان نثر و نظم، به رشته تحریر درآورده‌اند و در آن به ‌بیان راز و نیاز با خداوند، عذرخواهی و توبه پرداخته‌اند،<ref>مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج2، 1388ش، ص2857.</ref> که به این کار مناجات‌نویسی گویند. همان‌گونه که در زبان فارسی، [[دعا]]، نیایش و مناجات با یکدیگر درآمیخته‌اند، در متون ادبی فارسی نیز گاهی از مناجات به‌معنای دعا استفاده کرده‌اند.
	==تفاوت دعا و مناجات==		==تفاوت دعا و مناجات==
	زمانی‌که موضوع گفت‌وگوی بنده با خداوند، اعتراف به گناهان و یا شدت محبت باشد، اصطلاح مناجات برای آن به‌کار می‌رود؛ ولی دعا به معنای ندا دادن، دعوت کردن و از کسی یاری جستن است.<ref>طریحی، مجمع‌البحرین، 1416ق، ص408 و 409؛ <br>		زمانی‌که موضوع گفت‌وگوی بنده با خداوند، اعتراف به گناهان و یا شدت محبت باشد، اصطلاح مناجات برای آن به‌کار می‌رود؛ ولی دعا به معنای ندا دادن، دعوت کردن و از کسی یاری جستن است.<ref>طریحی، مجمع‌البحرین، 1416ق، ص408 و 409؛ <br>
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	شریفی‌پور، شرح مناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، 1395ش.</ref> و مناجات‌های داوود در زبور<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ص161.</ref> اشاره کرد. در میان امامان شیعه، مناجات‌های امام علی بسیار معروف و مشهور است.<ref>شيخ بهائي، كشكول‌، چ1، 1357ش، ص446 و 447. </ref> برخی مناجات‌های منظوم نیز از او به‌یادگار مانده است. امام زین‌العابدین نیز مجموعه‌ای از دعاها و مناجات‌ها را به‌یادگار گذاشته که در کتابی با نام «صحیفه‌ی سجادیه» گرد‌آوری شده است.<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص56 و 58.</ref>		شریفی‌پور، شرح مناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، 1395ش.</ref> و مناجات‌های داوود در زبور<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ص161.</ref> اشاره کرد. در میان امامان شیعه، مناجات‌های امام علی بسیار معروف و مشهور است.<ref>شيخ بهائي، كشكول‌، چ1، 1357ش، ص446 و 447. </ref> برخی مناجات‌های منظوم نیز از او به‌یادگار مانده است. امام زین‌العابدین نیز مجموعه‌ای از دعاها و مناجات‌ها را به‌یادگار گذاشته که در کتابی با نام «صحیفه‌ی سجادیه» گرد‌آوری شده است.<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص56 و 58.</ref>
	==ماهیت ادبی مناجات و مناجات‌نویسی==		==ماهیت ادبی مناجات و مناجات‌نویسی==
	در ادبیات ~~فارسی،~~ مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.		در [[ادبیات فارسی]]، مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.
	==مناجات در ادبیات فارسی==		==مناجات در ادبیات فارسی==
	یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>		یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref><br>

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «'''مناجات‌نویسی'''؛ نگارش نیایش‌ها و راز و نیازها در قالب نثر و نظم
برگی از نسخه خطی مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری هروی، کتابت شده در 1260ق، به‌شماره 2380-10 در کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی مناجات به‌معنی ر...» ایجاد کرد

2026-04-19T13:16:46Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''مناجات‌نویسی'''</big>؛ نگارش نیایش‌ها و راز و نیازها در قالب نثر و نظم 200px|thumb|left|برگی از نسخه خطی مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری هروی، کتابت شده در 1260ق، به‌شماره 2380-10 در کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی مناجات به‌معنی ر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''مناجات‌نویسی'''</big>؛ نگارش نیایش‌ها و راز و نیازها در قالب نثر و نظم 
[[پرونده:مناجات1.jpg|200px|thumb|left|برگی از نسخه خطی مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری هروی، کتابت شده در 1260ق، به‌شماره 2380-10 در کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی]]
مناجات به‌معنی راز گفتن با کسی، نجوی کردن و رازگویی و عرض نیاز به درگاه خداوند است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.]</ref> «مُناجِی» نیز به‌معنی مناجات‌کننده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مناجات، سایت واژه‌یاب.] </ref> مناجات را گاهی بزرگانی از اهل علم و ادب، با زبان نثر و نظم، به رشته تحریر درآورده‌اند و در آن به ‌بیان راز و نیاز با خداوند، عذرخواهی و توبه پرداخته‌اند،<ref>مصاحب، دايرةالمعارف فارسي، ج2، 1388ش، ص2857.</ref> که به این کار مناجات‌نویسی گویند. همان‌گونه که در زبان فارسی، دعا، نیایش و مناجات با یکدیگر درآمیخته‌اند، در متون ادبی فارسی نیز گاهی از مناجات به‌معنای دعا استفاده کرده‌اند.
==تفاوت دعا و مناجات==
زمانی‌که موضوع گفت‌وگوی بنده با خداوند، اعتراف به گناهان و یا شدت محبت باشد، اصطلاح مناجات برای آن به‌کار می‌رود؛ ولی دعا به معنای ندا دادن، دعوت کردن و از کسی یاری جستن است.<ref>طریحی، مجمع‌البحرین، 1416ق، ص408 و 409؛ 
قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ص344 و 345؛ 
طباطبایی، المیزان، 1390ق، ص7. </ref>
[[پرونده:مناجات2.jpg|200px|thumb|left|مرقع مناجات منسوب به امام علی، به‌خط سلطان‌محمد خندان، به‌شماره 5929 در گنجینه نسخه‌های خطی کتاب‌خانه و موزه ملی ملک]]
==پیشینه مناجات‌نویسی==
دعا و مناجات، همواره از مهم‌ترین نیازهای روحی بشر بوده است. اختصاص بخش‌هایی از کتاب «اوستا» به نیایش، گویای اهمیت تاریخی دعا و مناجات در فرهنگ ایرانیان است. در آموزه‌های اسلام نیز از مناجات به‌عنوان یکی از بهترین دستورالعمل‌های مؤمنانه یاد شده است. نمونه‌هایی از مناجات‌نویسی در قرآن، سخنان پیامبر و روایات امامان شیعه وجود دارد.<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص27 و 43 و 45 و 47.</ref> در آیات قرآن، به گفت‌وگوهای بندگان در برابر خداوند اشاره شده که عموما با واژه «ربّ» یا «ربّنا» آغاز می‌شود.<ref>شریفی‌پور، شرح مناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، 1395ش، ص9. </ref> از مناجات‌های مشهور پیامبران در قرآن می‌توان به چله‌نشینی موسی در کوه طور،<ref>سوره اعراف، آیه 142. </ref> مناجات یونس در تاریکی‌های دریا،<ref>سوره انبیاء، آیه 87. </ref> مناجات یوسف در تنگناهای زندگی،<ref>سوره یوسف، آیه 33. </ref> مناجات‌های ابراهیم در میانه‌ی آزمایشات الهی<ref>سوره ابراهیم، آیه 34-41؛ 
شریفی‌پور، شرح مناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، 1395ش.</ref> و مناجات‌های داوود در زبور<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ص161.</ref> اشاره کرد. در میان امامان شیعه، مناجات‌های امام علی بسیار معروف و مشهور است.<ref>شيخ بهائي، كشكول‌، چ1، 1357ش، ص446 و 447. </ref> برخی مناجات‌های منظوم نیز از او به‌یادگار مانده است. امام زین‌العابدین نیز مجموعه‌ای از دعاها و مناجات‌ها را به‌یادگار گذاشته که در کتابی با نام «صحیفه‌ی سجادیه» گرد‌آوری شده است.<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص56 و 58.</ref>
==ماهیت ادبی مناجات و مناجات‌نویسی==
در ادبیات فارسی، مناجات یک موضوع ادبی است و نه یک نوع ادبی. از این‌رو، مناجات در مجموعه ادبیات غنایی، جایابی شده است که بیشتر به‌صورت منثور نوشته می‌شود.
==مناجات در ادبیات فارسی==
یکی از معروف‌ترین نمونه‌های مناجات‌نامه، اثر خواجه عبدالله انصاری است.<ref>شميسا، انواع ادبي، ‌چ9، 1381ش، ص252.</ref> در این مناجات‌نامه، 120 فراز با واژه‌ی «الهی...» شروع می‌شود. برای مثال: الهی، عذر ما بپذیر و بر عیب‌های ما مگیر.<ref>رباني، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري،]‌بي‌تا[، ص2 و 5. </ref> مولانا نیز در مثنوی معنوی خود، بارها به نیایش با خداوند پرداخته است.<ref>خوارزمي، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، 1360ش، ص9.</ref> 

از آغاز سرایش اشعار فارسی تا قرن 8ام قمری، شاعران، به‌ویژه شاعران عارف، به سرایش مناجات‌هایی منظوم و منثور پرداخته‌اند که غالبا در قالب مثنوی سروده شده است. مانند مناجات‌هایی از رودکی، ابوشکور بلخی، ابومنصور دقیقی طوسی و ابوالقاسم فردوسی (که در شاهنامه با زبانی ساده و صمیمی، در حدود 160 بیت به مناجات پرداخته است). در منظومه ویس و رامین، اثر فخرالدین اسعد گرگانی نیز دو مناجات دیده می‌شود. ناصرخسرو قبادیانی نیز در پایان مثنوی روشنایی‌نامه، مثنوی کوتاهی را در قالب مناجات سروده است. برخی از رباعیات شیخ ابوسعید ابوالخیر<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص83 و 100-111 و 208.</ref> و باباطاهر همدانی<ref>مقصود، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، 1384ش، ص184.</ref> نیز حالتی دعاگونه دارد. سنایی، مناجاتی در 214 بیت را در قالب مثنوی و با زبانی ساده در کتاب حدیقة الحقیقه خود آورده است. نظامی گنجوی، در آغاز مخرن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفت پیکر و اسکندرنامه، برای نخستین بار، مناجات‌هایی را به‌صورت مستقل نوشته است. عطار نیشابوری بیش از شاعران دیگر، به مناجات پرداخته است. قالب مناجات‌های او، قصیده و مثنوی است. سعدی شیرازی، در پایان بوستان، مناجاتی را با زبانی بدون تکلف و صمیمانه آورده است. وی، همچنین قصیده‌ای را در مدح پیامبر بیان کرده است. اوحدی مراغه‌ای، انوری ابیوردی، کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی نیز نیایش‌هایی ساده،<ref>ملك ثابت، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، چ1، 1381ش، ص11-113، 116-132، 134-182 و 206.</ref> و فخرالدین عراقی دو قصیده با زبانی پیچیده، سروده‌اند. برخی از نمونه‌های مناجات این شاعران، به شرح زیر است: 

یک بار مناجات تو در وصل شنیدم *** بار دگر امید مناجات تو دارم<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghazal-sanaee/sh242 سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 242، بیت 4، سایت گنجور.]</ref> 

گفت همه شب در مناجات و سحر در دعای حاجات.<ref>[http://www.nosokhan.com/library/Topic/0CU5 سعدی، گلستان، باب دوم، در اخلاق درویشان، حکایت 33، سایت نوسخن.]</ref> 

به هر فتحی همی کرده ست با ایزد مناجاتی *** که اسبش طور سینا گشت و او موسی عمران شد<ref> [https://siminsagh.net/article/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1_%D9%85%D8%B9%D8%B2%DB%8C/%D9%82%D8%B5%D8%A7%DB%8C%D8%AF/post/3936/ امیر معزی، قصاید، شماره 118، سایت سیمین‌ساق.]</ref> 

الهی، به حرمت آن نام که تو خوانی و به حرمت آن صفت که تو چنانی، دریاب که می‌توانی.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%AA_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D9%86%D8%B5%D8%A7%D8%B1%DB%8C_(%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8) «مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری»، سایت ویکی اهل‌البیت.] </ref> 

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* امیر معزی، قصاید، سایت سیمین‌ساق، تاریخ بازدید: 5 آذر 1400ش.
* خوارزمي، حسين، جواهر الاسرار و زواهر الانوار، به‌تحقیق محمدجواد شريعت، ‌اصفهان، مشعل، 1360ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 5 آذر 1400ش.
* رباني، ‌حامد، مناجات و مقالات خواجه عبدالله انصاري، تهران، گنجينه، ]‌بي‌تا[.
* سعدی، گلستان، سایت نوسخن، تاریخ بازدید: 5 آذر 1400ش.
* سنایی، دیوان اشعار، غزلیات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 5 آذر 1400ش.
* شريفي اصفهاني، مهين، «فرهنگ نيايش در قرآن كريم»، ‌فصلنامة تحقيقات علوم قرآن و حديث، ‌دانشگاه الزهراء، ‌س1، ش1، 1383ش.
* شریفی‌پور، فرزانه، شرح مناجات حضرت ابراهیم (ع) در قرآن کریم، تهران، مجال، 1395ش.
* شميسا، ‌سيروس، انواع ادبي، تهران، فردوس، ‌چ9، 1381ش.
* شيخ بهائي، بهاءالدين محمد، كشكول‌، ترجمة ابوالقاسم آيت‌الهي، ‌تهران، توكا، چ1، 1357ش.
* طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، بیروت، دار احیا التراث العربی، 1390ق.
* طریحی، فخرالدین، مجمع ‌البحرین، تهران، کتاب‌فروشی مرتضوی، 1416ف.
* قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، تهران، دارالقرآن الکریم، 1418ق.
* قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1412ق،
* مصاحب، ‌غلامحسين، دايرةالمعارف فارسي، تهران، امیرکبیر، 1388ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 5 آذر 1400ش.
* مقصود، جواد، شرح احوال و آثار دوبيتي‌هاي باباطاهر عريان، تهران، انجمن آثار ملي، 1384ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1371ش.
* ملك ثابت، ‌مهدي، بررسي و تحليل مناجات‌هاي منظوم فارسي، يزد، بنياد فرهنگي ـ ‌پژوهشي ريحانةالرسول، چ1، 1381ش.
* «مناجات‌نامه خواجه عبدالله انصاری»، سایت ویکی اهل‌البیت، تاریخ بازدید: 5 اذر 1400ش.