نشانه‌های ظهور امام مهدی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حسین صبوری در ۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۱۸

2026-06-29T12:18:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۴۸
خط ۳:		خط ۳:
	\| زیرنویس تصویر =		\| زیرنویس تصویر =
	\| image_alt =		\| image_alt =
	\| فایل پادکست =		\| فایل پادکست =نشانه‌های ظهور امام مهدی.ogg
	\| حجم فایلپادکست =		\| حجم فایلپادکست =۹/۹۷
	\| تاریخ پادکست =		\| تاریخ پادکست =۸-۴-۱۴۰۵
	\| زیرنویس عنوان =		\| زیرنویس عنوان =

حسین صبوری در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۱

2026-06-20T14:11:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
			{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =
			\| زیرنویس تصویر =
			\| image_alt =
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	'''{{درشت\|نشانه‌های ظهور امام مهدی}}'''؛ رویدادهای حتمی و غیرحتمی پیش‌بینی‌شده پیش از ظهور امام دوازدهم شیعیان.		'''{{درشت\|نشانه‌های ظهور امام مهدی}}'''؛ رویدادهای حتمی و غیرحتمی پیش‌بینی‌شده پیش از ظهور امام دوازدهم شیعیان.

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:نشانه‌های ظهور امام مهدی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به نشانه‌های ظهور امام مهدی منتقل کرد

2026-06-18T07:10:48Z

حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:نشانه‌های ظهور امام مهدی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به نشانه‌های ظهور امام مهدی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۰
(بدون تفاوت)

امان الله فصیحی: /* اقسام */

2026-06-18T03:35:18Z

اقسام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۰۵
خط ۷:		خط ۷:

	== اقسام ==		== اقسام ==
	نشانه‌های ظهور در منابع اسلامی به انواع طبیعی و غیرطبیعی،<ref>صدر، تاریخ الغیبة الکبری، ۱۴۱۲ق، ص۴۸۰.</ref> مقید و مشروط، زمان و مکان ~~وقوع،~~<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_194545.html محمدی، «بررسی میزان اعتبار روایات نشانه‌های ظهور درباره شخصیت‌های مطرح در ایران و خراسان»، ۱۴۰۰ش، ص۷ و ۳۹.]</ref> و نوع رویداد تقسیم شده است،<ref>صادقی، تحلیل تاریخی نشانه‌های ظهور، ۱۳۸۹ش، ص۵۷–۵۶.</ref> ولی تقسیم به نشانه‌های حتمی و غیرحتمی، بسامد بیشتری دارد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰.</ref>		نشانه‌های ظهور در منابع اسلامی به انواع طبیعی و غیرطبیعی،<ref>صدر، تاریخ الغیبة الکبری، ۱۴۱۲ق، ص۴۸۰.</ref> مقید و مشروط، زمان و مکان وقوع<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_194545.html محمدی، «بررسی میزان اعتبار روایات نشانه‌های ظهور درباره شخصیت‌های مطرح در ایران و خراسان»، ۱۴۰۰ش، ص۷ و ۳۹.]</ref> و نوع رویداد تقسیم شده است،<ref>صادقی، تحلیل تاریخی نشانه‌های ظهور، ۱۳۸۹ش، ص۵۷–۵۶.</ref> ولی تقسیم به نشانه‌های حتمی و غیرحتمی، بسامد بیشتری دارد.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰.</ref>
	# '''نشانه‌های حتمی:''' مهم‌ترین این دسته که خبر از قطعیت و نزدیکی ظهور می‌دهند عبارت‌اند از:<ref>سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۵.</ref> قیام یمانی،<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۵۰.</ref> خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1675351/بررسی-تعداد-و-مصادیق-نشانه-های-حتمی-قیام-حضرت-مهدی-ع-در-روایات-شیعی-و-نقد-برخی-از-ان-ها علیانسب و نبوی، «بررسی تعداد و مصادیق نشانه‌های حتمی قیام حضرت مهدی(ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آن‌ها»، ۱۳۹۹ش، ص۲۴۹.]</ref>		# '''نشانه‌های حتمی:''' مهم‌ترین این دسته که خبر از قطعیت و نزدیکی ظهور می‌دهند عبارت‌اند از:<ref>سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۵.</ref> قیام یمانی،<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۵۰.</ref> خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه و خسف بیداء.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1675351/بررسی-تعداد-و-مصادیق-نشانه-های-حتمی-قیام-حضرت-مهدی-ع-در-روایات-شیعی-و-نقد-برخی-از-ان-ها علیانسب و نبوی، «بررسی تعداد و مصادیق نشانه‌های حتمی قیام حضرت مهدی(ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آن‌ها»، ۱۳۹۹ش، ص۲۴۹.]</ref>
	# '''نشانه‌های غیر حتمی:''' این نشانه‌ها که ظهور منوط به آنها نیست عبارتند از:<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ص۶۵۰؛ سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۶.</ref> اختلاف بنی‌عباس و کشته‌شدن عبدالله، [[خورشیدگرفتگی]] و [[ماه‌گرفتگی]] در [[رمضان]]، پرچم‌های سیاه از [[خراسان]] و از مشرق به حیره، خروج مردی از [[قزوین]] همنام یک پیامبر، فرورفتن مسجد دمشق، ویرانی بصره و دیوار [[مسجد کوفه]]، طغیان [[فرات]] در [[کوفه]]، کشته‌شدن ۷۰ نفر پشت کوفه، ویرانی شام و عراق، کشمکش سه گروه اصهب، ابلق و سفیانی، به جنبش درآمدن بیرق‌های قیس از [[مصر]]، خروج دوازده نفر از نژاد ابوطالب، سوزاندن مرد شیعه بین جلولاء و خانقین، کشمکش دو صنف از عجم، خرابی ری، جنگ ارمنی و آذربایجانی، مسخ بدعت‌گذاران، سه ندا در رجب، ندای چهارم جبرئیل، ندای پنجم شیطان، زنده‌شدن مردگان و بازگشت آنها به دنیا، طلوع ستاره درخشان و سرخی آسمان، باد سیاه در [[بغداد]]، قحطی و کم شدن غلات.<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ص ۶۵۰؛ مفید، الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰–۳۶۸؛ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۴۲۹؛ طوسی، الغیبه، ۱۴۲۵ق، ص۴۴۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۸۲.</ref>		# '''نشانه‌های غیر حتمی:''' این نشانه‌ها که ظهور منوط به آنها نیست عبارتند از:<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ص۶۵۰؛ سلیمیان، فرهنگ‌نامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۴۴۶.</ref> اختلاف بنی‌عباس و کشته‌شدن عبدالله، [[خورشیدگرفتگی]] و [[ماه‌گرفتگی]] در [[رمضان]]، پرچم‌های سیاه از [[خراسان]] و از مشرق به حیره، خروج مردی از [[قزوین]] همنام یک پیامبر، فرورفتن مسجد دمشق، ویرانی بصره و دیوار [[مسجد کوفه]]، طغیان [[فرات]] در [[کوفه]]، کشته‌شدن ۷۰ نفر پشت کوفه، ویرانی شام و عراق، کشمکش سه گروه اصهب، ابلق و سفیانی، به جنبش درآمدن بیرق‌های قیس از [[مصر]]، خروج دوازده نفر از نژاد ابوطالب، سوزاندن مرد شیعه بین جلولاء و خانقین، کشمکش دو صنف از عجم، خرابی ری، جنگ ارمنی و آذربایجانی، مسخ بدعت‌گذاران، سه ندا در رجب، ندای چهارم جبرئیل، ندای پنجم شیطان، زنده‌شدن مردگان و بازگشت آنها به دنیا، طلوع ستاره درخشان و سرخی آسمان، باد سیاه در [[بغداد]]، قحطی و کم شدن غلات.<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ص ۶۵۰؛ مفید، الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۷۰–۳۶۸؛ نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۴۲۹؛ طوسی، الغیبه، ۱۴۲۵ق، ص۴۴۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۳، ص۱۸۲.</ref>
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	'''کارکردهای مثبت:''' این علائم، ترسیم‌کننده مسیر مسلمانان در زمان غیبت امام مهدی است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721131/نشانه-های-ظهور-و-تصویرپردازی-از-یک-انتقال-تمدنی همایون، «نشانه‌های ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۲۳۴ و ۲۴۳.]</ref> و از طریق امیدبخشی، آگاهی‌دهی، پیشگیری از انحرافات، تسهیل شناخت موعود و ارتقای آمادگی اعتقادی، نقش مؤثری در آماده‌سازی جامعه برای ظهور امام ایفا می‌کند.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/کارکردهای-نشانه-های-ظهور آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۱-۱۰]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/زمینه-های-برداشت-سازنده-و-مخرب-از-نشانه-های-ظهور-منجی پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> همچنین، اشتراک بسیاری از نشانه‌های حتمی در منابع معتبر شیعه و اهل‌سنت، از زمینه‌های همگرایی اسلامی در این موضوع به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721224/نشانه-های-ظهور-در-احادیث-معتبر-فریقین موحدی، «نشانه‌های ظهور در احادیث معتبر فریقین»، ۱۳۹۷ش، ص۴۵.]</ref>		'''کارکردهای مثبت:''' این علائم، ترسیم‌کننده مسیر مسلمانان در زمان غیبت امام مهدی است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721131/نشانه-های-ظهور-و-تصویرپردازی-از-یک-انتقال-تمدنی همایون، «نشانه‌های ظهور و تصویرپردازی از یک انتقال تمدنی»، ۱۳۹۷ش، ج۱، ص۲۳۴ و ۲۴۳.]</ref> و از طریق امیدبخشی، آگاهی‌دهی، پیشگیری از انحرافات، تسهیل شناخت موعود و ارتقای آمادگی اعتقادی، نقش مؤثری در آماده‌سازی جامعه برای ظهور امام ایفا می‌کند.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/کارکردهای-نشانه-های-ظهور آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۱-۱۰]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/زمینه-های-برداشت-سازنده-و-مخرب-از-نشانه-های-ظهور-منجی پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> همچنین، اشتراک بسیاری از نشانه‌های حتمی در منابع معتبر شیعه و اهل‌سنت، از زمینه‌های همگرایی اسلامی در این موضوع به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721224/نشانه-های-ظهور-در-احادیث-معتبر-فریقین موحدی، «نشانه‌های ظهور در احادیث معتبر فریقین»، ۱۳۹۷ش، ص۴۵.]</ref>

	'''کارکردهای منفی:''' شامل زمینه‌سازی برای سوءاستفاده‌های سیاسی و اجتماعی؛ [[تعیین وقت ظهور امام مهدی\|تعیین زمان ظهور امام مهدی]] و تشخیص نادرست؛ رواج شایعات و ارائه تحلیل‌های بی‌اساس.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/کارکردهای-نشانه-های-ظهور آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷-۱۲]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/زمینه-های-برداشت-سازنده-و-مخرب-از-نشانه-های-ظهور-منجی پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> این رویکردها می‌تواند به بروز ناامیدی، تردید و رفتارهای پیش‌بینی‌ناپذیر در میان معتقدان،<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/علائم-و-نشانه-های-ظهور-بارویکرد-آسیب-شناسی-اخلاقی فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> تردید و شک، اضطراب و خودفریبی منجر شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/علائم-و-نشانه-های-ظهور-بارویکرد-آسیب-شناسی-اخلاقی فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> بر اساس این پژوهش‌ها، برای پیشگیری از این موارد، بر رعایت معیارهایی چون یقین‌پذیری، انطباق کامل، پرهیز از ~~تأویل،~~ و سنجش با نشانه‌های جعل‌ناپذیر تأکید شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/318184/معیارهای-تطبیق-نشانه-های-ظهور آیتی، «معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۶-۵ و ۸.]</ref> کارشناسان توجه به اصل بداء، پرهیز از تطبیق شتاب‌زده روایات با رویدادهای جاری، تفکیک نشانه‌های حتمی از غیرحتمی و تمرکز بر زمینه‌سازی ظهور امام مهدی به جای تمرکز صرف بر نشانه‌ها را مطرح کرده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2837918/مهدویت-و-علایم-ظهور-در-اندیشه-معاصر-شیعه-بررسی-تطبیقی-علایم-ظهور-با-وقایع-معاصر-خاورمیانه-در-گفت-و-گو-با-کارشناسان فلاح زیارانی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشۀ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفت‌وگو با کارشناسان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۱۱ و ۲۳.]</ref>		'''کارکردهای منفی:''' شامل زمینه‌سازی برای سوءاستفاده‌های سیاسی و اجتماعی؛ [[تعیین وقت ظهور امام مهدی\|تعیین زمان ظهور امام مهدی]] و تشخیص نادرست؛ رواج شایعات و ارائه تحلیل‌های بی‌اساس.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/کارکردهای-نشانه-های-ظهور آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷-۱۲]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/زمینه-های-برداشت-سازنده-و-مخرب-از-نشانه-های-ظهور-منجی پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> این رویکردها می‌تواند به بروز ناامیدی، تردید و رفتارهای پیش‌بینی‌ناپذیر در میان معتقدان،<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/علائم-و-نشانه-های-ظهور-بارویکرد-آسیب-شناسی-اخلاقی فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> تردید و شک، اضطراب و خودفریبی منجر شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/علائم-و-نشانه-های-ظهور-بارویکرد-آسیب-شناسی-اخلاقی فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> بر اساس این پژوهش‌ها، برای پیشگیری از این موارد، بر رعایت معیارهایی چون یقین‌پذیری، انطباق کامل، پرهیز از تأویل و سنجش با نشانه‌های جعل‌ناپذیر تأکید شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/318184/معیارهای-تطبیق-نشانه-های-ظهور آیتی، «معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۶-۵ و ۸.]</ref> کارشناسان توجه به اصل بداء، پرهیز از تطبیق شتاب‌زده روایات با رویدادهای جاری، تفکیک نشانه‌های حتمی از غیرحتمی و تمرکز بر زمینه‌سازی ظهور امام مهدی به جای تمرکز صرف بر نشانه‌ها را مطرح کرده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2837918/مهدویت-و-علایم-ظهور-در-اندیشه-معاصر-شیعه-بررسی-تطبیقی-علایم-ظهور-با-وقایع-معاصر-خاورمیانه-در-گفت-و-گو-با-کارشناسان فلاح زیارانی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشۀ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفت‌وگو با کارشناسان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۱۱ و ۲۳.]</ref>

	== تطبیق نشانه‌ها ==		== تطبیق نشانه‌ها ==
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	* دوره معاصر: احتمال انطباق نفس زکیه بر قتل [[سید محمدباقر صدر]] و تطبیق احادیث قیام زمینه‌سازان از مشرق بر [[انقلاب اسلامی ایران\|انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش]] در ایران از سوی برخی عالمان.<ref>[https://lib.eshia.ir/11680/7/452 محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، 1393ش، ج7، ص 452-456.]</ref>		* دوره معاصر: احتمال انطباق نفس زکیه بر قتل [[سید محمدباقر صدر]] و تطبیق احادیث قیام زمینه‌سازان از مشرق بر [[انقلاب اسلامی ایران\|انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش]] در ایران از سوی برخی عالمان.<ref>[https://lib.eshia.ir/11680/7/452 محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن، 1393ش، ج7، ص 452-456.]</ref>

	از منظر مبانی اعتقادی ~~شیعه،~~ هرگونه تطبیق قطعی که به تعیین زمان ظهور بینجامد، نامعتبر است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/73315/آيا-تعيين-مصاديق-شخصيتهاي-عصر-ظهور-که-در-روايات-آمده-است(مانند-سيد-خراساني-و-سفياني-و)-و-معرفي-آنها-به-مرم-کار-صحيحي-است-يا-خير?CID=4873 «آیا تعیین مصادیق شخصیت‌های عصر ظهور که در روایات آمده است(مانند سید خراسانی و سفیانی و...) و معرفی آنها به مرم کار صحیحی است یا خیر؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی.]</ref> از دیدگاه [[سید علی خامنه‌ای]] این تطبیق‌ها صرفاً برداشت‌های احتمالی، شخصی و فاقد قطعیت علمی است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12889 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اساتید و فارغ‌التحصیلان تخصصی مهدویت»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> محققان در مواجهه با سؤال از تطبیق نشانه‌ها، بر زمینه‌سازی ظهور امام مهدی تأکید دارند.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/73315/آيا-تعيين-مصاديق-شخصيتهاي-عصر-ظهور-که-در-روايات-آمده-است(مانند-سيد-خراساني-و-سفياني-و)-و-معرفي-آنها-به-مرم-کار-صحيحي-است-يا-خير?CID=4873 «آیا تعیین مصادیق شخصیت‌های عصر ظهور که در روایات آمده است(مانند سید خراسانی و سفیانی و...) و معرفی آنها به مرم کار صحیحی است یا خیر؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی.]</ref>		از منظر مبانی اعتقادی [[شیعه]]، هرگونه تطبیق قطعی که به تعیین زمان ظهور بینجامد، نامعتبر است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/73315/آيا-تعيين-مصاديق-شخصيتهاي-عصر-ظهور-که-در-روايات-آمده-است(مانند-سيد-خراساني-و-سفياني-و)-و-معرفي-آنها-به-مرم-کار-صحيحي-است-يا-خير?CID=4873 «آیا تعیین مصادیق شخصیت‌های عصر ظهور که در روایات آمده است(مانند سید خراسانی و سفیانی و...) و معرفی آنها به مرم کار صحیحی است یا خیر؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی.]</ref> از دیدگاه [[سید علی خامنه‌ای]] این تطبیق‌ها صرفاً برداشت‌های احتمالی، شخصی و فاقد قطعیت علمی است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12889 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اساتید و فارغ‌التحصیلان تخصصی مهدویت»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> محققان در مواجهه با سؤال از تطبیق نشانه‌ها، بر زمینه‌سازی ظهور امام مهدی تأکید دارند.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/73315/آيا-تعيين-مصاديق-شخصيتهاي-عصر-ظهور-که-در-روايات-آمده-است(مانند-سيد-خراساني-و-سفياني-و)-و-معرفي-آنها-به-مرم-کار-صحيحي-است-يا-خير?CID=4873 «آیا تعیین مصادیق شخصیت‌های عصر ظهور که در روایات آمده است(مانند سید خراسانی و سفیانی و...) و معرفی آنها به مرم کار صحیحی است یا خیر؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی.]</ref>

	== منبع‌شناسی ==		== منبع‌شناسی ==

حمید فاضل: پالایش متن

2026-06-17T19:31:46Z

پالایش متن

نمایش تغییرات

رضا عسکری: ابرابزار

2026-06-07T11:55:17Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

رضا عسکری: /* منابع */ ابرابزار

2026-06-07T11:54:39Z

منابع: ابرابزار

رضا عسکری: /* کارکردها */

2026-06-07T11:53:04Z

کارکردها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۳
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	== تطبیق نشانه‌ها ==		== تطبیق نشانه‌ها ==
	از ~~دیدگاه~~ عالمان شیعه، تطبیق ~~نشانه‌ها بر اشخاص~~ و ~~جریانات ممنوع~~ است و بر زمینه‌سازی ظهور تأکید ~~داشته‌اند~~. ~~با این حال برخی افراد~~ و ~~جریانات در طول تاریخ نشانه‌ها را تطبیق داده‌اند~~.		در تاریخ تشیع، شرایط دشوار اجتماعی و امید به گشایش، همواره موجب شده تا برخی باورمندان و محدثان، رخدادهای زمانه خود را بر نشانه‌های ظهور تطبیق دهند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11680/7/450 محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، 1393ش، ج7، ص 450.]</ref> مهم‌ترین نمونه‌های تاریخی تطبیق‌های ناصحیح عبارتند از:

			* دوره‌های متقدم: اسماعیلیان نشانه‌های ظهور را بر خلافت فاطمیان مصر و زیدیه و عنوان نفس زکیه را بر قیام محمد بن عبدالله محض تطبیق دادند.
			* دوره صفویه: علامه مجلسی در بحارالانوار، برخی احادیث را بر حمله مغول‌ها، سقوط عباسیان و برآمدن دولت صفوی تطبیق داد.
			* دوره مشروطه: برخی واعظان، نشانه‌های ظهور را به اختراعات نوین مانند تلگراف و ارتباطات تصویری، جنگ‌های جهانی و انتقال مرکزیت علمی از نجف به قم تفسیر کردند.
			* دوره معاصر: احتمال انطباق نفس زکیه بر قتل سید محمدباقر صدر و تطبیق احادیث قیام زمینه‌سازان از مشرق بر انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش ایران از سوی برخی عالمان.<ref>[https://lib.eshia.ir/11680/7/452 محمدی ری‌شهری، دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، 1393ش، ج7، ص 452-456.]</ref>

			از منظر مبانی اعتقادی شیعه، هرگونه تطبیق قطعی که به تعیین زمان ظهور بینجامد، نامعتبر است.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/73315/%D8%A2%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D9%82-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88-%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88)-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D9%85-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B5%D8%AD%D9%8A%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%8A%D8%A7-%D8%AE%D9%8A%D8%B1?CID=4873 «آيا تعيين مصاديق شخصيت‌های عصر ظهور که در روايات آمده است(مانند سيد خراسانی و سفيانی و...) و معرفی آنها به مرم کار صحيحی است يا خير؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی.]</ref> از دیدگاه سید علی خامنه‌ای این تطبیق‌ها صرفاً برداشت‌های احتمالی، شخصی و فاقد قطعیت علمی است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=12889 خامنه‌ای، «بیانات در دیدار اساتید و فارغ‌التحصیلان تخصصی مهدویت»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> محققان در مواجهه با سؤال از تطبیق نشانه‌ها، بر زمینه‌سازی ظهور امام مهدی تأکید دارند.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/73315/%D8%A2%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D9%82-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%D9%8A%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA(%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D9%8A%D8%AF-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88-%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88)-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D9%85-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B5%D8%AD%D9%8A%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%8A%D8%A7-%D8%AE%D9%8A%D8%B1?CID=4873 «آيا تعيين مصاديق شخصيت‌های عصر ظهور که در روايات آمده است(مانند سيد خراسانی و سفيانی و...) و معرفی آنها به مرم کار صحيحی است يا خير؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی.]</ref>

	== منبع‌شناسی ==		== منبع‌شناسی ==

رضا عسکری: /* نمادگرائی در نشانه‌های ظهور */

2026-06-07T07:33:44Z

نمادگرائی در نشانه‌های ظهور

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۳
خط ۲۵:		خط ۲۵:

	'''کارکردهای منفی:''' پژوهشگران پیامدهای مواجهه نادرست با نشانه‌های ظهور را شامل زمینه‌سازی برای سوءاستفاده‌های سیاسی و اجتماعی، تعیین زمان ظهور امام مهدی و تشخیص نادرست، رواج شایعات و ارائه تحلیل‌های بی‌اساس می‌دانند.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷-۱۲]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%DB%8C پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> این رویکردها می‌تواند به بروز ناامیدی، تردید و رفتارهای پیش‌بینی‌ناپذیر در میان معتقدان،<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> دو دلی و شک، اضطراب و خودفریبی منجر شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> بر اساس این پژوهش‌ها، برای پیشگیری از این موارد، بر رعایت معیارهایی چون یقین‌پذیری، انطباق کامل، پرهیز از تأویل، و سنجش با نشانه‌های جعل‌ناپذیر تأکید شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/318184/%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۶-۵ و ۸.]</ref> کارشناسان توجه به اصل بداء، پرهیز از تطبیق شتاب‌زده روایات با رویدادهای جاری، تفکیک نشانه‌های حتمی از غیرحتمی و تمرکز بر زمینه‌سازی ظهور امام مهدی به جای تمرکز صرف بر نشانه‌ها را مطرح کرده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2837918/%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 فلاح زیارانی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشۀ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفت‌و‌گو با کارشناسان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۱۱ و ۲۳.]</ref>		'''کارکردهای منفی:''' پژوهشگران پیامدهای مواجهه نادرست با نشانه‌های ظهور را شامل زمینه‌سازی برای سوءاستفاده‌های سیاسی و اجتماعی، تعیین زمان ظهور امام مهدی و تشخیص نادرست، رواج شایعات و ارائه تحلیل‌های بی‌اساس می‌دانند.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/325883/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۱۷-۱۲]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1122932/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AC%DB%8C پوررستمی و شاکری زواردهی، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳.]</ref> این رویکردها می‌تواند به بروز ناامیدی، تردید و رفتارهای پیش‌بینی‌ناپذیر در میان معتقدان،<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> دو دلی و شک، اضطراب و خودفریبی منجر شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/401384/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%85-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C فلاح، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، ۱۳۹۶ش، ص۸۷.]</ref> بر اساس این پژوهش‌ها، برای پیشگیری از این موارد، بر رعایت معیارهایی چون یقین‌پذیری، انطباق کامل، پرهیز از تأویل، و سنجش با نشانه‌های جعل‌ناپذیر تأکید شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/318184/%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 آیتی، «معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور»، ۱۳۹۱ش، ص۶-۵ و ۸.]</ref> کارشناسان توجه به اصل بداء، پرهیز از تطبیق شتاب‌زده روایات با رویدادهای جاری، تفکیک نشانه‌های حتمی از غیرحتمی و تمرکز بر زمینه‌سازی ظهور امام مهدی به جای تمرکز صرف بر نشانه‌ها را مطرح کرده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2837918/%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 فلاح زیارانی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشۀ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفت‌و‌گو با کارشناسان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲-۱۱ و ۲۳.]</ref>

			== تطبیق نشانه‌ها ==
			از دیدگاه عالمان شیعه، تطبیق نشانه‌ها بر اشخاص و جریانات ممنوع است و بر زمینه‌سازی ظهور تأکید داشته‌اند. با این حال برخی افراد و جریانات در طول تاریخ نشانه‌ها را تطبیق داده‌اند.

	== منبع‌شناسی ==		== منبع‌شناسی ==

رضا عسکری: /* کارکردها */

2026-06-06T10:36:25Z

کارکردها

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۴
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	{{پانویس پیش‌نویس}}		{{پانویس پیش‌نویس}}

	== ~~'''~~منابع~~'''~~ ==		== منابع ==
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
			* «آیا تعیین مصادیق شخصیت‌های عصر ظهور که در روایات آمده است (مانند سید خراسانی و سفیانی و…) و معرفی آنها به مرم کار صحیحی است یا خیر؟»، وب‌سایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات دینی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ش.
	* آیتی، نصرت‌الله، تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور، قم، آینده روشن، ۱۳۹۰ش.		* آیتی، نصرت‌الله، تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور، قم، آینده روشن، ۱۳۹۰ش.
	* آیتی، نصرت‌الله، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، مشرق موعود، سال۶، شماره۲۴، ۱۳۹۱ش.		* آیتی، نصرت‌الله، «کارکردهای نشانه‌های ظهور»، مشرق موعود، سال۶، شماره۲۴، ۱۳۹۱ش.
	* آیتی، نصرت‌الله، «معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور»، مشرق موعود، سال۶، شماره۲۳، ۱۳۹۱ش.		* آیتی، نصرت‌الله، «معیارهای تطبیق نشانه‌های ظهور»، مشرق موعود، سال۶، شماره۲۳، ۱۳۹۱ش.
	* الهی‌نژاد، حسین، «نمادگرائی در ~~نشانه های~~ ظهور»، مشرق موعود، سال۱۱، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش.		* الهی‌نژاد، حسین، «نمادگرائی در نشانه‌های ظهور»، مشرق موعود، سال۱۱، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش.
	* بابایی، حدیث، «بررسی تطبیقی علایم ظهور در شعر معاصر عربی و ~~فارسی »،~~ قم، همایش بین‌المللی دکترین مهدویت پیشگویی‌های آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.		* بابایی، حدیث، «بررسی تطبیقی علایم ظهور در شعر معاصر عربی و فارسی»، قم، همایش بین‌المللی دکترین مهدویت پیشگویی‌های آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.
	* پوررستمی، حامد؛ شاکری زواردهی، روح‌الله، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش.		* پوررستمی، حامد؛ شاکری زواردهی، روح‌الله، «زمینه‌های برداشت سازنده و مخرب از نشانه‌های ظهور منجی»، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش.
	* رجبی، ابوذر، «تحلیل و بررسی نمادانگاری ~~نشانه های~~ ظهور»، مشرق موعود، سال۱۲، شماره۴۱، ۱۳۹۶ش.		* خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در دیدار اساتید و فارغ‌التحصیلان تخصصی مهدویت»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۳۹۰ش.
	* رضوی، سیدعباس، «بررسی تطبیقی و تحلیلی ~~نشانه های~~ ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهل سنت و امامیه شبه قاره(سده اخیر)»، پایان‌نامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی، ۱۴۰۳ش.		* رجبی، ابوذر، «تحلیل و بررسی نمادانگاری نشانه‌های ظهور»، مشرق موعود، سال۱۲، شماره۴۱، ۱۳۹۶ش.
	* سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود(عج)، ۱۳۸۸ش.		* رضوی، سیدعباس، «بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانه‌های ظهور حضرت مهدی (عج) در دیدگاه اهل سنت و امامیه شبه قاره (سده اخیر)»، پایان‌نامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی، ۱۴۰۳ش.
			* سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی مهدی موعود (عج)، ۱۳۸۸ش.
	* شفیعی سروستانی، ابراهیم، معرفت امام زمان و تکلیف منتظران، تهران، موعود عصر، ۱۳۸۷ش.		* شفیعی سروستانی، ابراهیم، معرفت امام زمان و تکلیف منتظران، تهران، موعود عصر، ۱۳۸۷ش.
	* صادقی، مصطفی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.		* صادقی، مصطفی، «تأملی در روایت‌های علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.
خط ۶۴:		خط ۶۶:
	* طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، مصحح: عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دارالمعارف الإسلامیة، ۱۴۲۵ق.		* طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، مصحح: عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دارالمعارف الإسلامیة، ۱۴۲۵ق.
	* عبادی اردهائی، سیدمحمد، «سیر تطور تاریخی بحث از نشانه‌های ظهور در اندیشه امامیه»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده شیعه‌شناسی، ۱۳۹۸ش.		* عبادی اردهائی، سیدمحمد، «سیر تطور تاریخی بحث از نشانه‌های ظهور در اندیشه امامیه»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده شیعه‌شناسی، ۱۳۹۸ش.
	* علیانسب، سیدضیاءالدین؛ نبوی، سیدمجید، «بررسی تعداد و مصادیق نشانه‌های حتمی قیام حضرت مهدی(ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آن‌ها»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، سال۱۵، شماره۲۶، ۱۳۹۹ش.		* علیانسب، سیدضیاءالدین؛ نبوی، سیدمجید، «بررسی تعداد و مصادیق نشانه‌های حتمی قیام حضرت مهدی (ع) در روایات شیعی و نقد برخی از آن‌ها»، پژوهشنامه قرآن و حدیث، سال۱۵، شماره۲۶، ۱۳۹۹ش.
	* فلاح، محمدجواد، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، مشرق موعود، سال۱۱، شماره۴۳، ۱۳۹۶ش.		* فلاح، محمدجواد، «علائم و نشانه‌های ظهور بارویکرد آسیب‌شناسی اخلاقی»، مشرق موعود، سال۱۱، شماره۴۳، ۱۳۹۶ش.
	* فلاح زیارانی، مرتضی، «مهدویت و علائم ظهور در ~~اندیشۀ~~ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در ~~گفت‌و‌گو~~ با کارشناسان»، معرفت شیعه، سال۲، شماره۶، ۱۴۰۳ش.		* فلاح زیارانی، مرتضی، «مهدویت و علائم ظهور در اندیشهٔ معاصر شیعه؛ بررسی تطبیقی علائم ظهور با وقایع معاصر خاورمیانه، در گفت‌وگو با کارشناسان»، معرفت شیعه، سال۲، شماره۶، ۱۴۰۳ش.
	* قائمی، مرتضی و همکاران، «نشانه‌های ظهور و ویژگی‌های حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در شعر مهدوی»، عصر آدینه، سال۹، شماره۱۸، ۱۳۹۵ش.		* قائمی، مرتضی و همکاران، «نشانه‌های ظهور و ویژگی‌های حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در شعر مهدوی»، عصر آدینه، سال۹، شماره۱۸، ۱۳۹۵ش.
	* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.		* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
	* محمدی، محمدکاظم، «بررسی میزان اعتبار روایات نشانه‌های ظهور ~~درباره~~ شخصیت‌های مطرح در ایران و خراسان»، مطالعات مهدوی، دوره۱۲، شماره۵۱، ۱۴۰۰ش.		* محمدی، محمدکاظم، «بررسی میزان اعتبار روایات نشانه‌های ظهور دربارهٔ شخصیت‌های مطرح در ایران و خراسان»، مطالعات مهدوی، دوره۱۲، شماره۵۱، ۱۴۰۰ش.
	* محمدی ~~‌ری‌شهری،~~ محمد، دانشنامه امام مهدی(عج) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.		* محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه امام مهدی (عج) بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۳ش.
	* معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.		* معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
	* مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.		* مفید، محمد بن محمد، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
	* «منابع و کارکرد ~~نشانه های~~ ظهور»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.		* «منابع و کارکرد نشانه‌های ظهور»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
	* «منابعی ~~درباره~~ علایم ظهور از اهل سنت و تشیع»، وب‌سایت ثقلین، تاریخ بازدید از سایت: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.		* «منابعی دربارهٔ علایم ظهور از اهل سنت و تشیع»، وب‌سایت ثقلین، تاریخ بازدید از سایت: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
	* موحدی، مرتضی، «نشانه‌های ظهور در احادیث معتبر فریقین»، قم، همایش بین‌المللی دکترین مهدویت پیشگویی‌های آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.		* موحدی، مرتضی، «نشانه‌های ظهور در احادیث معتبر فریقین»، قم، همایش بین‌المللی دکترین مهدویت پیشگویی‌های آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.
	* موسوی گیلانی، سیدجعفر، «بررسی تطبیقی نشانه‌های ظهور موعود آخرالزمان از دیدگاه دین اسلام و مسیحیت»، مطالعات تفسیر تطبیقی، سال۶، شماره۲، ۱۴۰۰ش.		* موسوی گیلانی، سیدجعفر، «بررسی تطبیقی نشانه‌های ظهور موعود آخرالزمان از دیدگاه دین اسلام و مسیحیت»، مطالعات تفسیر تطبیقی، سال۶، شماره۲، ۱۴۰۰ش.