نشوز - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-05-10T09:37:44Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۷
خط ۱۵۲:		خط ۱۵۲:
	{{حقوق}}		{{حقوق}}
	{{اسلام}}		{{اسلام}}
			{{ازدواج}}

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-05-10T09:31:01Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۱
خط ۱۵۱:		خط ۱۵۱:

	{{حقوق}}		{{حقوق}}
			{{اسلام}}

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-05-10T06:02:13Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

فاطمه کمالی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۱

2026-05-07T13:11:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۴۱
خط ۷۹:		خط ۷۹:

	{{زن}}		{{زن}}

			ویکی ر

			[[پرونده:نشوز.jpg\|جایگزین=نشوز زن-آیه ۳۴ سورهٔ نساء\|بندانگشتی\|قابی از آیه ۳۴ سورهٔ نساء برای نشوز زن]]
			'''{{درشت\|نشوز}}'''؛ انجام ندادن وظایف الزامی زناشویی.

			نشوز به‌معنای برتری‌جویی و سرکشی است و در [[قرآن]] کریم هم دربارهٔ زن و هم دربارهٔ مرد به‌کار رفته است. محدثان آن را بیشتر به عدم [[تمکین زن\|تمکین]] در بستر معنا کرده‌اند، در حالی‌که مفسران دامنه‌ای گسترده‌تر از عصیان، دشمنی و سبک شمردن حقوق همسر را برای آن ذکر کرده‌اند. در [[فقه اسلامی\|فقه]]، نشوز روی‌گردانی از انجام وظایف الزامی [[رابطه زناشویی\|زناشویی]] است؛ نشوز زن در اموری مانند عدم تمکین، ترک نظافت و خروج بدون اجازه از خانه نمود دارد و نشوز مرد در ترک [[نفقه]] و همخوابی واجب. در صورت بروز نشوز، زن و مرد نخست با پند و موعظه موظف به اصلاح هستند و در صورت حل نشدن، رسیدگی به این دعاوی طبق ماده ۴ قانون حمایت [[خانواده]] ۱۳۹۲ش در صلاحیت دادگاه خانواده قرار دارد.

			== مفهوم‌شناسی نشوز ==
			نُشوز از ریشه عربی «نَشَزَ» به‌معنای زمین بلند و مرتفع گرفته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40660/6/232/نشز فراهیدی، العین، 1409ق ، ج6، ص232]؛ [https://lib.eshia.ir/40707/5/417/المرتفعُ ابن‌منظور، لسان العرب،1414ق، ج5، ص417.]</ref> زمانی که می‌گویند «نَشَزَ فلان» یعنی فلانی قصد برتری بر دیگران دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/41892/1/806/نشز راغب اصفهانی، ، مفردات ألفاظ القرآن، 1412ق، ص806.]</ref> در قرآن کریم این واژه یک‌بار در آیهٔ ۳۴ سورهٔ نساء برای نشوز زن و بار دیگر در آیهٔ ۱۲۸ همین سوره برای نشوز شوهر آمده است. زن وقتی نشوز می‌کند یعنی بر ضد همسرش برمی‌خیزد و از او نافرمانی می‌کند و مرد ناشز ستمگر، کتک‌زن و زیان‌رساننده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/5/418 ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج5، ص418.]</ref>

			== نشوز در اصطلاح محدثان و مفسران ==
			هر یک از علمای فریقین با تمسک به سخنان امامان معصوم علیهم‌السلام و صحابه و تابعان، سویه‌های گوناگونی از مفهوم نشوز را دریافته‌اند که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌شود:

			=== عدم تمکین زن در بستر ===
			[[امام باقر]] علیه‌السلام نشوز زن را به‌معنای دوری از هم‌بستری با شوهر معنا کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12015/1/137 قمی، تفسیر القمی، 1363ش، ج1، ص137.]</ref> [[امام صادق]] علیه‌السلام نیز آن را به‌معنای عدم اطاعت از شوهر در بستر دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11021/3/521/كَنُشُوزِ ابن‌بابویه، من لا یحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص521.]</ref>

			=== سرکشی و سرپیچی از وظایف ===
			برخی از مفسران قرآن، نشوز را به‌معنای عصیان و سرکشی از اطاعت گرفته‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12012/1/448/عصیانهن فیض کاشانی، تفسیر الصافی، 1415ق، ج1، ص448]؛ [https://lib.eshia.ir/15381/3/303/عصيانهن ثعلبی، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، 1422ق، ج3، ص303.]</ref>

			در این میان ملافتح‌الله کاشانی آن را به‌صورت عام در خصوص زوجین دانسته و نشوز را به‌معنای سرکشی در چیزی که به آن‌ها واجب باشد، معنا کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11699/3/19/ارتفاع کاشانی، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، 1413ق، ج3، ص19.]</ref>

			=== سبک شمردن حق همسر ===
			برخی از مفسران نیز نشوز را در مورد حقوق شوهر بر زن دانسته‌اند؛ بدین صورت که اگر زن هر یک از این حقوق را سبک شمارد، مرتکب نشوز شده است.<ref>ابن‌ابی‌حاتم، تفسیر القرآن العظیم، 1419ق، ج3، ص941.</ref>

			=== دشمنی نسبت به شوهر ===
			برخی علاوه بر بیان سرپیچی زن از شوهر، کینه و دشمنی نسبت به شوهر را نیز به این مفهوم افزوده‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/41719/2/257/الْمُبْغِضَةُ ابن‌کثیر، تفسیر القرآن العظیم، 1419ق، ج2، ص257.]</ref>

			== نشوز در ادبیات فقیهان ==
			نشوز در فقه به‌معنای روی برتافتن از انجام وظایف الزامی است.<ref>علاسوند، زن در اسلام، 1397ش، ص269.</ref> در ادبیات فقیهان به زنی که از انجام وظایف زناشویی نسبت به شوهرش، خودداری کند «ناشزة» و به مردی که از ایفای وظایف زناشویی نسبت به همسر خویش، خودداری کند «ناشز» گفته‌اند. برای هریک از این‌ها مصادیقی نیز بیان شده است که در ذیل خواهد آمد.<ref>مکارم شیرازی، احکام خانواده، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۲۱۹.</ref>

			=== نشوز زن ===
			[[پرونده:نشوز۱.jpg\|جایگزین=عدم تمکین-آقای قاضی\|بندانگشتی\|[https://www.aparat.com/v/y97248y بازنمایی تمکین در سریال آقای قاضی] ]]
			در بیان فقیهان نیز همچون محدثان، سرکشی زن از تکالیف واجب وی نسبت به شوهر نشوز خوانده شده است که مصادیق آن را می‌توان در عدم تمکین، عدم ازالهٔ هر آنچه که تنفر مرد را برمی‌انگیزاند، ترک نظافت، عدم [[آرایش]] دلخواه شوهر و خارج شدن از منزل بدون اجازهٔ شوهر خلاصه کرد.

			گفتنی است که معناداری نشوز، تنها در حقوقِ واجب است؛ ازاین‌رو اگر زن کارهایی مانند نظافت منزل، [[آشپزی]] و خواسته‌های غیرجنسی مرد را انجام ندهد، ناشزه نامیده نمی‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/305/الزوجة%20خروجها امام خمینی، تحریر الوسیلة، 1390ق، ج2، ص305.]</ref>

			=== نشوز مرد ===
			نشوز مرد نیز شامل تعدی بر زن و نپرداختن حقوق واجب او همچون عدم پرداخت نفقه، ترک همخوابی واجب و مانند این‌ها است. در این مورد زن ابتدا به طلب حقوق خویش با پند و اندرز می‌پردازد، در مرحله بعد می‌بایست به حاکم شرع مراجعه کند و از آن طریق به احقاق حق خویش بپردازد. حاکم در ابتدا مرد را موعظه می‌کند و اگر این موعظه سود نکرد، به تعزیر او دستور می‌دهد و می‌تواند از دارایی مرد ولو با فروش آن‌ها، نفقهٔ زن را پرداخت کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/21010/2/306/بتعديه امام خمینی، تحریر الوسیلة،1390ق، ج2، ص306.]</ref>

			== رسیدگی به نشوز در دادگاه خانواده ==
			[[پرونده:نشوز۲.jpg\|جایگزین=مجتمع قضایی خانواده ۲؛ دادگاه خانواده\|بندانگشتی\|مجتمع قضایی خانواده ۲؛ دادگاه خانواده]]
			طبق ماده ۴ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۲ش، رسیدگی به دعاوی خانوادگی از جمله «نشوز» (عدم انجام وظایف زناشویی توسط زن یا مرد) در صلاحیت دادگاه خانواده است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/715487/دادگاه-خانواده-صلاحیت-رسیدگی-به-چه-پرونده-هایی-را-دارد «دادگاه خانواده صلاحیت رسیدگی به چه پرونده‌هایی را دارد؟»، وب‌سایت مشرق.]</ref>

			== پانویس ==
			{{پانویس}}

			== منابع ==
			{{آغاز منابع}}
			* قرآن کریم
			* ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، ریاض، مکتبة نزار مصطفی الباز، چ سوم، ۱۴۱۹ق.
			* ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ‏ به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم‏، دفتر انتشارات اسلامی، چ دوم، ۱۴۱۳ق.
			* ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دار الکتب العلمیة، چ اول، ۱۴۱۹ق.
			* ابن‌منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب، به‌تحقیق جمال‌الدین میردامادی، بیروت، دار الفکر و دار صادر، ۱۴۱۴ق.
			* ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چ اول، ۱۴۲۲ق.
			* خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیلة، النجف الأشرف، دار الکتب العلمیة، ۱۳۹۰ق.
			* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، به‌تحقیق صفوان عدنان داوودی، بیروت، دار الشامیة، چ اول، ۱۴۱۲ق.
			* علاسوند، فریبا، زن در اسلام، قم، هاجر، چ ششم، ۱۳۹۷ش.
			* فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم، هجرت، ۱۴۰۹ق.
			* فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تهران، مکتبة الصدر، ۱۴۱۵ق.
			* قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، به‌تحقیق طیب موسوی جزایری، قم، دار الکتاب‏، چ سوم، ۱۳۶۳ش.
			* کاشانی، فتح‌الله بن شکرالله، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین، تهران‏، اسلامیه، چ اول، ۱۴۱۳ش.
			* مکارم شیرازی، ناصر، احکام خانواده، قم، امام علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام، چ دوم، ۱۳۸۹ش.
			{{پایان منابع}}
			ویکی ز

علی شاهرودی: /* منابع */

2026-05-07T07:49:57Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۱۹
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	* مهریزی، مهدی، «تمکین و نشوز در فقه و قانون (قسمت دوم)»، مجلۀ پیام زن، شماره 87، 1378ش.		* مهریزی، مهدی، «تمکین و نشوز در فقه و قانون (قسمت دوم)»، مجلۀ پیام زن، شماره 87، 1378ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			{{زن}}

حسین صبوری در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۷

2026-04-30T08:17:22Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۷
خط ۳:		خط ۳:
	\| زیرنویس تصویر =		\| زیرنویس تصویر =
	\| image_alt =		\| image_alt =
	\| فایل پادکست =نشوز.ogg		\| فایل پادکست =نشوز.ogg
	\| حجم فایلپادکست =9/12		\| حجم فایلپادکست =9/12
	\| تاریخ پادکست =10-2-1405		\| تاریخ پادکست =10-2-1405

حسین صبوری در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۶

2026-04-30T08:16:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۶
خط ۳:		خط ۳:
	\| زیرنویس تصویر =		\| زیرنویس تصویر =
	\| image_alt =		\| image_alt =
	\| فایل پادکست =		\| فایل پادکست =نشوز.ogg
	\| حجم فایلپادکست =		\| حجم فایلپادکست =9/12
	\| تاریخ پادکست =		\| تاریخ پادکست =10-2-1405
	\| زیرنویس عنوان =		\| زیرنویس عنوان =

حسین صبوری در ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۳:۴۹

2026-04-13T03:49:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
			{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =
			\| زیرنویس تصویر =
			\| image_alt =
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	<big>'''نشوز؛'''</big> سرپیچی از وظایف زناشویی نسبت به همسر.		<big>'''نشوز؛'''</big> سرپیچی از وظایف زناشویی نسبت به همسر.

حمید گلزار در ۴ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۱۳

2026-02-23T08:13:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۴ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۴۳
خط ۲:		خط ۲:
	<big>'''نشوز؛'''</big> سرپیچی از وظایف زناشویی نسبت به همسر.		<big>'''نشوز؛'''</big> سرپیچی از وظایف زناشویی نسبت به همسر.

	نشوز و امتناع هر کدام از زوجین از انجام وظایف زناشویی در زندگی مشترک، بنیان نهاد خانواده را سست می‏‌کند و موجب اختلاف و ناسازگاری میان زوجین می‏‌شود. از آنجا که نشوز می‌تواند زمینه‌ساز ~~خشونت،~~ گناه، خیانت و در نهایت طلاق شود، شریعت اسلام برای پیشگیری و مواجهۀ با آن راهکارهایی را ارائه کرده است.		نشوز و امتناع هر کدام از زوجین از انجام وظایف زناشویی در زندگی مشترک، بنیان نهاد خانواده را سست می‏‌کند و موجب اختلاف و ناسازگاری میان زوجین می‏‌شود. از آنجا که نشوز می‌تواند زمینه‌ساز [[خشونت]]، گناه، [[خیانت]] و در نهایت [[طلاق]] شود، شریعت [[اسلام]] برای پیشگیری و مواجهۀ با آن راهکارهایی را ارائه کرده است.
	==مفهوم‌شناسی==		==مفهوم‌شناسی==
	نشوز در اصل به‌معنای ارتفاع و بلندشدن<ref> - [https://lib.eshia.ir/86531/3/899/%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B2 جوهری، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربية، 1407ق، ج3، ص899.]</ref> و در اصطلاح فقهی به‌معنای نافرمانی از انجام وظایف زناشویی، نسبت به همسر است.<ref> - محقق حلی، مختصرالنافع، ۱۴۱۰ق، ص۱۹۱.</ref> به زن و مردی که از انجام وظایف زناشویی نسبت به یکدیگر خودداری کند، «ناشزه» و «ناشز» گفته می‌شود.<ref> - مکارم شیرازی، احکام خانواده، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۲۱۹.</ref>		نشوز در اصل به‌معنای ارتفاع و بلندشدن<ref> - [https://lib.eshia.ir/86531/3/899/%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B2 جوهری، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربية، 1407ق، ج3، ص899.]</ref> و در اصطلاح فقهی به‌معنای نافرمانی از انجام وظایف زناشویی، نسبت به همسر است.<ref> - محقق حلی، مختصرالنافع، ۱۴۱۰ق، ص۱۹۱.</ref> به زن و مردی که از انجام وظایف زناشویی نسبت به یکدیگر خودداری کند، «ناشزه» و «ناشز» گفته می‌شود.<ref> - مکارم شیرازی، احکام خانواده، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۲۱۹.</ref>

حمید گلزار در ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۴۴

2026-02-19T12:44:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۶:۱۴
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	==نشوز در قانون اساسی==		==نشوز در قانون اساسی==
	کلمۀ نشوز در مادۀ 1109 قانون مدنی در مورد زوجه به‌کار رفته و سخنی از نشوز زوج در قانون مدنی نیامده است؛ اما در مادۀ 1129، 1111 و 1112 برای مصادیق نشوز مرد مانند نپرداختن نفقه مجازات تعیین شده است. در مادۀ 1108 هم از کلیت مفهوم نشوز سخن آورده شده است.<ref> - [https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/92778 جمعی از نویسندگان، قانون مدنی ایران، 1314ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref> بر اساس این ماده تعریف قانونی نشوز خروج زوجه از ایفای وظایف زوجیت است. <ref> - [http://www.jwss.ir/article_12020_a7358094f0c58f90fef232ca7b97fcb1.pdf شاکری گلپایگانی و دیگران، «بررسی فقهی حقوقی نشوز زوجین و شیوۀ مواجهه با آن»، 1393ش، ص166.]</ref> مادۀ 1130 نیز با مطرح کردن مسئلۀ عسر و حرج در ادامۀ زندگی مشترک، حق مراجعه به دادگاه و درخواست طلاق را برای زوجه، قانونی می‌شمرد. حقوق‌دانان با استناد به این ماده نشوز زوج را از مصادیق عسر و حرج معرفی کرده‌اند.<ref> - [http://ensani.ir/file/download/article/1608552509-10058-19-8.pdf شعربافچی‌زاده و دیگران، «بررسی نشوز زوج و راهکارهای مواجهه با آن»، 1383ش، ص.196.]</ref>		کلمۀ نشوز در مادۀ 1109 قانون مدنی در مورد زوجه به‌کار رفته و سخنی از نشوز زوج در قانون مدنی نیامده است؛ اما در مادۀ 1129، 1111 و 1112 برای مصادیق نشوز مرد مانند نپرداختن نفقه مجازات تعیین شده است. در مادۀ 1108 هم از کلیت مفهوم نشوز سخن آورده شده است.<ref> - [https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/92778 جمعی از نویسندگان، قانون مدنی ایران، 1314ش، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref> بر اساس این ماده تعریف قانونی نشوز خروج زوجه از ایفای وظایف زوجیت است. <ref> - [http://www.jwss.ir/article_12020_a7358094f0c58f90fef232ca7b97fcb1.pdf شاکری گلپایگانی و دیگران، «بررسی فقهی حقوقی نشوز زوجین و شیوۀ مواجهه با آن»، 1393ش، ص166.]</ref> مادۀ 1130 نیز با مطرح کردن مسئلۀ عسر و حرج در ادامۀ زندگی مشترک، حق مراجعه به دادگاه و درخواست طلاق را برای زوجه، قانونی می‌شمرد. حقوق‌دانان با استناد به این ماده نشوز زوج را از مصادیق عسر و حرج معرفی کرده‌اند.<ref> - [http://ensani.ir/file/download/article/1608552509-10058-19-8.pdf شعربافچی‌زاده و دیگران، «بررسی نشوز زوج و راهکارهای مواجهه با آن»، 1383ش، ص.196.]</ref>

	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	==منابع==		==منابع==
			{{آغاز منابع}}
	* ترکاشوند، جواد، «تحلیل روانشناختی نشوز و راهکارهای سه‌گانه قرآن»، دوفصلنامه مطالعات اسلام و روان‌شناسی، شماره 17، 1394ش		* ترکاشوند، جواد، «تحلیل روانشناختی نشوز و راهکارهای سه‌گانه قرآن»، دوفصلنامه مطالعات اسلام و روان‌شناسی، شماره 17، 1394ش
	* جوهری،‌ ابونصر إسماعيل بن حماد، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربية، به‌تحقیق احمد عبدالغفور عطار، بیروت، دار‌العلم للملايين، 1407ق.		* جوهری،‌ ابونصر إسماعيل بن حماد، الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربية، به‌تحقیق احمد عبدالغفور عطار، بیروت، دار‌العلم للملايين، 1407ق.
خط ۴۴:		خط ۴۷:
	* موسوی بجنوردی، سید محمد، مباحث حقوقی تحریرالوسیله، تهران، مجد، چاپ اول،1390ش.		* موسوی بجنوردی، سید محمد، مباحث حقوقی تحریرالوسیله، تهران، مجد، چاپ اول،1390ش.
	* مهریزی، مهدی، «تمکین و نشوز در فقه و قانون (قسمت دوم)»، مجلۀ پیام زن، شماره 87، 1378ش.		* مهریزی، مهدی، «تمکین و نشوز در فقه و قانون (قسمت دوم)»، مجلۀ پیام زن، شماره 87، 1378ش.
			{{پایان منابع}}