https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%AD%D8%AAنصیحت - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-08T04:08:13Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%AD%D8%AA&diff=45447&oldid=prevسیدحسن حسینی: صفحهای تازه حاوی «<big>'''نصیحت'''</big>؛ رفتار یا گفتار خیرخواهانه برای تغییر رفتار در نصیحتشونده ==معنای لغوی== «نصیحت» در لغت به معنای پند، اندرز، وعظ، موعظه، خیرخواهی و نکوخواهی است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%AD%D8%AA دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهی «نصیحت».]</ref>...» ایجاد کرد2026-05-14T11:20:11Z<p>صفحهای تازه حاوی «<big>'''نصیحت'''</big>؛ رفتار یا گفتار خیرخواهانه برای تغییر رفتار در نصیحتشونده ==معنای لغوی== «نصیحت» در لغت به معنای پند، اندرز، وعظ، موعظه، خیرخواهی و نکوخواهی است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%AD%D8%AA دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهی «نصیحت».]</ref>...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><big>'''نصیحت'''</big>؛ رفتار یا گفتار خیرخواهانه برای تغییر رفتار در نصیحتشونده<br />
==معنای لغوی== <br />
«نصیحت» در لغت به معنای پند، اندرز، وعظ، موعظه، خیرخواهی و نکوخواهی است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%AD%D8%AA دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهی «نصیحت».]</ref> <br />
==مفهومشناسی==<br />
صاحبنظران، ریشهی اصطلاح «نصیحت» را مختلف بیان کردهاند:<br><br />
'''الف)''' «نصیحت» از مادهی «نصح» به معنای خالص و بیغلّ وغشّ بودن است و به سخنانی که از روی خلوص نیت و [[خیرخواهی]] بیان شود «نصح» میگویند. بنابراین ناصح کسی است که بدون چشمداشت و از سر [[خیرخواهی]] و [[دلسوزی]]، فردی را به کار شایسته رهنمون میشود و از بیراهه باز میدارد.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%B8%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%B5%D9%8A%D8%AD%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A__a-123.aspx «روش موعظه و نصيحت در تربيت اسلامی»، وبسایت پژوهه؛ تاریخ بارگذاری مطلب: 18 تیر 1393ش.]</ref><br> <br />
'''ب)''' «نصیحت» از مادهی «نصاح » به معنای نخ [[خیاطی]] است. «منصحه» یعنی سوزن نخ خیاطی و «ناصح» یعنی [[خیاط]].<ref>ثعالبی، فقه اللغة، 1414ق، ص 240 و 347.</ref> [[خیاط]] برای دوختن لباس از نخی استفاده میکند که همرنگ پارچه باشد تا زشت و زننده به نظر نیاید. گاهی خیاط از نخ غیرهمرنگ با پارچه نیز استفاده میکند، اما به گونهای آن را به کار میگیرد که نه تنها به زینت و زیبایی لباس خدشهای وارد نمیشود، بلکه به آن میافزاید. اگر نصیحت ناصح به مثابه نخ خیاطی باشد، باید رفتار و گفتارش برای نصیحت شونده زینت و زیبایی همراه داشته باشد، نه زشتی و ننگ به بار آورد.<br><br />
'''پ)''' ريشهی واژهی «نصیحت» در استعمالات زبان عرب، از «نصحت العسل» به معناى تصفيه و خالص كردن [[عسل]] گرفته شده است. تشبیه خالص کردن [[عسل]] به کار نصیحت از آن جهت است كه ناصح نيز كلام و عمل خود را از غشّ و ناخالصى پاك مىكند و هيچ انگيزهاى جز [[خيرخواهى]] در بیان او وجود ندارد.<ref>مازندرانی، شرح بر اصول كافى، 1382ش، ج9، ص94.</ref><br><br />
'''ت)''' اشتقاق اين واژه از «نصحت الثوب» به معناى دوختن لباس است؛ به اين معنا كه [[خياط]] با كار خود مواضع در معرض پاره شدن لباس را ترميم و از پيشرفت پارگی جلوگيرى میکند. ناصح نيز با نصيحت خود به ترميم نقاط ضعف و كاستىهاى منصوح مىپردازد؛ از اينرو نقش ناصح در اصلاح افراد، نقش خياطى است كه لباس كهنه را جلوهای تازه میبخشد و نواقص آن را برطرف مىکند.<ref>مجلسی، مرآة العقول، 1363ش، ج9، ص142.</ref><br> <br />
از مترادفهای اصطلاح نصیحت، «موعظه» است. اصل موعظه به معنای منعی است که با بیم دادن همراه باشد<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1362ش، ص 527.</ref> و نیز موعظه به معنای یادآوری خوبیها و چیزهایی است که باعث نرمی و رقّت قلب میشود.<ref>ابنمنظور، لسان العرب، 1414ق، ج15، ص345.</ref> <br />
==نکاتی که نصیحتکننده باید به آن توجه کند==<br />
نصیحت کردن رفتاری تخصصی است و از هر کسی برنمیآید. بنابراین نصیحتکننده باید موارد زیر را در نصیحت کردن مد نظر قرار دهد:<br><br />
1. خود، اهل چیزی باشد که نصیحتشونده را به آن دعوت میکند.<br><br />
2. در نصیحت کردن از منابع معتبر علمی و دینی بهره بگیرد.<br><br />
3. به شرایط زمانی و مکانی در نصیحت و حالات روحی نصیحتشونده توجه کند. <br><br />
4. هنگام نصیحت از سرزنش و توبیخ نصیحتشونده پرهیز کند.<br><br />
5. به تفاوت سنی نصیحتشوندگان توجه جدی داشته باشد.<br> <br />
6. به نصیحتشونده نگاه مشفقانه داشته باشد، نه مجرمانه.<br><br />
7. به تفاوتهای فردی در نصیحت کردن توجه کند.<br><br />
8. نصیحت را با نرمی و [[مدارا]] همراه کند.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%B8%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%B5%D9%8A%D8%AD%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A__a-123.aspx «روش موعظه و نصيحت در تربيت اسلامی»، وبسایت پژوهه؛ تاریخ بارگذاری مطلب: 18 تیر 1393ش.]</ref><br> <br />
==ویژگیهای نصیحت==<br />
بسیاری از صاحبنظران «نصیحت» را به [[دارو]] تشبیه کردهاند که نمیشود همهجا، در همه حال و به هر اندازه از آن بهره برد. نصیحت کردن شرایطی دارد که عبارت است از:<br><br />
الف) امکان تغییر و تنبه در نصیحتشونده وجود داشته باشد<br><br />
ب) موعظه و نصیحت، کوتاه و رسا باشد<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%B8%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%B5%D9%8A%D8%AD%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A__a-123.aspx «روش موعظه و نصيحت در تربيت اسلامی»، وبسایت پژوهه؛ تاریخ بارگذاری مطلب: 18 تیر 1393.]</ref><br> <br />
پ) نصیحت تکراری نباشد<br><br />
ت) موعظه و نصیحت در پنهان و بدون حضور دیگران انجام گیرد<br><br />
ث) در پند و اندرز، جز منفعت و مصلحت فرد نصیحتشوند، چیز دیگری مد نظر قرار نگیرد<ref>[https://mrehya.com/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86/ «تاثیر نصیحت مان بر فرزندان» ، وبسایت راه احیا، تاریخ بارگذاری مطلب: 24 مهر 1399ش.]</ref><br> <br />
ج) در موعظه، از گفتن نقاط قوت نصیحتشونده غفلت نشود<br><br />
چ) ارتباط قلبي نصیحتکننده با نصیحتشونده در مسئلهی نصیحت بسیار مهم و اساسی است<br><br />
ح) از نصیحت مستقیم و طرح نقاط منفی به صورت آشکار خودداری شود<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/735209/نکاتی-چند-در-باب-نصیحت مجيدی خوانساری، «نکاتی چند در باب نصیحت»، وبسایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۱ مهر ۱۳۹۶ش.]</ref><br> <br />
==انواع نصیحت==<br />
مفهوم نصیحت غالباً موعظهی فردی را به ذهن متبادر میکند، اما نصیحت میتواند اجتماعی هم باشد و یک فرد یا جمع، فرد یا جمع دیگر را نصیحت کند. نوع دیگری از نصیحت، خیرخواهی مردم برای زمامداران است که در [[اسلام]] و در گفتار پیشوایان [[دین]] بسیار به آن پرداخته شده و در کتابهای حدیثی، از جمله [[اصول کافی]] و [[بحارالانوار]]، فصل مستقلی به آن اختصاص داده شده است.<br><br />
«[[نصيحت زمامداران]]» علاوه بر انعکاس گسترده در [[منابع دینی]]، در فرهنگ نظری مسلمانان نیز سابقهى طولانى دارد و دانشمندان مسلمان در ارائهی شيوهی حكومتدارى بسیار قلم زدهاند؛ کسانی مانند جاحظ در کتاب «التّاج» و «المحاسن و الاضداد»، امام محمد غزالى در «نصيحة الملوك»، ابوبكر بن محمد طرطوشى در «سراج الملوك»، خواجه نظام الملك در «سيَرالملوك» (سياستنامه) و محقق سبزوارى در «روضةالانوار». اگر چه اين مسئله در آغاز موضوعى صرفاً اخلاقى مىنمايد، اما داراى ابعاد وسيع حقوقى، سياسى، فقهى و تربيتى است و توجه به آن، در نوع تلقى و برداشت افراد از [[حكومت اسلامى]] بسيار موثر است.<ref>سروش محلاتى، «نصیحت ائمه مسلمین»، پاييز 1375ش، ص135.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق.<br />
* «تاثیر نصیحت مان بر فرزندان» ، وبسایت راه احیا، تاریخ بارگذاری مطلب: 24 مهر 1399ش.<br />
* ثعالبی، عبدالملک بن محمد، فقه اللغة، تحقیق از جمال طلبه، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1414ق.<br />
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ دیدار: 18 بهمن 1400ش.<br />
* راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، تهران، دفتر نشر الکتاب، 1362ش.<br />
* «روش موعظه و نصيحت در تربيت اسلامی»، وبسایت پژوهه؛ تاریخ بارگذاری مطلب: 18 تیر 1393ش.<br />
* سروش محلاتى، محمد،«نصیحت ائمه مسلمین»، حکومت اسلامی، سال اول، شماره 1، پاييز 1375ش.<br />
* مازندرانی، ملاصالح، شرح بر اصول كافى، تهران، المکتبة الاسلامية للنشر و التوزیع، 1382ش.<br />
* مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، تهران، دارالکتب الإسلامیة، 1363ش.<br />
* مجيدی خوانساری، غلامحسین، «نکاتی چند در باب نصیحت»، وبسایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۱ مهر ۱۳۹۶ش.</div>سیدحسن حسینی