https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C_%DA%AF%D9%86%D8%AC%D9%88%DB%8C 2026-06-07T10:24:37Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C_%DA%AF%D9%86%D8%AC%D9%88%DB%8C&diff=43491&oldid=prev 2026-05-09T13:33:38Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|&#039;&#039;&#039;نظامی گنجوی،&#039;&#039;&#039;}} شاعر داستان‌سرای ایرانی. <a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C_%DA%AF%D9%86%D8%AC%D9%88%DB%8C%DB%B1.jpg&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="پرونده:نظامی گنجوی۱.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=نصب مجسمه نظامی در گوشه میدان ونک|بندانگشتی|نصب مجسمه نظامی در  ۲۱ اسفند ۱۴۰۳ش در گوشه میدان ونک</a> نِظامی گَنجَوِی، از شاعران نام‌آور <a href="/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="ایران (صفحه وجود ندارد)">ایران</a> در قرن ششم هجری اس...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{درشت|&#039;&#039;&#039;نظامی گنجوی،&#039;&#039;&#039;}} شاعر داستان‌سرای ایرانی.<br /> [[پرونده:نظامی گنجوی۱.jpg|جایگزین=نصب مجسمه نظامی در گوشه میدان ونک|بندانگشتی|نصب مجسمه نظامی در  ۲۱ اسفند ۱۴۰۳ش در گوشه میدان ونک]]<br /> نِظامی گَنجَوِی، از شاعران نام‌آور [[ایران]] در قرن ششم هجری است که در کنار [[مولانا]]، [[فردوسی]]، [[حافظ]] و [[سعدی]]، از چهره‌های اثرگذار ادب فارسی محسوب می‌شود. آثار او که به «[[خمسه نظامی|خمسه]]» یا «پنج گنج» مشهور است، تأثیر زیادی بر رشد و گسترش [[ادبیات فارسی]]، فرهنگ عامه و ادبیات جهان داشته است.<br /> <br /> ==زندگی‌نامه نظامی گنجوی==<br /> این شاعر داستان‌سرا، که با نام کامل «جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف» یاد می‌شود، در شهر «گَنجَه»&lt;ref&gt;[https://hedayatmizan.ir/site/content/40689 «جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید»، وب‌سایت موسسۀ فرهنگی و آموزشی هدایت میزان.]&lt;/ref&gt; در شمال‌غربی جمهوری آذربایجان کنونی که در قدیم جزء ایران بود، می‌زیست.&lt;ref&gt;[https://www.irna.ir/news/84558715/نظامی-گنجوی-قله-ای-فراتر-از-تیشه-هویت-تراشان «نظامی گنجوی قله‌ای فراتر از تیشۀ هویت‌تراشان»، خبرگزاری ایرنا.]&lt;/ref&gt; تاریخ تولد او را از ۵۲۰ق تا ۵۵۱ق نوشته‌اند.&lt;ref&gt;[https://fa.wikishia.net/view/نظامی_گنجوی#جایگاه زنجانی، «تاریخ ولادت و وفات نظامی گنجوی»، مجلۀ آینده، 1363ش، ص۸۷۵-۸۷۸، در ویکی شیعه.]&lt;/ref&gt; به‌دلیل این‌که در آثار خود عراق را مدام ستایش کرده است، برخی محققان عراقی‌بودن او را مسلم دانسته‌اند.&lt;ref&gt;[https://hedayatmizan.ir/site/content/40689 «جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید»، وب‌سایت موسسۀ فرهنگی و آموزشی هدایت میزان.]&lt;/ref&gt; او در [[کودک|کودکی]] [[پدر]] و مادر خود را از دست داد و تحت سرپرستی دایی مادرش قرار گرفت و تحصیل کرد.&lt;ref&gt;[https://www.tabnak.ir/fa/tags/109945/1/نظامی-گنجوی «نظامی گنجوی»، وب‌سایت تابناک.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نظامی به سفر و دیدار پادشاهان و بزرگان علاقهٔ زیادی نداشت و تمام [[زندگی]] خود را در گنجه در زهد و تنهایی گذراند. نظامی در زندگی خود فقط یک‌بار تا سی فرسنگی گنجه به دعوت «سلطان قزل ارسلا» رفت و مورد تکریم شاه قرار گرفت. او سه‌بار [[ازدواج]] کرد. همسر اول او کنیزی بود که «فخرالدین بهرام شاه» به او [[هدیه]] داده بود و نظامی او را بسیار دوست می‌داشت؛ اما در [[جوانی]] از دنیا رفت. او [[مثنوی]] «خسرو و شیرین» را در دوران زندگی با همین همسر خود نوشت و تنها فرزند او به‌نام «محمد»، نیز از همین همسر او بود.&lt;ref&gt;[https://hedayatmizan.ir/site/content/40689 «جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید»، وب‌سایت موسسۀ فرهنگی و آموزشی هدایت میزان.]&lt;/ref&gt; سپس نظامی با همسر دوم ازدواج کرد که او نیز در جوانی فوت کرد و نظامی مجبور شد که همسر سوم انتخاب کند.&lt;ref&gt;[https://wiki.ahlolbait.com/نظامی_گنجوی#.D8.AA.D8.AD.D8.B5.DB.8C.D9.84_.D8.B9.D9.84.D9.85 «نظامی گنجوی»، وب‌سایت دانشنامۀ اسلامی.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تحصیلات نظامی گنجوی==<br /> از آثار نظامی می‌توان دریافت که او مانند دیگر بزرگان ادب در زمان جوانی به تحصیل علم پرداخته و در این راه کوشش کرده&lt;ref&gt;[https://sahebnews.ir/633528/زندگینامه-جمال-الدین-ابومحمد-الیاس-نظ.htm «زندگی‌نامه جمال الدین ابومحمد الیاس نظامی گنجوی»، پایگاه خبری صاحب نیوز.]&lt;/ref&gt; و رنج زیاد کشیده است:&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/sharafname/sh7 نظامی، خمسه، اسکندرنامه، بخش 7، وب‌سایت گنجور.]&lt;/ref&gt;<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|به بازی نبردم جهان را به‌سر |که شغلی دگر بود جز خواب و خور}}<br /> {{ب|نخفتم شبی شاد بر بستری|که نگشادم آن شب ز دانش دری}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> ==مهارت نظامی گنجوی==<br /> نظامی، علاوه بر شاعری، در علوم عقلی به‌ویژه [[فلسفه]] و [[منطق]]، علوم تجربی از جمله ریاضیات و [[نجوم]] و علوم نقلی مانند اخبار، [[قرآن]]، [[فقه اسلامی|فقه]] و احادیث، مهارت زیادی داشت.&lt;ref&gt;[https://fa.wikinoor.ir/wiki/نظامی،_الیاس_بن_یوسف «نظامی، الیاس بن یوسف»، ویکی نور.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==سیرهٔ عملی و اخلاقی نظامی گنجوی==<br /> نظامی رفتاری زاهدانه و عارفانه داشت. پادشاهان نیز به احترام مقام عرفانی وی، از رفتار خلاف شرع در حضور او پرهیز می‌کردند.&lt;ref&gt;[https://www.ibna.ir/fa/note/304045/نظامی-حکیم-ایرانی میرزا رسول‌زاده، «نظامی؛ حکیم ایرانی»، خبرگزاری ایبنا.]&lt;/ref&gt; او در اشعار خود می‌گوید که هرگز لب به شراب نزده است:&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/sharafname/sh6 نظامی، خمسه، اسکندرنامه، بخش 6، وب‌سایت گنجور.]&lt;/ref&gt;<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|مرا ساقی از وعده ایزدی‌ست |صبوح از خرابی می از بیخودی‌ست}}<br /> {{ب|وگرنه به یزدان که تا بوده‌ام|به می دامن لب نیالوده‌ام}}<br /> {{ب|گر از می‌شدم هرگز آلوده کام|حلال خدای‌ست بر من حرام}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> ==دیدگاه نظامی گنجوی==<br /> نظامی بیشتر به‌دلیل دیدگاه‌های کلامی خود مورد توجه بوده است. اختلاف نظر در باورهای مذهبی او، باعث تناقض در دیدگاه‌های کلامی او نیز شده است. او به [[توحید]] افعالی و قدیم بودن ذات و صفات خداوند معتقد بود. او حسن و قبح را مانند [[شیعیان]] ذاتی می‌دانست و معتقد بود که عدل خداوند با افعال بندگان مطابق است.&lt;ref&gt;[https://fa.wikishia.net/view/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C_%DA%AF%D9%86%D8%AC%D9%88%DB%8C#%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87 خاتمی، «دیدگاه‌های کلامی نظامی گنجوی»، مجلۀ کتاب ماه ادبیات، 1388ش، ص6-11، در ویکی شیعه.]&lt;/ref&gt; <br /> <br /> در اشعار نظامی، امکان رؤیت و عدم امکان رؤیت خدا، هر دو، مطرح شده است. نظامی در سروده‌های خود [[پیامبر اکرم|پیامبر]] [[اسلام]] را معصوم می‌داند و به او [[توسل]] می‌جوید و درخواست [[شفاعت]] می‌کند. همچنین، او پیامبر را به خورشید تشبیه می‌کند و موجودات دیگر را نور خورشید و پیامبر [[خدا]] را علت آفرینش می‌داند.&lt;ref&gt;[https://fa.wikishia.net/view/نظامی_گنجوی#جایگاه خاتمی، «دیدگاه‌های کلامی نظامی گنجوی»، مجلۀ کتاب ماه ادبیات، 1388ش، ص6-11، در ویکی شیعه.]&lt;/ref&gt; به‌همین دلیل، برخی توصیف او از پیامبر را با اصطلاح انسان کامل در عرفان یکی می‌دانند.&lt;ref&gt;[https://fa.wikishia.net/view/نظامی_گنجوی#جایگاه فولادی، «سیمای انسان کامل در اشعار نظامی گنجوی»، مجلۀ مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، ۱۳۹۷ش، ص۱۰۱، در ویکی شیعه.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==سبک شعری نظامی گنجوی==<br /> سبک شعری نظامی بینابینی؛ یعنی میان سبک خراسانی و عراقی است اما سبک عراقی در آثار او آشکارتر به‌نظر می‌رسد. آثار شعری او بیشتر در قالب مثنوی است. از صور خیال، ترکیب‌های عربی و تمثیل‌های بدیع در اشعار خود استفاده کرده است. همچنین، توجه به عرفان اسلامی و ایرانی و فلسفهٔ پیش از سقراط از دیگر ویژگی‌های سبک شعری او است.&lt;ref&gt;[https://www.ecieco.org/fa/news/7709/مهم-ترین-ویژگی-شعر-نظامی-گنجوی «مهم‌ترین ویژگی شعر نظامی گنجوی»، وب‌سایت مؤسسۀ فرهنگی اکو.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==آثار نظامی گنجوی==<br /> #دیوان اشعار<br /> #دیوان اشعار نظامی شامل قصاید، غزل‌ها و قطعات در بیست‌هزار بیت بوده است که اکنون مقدار کمی از ابیات آن باقی مانده و به‌نام «گنجهٔ گنجوی» منتشر شده است؛<br /> #مثنوی «مخزن‌الاسرار» که دارای ۲۲۶۰ بیت و مشتمل بر ۲۰ مقاله در موضوع [[اخلاق]]، موعظه و حکمت است؛<br /> #مثنوی «خسرو و شیرین» در ۶۵۰۰ بیت که از شاه‌کارهای عشقی در [[زبان فارسی]] است؛<br /> #مثنوی «لیلی و مجنون» در ۴۷۰۰ بیت؛<br /> #مثنوی «هفت‌پیکر» که «بهرام‌نامه» و «هفت گنبد» نیز خوانده می‌شود. این اثر دارای ۵۱۳۶ بیت است که سرگذشت افسانه‌ای بهرام‌گور و عشق‌بازی او با هفت دختر از شاهزادگان هفت اقلیم را ترسیم کرده است؛<br /> #مثنوی «اسکندرنامه» در ۱۰۵۰۰ بیت که در دو بخش «شرف‌نامه» و «اقبال‌نامه» سروده شده و در حدود سال ۶۰۰ق به اتمام رسیده است.&lt;ref&gt;[https://olama-orafa.ir/زندگینامه-حکیم-نظامی-گنجوی۶۱۴-۵۳۰-ه-ق/ «زندگی‌نامه حکیم نظامی گنجوی»، وب‌سایت علما و عرفا.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==نوآوری نظامی گنجوی==<br /> #مهم‌ترین نوآوری نظامی در عرصهٔ [[ادبیات فارسی]]، داستان‌سرایی و تکمیل شعر تمثیلی است که از این جهت او را با [[مولانا]] و [[فردوسی]] مقایسه کرده‌اند. همانگونه که فردوسی با [[شاهنامه]] «حماسه» آفریده و مولانا با مثنوی «عرفان» را به اوج رسانده است، نظامی گنجوی نیز با مثنوی‌ها و عاشقانه‌های داستانی خود، «شعر تمثیلی» را تکامل بخشیده است؛&lt;ref&gt;«پنج گنج نظامی، حلقهٔ وصل کشورهای فارسی‌زبان است»، خبرگزاری ایرنا.&lt;/ref&gt;<br /> #تشبیهات هنرمندانه و توضیحات زیبا و خیالانگیز؛<br /> #تصویرپردازی‌های بدیع و بیان جزئیات طبیعت و حالات روحی و روانی؛<br /> #انتخاب الفاظ مناسب و غنابخشی به [[موسیقی]] [[شعر فارسی|شعر]]؛<br /> #ایجاد ترکیبات خاص و ابداع معناهای نو؛&lt;ref&gt;[https://www.hamshahrionline.ir/news/77146/زندگینامه-نظامی-گنجه-ای-۵۳۷-۶۰۸ «زندگی‌نامه: نظامی گنجه‌ای»، همشهری آنلاین.]&lt;/ref&gt;<br /> #استفاده از اصطلاحات علوم، مبانی فلسفه و لغات عربی که فهم سخن شاعر را مقداری با دشواری همراه کرده است.&lt;ref&gt;[https://wiki.ahlolbait.com/نظامی_گنجوی#.D8.AA.D8.AD.D8.B5.DB.8C.D9.84_.D8.B9.D9.84.D9.85 «نظامی گنجوی»، وب‌سایت دانشنامۀ اسلامی.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اشعار نظامی گنجوی در آثار عالمان دین==<br /> برخی از اشعار اخلاقی، فلسفی و عرفانی این شاعر عارف، در آثار عالمان [[شیعه]] مانند فیض کاشانی، ملاصدرا و ملاهادی سبزواری، به‌کار رفته است و حسن حسن‌زادهٔ آملی، وی را «عارف» خوانده است.&lt;ref&gt;[https://fa.wikishia.net/view/نظامی_گنجوی «نظامی گنجوی»، ویکی شیعه.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تأثیر نظامی گنجوی بر ادبیات فارسی==<br /> نظامی گنجوی، ۳۰ سال از عمر خود را در سرودن مجموعه اشعار خود که به‌نام «خمسه» یا «پنج گنج» یاد می‌شود، صرف کرده و جایگاه ویژه‌ای در ادبیات غنایی [[ایران]] و زبان فارسی ایجاد کرده است.&lt;ref&gt;[http://radiosaba.ir/NewsDetails/?m=130143&amp;n=901175 «زندگی پر فراز و نشیب نظامی گنجوی به روایت ناصر»، وب‌سایت رادیو فرهنگ.]&lt;/ref&gt; بعد از او، سنت «خمسه‌نگاری» رواج پیدا کرد و شاعران زیادی به پیروی از او، مثنوی سرودند که باعث رشد و گسترش ادبیات فارسی شده است.&lt;ref&gt;[https://www.irna.ir/news/84668076/پنج-گنج-نظامی-حلقه-وصل-کشورهای-فارسی-زبان-است «پنج گنج نظامی، حلقۀ وصل کشورهای فارسی‌زبان است»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی..]&lt;/ref&gt; اثرگذاری نظامی در شعر و ادب فارسی، به‌حدی است که محققان او را با نام پیشوای داستان‌سرایی در ادبیات فارسی معرفی کرده‌اند.&lt;ref&gt;[http://radiosaba.ir/NewsDetails/?m=130143&amp;n=901175 «زندگی پر فراز و نشیب نظامی گنجوی به روایت ناصر»، وب‌سایت رادیو فرهنگ.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تأثیر نظامی گنجوی بر ادبیات جهان==<br /> ===اروپا===<br /> شرق‌شناسان اروپایی از اواسط قرن هفدهم میلادی بیشترین توجه را به آثار نظامی نشان دادند و برگزیدهٔ آثار او را به خوانندگان اروپایی رساندند. در حال حاضر، منظومهٔ «لیلی و مجنون» او به زبان‌های انلگیسی، آلمانی، روسی و فرانسوی [[صنعت ترجمه در ایران|ترجمه]] شده است. آثار نظامی، منبع الهام بسیاری از شاعران، موسیقی‌دانان و نمایشنامه‌نویسان اروپایی بوده است.&lt;ref&gt;[http://shabestan.ir/detail/News/1156657 «نظامی گنجوی خالق سبکی جدید در ادبیات و شعر پارسی»، خبرگزاری شبستان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===شبه‌قارهٔ هند===<br /> آثار نظامی در شبه‌قارهٔ [[هند]]، محبوبیت زیادی دارد، به‌گونه‌ای که یکی از اشعار او بر سر در کاخ ریاست جمهوری هند نصب شده است.&lt;ref&gt;[http://shabestan.ir/detail/News/1156657 «نظامی گنجوی خالق سبکی جدید در ادبیات و شعر پارسی»، خبرگزاری شبستان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===ژاپن===<br /> نظامی در کشور ژاپن به‌عنوان شاعر پارسی‌گوی و مهم شناخته و قصیده‌های لیلی و مجنون و هفت‌پیکر او به زبان ژاپنی ترجمه شده است.&lt;ref&gt;[http://shabestan.ir/detail/News/1156657 «نظامی گنجوی خالق سبکی جدید در ادبیات و شعر پارسی»، خبرگزاری شبستان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==درگذشت نظامی گنجوی==<br /> نظامی در فاصلهٔ سال‌های ۶۰۲ق تا ۶۱۲ق در گنجه درگذشت.&lt;ref&gt;[https://www.tabnak.ir/fa/tags/109945/1/نظامی-گنجوی «نظامی گنجوی»، وب‌سایت تابناک.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==یادبود نظامی گنجوی==<br /> [[پرونده:نظامی گنجوی.jpg|جایگزین= آرامگاه نظامی در شهر گنجه (جمهوری آذربایجان) |بندانگشتی|آرامگاه نظامی در شهر گنجه (جمهوری آذربایجان) ]]<br /> <br /> ===آرامگاه===<br /> آرامگاه باشکوهی در گنجه بر مزار او ساخته شده است که کتیبه‌هایی با [[زبان فارسی]] در آن وجود داشت؛ اما دولت آذربایجان در دههٔ نود خورشیدی، اشعار فارسی را از آرامگاه او پاک&lt;ref&gt;[https://www.tabnak.ir/fa/tags/109945/1/نظامی-گنجوی «نظامی گنجوی»، وب‌سایت تابناک.]&lt;/ref&gt; و کتیبه‌های به زبان ترکی را جایگزین کرد.&lt;ref&gt;[https://rasekhoon.net/photogallery/show/1419675/آرامگاه-نظامی-گنجوی-در-جمهوری-آذربایجان «آرامگاه نظامی گنجوی در جمهوری آذربایجان»، وب‌سایت راسخون.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===روز بزرگداشت===<br /> با تصویب دولت جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۹۵ش، ۲۱ اسفند، به‌نام روز بزرگداشت نظامی گنجوی نام‌گذاری و در تقویم ملی [[ایران]] ثبت شده است.&lt;ref&gt;«[https://www.cgie.org.ir/fa/news/141228/۹مناسبت-جدید-درتقویم--۲۳تیر-%C2«Ø±ÙˆØ²-گفتگو-و-تعامل-سازنده-با-جهان%C2»-شد ۹ مناسبت جدید درتقویم»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==نظر هگل دربارهٔ نظامی گنجوی==<br /> هگل فیلسوف بزرگ آلمانی دربارهٔ نظامی می‌گوید که وی حماسهٔ پهلوانی فردوسی را به حماسهٔ عاشقانهٔ لیلی و مجنون و هفت‌پیکر تبدیل کرد.&lt;ref&gt;«پنج گنج نظامی، حلقهٔ وصل کشورهای فارسی‌زبان است»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==نظامی گنجوی عامل همبستگی کشورهای منطقه==<br /> به نظر محققان، آثار گنجوی به‌عنوان سرمایه‌های ادبی و ارزش معنوی، عامل وحدت و همسبتگی فرهنگی ملت‌های منطقه مثل ایران، تاجیکستان، [[افغانستان]]، آذربایجان و همه فارسی‌زبان‌های دنیا است.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/news/266610/%C2«Ù¾Ù†Ø¬-گنج%C2»-نظامی،-حلقه-وصل-کشورهای-فارسی-زبان-است «پنج گنج نظامی، حلقۀ وصل کشورهای فارسی‌زبان است»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==وطن‌دوستی نظامی گنجوی==<br /> نظامی همواره [[ایران]] را دوست می‌داشت و به ایرانی‌بودن خود افتخار می‌کرد. او مثنوی لیلی و مجنون را به نام «شروان‌شاه ابوالمظفر اخستان» سروده و او را با عنوان [[شهریار (شاعر)|شهریار]] ایران توصیف کرده است.&lt;ref&gt;[https://www.ibna.ir/fa/note/304045/نظامی-حکیم-ایرانی رضایی، «نظامی؛ حکیم ایرانی»، خبرگزاری ایبنا.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> نمونه‌ای از اشعار نظامی (بخشی از مناجات اول):&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/nezami/5ganj/makhzanolasrar/sh2 نظامی، خمسه، مخزن الاسرار، بخش 2، وب‌سایت گنجور.]&lt;/ref&gt;<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|ای همه هستی ز تو پیدا شده|خاک ضعیف از تو توانا شده}}<br /> {{ب|زیرنشین عَلَمَت کاینات|ما به تو قائم چو تو قائم به‌ذات}}<br /> {{ب|هستی تو صورت پیوند نی|تو به‌کس و کس به تو مانند نی}}<br /> {{ب|آنچه تَغَیُّر نپذیرد تویی|وانکه نمردست و نمیرد تویی}}<br /> {{ب|ما همه فانی و بقا بس تو راست|ملک تعالی و تقدس تو راست}}<br /> {{ب|خاک به فرمان تو دارد سکون|قبهٔ خضرا تو کنی بیستون}}<br /> {{ب|جز تو فلک را خم چوگان که داد|دیگ جسد را نمک جان که داد}}<br /> {{ب|چون قدمت بانک بر ابلق زند|جز تو که یارد که اناالحق زند}}<br /> {{ب|رفتی اگر نامدی آرام تو|طاقت عشق از کشش نام تو}}<br /> {{ب|تا کرمت راه جهان برگرفت| پشت زمین بار گران برگرفت}}<br /> {{ب|گرنه زپشت کرمت زاده بود|ناف زمین از شکم افتاده بود}}<br /> {{ب|عقد پرستش ز تو گیرد نظام|جز به تو بر هست پرستش حرام}}<br /> {{ب|هر که نه گویای تو خاموش به|هر چه نه یاد تو فراموش به}}<br /> {{ب|ساقی شب دستکش جام توست|مرغ سحر دستخوش نام توست}}<br /> {{ب|پرده برانداز و برون آی فرد|گر منم آن پرده به‌هم درنورد}}<br /> {{ب|عجز فلک را به فلک وانمای|عقد جهان را ز جهان واگشای}}<br /> {{ب|نسخ کن این آیت ایام را|مسخ کن این صورت اجرام را}}<br /> {{ب|حرف زبان را به قلم بازده|وام زمین را به عدم بازده}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> ==منابع==<br /> {{آغاز منابع}}<br /> * «آرامگاه نظامی گنجوی در جمهوری آذربایجان»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۹۷ش.<br /> * «پنج گنج نظامی، حلقهٔ وصل کشورهای فارسی‌زبان است»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۰ش.<br /> * «جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید»، وب‌سایت مؤسسهٔ فرهنگی و آموزشی هدایت میزان، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.<br /> * خاتمی، احمد، «دیدگاه‌های کلامی نظامی گنجوی»، مجلهٔ کتاب ماه ادبیات، سال سوم، شماره ۳۴، بهن ۱۳۸۸ش.<br /> * زنجانی، برات، «تاریخ ولادت و وفات نظامی گنجوی»، مجلهٔ آینده، سال دهم، شماره ۱۲، اسفند ۱۳۶۳ش.<br /> * «زندگی پر فراز و نشیب نظامی گنجوی به روایت ناصر»، وب‌سایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: ۱۶ شهریور ۱۴۰۰ش.<br /> * «زندگی‌نامه جمال‌الدین ابومحمد الیاس نظامی گنجوی»، پایگاه خبری صاحب نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۳۹۵ش.<br /> * «زندگی‌نامه حکیم نظامی گنجوی»، وب‌سایت علما و عرفا، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.<br /> * «زندگی‌نامه: نظامی گنجه‌ای»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۸۷ش.<br /> * فولادی، آمنه، «سیمای انسان کامل در اشعار نظامی گنجوی»، مجلهٔ مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه، دوره چهارم، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۷ش.<br /> * میرزا رسول‌زاده، مهدی، «نظامی؛ حکیم ایرانی»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۳۹۹ش.<br /> * «مهم‌ترین ویژگی شعر نظامی گنجوی»، وب‌سایت مؤسسهٔ فرهنگی اکو، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.<br /> * «نظامی، الیاس بن یوسف»، ویکی نور، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.<br /> * نظامی، خمسه، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.<br /> * «نظامی گنجوی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.<br /> * «نظامی گنجوی»، وب‌سایت دانشنامهٔ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش.<br /> * «نظامی گنجوی خالق سبکی جدید در ادبیات و شعر پارسی»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۰ش.<br /> * «نظامی گنجوی قله‌ای فراتر از تیشهٔ هویت‌تراشان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۰ش.<br /> * «۹ مناسبت جدید در تقویم»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۳۹۵ش.<br /> {{پایان منابع}}</div>

حبیب الله نجفی