نقاره - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-05-07T11:55:34Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۵
خط ۳:		خط ۳:
	«نقاره» یا «نوبت»، نوعی طبل دوگانهٔ بزرگ و کوچک است. این ساز ضربی به‌صورت دو طبل کوچک متصل به‌هم، یکی بزرگ‌تر با صدای بم و دیگری کوچک‌تر با صدای زیر است. آلت نواختن این دو طبل نیز، دو چوب کوچک است که با هر دو دست نواخته می‌شود. گاهی یک دست بر طبل بم و دیگری بر طبل زیر، و گاهی نیز هر دو بر یک طبل (بم یا زیر) می‌خورد. شکل ظاهری نقاره شبیه به [[تخم‌مرغ]] یا گلدان است. کاسه نقاره را از مس، [[برنج]] یا سفال ساخته می‌شود و پوست آن نیز از پوست گاو یا گوسفند است.		«نقاره» یا «نوبت»، نوعی طبل دوگانهٔ بزرگ و کوچک است. این ساز ضربی به‌صورت دو طبل کوچک متصل به‌هم، یکی بزرگ‌تر با صدای بم و دیگری کوچک‌تر با صدای زیر است. آلت نواختن این دو طبل نیز، دو چوب کوچک است که با هر دو دست نواخته می‌شود. گاهی یک دست بر طبل بم و دیگری بر طبل زیر، و گاهی نیز هر دو بر یک طبل (بم یا زیر) می‌خورد. شکل ظاهری نقاره شبیه به [[تخم‌مرغ]] یا گلدان است. کاسه نقاره را از مس، [[برنج]] یا سفال ساخته می‌شود و پوست آن نیز از پوست گاو یا گوسفند است.

	==نام و کاربرد نقاره==		== نام و کاربرد نقاره ==
	نواختن نقاره در نقاط مختلفی از ایران رواج دارد و با نام‌های متفاوتی نیز شناخته می‌شود. برای مثال، در مناطق قشقایی و بویراحمدی «ناقاره»، در [[مازندران]] «دِسَرکوتِن»، در [[گیلان]] «نقاره» یا «ناقاره» و در آذربایجان شرقی «قوشا ناقارا» نامیده می‌شود که قوشا به‌معنای «جفت» است.<ref>[http://wikichejoor.ir/چگونه-با-انواع-ساز-نقاره-آشنایی-داشته-ب/ عبداله‌زاده، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور.]</ref> انواعی دیگر از نقاره در [[کردستان]] را «دوتپله» و برخی دیگر را «تاس» گویند. این ساز را در عراق به‌نام «نقارات» می‌شناسند و از جمله سازهای کهنی است که در زمان خلفای عباسی و پیش از نمازهای پنج‌گانه می‌نواختند.		نواختن نقاره در نقاط مختلفی از ایران رواج دارد و با نام‌های متفاوتی نیز شناخته می‌شود. برای مثال، در مناطق قشقایی و بویراحمدی «ناقاره»، در [[مازندران]] «دِسَرکوتِن»، در [[گیلان]] «نقاره» یا «ناقاره» و در آذربایجان شرقی «قوشا ناقارا» نامیده می‌شود که قوشا به‌معنای «جفت» است.<ref>[http://wikichejoor.ir/چگونه-با-انواع-ساز-نقاره-آشنایی-داشته-ب/ عبداله‌زاده، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور.]</ref> انواعی دیگر از نقاره در [[کردستان]] را «دوتپله» و برخی دیگر را «تاس» گویند. این ساز را در عراق به‌نام «نقارات» می‌شناسند و از جمله سازهای کهنی است که در زمان خلفای عباسی و پیش از نمازهای پنج‌گانه می‌نواختند.

	نقاره در گذشته برای خبررسانی در مواردی مانند شناسایی محل غریق در [[آب]]، شروع [[جنگ]]، نذورات و مراسم حماسی کُشتی کاربرد داشته است. همچنین در دربار پادشاهان نیز، نواختن نقاره و شیپور رایج بوده است. امروزه، کاربردهای گوناگون نواختن نقاره در [[ایران]]، منسوخ شده و به‌صورت کاملاً محدود استفاده می‌شود. گاهی در محافل [[مراسم عروسی\|عروسی]]، نقاره را همراه با «[[سرنا\|سُرنا]]» و «[[کرنانوازی\|کَرنا]]» می‌نوازند. در حرم [[امام رضا]]، هر روز صبح و هنگام غروب آفتاب در محلی به‌نام نقاره‌خانه، نقاره و شیپور می‌زنند.<ref>موسوی‌پناه، حرم در واژه‌ها، 1391ش، ص58.</ref>		نقاره در گذشته برای خبررسانی در مواردی مانند شناسایی محل غریق در [[آب]]، شروع [[جنگ]]، نذورات و مراسم حماسی کُشتی کاربرد داشته است. همچنین در دربار پادشاهان نیز، نواختن نقاره و شیپور رایج بوده است. امروزه، کاربردهای گوناگون نواختن نقاره در [[ایران]]، منسوخ شده و به‌صورت کاملاً محدود استفاده می‌شود. گاهی در محافل [[مراسم عروسی\|عروسی]]، نقاره را همراه با «[[سرنا\|سُرنا]]» و «[[کرنانوازی\|کَرنا]]» می‌نوازند. در حرم [[امام رضا]]، هر روز صبح و هنگام غروب آفتاب در محلی به‌نام نقاره‌خانه، نقاره و شیپور می‌زنند.<ref>موسوی‌پناه، حرم در واژه‌ها، 1391ش، ص58.</ref>

	==نقاره‌چی و نقاره‌خانه==		== نقاره‌چی و نقاره‌خانه ==
	به فردی که نقاره می‌زند «نقاره‌چی»، «چوبک‌زن»، «نقاره‌زن»، «نقارچی»، «نوبت‌نواز»، «نوبت‌زن» یا «نوازنده نقاره»،<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌چی.]</ref> و به مکان نواختن نقاره «نقاره‌خانه» یا «نقارخانه»، «نوبت‌خانه» و «کوس‌خانه» گویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+خانه دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌خانه.]</ref> در واقع، نقارخانه جایی است که در آن ۲ مرتبه، «نوبت» (نقاره) می‌زنند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+خانه دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقارخانه.]</ref>		به فردی که نقاره می‌زند «نقاره‌چی»، «چوبک‌زن»، «نقاره‌زن»، «نقارچی»، «نوبت‌نواز»، «نوبت‌زن» یا «نوازنده نقاره»،<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌چی.]</ref> و به مکان نواختن نقاره «نقاره‌خانه» یا «نقارخانه»، «نوبت‌خانه» و «کوس‌خانه» گویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+خانه دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌خانه.]</ref> در واقع، نقارخانه جایی است که در آن ۲ مرتبه، «نوبت» (نقاره) می‌زنند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+خانه دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقارخانه.]</ref>

	==پیشینه نقاره، نقاره‌زنی و نقاره‌خانه==		== پیشینه نقاره، نقاره‌زنی و نقاره‌خانه ==
	قدمت این ساز به سده نهم هجری بازمی‌گردد. برخی، جنگ‌های صلیبی را عامل انتقال این ساز به اروپا دانسته‌اند؛ در قرن چهاردهم میلادی استفاده از نقاره در انگلستان گسترش یافت.<ref>[http://wikichejoor.ir/چگونه-با-انواع-ساز-نقاره-آشنایی-داشته-ب/ عبداله‌زاده، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور.]</ref> رواج نقاره‌زنی در ایران تا زمان [[قاجاریه]] ادامه داشت و قدمت نقاره‌خانه در حرم امام رضا نیز به دوره [[قاجاریه]] (حدود سال ۱۰۱۲ق) بازمی‌گردد.		قدمت این ساز به سده نهم هجری بازمی‌گردد. برخی، جنگ‌های صلیبی را عامل انتقال این ساز به اروپا دانسته‌اند؛ در قرن چهاردهم میلادی استفاده از نقاره در انگلستان گسترش یافت.<ref>[http://wikichejoor.ir/چگونه-با-انواع-ساز-نقاره-آشنایی-داشته-ب/ عبداله‌زاده، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور.]</ref> رواج نقاره‌زنی در ایران تا زمان [[قاجاریه]] ادامه داشت و قدمت نقاره‌خانه در حرم امام رضا نیز به دوره [[قاجاریه]] (حدود سال ۱۰۱۲ق) بازمی‌گردد.

	==نقاره در ادبیات فارسی==		== نقاره در ادبیات فارسی ==
	پیشینه تاریخی نقاره در فرهنگ ایرانیان موجب ورود آن به ادبیات عامه مردم ایران شده است؛ این واژه را در مَثَل‌های عامیانه و آثار شاعران ایرانی می‌توان یافت.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره.]</ref>		پیشینه تاریخی نقاره در فرهنگ ایرانیان موجب ورود آن به ادبیات عامه مردم ایران شده است؛ این واژه را در مَثَل‌های عامیانه و آثار شاعران ایرانی می‌توان یافت.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره.]</ref>
	{{آغاز نستعلیق}}		{{آغاز نستعلیق}}
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	این [[آش]] و این نقاره؛<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره.]</ref> نقاره‌چی کم بود یکی هم از میمند آوردند؛<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌چی.]</ref> نقاره بی‌باکی کوفتن:<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+کوفتن دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره کوفتن.]</ref> بر طبل بی‌عاری زدن؛ شتر نقاره خانه است.		این [[آش]] و این نقاره؛<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره.]</ref> نقاره‌چی کم بود یکی هم از میمند آوردند؛<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌چی.]</ref> نقاره بی‌باکی کوفتن:<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+کوفتن دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره کوفتن.]</ref> بر طبل بی‌عاری زدن؛ شتر نقاره خانه است.

	==پانویس==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

	==منابع==		== منابع ==
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱ آبان ۱۴۰۰ش.		* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱ آبان ۱۴۰۰ش.
	*عبداله‌زاده، فرزاد، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور، تاریخ بارگذاری: ۲ خرداد ۱۳۹۶ش.		* عبداله‌زاده، فرزاد، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور، تاریخ بارگذاری: ۲ خرداد ۱۳۹۶ش.
	*موسوی‌پناه، سیدابراهیم، حرم در واژه‌ها، مشهد، انتشارات زائر رضوی، ۱۳۹۱ش.		* موسوی‌پناه، سیدابراهیم، حرم در واژه‌ها، مشهد، انتشارات زائر رضوی، ۱۳۹۱ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			{{موسیقی}}

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''نقاره'''}}؛ نوعی طبل کوچک دوتایی همراه با دو چوب باریک{{سخ}} جایگزین=نقاره «نقاره» یا «نوبت»، نوعی طبل دوگانهٔ بزرگ و کوچک است. این ساز ضربی به‌صورت دو طبل کوچک متصل به‌هم، یکی بزرگ‌تر با صدای بم و دیگری کوچ...» ایجاد کرد

2026-04-19T11:46:40Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''نقاره'''}}؛ نوعی طبل کوچک دوتایی همراه با دو چوب باریک{{سخ}} 300px|thumb|نقاره|جایگزین=نقاره «نقاره» یا «نوبت»، نوعی طبل دوگانهٔ بزرگ و کوچک است. این ساز ضربی به‌صورت دو طبل کوچک متصل به‌هم، یکی بزرگ‌تر با صدای بم و دیگری کوچ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{درشت|'''نقاره'''}}؛ نوعی طبل کوچک دوتایی همراه با دو چوب باریک{{سخ}}
[[پرونده:نقاره.jpg|300px|thumb|نقاره|جایگزین=نقاره]]
«نقاره» یا «نوبت»، نوعی طبل دوگانهٔ بزرگ و کوچک است. این ساز ضربی به‌صورت دو طبل کوچک متصل به‌هم، یکی بزرگ‌تر با صدای بم و دیگری کوچک‌تر با صدای زیر است. آلت نواختن این دو طبل نیز، دو چوب کوچک است که با هر دو دست نواخته می‌شود. گاهی یک دست بر طبل بم و دیگری بر طبل زیر، و گاهی نیز هر دو بر یک طبل (بم یا زیر) می‌خورد. شکل ظاهری نقاره شبیه به [[تخم‌مرغ]] یا گلدان است. کاسه نقاره را از مس، [[برنج]] یا سفال ساخته می‌شود و پوست آن نیز از پوست گاو یا گوسفند است.

==نام و کاربرد نقاره==
نواختن نقاره در نقاط مختلفی از ایران رواج دارد و با نام‌های متفاوتی نیز شناخته می‌شود. برای مثال، در مناطق قشقایی و بویراحمدی «ناقاره»، در [[مازندران]] «دِسَرکوتِن»، در [[گیلان]] «نقاره» یا «ناقاره» و در آذربایجان شرقی «قوشا ناقارا» نامیده می‌شود که قوشا به‌معنای «جفت» است.<ref>[http://wikichejoor.ir/چگونه-با-انواع-ساز-نقاره-آشنایی-داشته-ب/ عبداله‌زاده، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور.]</ref> انواعی دیگر از نقاره در [[کردستان]] را «دوتپله» و برخی دیگر را «تاس» گویند. این ساز را در عراق به‌نام «نقارات» می‌شناسند و از جمله سازهای کهنی است که در زمان خلفای عباسی و پیش از نمازهای پنج‌گانه می‌نواختند.

نقاره در گذشته برای خبررسانی در مواردی مانند شناسایی محل غریق در [[آب]]، شروع [[جنگ]]، نذورات و مراسم حماسی کُشتی کاربرد داشته است. همچنین در دربار پادشاهان نیز، نواختن نقاره و شیپور رایج بوده است. امروزه، کاربردهای گوناگون نواختن نقاره در [[ایران]]، منسوخ شده و به‌صورت کاملاً محدود استفاده می‌شود. گاهی در محافل [[مراسم عروسی|عروسی]]، نقاره را همراه با «[[سرنا|سُرنا]]» و «[[کرنانوازی|کَرنا]]» می‌نوازند. در حرم [[امام رضا]]، هر روز صبح و هنگام غروب آفتاب در محلی به‌نام نقاره‌خانه، نقاره و شیپور می‌زنند.<ref>موسوی‌پناه، حرم در واژه‌ها، 1391ش، ص58.</ref>

==نقاره‌چی و نقاره‌خانه==
به فردی که نقاره می‌زند «نقاره‌چی»، «چوبک‌زن»، «نقاره‌زن»، «نقارچی»، «نوبت‌نواز»، «نوبت‌زن» یا «نوازنده نقاره»،<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌چی.]</ref> و به مکان نواختن نقاره «نقاره‌خانه» یا «نقارخانه»، «نوبت‌خانه» و «کوس‌خانه» گویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+خانه دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌خانه.]</ref> در واقع، نقارخانه جایی است که در آن ۲ مرتبه، «نوبت» (نقاره) می‌زنند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+خانه دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقارخانه.]</ref>

==پیشینه نقاره، نقاره‌زنی و نقاره‌خانه==
قدمت این ساز به سده نهم هجری بازمی‌گردد. برخی، جنگ‌های صلیبی را عامل انتقال این ساز به اروپا دانسته‌اند؛ در قرن چهاردهم میلادی استفاده از نقاره در انگلستان گسترش یافت.<ref>[http://wikichejoor.ir/چگونه-با-انواع-ساز-نقاره-آشنایی-داشته-ب/ عبداله‌زاده، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور.]</ref> رواج نقاره‌زنی در ایران تا زمان [[قاجاریه]] ادامه داشت و قدمت نقاره‌خانه در حرم امام رضا نیز به دوره [[قاجاریه]] (حدود سال ۱۰۱۲ق) بازمی‌گردد.

==نقاره در ادبیات فارسی==
پیشینه تاریخی نقاره در فرهنگ ایرانیان موجب ورود آن به ادبیات عامه مردم ایران شده است؛ این واژه را در مَثَل‌های عامیانه و آثار شاعران ایرانی می‌توان یافت.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|در آخر عمر عیش پیران|نقارهٔ آفتاب زرد است}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
یا مَثَل‌هایی همچون:

این [[آش]] و این نقاره؛<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره.]</ref> نقاره‌چی کم بود یکی هم از میمند آوردند؛<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+چی دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره‌چی.]</ref> نقاره بی‌باکی کوفتن:<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نقاره+کوفتن دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه نقاره کوفتن.]</ref> بر طبل بی‌عاری زدن؛ شتر نقاره خانه است.

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱ آبان ۱۴۰۰ش.
*عبداله‌زاده، فرزاد، «چگونه با انواع ساز نقاره آشنایی داشته باشیم؟»، سایت ویکی‌چجور، تاریخ بارگذاری: ۲ خرداد ۱۳۹۶ش.
*موسوی‌پناه، سیدابراهیم، حرم در واژه‌ها، مشهد، انتشارات زائر رضوی، ۱۳۹۱ش.
{{پایان منابع}}