محمدعلی احمدی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''نماز باران؛''' از نمازهای مستحبی برای طلب باران. نماز باران یا استسقاء، یکی از نمازهاى مستحبی است که در صورت گرفتار شدن جامعه به قحطی و کمبود آب و باران، خوانده می‌شود. آیین باران خواهی با شرایط و آداب خاصی در زمان‌های قبل از اسلام...» ایجاد کرد

2026-05-23T14:45:47Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''نماز باران؛'''</big> از نمازهای مستحبی برای طلب باران. نماز باران یا استسقاء، یکی از نمازهاى مستحبی است که در صورت گرفتار شدن جامعه به قحطی و کمبود آب و باران، خوانده می‌شود. آیین باران خواهی با شرایط و آداب خاصی در زمان‌های قبل از اسلام...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''نماز باران؛'''</big> از نمازهای مستحبی برای طلب باران.

نماز باران یا استسقاء، یکی از نمازهاى مستحبی است که در صورت گرفتار شدن جامعه به قحطی و کمبود [[آب]] و باران، خوانده می‌شود. آیین [[باران خواهی]] با شرایط و آداب خاصی در زمان‌های قبل از اسلام نیز رایج بوده است.
==تعریف نماز باران==
«استسقاء» در لغت به‌معنای طلبیدن آب است. این واژه در [[فقه اسلامی]]، عبارت است از طلب باران از خداوند در زمان قحطی و بی‌آبی.<ref>سعدی، القاموس‌الفقهی، ۱۴۰۸ق، ص۱۷۵؛ حر عاملی، وسایل ‌الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۵-۱۶.</ref> خواندن این نماز، به‌فتوای [[مرجع دینی|مراجع دینی]]، در زمان کم‌آبی مستحب است.<ref>محقق حلی، شرایع‌ الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۹۸؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۱۲۷.</ref> برای '''نماز باران''' (صلاة الاستسقاء) در منابع روایی پیروان [[اهل‌بیت]]<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۳، ص۴۶۲-۴۶۳.</ref> و فقه [[شیعه]]،<ref>محقق حلی، شرایع‌ الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۹۸-۹۹.</ref> دارای شرایط خاصی ذکر شده است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۱۲۷-۱۵۵.</ref>
==تاریخچۀ نماز باران==
===تاریخچۀ نماز باران قبل از اسلام===
مراسم طلب باران از خداوند، در دوران پیش از اسلام نیز وجود داشته است؛ از جمله در یکی از سال‌های بی‌آبی جزیرةالعرب، ابوطالب پدر [[امام علی]] همراه برخی از نوجوانان خاندان عبدالمطلب، برای استسقاء به [[مسجدالحرام]] رفته و از پیشگاه خداوند طلب باران کردند.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۱، ص۱۳۷. </ref>

===تاریخچۀ نماز باران در زمان اسلام===
در دوران بعد از ظهور اسلام در زمان‌های کم‌آبی، بزرگان دینی برای نزول باران دست به [[دعا]] برداشته و نماز باران می‌خواندند؛ مانند زمانی‌که [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] در سال‌های ششم و نهم [[تقویم هجری قمری|هجری]] وقتی شهر مدینه دچار کم‌آبی شد، نماز باران خواند.<ref>«[https://fa.shafaqna.com/news/519356/%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%85/ پیشینه نماز باران از صدر اسلام تا دوره معاصر»، وب‌سایت شفقنا.]</ref>

[[امام رضا]] نیز در دوران ولایت‌عهدی که مناطق [[خراسان]] دچار کم‌آبی شده و مزارع و درختان در معرض خطر قرار گرفته بودند، برای آمدن باران نماز خواند. امام، در وقت معین همراه جمعیتی به صحرا رفت. پس از نماز و دعا، بارش باران شروع شد.<ref>صدوق، عیون اخبار الرضا، 1384ش، ج2، ص179 -183. </ref>

در جامعۀ مسلمان، نمونه‌های زیادی از برپایی نماز باران گزارش شده است؛ از جمله در ایران نماز باران حاجی‌کلباسی (1180-۱۲۶۱ق) در [[اصفهان]]،<ref>گلی‌زواره، کاروان علم و عرفان، 1380ش، ج۱، ص108-109.</ref> نماز باران سید محمدتقی خوانساری در سال ۱۳۶۳ق در قم<ref>واعظ خیابانی «تبریزی»، علمای معاصر، 1383ش، ص312.</ref> و نماز باران سید عبدالحسین مرعشی در سال ۱۹۰۰م در زنگبار تانزانیا. <ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A8%D8%A7%D8%B1 «زنگبار»، ویکی شیعه.]</ref>
==فلسفه خواندن نماز باران==
براساس آموزه‌های دین اسلام، عوامل مختلفی مانند ظلم حاکمان،<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج1، ص۵۲۴، «بَابُ صَلَاةِ الِاسْتِسْقَاءِ».</ref> عدم پرداخت حقوق مظلومان، ترویج گناهان <ref>موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، 1425ق، ج1، ص253، «نماز استسقاء».</ref> و ترک امر به معروف و نهی از منکر در جامعه باعث می‌شود که خداوند از باب تنبیه و عقوبت، باران را از مردم قطع کند. در نتیجه نماز باران برای جلب رضایت خداوند و [[توبه]] به پیشگاه او خوانده می‌شود. <ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج1، ص۵۲۴.</ref>
==نحوۀ خواندن نماز باران==
نماز باران دو رکعت است که به جماعت خوانده می‌شود.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۱۴۴؛ علامه حلی، تحریر احکام الشرعیه، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۲۹۱.</ref> تکبیر و قنوت آن مانند نماز [[عید فطر]] و [[عید قربان|قربان]] است. تنها در قنوت، به‌جای دعاهای این دو نماز، از خدا طلب و درخواست باران می‌شود.<ref>محقق حلی، شرایع ‌الاسلام، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۹۸.</ref>
==آداب نماز باران==
نماز باران آدابی دارد که برخی از آنها قبل از مراسم، برخی دیگر حین مراسم و بخشی از آن نیز پس از مراسم انجام می‌شوند:
===الف. قبل از نماز===

# برای نماز باران مستحب است که سه روز، [[روزه|روزۀ]] مستحبی گرفته شده و در روز سوم برای ادای نماز به بیرون شهر بروند؛
# امام به‌همراه مردم، با آرامش، خشوع و حالت درخواست به صحرا بروند؛
# مؤذن‌ها پیشاپیش امام و مردم حرکت کرده، منبر را با خود به صحرا ببرند؛
# همراه بردن پیرمردان، پیرزنان، کودکان و چهارپایان سفارش شده است؛
# به جلوگیری از مشارکت کفار ذمى و غیر ذمى در مراسم امر شده است. <ref>موسوی خمینی، تحریرالوسیلة، 1425ق، ج1، ص 445-447؛ حر عاملی، وسایل ‌الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۵، أبواب (صلاة الاستسقاء).</ref>

===حین نماز===

# در نماز باران سوره‌هایى که در نماز عید مستحب است، خوانده شود؛
# قرائت سوره‌ها در نماز باید با صدای بلند باشد؛
# برگزاری مراسم نماز باران در صحرا، بیابان و جاى پاکیزه باشد. <ref>حر عاملی، وسایل ‌الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۵، أبواب (صلاة الاستسقاء)؛ موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، 1425ق، ج1، ص 445-447.</ref>

===بعد از نماز===

# امام جماعت پس از نماز، با حالتی پریشان از منبر بالا می‌رود<ref>حر عاملی، وسایل ‌الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۵، أبواب صلاة الاستسقاء.</ref> و با ذکر حمد و تسبیح خدا، دستان را بالا برده و از پیشگاه خداوند طلب باران می‌کند. مردم نیز به تبعیت از امام دعا می‌کنند.
# بعد خطبه خوانده شده و جهت طلب رحمت و مفغرت الهی ناله و تضرع می‌کند. <ref>نجفی، جواهرالکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۲، ص۱۴۶-۱۴۸.</ref>
# مردم نیز با صدای بلند امام را همراهی می‌کنند. به خواندن دعاهایی همچون «الحمدالله سابغ النعم...» <ref>محمودی، نهج‌السعا‌ده‌ فی‌ مستدرک‌ نهج‌البلاغه، 1380ش، ج۶، ص‌۲۶۸.</ref> و «اللهم اسقنا الغیث....»<ref>صحیفه سجادیه، 1395ش، دعای ۱۹.</ref> سفارش شده است.

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل‌ابی‌طالب، قم، نشر علامه، چ1، ۱۳۷۹ق.
*«پیشینه نماز باران از صدر اسلام تا دوره معاصر»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ بازدید: 30 آذر 1401ش.
*حر عاملى، محمد بن حسن، وسایل‌الشیعه، تحقیق و تصحیح گروه پژوهش مؤسسه آل‌البیت، قم، مؤسسه آل‌البیت، چ1، ۱۴۰۹ق.
*«زنگبار» ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: 19بهمن1401ش.
*سعدى، ابوحبیب، القاموس الفقهي لغة و اصطلاحاً، دمشق، دارالفکر، چ2، ۱۴۰۸ق.
*شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون اخبارالرضا، ترجمه علی‌اکبر غفاری و حمیدرضا مستفید، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1384ش.
*شیخ صدوق، محمد بن على، من‌لایحضره الفقیه، قم، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه، چ2، 1413ق.
*صحیفه سجادیه، ترجمه استاد حسین انصاریان، قم، آیین دانش، 1395ش.
*علامه حلّى، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام الشرعیة على مذهب الامامیه، تحقیق و تصحیح ابراهیم بهادرى، قم، مؤسسه امام صادق، چ1، ۱۴۲۰ق.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
*گلی‌زواره، غلامرضا، کاروان علم و عرفان: شرح‌حال جمعی از حکیمان، عارفان و دیگر مشاهیر شیعه، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی حضور، 1380ش.
*محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، تحقیق و تصحیح عبدالحسین محمدعلی بقال، قم، اسماعیلیان، چ2، ۱۴۰۸ق.
*محمودی، محمدباقر، نهج السعاده فی مستدرک نهج‌البلاغه، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380ش.
*موسوی خمینی، سید روح‌الله، تحریر الوسیلة، ترجمه، علی اسلامى، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چ21، 1425ق.
*نجفى، محمدحسن، جواهر الكلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چ7، ۱۴۰۴ق.
*واعظ خیابانی «تبریزی»، ملاعلی، علمای معاصر، قم، نوید اسلام، 1383ش.

نماز باران - تاریخچهٔ نسخه‌ها