زهرا حلیمی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''نماز شب'''؛ نمازی مستحبی و شایان توجه در فرهنگ مسلمانان. نماز شب، از نمازهای مستحبی مهم در سبک زندگی مؤمنانه است. این نماز که در نیمه‌شب خوانده می‌شود در آموزه‌های دینی از اهمیت زیادی برخوردار بوده و عالمان و عارفان مسلمان به برپ...» ایجاد کرد

2026-05-14T14:07:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>نماز شب</big>'''؛ نمازی مستحبی و شایان توجه در فرهنگ مسلمانان. نماز شب، از نمازهای مستحبی مهم در سبک زندگی مؤمنانه است. این نماز که در نیمه‌شب خوانده می‌شود در آموزه‌های دینی از اهمیت زیادی برخوردار بوده و عالمان و عارفان مسلمان به برپ...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''<big>نماز شب</big>'''؛ نمازی مستحبی و شایان توجه در فرهنگ مسلمانان.

نماز شب، از نمازهای مستحبی مهم در سبک [[زندگی]] مؤمنانه است. این نماز که در نیمه‌شب خوانده می‌شود در آموزه‌های دینی از اهمیت زیادی برخوردار بوده و عالمان و عارفان [[مسلمان]] به برپایی آن سفارش کرده‌اند. نماز شب در فرهنگ دینی [[مسلمانان]]، دارای پیامدها و کارکردهایی مانند پاک‌شدن گناهان، رهایی از عذاب قبر و گشایش رزق دانسته می‌شود.
==معرفی==
نماز شب، به‌صورت کامل در 11 رکعت شامل پنج نماز دورکعتی و یک‌ نماز یک‌رکعتی خوانده می‌شود. وقت این نماز از نیمه‌شب تا پیش از اذان صبح بوده و هنگام سحر از فضیلت بیشتری برخوردار است و هرچه به فجر صادق و اذان صبح نزدیک‌تر باشد، پاداش بیشتری دارد.<ref>خمینی، تحریر ‌الوسیله، 1392ش، ج1، ص143.</ref>
==اهمیت==
در آموزه‌های اسلامی از میان مناسک دینی مستحب، به برپایی نماز شب سفارش بیشتری شده است. در قرآن، خواندن نماز شب بر پیامبر خدا واجب شده و راه رسیدن به مقام محمود دانسته شده<ref>سورة اسراء، آیة 79.</ref> که مقام [[شفاعت]] در روز قیامت است.<ref>طباطبایی، تفسیر المیزان، 1387ش، ج13، ص242.</ref> آرامش و نشاط پس از خواب شبانه و آمادگی بیشتر انسان برای توجه به خدا، دلیل اهمیت سحرخیزی و نماز شب در فرهنگ مسلمانان است.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج2، ص465.</ref> در قرآن، شب‌زنده‌داری<ref>سورۀ فرقان، آیۀ 64.</ref> و استغفار در وقت سحر<ref>سورۀ آل‌عمران، آیۀ 17؛ سورۀ ذاریات، آیۀ 17-18.</ref> از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده<ref>سورۀ فرقان، آیۀ 64.</ref> که ابتدا [[پیامبر اسلام]]<ref>سورۀ مزّمّل، آیۀ 2.</ref> و به تبعیت از او، همه مؤمنان به تهجّد و شب‌زنده‌داری دعوت شده‌اند. قرآن، از پاداش این عمل با عنوان «روشنایی دیدگان» یاد کرده است.<ref>سورۀ سجده، آیۀ 17.</ref>

پیامبر خدا و [[اهل‌بیت]] نیز به خواندن نماز شب، سفارش کرده‌اند. پیامبر خدا دو رکعت نماز در دل شب را از دنیا و آنچه در آن است محبوب‌تر می‌داند<ref>مجلسی، بحارالأنوار،1403ق، ج84، ص148. </ref> و آن را وسیله‌ای برای نزدیکی به خدا، بخشش گناهان و رفع‌کننده بیماری‌های بدن معرفی می‌کند.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص123. </ref> او همچنین، زن و شوهری که همدیگر را برای نماز بیدار کنند و با هم [[وضو]] گرفته و به نماز بایستند را مورد تمجید قرار داده است.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص158.</ref> اندیشمندان مسلمان، تأکید و توجه ویژه اهل‌بیت به نماز شب را گویای اهمیت سحرخیزی در تکامل معنوی انسان و نیایش با پروردگار دانسته‌اند.<ref>عزیزی، فضایل و آثار نماز شب، 1377ش، ص49-52.</ref>
==آداب و کیفیت نماز شب==
یازده رکعت [[نماز شب]] دارای سه بخش است؛ بخش نخست شامل چهار نماز دورکعتی با عنوان نافلۀ شب است که هر کدام مانند نماز صبح خوانده می‌شود. سپس یک نماز دورکعتی به نام «شَفع» مانند نماز صبح خوانده می‌شود. در این نماز مستحب است در رکعت اول، سورۀ حمد و سورۀ ناس و در رکعت دوم سورۀ حمد و سورۀ فلق خوانده شود. بخش سوم شامل یک ‌رکعت نماز به نام «وَتر» است.<ref>خمینی، تحریر ‌الوسیله، 1392ش، ج1، ص143.</ref> در نماز وتر مستحب است که بعد از سورۀ حمد، سه‌بار سورۀ توحید، یک‌بار سورۀ فلق و یک‌بار سورۀ ناس خوانده شود.

سفارش شده است که در قنوت نماز وتر برای چهل مؤمن، [[دعا]] و یا طلب استغفار شود. همچنین مستحب است که 70 مرتبه ذکر «اَسْتَغْفِرُاللهَ رَبّی وَ اَتُوبُ اِلَیهِ»، 7 مرتبه «هذا مَقامُ الْعائِذِ بِک مِنَ النّارِ» و 300 مرتبه «اَلعَفو» گفته شده و سپس این دعا خوانده ‌شود: «رَبِّ اغْفِرْلی وَارْحَمْنی وَ تُبْ عَلی اِنَّک اَنْتَ التَّوّابُ الْغَفُورُ الرَّحیمُ».

از میان 11 رکعت نماز شب، سه رکعت پایانی، یعنی دو رکعت شفع و یک رکعت وتر، از اهمیت بیشتری برخوردار است و نمازگزار می‌تواند به همان سه رکعت، بسنده کند.<ref>خمینی، تحریر ‌الوسیله، 1392ش، ج1، ص143.</ref>
==احکام نماز شب==
#فضیلت نمازهای شَفع و وَتر از هشت رکعت نماز دیگر بیشتر است؛
#اگر وقت برای ادای نماز شب تنگ باشد انسان می‌تواند فقط به نماز وَتر بسنده کند؛
#وقت نماز شب از نیمه شب تا طلوع صبح صادق است؛
#توصیه شده است که نماز شب به هنگام سحر خوانده شود و هر قدر به صبح نزدیک‌تر باشد بهتر است.
#در رکعت‌های نماز شب می‌توان به خواندن سورۀ حمد اکتفا کرد. همچنین قنوت در رکعت‌های دوم مستحب است و نماز شب می‌تواند بدون قنوت خوانده شود.
#کسانی که نگران از دست‌دادن نماز شب در وقت آن هستند یا برای خواندن نماز در نیمه ‌شب عذری دارند، می‌توانند نماز شب را قبل از نیمه شب بخوانند.<ref>خمینی، تحریر ‌الوسیله، 1392ش، ج1، ص143-145.</ref>
==کارکردها و آثار==
آثار و پیامدهای ذکر شده در روایات برای نماز شب، به دو دسته معنوی و دنیوی تقسیم می‌شود:
===آثار معنوی===
#زینت انسان در آخرت؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص150. </ref>
#نجات از عذاب قبر؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص141. </ref>
#نورانیت قبر؛
#مونس انسان در قبر؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص161.</ref>
#گریان نبودن در قیامت؛<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص482.</ref>
#تقرب به خداوند؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص123. </ref>
#مباهات خدا به فرشتگان؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص156.</ref>
#جایگاه مخصوص در بهشت.<ref>صدوق، الأمالی، 1376ش، ص 328.</ref>
===آثار دنیوی===
#درمان بیماری‌ها؛
#آمرزش گناهان؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج87، ص123.</ref>
#زیبایی و نورانیّت چهره؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص159.</ref>
#نورانیّت منزل؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص154.</ref>
#افزایش رزق و روزی؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص150.</ref>
#رفع همّ و غم و گرفتاری‌های مادی؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق ، ج84، ص153. </ref>
#طولانی شدن عمر؛
#اجابت دعا.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق ، ج84، ص161</ref>
==نماز شب در بیان و سیره مؤمنان==
#میرزا جواد ملکی تبریزی از استاد خود ملا حسین‌قلی همدانی نقل کرده است که فقط متهجّدین و شب‌زنده‌داران هستند که به مقاماتی معنوی دست یافته‌اند و غیر از آنها کسی به جایی نرسیده‌ است.<ref>ملکی تبریزی، رساله لقاءالله، 1382ش، ص112.</ref>
#سیدعلی قاضی در سفارش اخلاقی خود به علامه طباطبایی، وی را به خواندن نماز شب سفارش کرده و خواندن نماز شب را برای طلب دنیا و آخرت مفید دانسته است.<ref>حسینی طهرانی، مهر تابان، 1426ق، ص26.</ref>
#[[امام خمینی]] از نوجوانی به خواندن نماز شب، اهتمام ویژه داشت و در شرایط بیماری، زندان و تبعید، آن را ترک نمی‌کرد. او حتی در هواپیما که از پاریس به ایران می‌آمد، نماز شب خواند.<ref>رجایی، برداشت‌هایی از سیرۀ امام خمینی، 1392ش، ج3، ص113-118.</ref>
#[[مرتضی مطهری]] توجّه فراوانی به شب‌زنده‌داری و نماز شب داشت و از دوران طلبگی تا پایان عمر، بدان پایبند بود. او لذّت و بهجت نماز شب را موجب افزایش معنویت انسان می‌دانست.<ref> [https://hawzah.net/fa/Book/View/45320/34002/%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%A8 موسوی، «رفع مشکلات و گرفتاری‌ها با نماز شب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
==عوامل بازدارنده==
امامان [[شیعه]]، بی‌توجهی به نماز شب را نکوهش کرده‌اند. از نظر [[امام صادق]] ناپسندترین مردم نزد خداوند، کسی است که تمام شب را همچون مُردار بخوابد و روز بیکار و تنبل باشد.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص158.</ref> در روایات اهل‌بیت، عوامل زیر موجب بی‌بهره شدن از نماز شب معرفی شده‌اند:
#ارتکاب گناه<ref>کلینی، کافی، 1407ق، ج3، ص450.</ref> به‌‌ویژه دروغ؛<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج84، ص146.</ref>
#دیر خوابیدن در شب؛
#پُرخوری و شکم‌پرستی؛
#لقمۀ حرام و شبهه‌ناک؛
#ناآگاهی از فضایل نماز شب؛
#وسوسۀ شیطان.<ref>نماز شب، 1388ش، ص25-26.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*قرآن کریم.
*حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، آل‌البیت، 1409ق.
*حسینی طهرانی، محمدحسین، مهر تابان، مشهد، نور ملکوت قرآن، 1426ق.
*خمینی، روح‌الله، تحریر ‌الوسیله، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1392ش.
*رجایی، غلامعلی، برداشت‌هایی از سیرۀ امام خمینی، تهران، عروج، 1392ش.
*صدوق، محمد بن ‌علی، الأمالی، تهران، کتابچی، 1376ش.
*صدوق، محمد بن‌ علی، من لایحضره الفقیۀ، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
*طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1387ش.
*عزیزی، عباس، فضایل و آثار نماز شب، قم، نبوغ، 1377ش.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
*مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1403ق.
*مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیه، 1371ش.
*ملکی تبریزی، میرزاجواد، رساله لقاءالله، قم، آل‌علی، 1382ش.
*موسوی، سیدمرتضی، «رفع مشکلات و گرفتاری‌ها با نماز شب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 14 تیر 1389ش.
*نماز شب، قم، مسجد مقدس جمکران، 1388ش.

نماز شب - تاریخچهٔ نسخه‌ها