حسین صبوری در ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۴۵

2026-05-05T07:45:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۱۵
خط ۳:		خط ۳:
	\| زیرنویس تصویر =		\| زیرنویس تصویر =
	\| image_alt =		\| image_alt =
	\| فایل پادکست =		\| فایل پادکست =نورستان.ogg
	\| حجم فایلپادکست =		\| حجم فایلپادکست =9/15
	\| تاریخ پادکست =		\| تاریخ پادکست =15-2-1405
	\| زیرنویس عنوان =		\| زیرنویس عنوان =

حسین صبوری در ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۳:۵۱

2026-04-13T03:51:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۲۱
خط ۱:		خط ۱:
			{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =
			\| زیرنویس تصویر =
			\| image_alt =
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	'''{{درشت\|نورستان}}'''؛ از ولایت‌های مهم افغانستان در شمال‌شرق این کشور.		'''{{درشت\|نورستان}}'''؛ از ولایت‌های مهم افغانستان در شمال‌شرق این کشور.

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:نورستان را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به نورستان منتقل کرد

2026-02-16T09:43:20Z

حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:نورستان را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به نورستان منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۷ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۱۳
(بدون تفاوت)

حمید فاضل در ۲۸ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۷:۵۷

2026-01-18T07:57:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۲۷
خط ۴:		خط ۴:

	== نام‌گذاری نورستان ==		== نام‌گذاری نورستان ==
	نورستان در گذشته به‌نام‌های پارا، پامیزاد، داردستان، بلورستان، کتور و کافرستان و ساکنان آن به الینا، کلاشا،<ref>ارزگانی، افغانستان رنگین‌کمان اقوام: قوم‌شناسی و مردم‌شناسی فرهنگی، 1390ش، ص162.</ref> بلور، کموج یا کیمجی‌کتور و کافرهای سیاهپوش و سفیدپوش و نورستانی شهرت داشتند.<ref>نجفی، «تنوع قومی، فرهنگی و زبانی در افغانستان»، 1390ش، ص209.</ref>		نورستان در گذشته به‌نام‌های پارا، پامیزاد، داردستان، بلورستان، کتور و کافرستان و ساکنان آن به الینا، کلاشا،<ref>ارزگانی، افغانستان رنگین‌کمان اقوام: قوم‌شناسی و مردم‌شناسی فرهنگی، 1390ش، ص162.</ref> بلور، کموج یا کیمجی‌کتور و کافرهای سیاهپوش و سفیدپوش و نورستانی شهرت داشتند.<ref>نجفی، «تنوع قومی، فرهنگی و زبانی در افغانستان»، 1390ش، ص209.</ref> همچنین، قبل از سلطنت عبدالرحمن‌خان، ساکنان این ولایت دین مخصوصی داشتند؛ امیر عبدالرحمن‌خان در ۱۸۹۵م به نورستان حمله کرد و پس از آن، مردم به [[اسلام]] گرویدند و نام کافرستان به نورستان بدل شد. در سدهٔ اخیر به نورستان، جدیدالاسلام نیز می‌گویند.<ref>نجفی، «تنوع قومی، فرهنگی و زبانی در افغانستان»، 1390ش، ص209.</ref>

	همچنین، قبل از سلطنت عبدالرحمن‌خان، ساکنان این ولایت دین مخصوصی داشتند؛ امیر عبدالرحمن‌خان در ۱۸۹۵م به نورستان حمله کرد و پس از آن، مردم به [[اسلام]] گرویدند و نام کافرستان به نورستان بدل شد. در سدهٔ اخیر به نورستان، جدیدالاسلام نیز می‌گویند.<ref>نجفی، «تنوع قومی، فرهنگی و زبانی در افغانستان»، 1390ش، ص209.</ref>

	== تاریخچه نورستان ==		== تاریخچه نورستان ==
خط ۳۵:		خط ۳۳:
	== اقتصاد نورستان ==		== اقتصاد نورستان ==
	=== کشاورزی و دامداری ===		=== کشاورزی و دامداری ===
	اساس اقتصاد مردم نورستان، تولیدات زراعی و حیوانی است و به‌صورت کالابه‌کالا معامله می‌کنند.<ref>اعتمادی، اقتصاد روستائی نورستان، 1335، ص316.</ref> قبل از ورود اسلام به نورستان، تفاوت [[دین]]، روابط تجاری آنها را با دیگر مناطق کشور محدود کرده بود، اما بعد از ورود اسلام، [[تجارت]]، رتبهٔ سوم در اقتصاد نورستان را از آن خود کرده است.<ref>ندیشنگ، «مرور کوتاهی بررسم رعنعنات نورستان قبل از اسلام»، 1360ش، ص76</ref>		اساس اقتصاد مردم نورستان، تولیدات زراعی و حیوانی است و به‌صورت کالابه‌کالا معامله می‌کنند.<ref>اعتمادی، اقتصاد روستائی نورستان، 1335، ص316.</ref> قبل از ورود اسلام به نورستان، تفاوت [[دین]]، روابط تجاری آنها را با دیگر مناطق کشور محدود کرده بود، اما بعد از ورود اسلام، [[تجارت]]، رتبهٔ سوم در اقتصاد نورستان را از آن خود کرده است.<ref>ندیشنگ، «مرور کوتاهی بررسم رعنعنات نورستان قبل از اسلام»، 1360ش، ص76</ref> در گذشته زنان بیشتر به زراعت، باربری و جمع‌آوری چوب<ref>کبیر رنجبر، «بحثی پیرامون شیوه تولید آسیایی و امکان موجودیت آن در قبایل پشتون و نورستان»، 1363ش، ص31</ref> و مردان به [[جنگ]]، صید و کار مشغول بودند.<ref>هویدی، افغانستان سقف جهان، 1364ش، ص141.</ref> شبانی، صنعت، بافندگی زنان در زمستان، [[تربیت]] زنبور عسل به‌خصوص در باغ‌های وامه<ref>«هی میدان طی میدان، دیدار باسط ایرج از قریه ایشتیوی ولایت نورستان»، صفحه طلوع تی‌وی در یوتیوب، قسمت 28.]</ref> از دیگر فعالیت‌های مردم نورستان است.

	در گذشته زنان بیشتر به زراعت، باربری و جمع‌آوری چوب<ref>کبیر رنجبر، «بحثی پیرامون شیوه تولید آسیایی و امکان موجودیت آن در قبایل پشتون و نورستان»، 1363ش، ص31</ref> و مردان به [[جنگ]]، صید و کار مشغول بودند.<ref>هویدی، افغانستان سقف جهان، 1364ش، ص141.</ref> شبانی، صنعت، بافندگی زنان در زمستان، [[تربیت]] زنبور عسل به‌خصوص در باغ‌های وامه<ref>«هی میدان طی میدان، دیدار باسط ایرج از قریه ایشتیوی ولایت نورستان»، صفحه طلوع تی‌وی در یوتیوب، قسمت 28.]</ref> از دیگر فعالیت‌های مردم نورستان است.

	=== صنعت گردشگری ===		=== صنعت گردشگری ===
	نورستان به‌دلیل [[زیبایی]] مناظر و طبیعت بکری که دارد مقصد مسافران بسیاری از سراسر جهان است.<ref>[https://bakhtarnews.af/dr/مناظر-زیبای-طبیعی-نورستان٬-دیدنی-ترین/ «مناظر زیبای طبیعی نورستان دیدنی‌ترین مناطق در افغانستان»، خبرگزاری آژانس باختر یگانه.]</ref>		نورستان به‌دلیل [[زیبایی]] مناظر و طبیعت بکری که دارد مقصد مسافران بسیاری از سراسر جهان است.<ref>[https://bakhtarnews.af/dr/مناظر-زیبای-طبیعی-نورستان٬-دیدنی-ترین/ «مناظر زیبای طبیعی نورستان دیدنی‌ترین مناطق در افغانستان»، خبرگزاری آژانس باختر یگانه.]</ref> روستا و معبد کشتگی (خانه کافران) پایگاه نظامی مستحکم و عبادتگاهی مقدس بوده است.<ref>معتمدی، مذهب قدیم نورستان، 1370ش، ج1، ص4.</ref> باغ وامه در درهٔ ایشتیوی<ref>«هی میدان طی میدان، دیدار باسط ایرج از قریه ایشتیوی ولایت نورستان»، صفحه طلوع تی‌وی در یوتیوب، قسمت 28.]</ref> از معروف‌ترین قریه‌های نورستان به‌شمار می‌رود که مقصد بسیاری از مسافران است.<ref>[http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/mahmod_m_marefi_wolayat_norestan_qka.pdf محمود، «معرفی والیت نورستان (گلستان سبزینه افغانستان) در قاموس کبیر افغانستان»، وب‌سایت افغان جرمن آنلاین.]</ref> ولایت نورستان دارای زبان، فرهنگ، [[خانه]]‌ها، صنعت چوب، مجسمه‌های چوبی، مناظر زیبا و شکارگاه‌های خوبی است.<ref>جیلانی، جغرافیای ولایات افغانستان، 1379ش، ص9.</ref> [[زیارت]] دیوانه بابا در برگمتال<ref>[http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/mahmod_m_marefi_wolayat_norestan_qka.pdf محمود، «معرفی ولایت نورستان (گلستان سبزینه افغانستان) در قاموس کبیر افغانستان»، وب‌سایت افغان جرمن آنلاین، تاریخ درج مطلب: 21 آبان 1399ش.]</ref> یکی از اماکن دیدنی برای مسافران است. در ۳۰ آذر سال ۱۳۹۹ش، ۵۱۹ اثر باستانی در نورستان کشف شد.<ref>[https://8am.media/519-antiquities-were-discovered-in-nuristan/ «پانصدو نوزده اثر باستانی در نورستان کشف شد»، وب‌سایت هشت صبح.]</ref>

	روستا و معبد کشتگی (خانه کافران) پایگاه نظامی مستحکم و عبادتگاهی مقدس بوده است.<ref>معتمدی، مذهب قدیم نورستان، 1370ش، ج1، ص4.</ref> باغ وامه در درهٔ ایشتیوی<ref>«هی میدان طی میدان، دیدار باسط ایرج از قریه ایشتیوی ولایت نورستان»، صفحه طلوع تی‌وی در یوتیوب، قسمت 28.]</ref> از معروف‌ترین قریه‌های نورستان به‌شمار می‌رود که مقصد بسیاری از مسافران است.<ref>[http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/mahmod_m_marefi_wolayat_norestan_qka.pdf محمود، «معرفی والیت نورستان (گلستان سبزینه افغانستان) در قاموس کبیر افغانستان»، وب‌سایت افغان جرمن آنلاین.]</ref> ولایت نورستان دارای زبان، فرهنگ، [[خانه]]‌ها، صنعت چوب، مجسمه‌های چوبی، مناظر زیبا و شکارگاه‌های خوبی است.<ref>جیلانی، جغرافیای ولایات افغانستان، 1379ش، ص9.</ref> [[زیارت]] دیوانه بابا در برگمتال<ref>[http://www.afghan-german.net/upload/Tahlilha_PDF/mahmod_m_marefi_wolayat_norestan_qka.pdf محمود، «معرفی ولایت نورستان (گلستان سبزینه افغانستان) در قاموس کبیر افغانستان»، وب‌سایت افغان جرمن آنلاین، تاریخ درج مطلب: 21 آبان 1399ش.]</ref> یکی از اماکن دیدنی برای مسافران است. در ۳۰ آذر سال ۱۳۹۹ش، ۵۱۹ اثر باستانی در نورستان کشف شد.<ref>[https://8am.media/519-antiquities-were-discovered-in-nuristan/ «پانصدو نوزده اثر باستانی در نورستان کشف شد»، وب‌سایت هشت صبح.]</ref>

	=== فعالیت‌های صنعتی تجاری ===		=== فعالیت‌های صنعتی تجاری ===
خط ۴۸:		خط ۴۲:

	=== معادن نورستان ===		=== معادن نورستان ===
	حدود ۳۸۰ معدن در این ولایت تثبیت شده که از چند سال گذشته استخراج غیرقانونی در ۳۷۱ معدن این ولایت جریان دارد.		حدود ۳۸۰ معدن در این ولایت تثبیت شده که از چند سال گذشته استخراج غیرقانونی در ۳۷۱ معدن این ولایت جریان دارد. ولایت نورستان دارای ۳۸۰ معدن ثبت‌شده از جمله [[زمرد]] و لیتیوم است که برخی از آنها در دههٔ ۹۰ش به‌صورت غیرقانونی استخراج شده است. معادن زمرد این ولایت که از مرغوب‌ترین انواع در جهان محسوب می‌شوند، به‌طور عمده در مناطق پارون، ننگراج، وانت وایگل و پیشیکی واقع شده است. همچنین معادن لیتیوم نورستان مانند جامنک و درومگل دارای ذخایر بیش از چهار میلیون تن اکسید لیتیوم برآورد شده که از نظر اقتصادی بسیار باارزش است اما تا کنون به‌شکل اصولی استخراج نمی‌شوند.<ref>[https://8am.media/fa/nuristan-officials-the-powerful-371-mine-to-extract-arbitrary-shape/ «مقام‌های نورستان: زورمندان ۳۷۱ معدن را به شکل خودسر استخراج می‌کنند»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>

	ولایت نورستان دارای ۳۸۰ معدن ثبت‌شده از جمله [[زمرد]] و لیتیوم است که برخی از آنها در دههٔ ۹۰ش به‌صورت غیرقانونی استخراج شده است. معادن زمرد این ولایت که از مرغوب‌ترین انواع در جهان محسوب می‌شوند، به‌طور عمده در مناطق پارون، ننگراج، وانت وایگل و پیشیکی واقع شده است. همچنین معادن لیتیوم نورستان مانند جامنک و درومگل دارای ذخایر بیش از چهار میلیون تن اکسید لیتیوم برآورد شده که از نظر اقتصادی بسیار باارزش است اما تا کنون به‌شکل اصولی استخراج نمی‌شوند.<ref>[https://8am.media/fa/nuristan-officials-the-powerful-371-mine-to-extract-arbitrary-shape/ «مقام‌های نورستان: زورمندان ۳۷۱ معدن را به شکل خودسر استخراج می‌کنند»، وب‌سایت روزنامۀ ۸ صبح.]</ref>

	== فرهنگ، هنر و جامعه در نورستان ==		== فرهنگ، هنر و جامعه در نورستان ==
خط ۱۰۴:		خط ۹۶:
	== آموزش و تحصیلات عالی ==		== آموزش و تحصیلات عالی ==
	=== معارف (آموزش و پرورش) ===		=== معارف (آموزش و پرورش) ===
	در ولایت نورستان تاکنون ۲۱۱ باب مکتب شامل دو لیسه، ۱۱۷ باب مکتب ابتدایی و ۹۲ مکتب در مقطع متوسطه وجود دارد. در این ولایت ۲۰ باب [[مدرسه\|مدرسهٔ]] دینی، دو لیسهٔ مسلکی زراعت و سه دارالمعلمین نیز وجود داشته و تعداد شاگردان در این ولایت به ۷۲۸۴۳ نفر می‌رسند که ۴۴۲۲۰ نفر آن پسران و ۳۲۶۲۳ نفر آن را دختران تشکیل می‌دهند.		در ولایت نورستان تاکنون ۲۱۱ باب مکتب شامل دو لیسه، ۱۱۷ باب مکتب ابتدایی و ۹۲ مکتب در مقطع متوسطه وجود دارد. در این ولایت ۲۰ باب [[مدرسه\|مدرسهٔ]] دینی، دو لیسهٔ مسلکی زراعت و سه دارالمعلمین نیز وجود داشته و تعداد شاگردان در این ولایت به ۷۲۸۴۳ نفر می‌رسند که ۴۴۲۲۰ نفر آن پسران و ۳۲۶۲۳ نفر آن را دختران تشکیل می‌دهند. تعداد معملین این ولایت ۱۲۷۰ نفر بوده که ۱۲۰ نفر زن و باقی آنها مرد هستند. همچنان از جمع آنان ۳۰ مرد و ۴ زن معلم مسلکی هستند. در بخش تعلیمات اسلامی ۱۹۰ استاد وجود دارد که تنها ۱۲ نفر از آنها زن هستند.<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/nuristan.html «معرفی ولایت نورستان – افغانستان»، سایت سیاح آنلاین.]</ref>

	تعداد معملین این ولایت ۱۲۷۰ نفر بوده که ۱۲۰ نفر زن و باقی آنها مرد هستند. همچنان از جمع آنان ۳۰ مرد و ۴ زن معلم مسلکی هستند. در بخش تعلیمات اسلامی ۱۹۰ استاد وجود دارد که تنها ۱۲ نفر از آنها زن هستند.<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/nuristan.html «معرفی ولایت نورستان – افغانستان»، سایت سیاح آنلاین.]</ref>

	=== تحصیلات عالی ===		=== تحصیلات عالی ===
خط ۱۲۵:		خط ۱۱۵:
	قدمت زبان نورستانی به قبل از دوران ویدی و [[اوستا]] بر می‌گردد که در آن دوران، زبان اندوآریانی (آریک) زبان واحد آریایی‌ها بود. نخستین‌بار در زمان محمدظاهر شاه خط نورستانی ساخته شد و بعد از کودتای ثور، برنامه‌های رادیویی و مسایل طبع و نشر مطرح شد.<ref>«زبان‌های افغانستان»، وب‌سایت سیاح آنلاین.</ref>		قدمت زبان نورستانی به قبل از دوران ویدی و [[اوستا]] بر می‌گردد که در آن دوران، زبان اندوآریانی (آریک) زبان واحد آریایی‌ها بود. نخستین‌بار در زمان محمدظاهر شاه خط نورستانی ساخته شد و بعد از کودتای ثور، برنامه‌های رادیویی و مسایل طبع و نشر مطرح شد.<ref>«زبان‌های افغانستان»، وب‌سایت سیاح آنلاین.</ref>

	در ۱۳۵۷ش برنامه‌های رادیویی زبان نورستانی آغاز به کار کرده و در ۱۳۶۶ش از سوی [[آکادمی علوم افغانستان]]، الفبای زبان نورستانی تثبیت شد.<ref>تازه نورستانی، پیرامون زبان نورستانی، 1390ش، ص190.</ref> مجلهٔ جاس از طرف وزارت سرحدات، اقوام و قبایل و نشریهٔ وطنداران از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ به یکی از لهجه‌های زبان نورستانی چاپ و نشر شد.		در ۱۳۵۷ش برنامه‌های رادیویی زبان نورستانی آغاز به کار کرده و در ۱۳۶۶ش از سوی [[آکادمی علوم افغانستان]]، الفبای زبان نورستانی تثبیت شد.<ref>تازه نورستانی، پیرامون زبان نورستانی، 1390ش، ص190.</ref> مجلهٔ جاس از طرف وزارت سرحدات، اقوام و قبایل و نشریهٔ وطنداران از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ به یکی از لهجه‌های زبان نورستانی چاپ و نشر شد. همچنین، کتب درسی ابتدایی، مجموعه شعر و داستان‌های سلیمان سونرا به زبان نورستانی منتشر شده است. کتاب [[ادبیات شفاهی]] نورستان، پیرامون زبان نورستانی و رسالهٔ الفبای زبان نورستانی توسط سمیع‌الله تازه نورستانی، به [[زبان دری]] منتشر شده است.<ref>تازه نورستانی، پیرامون زبان نورستانی، 1390ش، ص191.</ref> امروزه نفوذ بی‌رویه و سریع زبان‌های دری و پشتو خطر نابودی زبان نورستانی را گوشزد می‌کند.<ref>تازه نورستانی، پیرامون زبان نورستانی، 1390ش، ص14.</ref>

	همچنین، کتب درسی ابتدایی، مجموعه شعر و داستان‌های سلیمان سونرا به زبان نورستانی منتشر شده است. کتاب [[ادبیات شفاهی]] نورستان، پیرامون زبان نورستانی و رسالهٔ الفبای زبان نورستانی توسط سمیع‌الله تازه نورستانی، به [[زبان دری]] منتشر شده است.<ref>تازه نورستانی، پیرامون زبان نورستانی، 1390ش، ص191.</ref> امروزه نفوذ بی‌رویه و سریع زبان‌های دری و پشتو خطر نابودی زبان نورستانی را گوشزد می‌کند.<ref>تازه نورستانی، پیرامون زبان نورستانی، 1390ش، ص14.</ref>

	=== دیدگاه‌ها در مورد ریشهٔ زبان نورستانی ===		=== دیدگاه‌ها در مورد ریشهٔ زبان نورستانی ===

حمید فاضل: ابرابزار

2026-01-18T07:54:50Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

فاطمه سادات موسوی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''نورستان'''؛» ایجاد کرد

2026-01-15T10:07:32Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''نورستان'''؛» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه