https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8Cپرخاشگری - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T13:01:05Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C&diff=47586&oldid=prevحمید گلزار: صفحهای تازه حاوی «'''<big>پرخاشگری</big>'''؛ رفتاری منفی با هدف آسیبرساندن بدنی یا زبانی و یا تخریب اموال نسبت به خود یا دیگری. پرخاشگری (Aggression)، عمل و رفتاری است که به نیت صدمهزدن به یک چیز یا شخص انجام میشود و تحقیر، توهین و فحاشی را نیز در بر میگیرد. ==مفهومشن...» ایجاد کرد2026-05-23T15:18:32Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>پرخاشگری</big>'''؛ رفتاری منفی با هدف آسیبرساندن بدنی یا زبانی و یا تخریب اموال نسبت به خود یا دیگری. پرخاشگری (Aggression)، عمل و رفتاری است که به نیت صدمهزدن به یک چیز یا شخص انجام میشود و تحقیر، توهین و فحاشی را نیز در بر میگیرد. ==مفهومشن...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>پرخاشگری</big>'''؛ رفتاری منفی با هدف آسیبرساندن بدنی یا زبانی و یا تخریب اموال نسبت به خود یا دیگری.<br />
<br />
پرخاشگری (Aggression)، عمل و رفتاری است که به نیت صدمهزدن به یک چیز یا شخص انجام میشود و تحقیر، توهین و فحاشی را نیز در بر میگیرد. <br />
==مفهومشناسی==<br />
پرخاش بهمعنای جنگ و جدال<ref> [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D8%B4 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه پرخاش.]</ref> شامل خصومت زبانی هم میشود و پرخاشکردن بهمعنی درشتی و تندیکردن و سخن درشت گفتن است.<ref> [https://www.vajehyab.com/amid/%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D8%B4 عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه پرخاش.]</ref> خشم در لغت بهمعنای عصبانیت<ref> [https://www.vajehyab.com/?q=%D8%AE%D8%B4%D9%85&f=amid عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه خشم.]</ref> است و رابطه بسیار نزدیک با پرخاشگری دارد. برخی عامل و محرک پرخاشگری را خشم دانستهاند. خشم نوعی حالت و [[هیجان]] است اما [[پرخاشگری]] یک رفتار به نیت آسیب بدنی یا زبانی و یا تخریب اموال یک شخص بهحساب میآید.<ref> کیومرثی اسکویی، مهار خشم، 1391ش، ص50.</ref> <br />
==انواع پرخاشگری==<br />
پرخاشگری دو گونه است: 1. پرخاشگری خالص یا عاطفی 2. پرخاشگری ناخالص یا ابزاری.<ref> سالاریفر، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1393ش، ص256.</ref> <br />
===1. پرخاشگری خالص یا عاطفی===<br />
پرخاشگری عاطفی بهخاطر یک برانگیختگی و تحریک صورت میگیرد؛ بدین صورت که فردی به فرد دیگر توهین میکند و شخصی که مورد اهانت واقع شده به فرد اهانتکننده حمله میکند و قصد آسیب رساندن به وی را دارد. <br />
===2. پرخاشگری ناخالص یا ابزاری===<br />
پرخاشگری ناخالص، وسیلهای جهت رسیدن به هدف مشخص است. همانند فردی که به مقام و منصبی رسیده است و دوست وی بهخاطر تحریک احساسات درونی خود شروع به تخریب وی و شایعهپراکنی میکند که در اینجا به پرخاشگری ابزاری متوسل شده است.<ref> سالاریفر، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1393ش، ص256.</ref> <br />
==منشأ پرخاشگری==<br />
===دیدگاه ذاتی و غریزی بودن پرخاشگری===<br />
با سابقهترین و شناخته شدهترین نظریه در مورد پرخاشگری، طبیعی و فطری بودن آن است. طبق نظریۀ فروید و لورنز علت اعمال و رفتارهای پرخاشگرانه توسط افراد تنها بهخاطر طبیعت و ذات آنها است. فروید پرخاشگری را از شاخههای اصلی غریزه مرگ؛ تاتانوس میداند.<ref> کیومرثی اسکویی، مهار خشم، 1391ش، ص51.</ref> لورنز نیز معتقد است که منشأ پرخاشگری غریزه مبارزهطلبی آدمی است که انسان با دیگر حیوانات در این مورد اشتراک دارد.<br />
===نظریه زیستشناختی===<br />
فرآیندهای ژنتیکی، هورمونها، سازوکارهای عصبی و نوروترانسمیترها از جمله عوامل زیستشناختی هستند که در برانگیخته شدن هیجان خشم و به دنبال آن رفتارهای پرخاشگرانه مؤثر هستند. طبق آزمایشهای صورت گرفته بر روی افراد، سطح سروتین افرادی که قصد [[خودکشی]] داشتند و افرادی که در دوران کودکی به مراکز تعلیم و [[تربیت]] فرستاده شده بودند نسبت به افراد سالم کمتر بوده و آنها از تواناییهای کمتری برای مهار خشم خود برخوردار بودند.<ref> سالاریفر، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1393ش، ص261.</ref> <br />
===یادگیری اجتماعی===<br />
طبق این نظریه، پرخاشگری مثل سایر رفتارهای اجتماعی آموختنی است و انسانها فطرتا پرخاشگرانه به دنیا نمیآیند، بلکه با مشاهدۀ صحنهها و استفاده از تجارب پرخاشگرانۀ دیگران، آن را کسب میکنند و میآموزند. در یادگیری اجتماعی، محیط، منطقۀ جغرافیایی، اطرافیان و نحوۀ تعامل افراد جامعه با یکدیگر میتواند مؤثر باشد. امروزه نیز از نقش مهم انواع رسانهها در این امر نمیتوان غافل شد.<ref> کریمی، روانشناسی اجتماعی، 1390ش، ص218.</ref> <br />
==عوامل و محرکهای پرخاشگری==<br />
بنابر دیدگاه برخی روانشناسان ناکامی از جمله عوامل و محرکهای پرخاشگری است؛ هنگامی که فردی انتظار دارد و میتواند موفقیتی را کسب کند در صورت ناکامی و شکست، بروز رفتارهای پرخاشگرانه از چنین فردی دور از انتظار نیست.<ref> احمدوند، بهداشت روانی، 1391ش، ص93. </ref> در ضمن بین ناکامی قابل انتظار و ناکامی غیرقابل انتظار تفاوت فاحشی وجود دارد. در ناکامی قابل انتظار و منطقی، فرد احتمال شکست را میدهد اما در ناکامی غیرقابل انتظار، فرد احتمال شکست را نمیدهد و میزان پرخاشگری در این مورد شدیدتر خواهد بود.<br />
<br />
از دیگر عوامل پرخاشگری تحریک مستقیم توسط افراد را میتوان برشمرد. عوامل دیگری مانند بازیها، فیلمها، انیمیشنها و برنامههایی که توسط رسانهها تولید و از آن بهعنوان خشونت رسانهای تعبیر میشود از عوامل دیگر پرخاشگری به حساب میآیند.<ref> کریمی، روانشناسی اجتماعی، 1390ش، ص213. </ref> <br />
==راهکارهای مقابله با پرخاشگری==<br />
===کسب مهارتهای اجتماعی===<br />
کسب مهارتهای اجتماعی میتواند در کنترل خشم و ارائه رفتارهای بهنجار و پیشگیری از وجود اتفاقات ناخوشایند به ما کمک بهسزایی کند و رسانهها نیز میتوانند نقش بسیار زیادی در آموزش این مهارتها به افراد ایفا کنند.<ref> دویل جنتری، مدیریت خشم به زبان آدمیزاد، 1392ش، ص26.</ref> <br />
===واکنشهای متضاد===<br />
در این روش، فردی که به هر دلیلی عصبانی شده توسط شخص دیگری با تعریف یا عنوانکردن مطلب خندهداری او را از آن وضعیت خشم دور کرده و احتمال اینکه فرد دوباره به حالت قبلی برگردد، ناممکن بهنظر میرسد و این روش، از روشهای مؤثر در کنترل پرخاشگری است.<ref> سالاریفر، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1393ش، ص273.</ref> <br />
===عدم مصاحبت با افراد خشمگین===<br />
معاشرت با افرادی که سطح پرخاشگری بالایی دارند موجب بالا رفتن رفتارهای پرخاشگرانه میشود، پس بهتر است از همنشینی با چنین افرادی حتیالامکان خودداری کرد و در صورت ناگزیر بودن از برقراری ارتباط با چنین اشخاصی، باید ارتباط را به حداقل رساند.<ref> دویل جنتری، مدیریت خشم به زبان آدمیزاد، 1392ش، ص120.</ref> <br />
===نفس عمیق===<br />
خشمگینشدن باعث تهییج احساسات شده و به دنبال آن رفتارهای پرخاشگرانه بروز مییابد. خشم باعث فعالشدن سیستم عصبی شده و بلافاصله سطح آدرنالین در بدن افزایش مییابد و فشار خون بالا میرود که برای مقابله با این اتفاق و پایین آورد سطح آدرنالین و فشار خون تنفس عمیق بهترین گزینه است و بهتر است این کار چندین مرتبه تکرار شود.<ref> دویل جنتری، مدیریت خشم به زبان آدمیزاد، 1392ش، ص124. </ref> <br />
==راهکارهای مدیریت پرخاشگری در آموزههای اسلامی== <br />
دین اسلام از طریق قرآن و روایات و سیره عملی و رفتار معصومین سعی در ایجاد نگرش و شناختی صحیح در مورد خشم و پرخاشگری داشته است. این نگرش باعث زمینهسازی مهار خشم شده و همچنین به افراد در مورد سوءعاقبت این رفتار هشدار میدهد. مثلا بیان میکند که خشم ابتدا و سرآغاز پلیدیها است<ref> کلینی، اصول کافی، 1387ش، ج3، ص636</ref> و باعث تباهی ایمان<ref> مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج73، ص265.</ref> و نوعی جنون<ref> سیدرضی، نهج البلاغه، ترجمه دشتی، حکمت255، ص487. </ref> بهحساب آمده و ابزار شیطان<ref> مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج73، ص265.</ref> معرفی شده و مهار نکردن آن آدمی را به جهنم سوق میدهد.<ref> مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج73، ص265.</ref> در مورد سیره عملی، به ماجرای امام سجاد و خدمتکارشان اشاره شده که هنگام وضو گرفتن [[امام سجاد]]، ظرف آب از دست خدمتکار رها شده و به سر و صورت امام سجاد اصابت کرد و باعث آسیبدیدگی او شد؛ امام سجاد بر خلاف انتظار خادم، با مهار خشم خود و قبول عذرخواهی وی در نهایت خدمتکار را آزاد میکند.<ref> . طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج4، ص24.</ref> <br />
===تغییر حالت===<br />
از جمله راهکارهای مهم و کارآمد در مهار و پیشگیری خشم و رفتارهای پرخاشگرانه در آموزه های اسلامی، تغییر حالت است. ترک آن محل،<ref> دویل جنتری، مدیریت خشم به زبان آدمیزاد، 1392ش، ص89. </ref> یا تغییر حالت از ایستاده به نشسته یا از حالت نشسته به حالت ایستاده،<ref> کلینی، اصول کافی، 1387ش، ج3، ص636.</ref> وضو گرفتن با آب سرد<ref> فیض کاشانی، مججة البیضاء، 1417ق، ج5، ص307. </ref> و غسل کردن و نوشیدن یک لیوان آب نیز توصیه شده است.<ref> [https://www.farsnews.ir/news/13931215000895/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C «الگوی کنترل پرخاشگری بر اساس آموزههای دینی»، خبرگزاری فارس.] </ref> <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
* احمدوند، محمدعلی، بهداشت روانی، تهران، دانشگاه پیام نور، چاپ بیستم، 1399ش.<br />
* «الگوی کنترل پرخاشگری بر اساس آموزههای دینی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1393ش.<br />
* دویل جنتری، مدیریت خشم به زبان آدمیزاد، ترجمه شیما صفدری، تهران، هیرمند، چاپ دوم، 1392ش.<br />
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 1 اسفند 1401ش.<br />
* سالاریفر، محمدرضا، روانشناسی اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ نهم، 1400ش.<br />
* سیدرضی، نهج البلاغه، ترجمه دشتی، قم، ظهور، چاپ سوم، 1389ش.<br />
* طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ هفتم، 1385ش.<br />
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 1 اسفند 1401ش.<br />
* فیض کاشانی، محمد، المحجة البیضاء، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ چهارم، 1417ق.<br />
* کریمی، یوسف، رواشناسی اجتماعی، تهران، ارسباران، چاپ بیستوششم، 1390ش.<br />
* کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ترجمه صادق حسنزاده، قم، قائم آل محمد، چاپ چهارم، 1387ش.<br />
* کیومرثی اسکویی، محمدرضا، مهار خشم، قم، دارالحدیث، چاپ اول، 1391ش.<br />
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، موسسه وفا، چاپ دوم، 1403ق.</div>حمید گلزار