پوشاک دوران زندیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حسین صبوری در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۳

2026-03-31T10:33:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۱ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~[[پرونده:~~Ja`far Khan.png\|~~جایگزین~~=پوشاک دوران زندیه\|~~بندانگشتی~~\|~~جعفرخان زند]]~~		{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =Ja`far Khan.png
			\| زیرنویس تصویر =جعفرخان زند
			\| image_alt =پوشاک دوران زندیه
			\| فایل پادکست =پوشاک دوران زندیه.ogg
			\| حجم فایلپادکست =3/44
			\| تاریخ پادکست =11-1-1405
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	<big>'''پوشاک دوران زندیه؛'''</big> تن‌پوش مردم ایران در دوره زندیه.		<big>'''پوشاک دوران زندیه؛'''</big> تن‌پوش مردم ایران در دوره زندیه.

حمید گلزار در ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۱۶

2026-02-19T13:16:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۶:۴۶
خط ۶۲:		خط ۶۲:

	==منابع==		==منابع==
			{{آغاز منابع}}
	*اولیویه، آنتوان، سفرنامه اولیویه، ترجمه محمدطاهر میرزا، تهران، اطلاعات، 1371ش.		*اولیویه، آنتوان، سفرنامه اولیویه، ترجمه محمدطاهر میرزا، تهران، اطلاعات، 1371ش.
	*چیت‌ساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا قاجار، تاریخ جامع ایران، زیر نظر سیدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرۀالمعارف بزرگ اسلامی، 1393ش.		*چیت‌ساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا قاجار، تاریخ جامع ایران، زیر نظر سیدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرۀالمعارف بزرگ اسلامی، 1393ش.
خط ۷۷:		خط ۷۸:
	*نیبور، کارستن، سفرنامه نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران‌شناسی، 1390ش.		*نیبور، کارستن، سفرنامه نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران‌شناسی، 1390ش.
	*ورهام، غلامرضا، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، معین، 1366ش.		*ورهام، غلامرضا، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، معین، 1366ش.
			{{پایان منابع}}

Iranbot: حذف رده‌ها

2025-12-31T10:07:36Z

حذف رده‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۷
خط ۷۷:		خط ۷۷:
	*نیبور، کارستن، سفرنامه نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران‌شناسی، 1390ش.		*نیبور، کارستن، سفرنامه نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران‌شناسی، 1390ش.
	*ورهام، غلامرضا، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، معین، 1366ش.		*ورهام، غلامرضا، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، معین، 1366ش.

	~~[[رده: ویکی‌رز]]~~

imported>سلیمانی در ۱۷ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۱۳

2025-08-08T10:13:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۴۳
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	===پیراهن===		===پیراهن===
	زنان پیراهن نازک و تنگی از پارچۀ کتان، پنبه و ابریشم می‌پوشیدند. این پیراهن تنگ‌تر از پیراهن مردان بود. زنان لباس‌های تنگ می‌پوشیدند برای اینکه لاغرتر به ‌نظر برسند. قد پیراهن تا بالای زانو و جلوی آن باز بود.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref> گاهی به‌صورت یقه‌گرد و گاهی بدون یقه بود، وسط یقه این پیراهن چاکی داشت که با روبان یا دکمه زیر گلو بسته می‌شد.<ref>ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص160.</ref> روی پیراهن کمربندی از چرم یا پارچه‌های معمولی یا ابریشم می‌بستند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref>		زنان پیراهن نازک و تنگی از پارچۀ کتان، پنبه و ابریشم می‌پوشیدند. این پیراهن تنگ‌تر از پیراهن مردان بود. زنان لباس‌های تنگ می‌پوشیدند برای اینکه لاغرتر به ‌نظر برسند. قد پیراهن تا بالای زانو و جلوی آن باز بود.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref> گاهی به‌صورت یقه‌گرد و گاهی بدون یقه بود، وسط یقه این پیراهن چاکی داشت که با روبان یا دکمه زیر گلو بسته می‌شد.<ref>ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص160.</ref> روی پیراهن کمربندی از چرم یا پارچه‌های معمولی یا ابریشم می‌بستند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref>
			[[پرونده:نقاشی زندیه.jpg\|جایگزین=زنان در عصر زندیه\|بندانگشتی\|تصویری منصوب به پوشش زنان در عصر زندیه]]

	===شلوار===		===شلوار===

imported>سلیمانی در ۱۷ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۳۴

2025-08-08T09:34:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۰۴
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:Ja`far Khan.png\|جایگزین=پوشاک دوران زندیه\|بندانگشتی\|جعفرخان زند]]
	<big>'''پوشاک دوران زندیه؛'''</big> تن‌پوش مردم ایران در دوره زندیه.		<big>'''پوشاک دوران زندیه؛'''</big> تن‌پوش مردم ایران در دوره زندیه.

خط ۳۸:		خط ۳۹:

	==لباس مردان زندیه==		==لباس مردان زندیه==
			[[پرونده:2021-10-34157b63-52ae-4f1b-b162-cf5b83fd4126-67c4610dc1067c5ba767a019.gif\|جایگزین=پوشاک دوران زندیه\|بندانگشتی\|کریم خان زند پس از اعلام شهر شیراز به پایتختی ایران ،سلام نوروزی در عمارتی که اینک موزه پاریس نامیده میشود]]
	لباس مردان زندیه شامل کلاه، قبا، شال کمر، کاتبی و عبا و ردا است.		لباس مردان زندیه شامل کلاه، قبا، شال کمر، کاتبی و عبا و ردا است.
	===کلاه===		===کلاه===

imported>علیرضا آزادوار: لینک داخلی دستار

2025-05-26T10:31:08Z

لینک داخلی دستار

سعید مقدم: /* سیر تحول پوشاک مردان در دوره زندیه */

2024-05-09T07:54:44Z

سیر تحول پوشاک مردان در دوره زندیه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۳، ساعت ۱۱:۲۴
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	==سیر تحول پوشاک مردان در دوره زندیه==		==سیر تحول پوشاک مردان در دوره زندیه==
	در دورۀ زندیه مردان درباری از ~~قبا،~~ کاتبی و عبا با طرح‌های ساده یا طرح‌هایی با نقش گیاهی استفاده می‌کردند ولی برای دستار و شال کمر از پارچه‌های ساده یا محرمات استفاده می‌کردند.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص199.</ref> پارچه محرمات از نظر جنس و طرح انواع مختلفی داشت. پارچه محرمات با نقش راه‌های پهن و باریک بیشتر در لباس زنان استفاده می‌شد؛ ولی با راه‌های هم‌عرض و باریک در لباس مردان مورد استفاده قرار می‌گرفت.<ref> مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref>		در دورۀ زندیه مردان درباری از [[قبا]]، کاتبی و عبا با طرح‌های ساده یا طرح‌هایی با نقش گیاهی استفاده می‌کردند ولی برای دستار و شال کمر از پارچه‌های ساده یا محرمات استفاده می‌کردند.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص199.</ref> پارچه محرمات از نظر جنس و طرح انواع مختلفی داشت. پارچه محرمات با نقش راه‌های پهن و باریک بیشتر در لباس زنان استفاده می‌شد؛ ولی با راه‌های هم‌عرض و باریک در لباس مردان مورد استفاده قرار می‌گرفت.<ref> مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref>

	==لباس مردان زندیه==		==لباس مردان زندیه==

سعید مقدم: /* عبا و ردا */

2024-05-09T07:53:54Z

عبا و ردا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۳، ساعت ۱۱:۲۳
خط ۵۴:		خط ۵۴:

	===عبا و ردا===		===عبا و ردا===
	مردان از بالاپوشی که مثل خرقه بود و روی قبا پوشیده می‌شد استفاده می‌کردند.<ref>غیبی، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1386ش، ص516.</ref> ~~عبا،~~ تن‌پوش رویی بود که گشاد، بلند و جلو باز بود و به روی دوش می‌انداختند.<ref>رامین و دیگران، دانشنامه دانش‌گستر، 1389ش، ج11 و 12، ص211.</ref> در واقع عبا لباسی مثل قبا بود که روی آن می‌پوشیدند و جنس آن در زمستان از پشم بود.<ref>اولیویه، سفرنامه اولیویه، 1371ش، ص156.</ref> کریم‌خان‌ زند تابستان‌ها لباسی از چیت ناصرخانی و در زمستان لباسی از اطلس و قَدَک اصفهان استفاده می‌کرد و روی آن عبایی می پوشید.<ref>رضایی، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، 1394ش، ج12، ص493. </ref> کریم‌خان زند از عبایی با نقشه گیاهی یا ساده بدون طرح استفاده می‌کرد.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص198.</ref>		مردان از بالاپوشی که مثل خرقه بود و روی قبا پوشیده می‌شد استفاده می‌کردند.<ref>غیبی، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1386ش، ص516.</ref> [[عبا]]، تن‌پوش رویی بود که گشاد، بلند و جلو باز بود و به روی دوش می‌انداختند.<ref>رامین و دیگران، دانشنامه دانش‌گستر، 1389ش، ج11 و 12، ص211.</ref> در واقع عبا لباسی مثل قبا بود که روی آن می‌پوشیدند و جنس آن در زمستان از پشم بود.<ref>اولیویه، سفرنامه اولیویه، 1371ش، ص156.</ref> کریم‌خان‌ زند تابستان‌ها لباسی از چیت ناصرخانی و در زمستان لباسی از اطلس و قَدَک اصفهان استفاده می‌کرد و روی آن عبایی می پوشید.<ref>رضایی، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، 1394ش، ج12، ص493. </ref> کریم‌خان زند از عبایی با نقشه گیاهی یا ساده بدون طرح استفاده می‌کرد.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص198.</ref>

	==پانویس==		==پانویس==

سمیرا پورحسن زنگنه: /* منابع */

2023-08-23T06:48:34Z

منابع

صفحهٔ تازه

<big>'''پوشاک دوران زندیه؛'''</big> تن‌پوش مردم ایران در دوره زندیه.

پوشاک زندیه دارای تنوع زیادی در لباس مردانه و زنانه بود. شکل، نوع، طرز استفاده و رنگ لباس مردان و زنان در دوره زندیه به هم شباهت دارد، با این تفاوت که زنان طبقات متوسط لباس متفاوتی نسبت به زنان و مردان درباری داشتند.
==سیر تحول پوشاک زنان در دوره زندیه==
پوشاک زنان در این دوره، ساده‌تر از دوره صفویه و افشاریه است. پوشاک زنان مثل مردان، ولی با پارچه‌های ظریف‌تر و خوش نقش‌تر بود.<ref>ضیاءپور، پوشاک ایرانیان از چهارده قرن پیش تا آغاز دوره شاهنشاهی پهلوی، 1349ش، ص176.</ref>

==لباس زنان زندیه==
لباس زنان زندیه شامل پیراهن، شلوار، اَرخالُق، کُلیجِه، کلاه، کفش، کمربند و چادر است.
===پیراهن===
زنان پیراهن نازک و تنگی از پارچۀ کتان، پنبه و ابریشم می‌پوشیدند. این پیراهن تنگ‌تر از پیراهن مردان بود. زنان لباس‌های تنگ می‌پوشیدند برای اینکه لاغرتر به ‌نظر برسند. قد پیراهن تا بالای زانو و جلوی آن باز بود.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref> گاهی به‌صورت یقه‌گرد و گاهی بدون یقه بود، وسط یقه این پیراهن چاکی داشت که با روبان یا دکمه زیر گلو بسته می‌شد.<ref>ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص160.</ref> روی پیراهن کمربندی از چرم یا پارچه‌های معمولی یا ابریشم می‌بستند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref>

===شلوار===
شلوار خانم‌های طبقات بالا<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref> مثل مردان گشاد و بلند از پارچه‌های راه‌راه به‌صورت مورب بود و روی آن دامن گشاد و نسبتاً بلندی که قد آن تا وسط ساق پا می‌رسید می‌پوشیدند.<ref>ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص160.</ref> جنس شلوارهای آن زربفت بود و اگر نبود با نوار حاشیه‌دوزی می‌کردند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref>

===اَرخالُق===
کت بلندی است که تا نصف بدن را می‌پوشاند و آن را روی پیراهن می‌پوشیدند. آستین آن سمبوسه‌ای بود<ref>ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص177.</ref> و با بازوبندهای جواهرنشان آن را تزیین می‌کردند.<ref>غیبی، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص497. </ref>

===کلیجه===
کلیجه زنان، کت بلندی بود که آستین کوتاهی داشت و قد آن تا ران بود و آن را روی ارخلاق می‌پوشیدند<ref> ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص177.</ref> و اغلب آستر آن را از پوست تهیه می‌کردند.<ref>غیبی، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص498.</ref>

===کلاه===
زنان از عرق‌چین کوچکی که با سنگ‌های قیمتی یا سکه مزین شده بود استفاده می‌کردند. گاهی اوقات به‌جای عرق‌چین از شال ظریف که روی شانه هم می‌افتاد استفاده می‌کردند. این شال را به دور گردن یا روی فرق سر به‌صورت گل می‌بستند. بعضی زنان زیر شال از کلاه کوچکی به‌نام لچک استفاده می‌کردند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref>

===کفش===
در دوره زندیه زنان کفش‌های نعلین یا ساغری نوک برگشته به پا می‌کردند.<ref>ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص177.</ref> این کفش از پارچه مخمل گلدوزی بود که با یراق طلایی یا ابریشمی تزیین می‌کردند.<ref>دروویل، سفر در ایران، 1364ش، ص58.</ref>

===کمربند===
زنان ثروتمند دورۀ زندیه برای زیبایی و لاغرتر نشان‌دادن اندام از کمربندی با سگک زرین و یا سیمین جواهرنشان استفاده می‌کردند. گاهی اوقات به‌جای کمربند از شال یا ابریشم استفاده می‌کردند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص177.</ref>

===پوشش سر===
زنان زندیه تور یا پارچه‌ای را به‌طور آزاد روی سر خود می‌گذاشتند و با زیور و زینت موهای خود را تزیین می‌کردند و همچنین از چارقد هم استفاده کرده و آن را زیر چانه با جقه تزیین می‌کردند. برای خروج از منزل از چادری با رنگ تیره، رنگ سفید یا بنفش و همچنین از روبنده نیز استفاده می‌کردند.<ref>ورهام، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، 1366ش، ص177.</ref>

===پوشش دیگر===
بانوان دورۀ زندیه یک نوع پوشش گلدوزی شده داشتند که اروپاییان به آن علاقه‌ای نداشتند و به اشتباه به آن جلیقه ایرانی می‌گفتند. این پوشش ساق‌ها و حتی روی پاهای بانوان را می‌پوشاند و به شکل دو لوله خشک بود. این شلوار تا قرن هجدهم میلادی رایج بوده است و بعد منسوخ شد.<ref> محمودی عالمی و زنده‌دل، «بررسی سیر تحول پوشاک افشاریه و زندیه از منظر روایات تاریخی»، 1401ش، ص14.</ref>

==سیر تحول پوشاک مردان در دوره زندیه==
در دورۀ زندیه مردان درباری از قبا، کاتبی و عبا با طرح‌های ساده یا طرح‌هایی با نقش گیاهی استفاده می‌کردند ولی برای دستار و شال کمر از پارچه‌های ساده یا محرمات استفاده می‌کردند.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص199.</ref> پارچه محرمات از نظر جنس و طرح انواع مختلفی داشت. پارچه محرمات با نقش راه‌های پهن و باریک بیشتر در لباس زنان استفاده می‌شد؛ ولی با راه‌های هم‌عرض و باریک در لباس مردان مورد استفاده قرار می‌گرفت.<ref> مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref>

==لباس مردان زندیه==
لباس مردان زندیه شامل کلاه، قبا، شال کمر، کاتبی و عبا و ردا است.
===کلاه===
مهم‌ترین قسمت لباس مردان پوشش سر بود.<ref> شهشانی، تاریخچه پوشش سر در ایران، 1396ش، ص59.</ref> در دورۀ زندیه رایج‌ترین پوشش سر، کلاهی استوانه‌ای بود که پارچه نقش‌دار یا سفید به دور آن بسته می‌شد.<ref>شهشانی، تاریخچه پوشش سر در ایران، 1374ش، ص142.</ref> کلاه بیشتر مردم در این دوره پوستی بود که روی آن شال هم می‌پیچیدند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص117.</ref> کلاه نمدی آنها بیشتر از رنگ‌های تیره (مشکی و قهوه‌ای) بود و دولت‌مندان از شال مرغوب کشمیر استفاده می‌کردند.<ref>عظیم‌زاده طهرانی و سعادتی‌فر، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، 1395ش، ص285. </ref> کریم‌خان و درباریان از پارچه محرمات برای پوشش سرشان استفاده می‌کردند. پارچه محرمات با راه‌های هم‌عرض و باریک با تزئینات در لباس مردان مورد استفاده بود.<ref>مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref> کریم‌خان زند همچنین از کلاه نمدی که با شال ترمه‌ای مزین بود استفاده می‌کرد.<ref>رضایی، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، 1394ش، ج12، ص493.

</ref>

===قبا===
مردان در دوره زندیه روی پوشش زیرین از لباس بلند آستین‌دار و جلو باز استفاده می‌کردند که لبة سمت چپ به زیر یقه سمت راست بسته می‌شد.<ref>چیت‌ساز، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا قاجار، 1393ش، ج19، ص615.</ref> قبای مردان آن‌قدر بلند بود که از گردن تا پاشنه پا را می‌پوشاند و آن را روی پیراهن استفاده می‌کردند و آستین‌های بلند نیز داشت.<ref>غیبی، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1386ش، ص519</ref> مردان در خانه ردای ابریشمی منقوش به گل‌های کوچک استفاده می‌کردند. جنس قباها در دورۀ زندیه ابریشمی زربفت با پارچه‌‎های کم‌کارتر نسبت به گذشته در بافت ساده با طرح‌های گلدار و مزین به پوست‌های خز بود و با دکمه‌های گران‌بها بسته می‌شد.<ref>دیبا، دوران صفویان و قاجاریان، پوشاک در ایران زمین، 1391ش، ص214.</ref> جنس قبای مردان عالی‌رتبه، اطلس و زربفت بود.<ref>عظیم‌زاده طهرانی و سعادتی‌فر، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، 1395ش، ص285.</ref> تفاوت قبای مردان ثروتمند با مردم عادی این بود که قبای مردان ثروتمند در زمستان آستری از پوست داشت.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص118.</ref>

===شال‌کمر===
در دوره زندیه همه مردان از کمربند استفاده می‌کردند<ref> نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص117.</ref> و انواع لوازم تزیینی، خنجر و قلمدان‌ها را در شال کمر خود می‌گذاشتند.<ref>دیبا، دوران صفویان و قاجاریان، پوشاک در ایران زمین، 1391ش، ص214.</ref> ایرانیان از شال کمر، ترمه کشمیر یا کرمانی استفاده می‌کردند و کسانی که نمی‌توانستند تهیه کنند از پارچه به‌عنوان کمربند استفاده می‌کردند.<ref>اولیویه، سفرنامه اولیویه، 1371ش، ص156.</ref>

===کاتبی===
نیم‌تنه‌ای بدون آستین که روی قبا می‌پوشیدند و دور یقه و سر آستین آن خزدوزی بود.<ref>عظیم‌زاده طهرانی و سعادتی‌فر، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، 1395ش، ص288.</ref> این بالاپوش از دوره صفویه رواج داشت.<ref>دیبا، دوران صفویان و قاجاریان، پوشاک در ایران زمین، 1391ش، ص206-214.</ref>

===عبا و ردا===
مردان از بالاپوشی که مثل خرقه بود و روی قبا پوشیده می‌شد استفاده می‌کردند.<ref>غیبی، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1386ش، ص516.</ref> عبا، تن‌پوش رویی بود که گشاد، بلند و جلو باز بود و به روی دوش می‌انداختند.<ref>رامین و دیگران، دانشنامه دانش‌گستر، 1389ش، ج11 و 12، ص211.</ref> در واقع عبا لباسی مثل قبا بود که روی آن می‌پوشیدند و جنس آن در زمستان از پشم بود.<ref>اولیویه، سفرنامه اولیویه، 1371ش، ص156.</ref> کریم‌خان‌ زند تابستان‌ها لباسی از چیت ناصرخانی و در زمستان لباسی از اطلس و قَدَک اصفهان استفاده می‌کرد و روی آن عبایی می پوشید.<ref>رضایی، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، 1394ش، ج12، ص493. </ref> کریم‌خان زند از عبایی با نقشه گیاهی یا ساده بدون طرح استفاده می‌کرد.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص198.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* اولیویه، آنتوان، سفرنامه اولیویه، ترجمه محمدطاهر میرزا، تهران، اطلاعات، 1371ش.
* چیت‌ساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا قاجار، تاریخ جامع ایران، زیر نظر سیدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرۀالمعارف بزرگ اسلامی، 1393ش.
* دروویل، گاسپار، سفر در ایران، ترجمه منوچهر اعتماد مقدم، تهران، شباویز، 1364ش.
* دیبا، لیلا، دوران صفویان و قاجاریان، پوشاک در ایران زمین، ترجمه پیمان متین، تهران، امیرکبیر، چاپ سوم، 1391ش.
* رامین، علی و دیگران، دانشنامه دانش‌گستر، تهران، دانش‌گستر، 1389ش.
* رضایی، عبدالعظیم، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، تهران، پیکان، چاپ دوم، 1394ش.
* شهشانی، سهیلا، تاریخچه پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش.
* ضیاءپور، جلیل، پوشاک ایرانیان از چهارده قرن پیش تا آغاز دورۀ شاهنشاهی پهلوی، تهران، وزرات فرهنگ و هنر، 1349ش.
* عظیم‌زاده طهرانی، طاهره و سعادتی‌فر، فرزان، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، 1395ش.
* غیبی، مهرآسا، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، 1386ش.
* مافی‌تبار، آمنه و کاتب، فاطمه، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، مجله پژوهش دانشگاه هنر اصفهان، چاپ هشتم، شماره 15، 1397ش.
* مافی‌تبار، آمنه، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، دوفصلنامه علمی نگارینه هنر اسلامی، چاپ هشتم، شماره 22، 1400ش.
* محمودی عالمی، علی و زنده‌دل، مرضیه، «بررسی سیر تحول پوشاک افشاریه و زندیه از منظر روایات تاریخی»، دومین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، 1401ش.
* نیبور، کارستن، سفرنامه نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران‌شناسی، 1390ش.
* ورهام، غلامرضا، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، معین، 1366ش.

[[رده: ویکی‌رز]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۵ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۰۱
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	==سیر تحول پوشاک مردان در دوره زندیه==		==سیر تحول پوشاک مردان در دوره زندیه==
	در دورۀ زندیه مردان درباری از [[قبا]]، کاتبی و عبا با طرح‌های ساده یا طرح‌هایی با نقش گیاهی استفاده می‌کردند ولی برای دستار و شال کمر از پارچه‌های ساده یا محرمات استفاده می‌کردند.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص199.</ref> پارچه محرمات از نظر جنس و طرح انواع مختلفی داشت. پارچه محرمات با نقش راه‌های پهن و باریک بیشتر در لباس زنان استفاده می‌شد؛ ولی با راه‌های هم‌عرض و باریک در لباس مردان مورد استفاده قرار می‌گرفت.<ref> مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref>		در دورۀ زندیه مردان درباری از [[قبا]]، کاتبی و عبا با طرح‌های ساده یا طرح‌هایی با نقش گیاهی استفاده می‌کردند ولی برای [[دستار]] و شال کمر از پارچه‌های ساده یا محرمات استفاده می‌کردند.<ref>مافی‌تبار، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، 1400ش، ص199.</ref> پارچه محرمات از نظر جنس و طرح انواع مختلفی داشت. پارچه محرمات با نقش راه‌های پهن و باریک بیشتر در لباس زنان استفاده می‌شد؛ ولی با راه‌های هم‌عرض و باریک در لباس مردان مورد استفاده قرار می‌گرفت.<ref> مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref>

	==لباس مردان زندیه==		==لباس مردان زندیه==
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	===کلاه===		===کلاه===
	مهم‌ترین قسمت لباس مردان پوشش سر بود.<ref> شهشانی، تاریخچه پوشش سر در ایران، 1396ش، ص59.</ref> در دورۀ زندیه رایج‌ترین پوشش سر، کلاهی استوانه‌ای بود که پارچه نقش‌دار یا سفید به دور آن بسته می‌شد.<ref>شهشانی، تاریخچه پوشش سر در ایران، 1374ش، ص142.</ref> کلاه بیشتر مردم در این دوره پوستی بود که روی آن شال هم می‌پیچیدند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص117.</ref> کلاه نمدی آنها بیشتر از رنگ‌های تیره (مشکی و قهوه‌ای) بود و دولت‌مندان از شال مرغوب کشمیر استفاده می‌کردند.<ref>عظیم‌زاده طهرانی و سعادتی‌فر، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، 1395ش، ص285. </ref> کریم‌خان و درباریان از پارچه محرمات برای پوشش سرشان استفاده می‌کردند. پارچه محرمات با راه‌های هم‌عرض و باریک با تزئینات در لباس مردان مورد استفاده بود.<ref>مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref> کریم‌خان زند همچنین از کلاه نمدی که با شال ترمه‌ای مزین بود استفاده می‌کرد.<ref>رضایی، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، 1394ش، ج12، ص493.		مهم‌ترین قسمت لباس مردان پوشش سر بود.<ref> شهشانی، تاریخچه پوشش سر در ایران، 1396ش، ص59.</ref> در دورۀ زندیه رایج‌ترین پوشش سر، کلاهی استوانه‌ای بود که پارچه نقش‌دار یا سفید به دور آن بسته می‌شد.<ref>شهشانی، تاریخچه پوشش سر در ایران، 1374ش، ص142.</ref> کلاه بیشتر مردم در این دوره پوستی بود که روی آن شال هم می‌پیچیدند.<ref>نیبور، سفرنامه نیبور، 1390ش، ص117.</ref> کلاه نمدی آنها بیشتر از رنگ‌های تیره (مشکی و قهوه‌ای) بود و دولت‌مندان از شال مرغوب کشمیر استفاده می‌کردند.<ref>عظیم‌زاده طهرانی و سعادتی‌فر، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، 1395ش، ص285. </ref> کریم‌خان و درباریان از پارچه محرمات برای پوشش سرشان استفاده می‌کردند. پارچه محرمات با راه‌های هم‌عرض و باریک با تزئینات در لباس مردان مورد استفاده بود.<ref>مافی‌تبار وکاتب، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، 1397ش، ص95.</ref> کریم‌خان زند همچنین از کلاه نمدی که با شال ترمه‌ای مزین بود استفاده می‌کرد.<ref>رضایی، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، 1394ش، ج12، ص493.

	</ref>		</ref>

خط ۶۰:		خط ۵۹:

	==منابع==		==منابع==
	* اولیویه، آنتوان، سفرنامه اولیویه، ترجمه محمدطاهر میرزا، تهران، اطلاعات، 1371ش.		*اولیویه، آنتوان، سفرنامه اولیویه، ترجمه محمدطاهر میرزا، تهران، اطلاعات، 1371ش.
	* چیت‌ساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا قاجار، تاریخ جامع ایران، زیر نظر سیدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرۀالمعارف بزرگ اسلامی، 1393ش.		*چیت‌ساز، محمدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام تا قاجار، تاریخ جامع ایران، زیر نظر سیدکاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرۀالمعارف بزرگ اسلامی، 1393ش.
	* دروویل، گاسپار، سفر در ایران، ترجمه منوچهر اعتماد مقدم، تهران، شباویز، 1364ش.		*دروویل، گاسپار، سفر در ایران، ترجمه منوچهر اعتماد مقدم، تهران، شباویز، 1364ش.
	* دیبا، لیلا، دوران صفویان و قاجاریان، پوشاک در ایران زمین، ترجمه پیمان متین، تهران، امیرکبیر، چاپ سوم، 1391ش.		*دیبا، لیلا، دوران صفویان و قاجاریان، پوشاک در ایران زمین، ترجمه پیمان متین، تهران، امیرکبیر، چاپ سوم، 1391ش.
	* رامین، علی و دیگران، دانشنامه دانش‌گستر، تهران، دانش‌گستر، 1389ش.		*رامین، علی و دیگران، دانشنامه دانش‌گستر، تهران، دانش‌گستر، 1389ش.
	* رضایی، عبدالعظیم، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، تهران، پیکان، چاپ دوم، 1394ش.		*رضایی، عبدالعظیم، گنجینه تاریخ ایران (صفویان، افشاریان، زندیه، قاجاریه)، تهران، پیکان، چاپ دوم، 1394ش.
	* شهشانی، سهیلا، تاریخچه پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش.		*شهشانی، سهیلا، تاریخچه پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش.
	* ضیاءپور، جلیل، پوشاک ایرانیان از چهارده قرن پیش تا آغاز دورۀ شاهنشاهی پهلوی، تهران، وزرات فرهنگ و هنر، 1349ش.		*ضیاءپور، جلیل، پوشاک ایرانیان از چهارده قرن پیش تا آغاز دورۀ شاهنشاهی پهلوی، تهران، وزرات فرهنگ و هنر، 1349ش.
	* عظیم‌زاده طهرانی، طاهره و سعادتی‌فر، فرزان، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، 1395ش.		*عظیم‌زاده طهرانی، طاهره و سعادتی‌فر، فرزان، دگرگونی رنگ، طرح و تزیین پوشاک ایرانیان، مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، 1395ش.
	* غیبی، مهرآسا، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، 1386ش.		*غیبی، مهرآسا، هشت‌هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، 1386ش.
	* مافی‌تبار، آمنه و کاتب، فاطمه، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، مجله پژوهش دانشگاه هنر اصفهان، چاپ هشتم، شماره 15، 1397ش.		*مافی‌تبار، آمنه و کاتب، فاطمه، «بازیابی طرح و نقش پارچه‌های عصر فتحعلی‌شاه‌ قاجار با استفاده از پیکرنگاری درباری»، مجله پژوهش دانشگاه هنر اصفهان، چاپ هشتم، شماره 15، 1397ش.
	* مافی‌تبار، آمنه، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، دوفصلنامه علمی نگارینه هنر اسلامی، چاپ هشتم، شماره 22، 1400ش.		*مافی‌تبار، آمنه، «بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش بیرونی مردانه درباریان در عصر زند»، دوفصلنامه علمی نگارینه هنر اسلامی، چاپ هشتم، شماره 22، 1400ش.
	* محمودی عالمی، علی و زنده‌دل، مرضیه، «بررسی سیر تحول پوشاک افشاریه و زندیه از منظر روایات تاریخی»، دومین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، 1401ش.		*محمودی عالمی، علی و زنده‌دل، مرضیه، «بررسی سیر تحول پوشاک افشاریه و زندیه از منظر روایات تاریخی»، دومین همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، 1401ش.
	* نیبور، کارستن، سفرنامه نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران‌شناسی، 1390ش.		*نیبور، کارستن، سفرنامه نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران‌شناسی، 1390ش.
	* ورهام، غلامرضا، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، معین، 1366ش.		*ورهام، غلامرضا، تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زند، تهران، معین، 1366ش.

	[[رده: ویکی‌رز]]		[[رده: ویکی‌رز]]