پیش‌نویس:اصول دین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علیرضا شریفات در ۸ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۰۸

2026-02-27T19:08:42Z

نمایش تغییرات

علیرضا شریفات در ۷ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۲۵

2026-02-26T19:25:51Z

نمایش تغییرات

علیرضا شریفات در ۵ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۱۰

2026-02-24T19:10:41Z

نمایش تغییرات

علیرضا شریفات در ۵ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۰۵

2026-02-24T15:05:23Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۵ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۸:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
			== '''چیستی اصول دین''' ==

			=== چیستی دین ===
			تعاریف اندیشمندان از دین بسیار متنوع و در قالب های مختلفی تقسیم پذیرند. تعاریف برخاسته از نگاه غربی، با ویژگی‌هایی چون خاستگاه برون دینی، عدم جامعیت، نبود عنصر مشترک و بی‌توجهی به حقانیت دین شناخته می‌شوند. از این رو برخی متفکران غربی بدنبال ارائه تعریفی از دین، عنصر مشترک ادیان را «آگاهی از امر متعالی» می‌دانند؛ مفهومی که می تواند بر خدا یا اموری مانند برهمن در هندوئیسم، نیروانا در بودیسم و تائو در تائویسم تطبیق یابد. در مقابل، اندیشمندان مسلمان دین را با رویکردی درون دینی و ناظر به دین حق تعریف می‌کنند و بر جامعیت آن تأکید دارند؛ چنانکه، آیت‌الله جوادی آملی دین را مجموعه معارف نظری و عملی قدسی می‌داند و آیت‌الله مصباح یزدی آن را شامل عقاید، اخلاق و قوانین الهی برای هدایت بشر معرفی می‌کند. بر اساس این نگاه هر دینواره‌ای که دارای بنیاد آسمانی نباشد مانند بودیسم، کنفوسیونیسم و هندوئیسم از دایره دین خارج‌ است.<ref>شاکرین، «مبانی و پیش انگاره های فهم دین»، 1390ش، ص40-45.</ref>

			=== مفهوم «اصل» در دین ===
			لغت‌شناسان برای واژه «اصل» معانی گوناگونی همچون قاعده، ریشه، پایه و زیرساخت برشمرده‌اند.<ref>شاکرین، «مبانی و پیش انگاره های فهم دین»، 1390ش، ص53.</ref> این معانی همگی به یک حقیقت بازمی‌گردند: آنچه شیء بر آن بنا می‌شود.<ref>موسوی اصفهانی و نصیری، «اصل انگاری آموزه امامت از دیدگاه قرآن کریم»، 1400ش، ص19.</ref> بر این اساس، «اصل» امری ثابتی است که امر دیگر بر آن تکیه دارد و وجودش مستند باوست.<ref>وکیلی و اترک، « بررسی سیر تطور اصول دین در کلام معتزله با تکیه بر معناشناسی اصطلاح اصول دین»، 1402ش، ص9؛ دیوانی، «اصول دین و دیانت در دانش اصول فقه»، 1393ش، ص63.</ref> در همین چارچوب، «زیرساخت» در برابر «رو ساخت» به معنای شالوده و اساس امور و پدیده‌هاست و مقصود از آن در مباحث نظری، مجموعه مبانی و پیش‌فرض‌های بنیادین است.

			که سایر اجزا و لایه‌های یک نظام فکری یا عینی بر پایه آن شکل می‌گیرند و معنا می‌یابند.


			زیر ساخت و زیر بنا در برابر رو ساخت و روبنا به معنای شالوده و اساس امور و پدیده هاست و منظور از آن مبانی و پیش فرضهای بنیادین است.




			=== تعریف اصول دین ===

			== '''گونه‌شناسی اصول دین''' ==

			=== اصول اعتقادی ===

			=== اصول اخلاقی ===

			=== اصول فقهی و حقوقی ===

			== '''ویژگی‌های اصول دین''' ==

			=== خاستگاه و معیار اصول دین ===

			=== فطری بودن اصول دین ===

			=== جهان شمول بودن اصول دین ===

			=== ثابت بودن اصول دین ===

			== '''اصول دین در ادیان مختلف''' ==

			=== اصول دین در ادیان غیرالهی ===

			=== اصول دین در ادیان الهی ===

			==== اصول دین در ادیان ابراهیمی ====

			==== اصول دین در ادیان غیرابراهیمی ====

			=== اصول دین در مذاهب اسلامی ===

			== '''نمودهای اجتماعی باور به اصول دین''' ==
	'''<big>اصول دین؛</big>''' پایه‌های اعتقادی دین.<ref group="دیدگاه">مقاله دو مشکل جدی دارد: 1. در بخش های زیادی از مقاله قلم فرسایی شده و نیازمند ویرایش ویکی نگارانه درد. 2. کاملا از منظر کلامی و درون گفتمانی نوشته شده است. به همین خاطر مقاله در سطح انتزاع باقی مانده و با متن فرهنگ و سبک زندگی پیوند نخورده است.		'''<big>اصول دین؛</big>''' پایه‌های اعتقادی دین.<ref group="دیدگاه">مقاله دو مشکل جدی دارد: 1. در بخش های زیادی از مقاله قلم فرسایی شده و نیازمند ویرایش ویکی نگارانه درد. 2. کاملا از منظر کلامی و درون گفتمانی نوشته شده است. به همین خاطر مقاله در سطح انتزاع باقی مانده و با متن فرهنگ و سبک زندگی پیوند نخورده است.

رضا عسکری در ۲۹ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۱۷

2026-02-18T09:17:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۹ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۴۷
خط ۱:		خط ۱:
	'''<big>اصول دین؛</big>''' پایه‌های اعتقادی دین.		'''<big>اصول دین؛</big>''' پایه‌های اعتقادی دین.<ref group="دیدگاه">مقاله دو مشکل جدی دارد: 1. در بخش های زیادی از مقاله قلم فرسایی شده و نیازمند ویرایش ویکی نگارانه درد. 2. کاملا از منظر کلامی و درون گفتمانی نوشته شده است. به همین خاطر مقاله در سطح انتزاع باقی مانده و با متن فرهنگ و سبک زندگی پیوند نخورده است.

			نکاتی دیگری در متن آمده است. </ref>

	اصول دین، پایه‌ها و بنیان‌های اعتقادی دین هستند که سایر آموزه‌های دینی بر آن‌ها استوارند و در [[ادیان ابراهیمی]] مانند [[اسلام]]، [[مسیحیت]] و [[یهودیت]] مشترک‌اند. این اصول پاسخ‌گوی پرسش‌های بنیادین انسان درباره مبدأ، مقصد و مسیر زندگی هستند و نقش مهمی در شکل‌گیری جهان‌بینی دینی دارند. این اصول شامل توحید، نبوت و معاد است و در مذهب تشیع، عدل و امامت نیز به آن‌ها افزوده می‌شود. این اصول، ریشه در [[فطرت]] انسان است و با گرایش درونی او به حقیقت، نیکی و جاودانگی پیوند خورده‌اند. باور به این اصول [[زندگی]] را معنا می‌بخشد، موجب ارتقای [[سلامت روانی]]، [[آرامش درونی]]، امیدواری، [[تقوا]] و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی می‌شود و زمینه‌ساز پایداری جامعه و سازندگی تمدنی است.		اصول دین، پایه‌ها و بنیان‌های اعتقادی دین هستند که سایر آموزه‌های دینی بر آن‌ها استوارند و در [[ادیان ابراهیمی]] مانند [[اسلام]]، [[مسیحیت]] و [[یهودیت]] مشترک‌اند. این اصول پاسخ‌گوی پرسش‌های بنیادین انسان درباره مبدأ، مقصد و مسیر زندگی هستند و نقش مهمی در شکل‌گیری جهان‌بینی دینی دارند. این اصول شامل توحید، نبوت و معاد است و در مذهب تشیع، عدل و امامت نیز به آن‌ها افزوده می‌شود. این اصول، ریشه در [[فطرت]] انسان است و با گرایش درونی او به حقیقت، نیکی و جاودانگی پیوند خورده‌اند. باور به این اصول [[زندگی]] را معنا می‌بخشد، موجب ارتقای [[سلامت روانی]]، [[آرامش درونی]]، امیدواری، [[تقوا]] و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی می‌شود و زمینه‌ساز پایداری جامعه و سازندگی تمدنی است.

امان الله فصیحی: /* توحید */

2026-02-18T04:13:14Z

توحید

نمایش تغییرات

امان الله فصیحی: /* پانویس */

2026-02-17T11:04:58Z

پانویس

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۳۴
خط ۸۱:		خط ۸۱:
	== پانویس ==		== پانویس ==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
			{{پانویس پیش‌نویس}}

	== منابع ==		== منابع ==
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}

امان الله فصیحی: /* اصول دین در ادیان ابراهیمی */

2026-02-17T11:04:21Z

اصول دین در ادیان ابراهیمی

نمایش تغییرات

امان الله فصیحی در ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۵۹

2026-02-17T09:59:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	'''<big>اصول دین؛</big>''' پایه‌های اعتقادی دین.		'''<big>اصول دین؛</big>''' پایه‌های اعتقادی دین.

	اصول دین، پایه‌ها و بنیان‌های اعتقادی دین هستند که سایر آموزه‌های دینی بر آن‌ها استوارند و در ادیان ابراهیمی مانند ~~اسلام،~~ مسیحیت و یهودیت مشترک‌اند. این اصول پاسخ‌گوی پرسش‌های بنیادین انسان درباره مبدأ، مقصد و مسیر زندگی هستند و نقش مهمی در شکل‌گیری جهان‌بینی دینی دارند. این اصول شامل توحید، نبوت و معاد است و در مذهب تشیع، عدل و امامت نیز به آن‌ها افزوده می‌شود. این اصول، ریشه در فطرت انسان است و با گرایش درونی او به حقیقت، نیکی و جاودانگی پیوند خورده‌اند. باور به این اصول زندگی ~~انسان~~ را معنا می‌بخشد، موجب ارتقای سلامت ~~روانی،~~ آرامش ~~درونی،~~ امیدواری، تقوا و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی می‌شود و زمینه‌ساز پایداری جامعه و سازندگی تمدنی است.		اصول دین، پایه‌ها و بنیان‌های اعتقادی دین هستند که سایر آموزه‌های دینی بر آن‌ها استوارند و در [[ادیان ابراهیمی]] مانند [[اسلام]]، [[مسیحیت]] و [[یهودیت]] مشترک‌اند. این اصول پاسخ‌گوی پرسش‌های بنیادین انسان درباره مبدأ، مقصد و مسیر زندگی هستند و نقش مهمی در شکل‌گیری جهان‌بینی دینی دارند. این اصول شامل توحید، نبوت و معاد است و در مذهب تشیع، عدل و امامت نیز به آن‌ها افزوده می‌شود. این اصول، ریشه در [[فطرت]] انسان است و با گرایش درونی او به حقیقت، نیکی و جاودانگی پیوند خورده‌اند. باور به این اصول [[زندگی]] را معنا می‌بخشد، موجب ارتقای [[سلامت روانی]]، [[آرامش درونی]]، امیدواری، [[تقوا]] و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی می‌شود و زمینه‌ساز پایداری جامعه و سازندگی تمدنی است.

	== تعریف اصول دین ==		== تعریف اصول دین ==
	اصول دین، پايه‌هایی هستند كه اساس و بنيادِ دین را تشكيل مى‌دهند؛<ref>[https://lib.eshia.ir/27251/8/97/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF محمدی ری‌شهری، «دانش‌نامه عقاید اسلامی»، 1391ش، ج8، ص97؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/22513/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%86%D9%81%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86 رضوی، «قاعده نفی تقلید در اصول دین»، 1383ش، ص124.]</ref> به‌طوری‌که سایر قسمت‌های دین بر آن پایه‌ها تکیه دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1401857/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D9%81%D9%82%D9%87?q=%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D9%88%20%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D9%81%D9%82%D9%87&score=274877907000.0&rownumber=1 دیوانی، «اصول دین و دیانت در دانش اصول فقه»، 1393ش، ص63.]</ref> به‌گفتهٔ محققان، اصطلاح اصول دین در معنای خاص خود به باورهای بنیادین اسلام اشاره دارد و در معنای گسترده‌تر، شامل مبانی مشترک ادیان ابراهیمی می‌شود. در تعریف دیگری، به معنای اصول زندگی است که به ادیان الهی و غیرالهی توجه دارد. گاهی نیز منظور از اصول دین، اصول یک مذهب خاص است.<ref>[https://pke.journals.miu.ac.ir/article_2446_00bfcab935776d9dc7009e9eb158ba55.pdf توران و شیخی زازرانی، «معیارشناسی اصل بودن امامت در واکاوی معیاری اصول دین»، 1393ش، ص7-8.]</ref> این اصطلاح همچنین در معانی مختلفی مانند علم ~~کلام،~~ منابع معرفت دین یا امور اعتقادی و عملی به‌کاررفته است، اما رایج‌ترین کاربرد آن به بخش اعتقادی دین مربوط می‌شود؛<ref>[https://pke.journals.miu.ac.ir/article_2446_00bfcab935776d9dc7009e9eb158ba55.pdf توران و شیخی زازرانی، «معیارشناسی اصل بودن امامت در واکاوی معیاری اصول دین»، 1393ش، ص8-11.]</ref> چراکه این دسته از باورها، جهان‌بینی هر دین را شکل می‌دهند<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/12/%D8%B7%D8%A8%D9%82 مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص12.]</ref> و مبنای اخلاق و احکام دینی به شمار می‌روند.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article_201028_f97332f3f30f4879ff684d5e7943febe.pdf سبحانی و الهی منش، «نقش اصول اعتقادی اسلامی در پیشگیری از جرم و انحراف با تأکید بر آموزه های نهج البلاغه»، 1394ش، ص76.]</ref> ازاین‌رو، ایدئولوژی دینی برگرفته از همین جهان‌بینی الهی دانسته می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/14/%D8%A7%D9%8A%D8%AF%D8%A6%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%D9%89 مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص14.]</ref> ~~بر اساس~~ این تعریف، اصول دین یا اصول عقاید در مقابل فروع اعتقادی مانند قضا و ~~قدر،~~ فروع فقهی مانند نماز و روزه و اصول مذهب مانند عدالت و امامت قرار می‌گیرند <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1083158/%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86?q=%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D8%A7%D8%B5%D9%84%20%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA&score=274877907000.0&rownumber=1 توران و شیخی زازرانی، «معیارشناسی اصل بودن امامت در واکاوی معیاری اصول دین»، 1393ش، ص8-9.]</ref> و کسی که این باورها را با قلب قبول کند، دین‌دار است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1401857/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D9%81%D9%82%D9%87?q=%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D9%88%20%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D9%81%D9%82%D9%87&score=274877907000.0&rownumber=1 دیوانی، «اصول دین و دیانت در دانش اصول فقه»، 1393ش، ص64.]</ref>		اصول دین، پايه‌هایی هستند كه اساس و بنيادِ دین را تشكيل مى‌دهند؛<ref>[https://lib.eshia.ir/27251/8/97/%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF محمدی ری‌شهری، «دانش‌نامه عقاید اسلامی»، 1391ش، ج8، ص97؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/22513/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%86%D9%81%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86 رضوی، «قاعده نفی تقلید در اصول دین»، 1383ش، ص124.]</ref> به‌طوری‌که سایر قسمت‌های دین بر آن پایه‌ها تکیه دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1401857/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D9%81%D9%82%D9%87?q=%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D9%88%20%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D9%81%D9%82%D9%87&score=274877907000.0&rownumber=1 دیوانی، «اصول دین و دیانت در دانش اصول فقه»، 1393ش، ص63.]</ref> به‌گفتهٔ محققان، اصطلاح اصول دین در معنای خاص خود به باورهای بنیادین اسلام اشاره دارد و در معنای گسترده‌تر، شامل مبانی مشترک ادیان ابراهیمی می‌شود. در تعریف دیگری، به معنای اصول زندگی است که به ادیان الهی و غیرالهی توجه دارد. گاهی نیز منظور از اصول دین، اصول یک مذهب خاص است.<ref>[https://pke.journals.miu.ac.ir/article_2446_00bfcab935776d9dc7009e9eb158ba55.pdf توران و شیخی زازرانی، «معیارشناسی اصل بودن امامت در واکاوی معیاری اصول دین»، 1393ش، ص7-8.]</ref> این اصطلاح همچنین در معانی مختلفی مانند علم [[کلام]]، منابع معرفت [[دین]] یا امور اعتقادی و عملی به‌کاررفته است، اما رایج‌ترین کاربرد آن به بخش اعتقادی دین مربوط می‌شود؛<ref>[https://pke.journals.miu.ac.ir/article_2446_00bfcab935776d9dc7009e9eb158ba55.pdf توران و شیخی زازرانی، «معیارشناسی اصل بودن امامت در واکاوی معیاری اصول دین»، 1393ش، ص8-11.]</ref> چراکه این دسته از باورها، [[جهان‌بینی]] هر دین را شکل می‌دهند<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/12/%D8%B7%D8%A8%D9%82 مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص12.]</ref> و مبنای [[اخلاق]] و احکام دینی به شمار می‌روند.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article_201028_f97332f3f30f4879ff684d5e7943febe.pdf سبحانی و الهی منش، «نقش اصول اعتقادی اسلامی در پیشگیری از جرم و انحراف با تأکید بر آموزه های نهج البلاغه»، 1394ش، ص76.]</ref> ازاین‌رو، ایدئولوژی دینی برگرفته از همین جهان‌بینی الهی دانسته می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/14/%D8%A7%D9%8A%D8%AF%D8%A6%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%D9%89 مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص14.]</ref> در این تعریف، اصول دین یا اصول عقاید در مقابل فروع اعتقادی مانند [[قضا و قدر]]، فروع فقهی مانند [[نماز]] و [[روزه]] و اصول [[مذهب شیعه]] مانند [[عدالت]] و [[امامت]] قرار می‌گیرند <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1083158/%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86?q=%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%20%D8%A7%D8%B5%D9%84%20%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%20%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA&score=274877907000.0&rownumber=1 توران و شیخی زازرانی، «معیارشناسی اصل بودن امامت در واکاوی معیاری اصول دین»، 1393ش، ص8-9.]</ref> و کسی که این باورها را با قلب قبول کند، دین‌دار است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1401857/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D9%81%D9%82%D9%87?q=%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%DB%8C%D9%86%20%D9%88%20%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D9%81%D9%82%D9%87&score=274877907000.0&rownumber=1 دیوانی، «اصول دین و دیانت در دانش اصول فقه»، 1393ش، ص64.]</ref>

	برخی دین‌پژوهان معاصر اصول دین را مفهومی قراردادی می‌دانند و معتقدند این تعبیر نه از سوی امامان مطرح شده<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2118678/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B2%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86?q=%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%D9%8A%D9%86&score=16392.81&rownumber=31 وکیلی و اترک، « بررسی سیر تطور اصول دین در کلام معتزله با تکیه بر معناشناسی اصطلاح اصول دین»، 1402ش، ص8.]</ref> و نه در قرآن ~~کریم~~ آمده، بلکه بعدها در آثار متکلمان اسلامی شکل گرفته است،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344080/%d8%b3%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%b7%d9%88%d8%b1-%d8%a7%d8%b5%d9%88%d9%84-%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%85%da%a9%d8%a7%d8%aa%d8%a8-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%b3%d9%86%d8%aa?q=%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%D9%8A%D9%86&rownumber=6&score=16393.04 فروهی و دیگران، «‌‌‌سـیر‌ تطور اصول دین در مکاتب اهل سنت»، 1396ش، ص115.]</ref> هرچند زمان دقیق آن روشن نیست.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/86458/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 محمدی، «اصول دین: بررسی تعریف و مصادیق آن از دیدگاه متکلمان»، 1373ش، ص7.]</ref> اما برخی دیگر تعبیر دعائم الإسلام (پایه‌های اسلام) در روایات و منابع دینی را ناظر به جایگاه بنیادین برخی آموزه‌ها می‌دانند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27251/8/99/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%85 محمدی ری‌شهری، «دانش‌نامه عقاید اسلامی»، 1391ش، ج8، ص99؛] [https://lib.eshia.ir/11005/2/18/%D8%AF%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%85%D9%90 کلینی، یعقوب، الکافی، ج2، ص18.]</ref>		برخی دین‌پژوهان معاصر اصول دین را مفهومی قراردادی می‌دانند و معتقدند این تعبیر نه از سوی امامان مطرح شده<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2118678/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B2%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86?q=%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%D9%8A%D9%86&score=16392.81&rownumber=31 وکیلی و اترک، « بررسی سیر تطور اصول دین در کلام معتزله با تکیه بر معناشناسی اصطلاح اصول دین»، 1402ش، ص8.]</ref> و نه در [[قرآن]] آمده، بلکه بعدها در آثار متکلمان اسلامی شکل گرفته است،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1344080/%d8%b3%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%b7%d9%88%d8%b1-%d8%a7%d8%b5%d9%88%d9%84-%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d9%85%da%a9%d8%a7%d8%aa%d8%a8-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%b3%d9%86%d8%aa?q=%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%20%D8%AF%D9%8A%D9%86&rownumber=6&score=16393.04 فروهی و دیگران، «‌‌‌سـیر‌ تطور اصول دین در مکاتب اهل سنت»، 1396ش، ص115.]</ref> هرچند زمان دقیق آن روشن نیست.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/86458/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 محمدی، «اصول دین: بررسی تعریف و مصادیق آن از دیدگاه متکلمان»، 1373ش، ص7.]</ref> اما برخی دیگر تعبیر دعائم الإسلام (پایه‌های اسلام) در روایات و منابع دینی را ناظر به جایگاه بنیادین برخی آموزه‌ها می‌دانند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27251/8/99/%D8%AE%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%85 محمدی ری‌شهری، «دانش‌نامه عقاید اسلامی»، 1391ش، ج8، ص99؛] [https://lib.eshia.ir/11005/2/18/%D8%AF%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%85%D9%90 کلینی، یعقوب، الکافی، ج2، ص18.]</ref>

	== خاستگاه و معیار اصول دین ==		== خاستگاه و معیار اصول دین ==
	اندیشمندان حوزه ~~دین~~ و فلسفه بر این باورند که اصول دین در واقع پاسخ‌هایی‌اند به سه پرسش بنیادین هر انسان ~~آگاه~~: اینکه مبدأ هستی چیست؟ پایان زندگی چگونه است؟ و از چه راهی می‌توان بهترین برنامه زيستن را شناخت؟<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/13/%D9%83%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%AA مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص13.]</ref> ازاین‌رو، همه ادیان توحیدی در سه اصل ~~ایمان به خدای یگانه، باور به زندگی پس از مرگ~~ و ~~اعتقاد به پیامبران~~ مشترک‌اند؛ بااین‌حال، تفاوت در تفسیر این اصول موجب پیدایش ادیان و مذاهب مختلف شده است؛ برای مثال، اختلاف درباره نبوت و کتاب آسمانی یهودیت، مسیحیت و اسلام را از یکدیگر متمایز می‌کند و اختلاف درباره جانشینی پیامبر، باعث شکل‌گیری شاخه‌های شیعه و اهل سنت شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/13/%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%D9%83 مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص13-14.]</ref>		اندیشمندان حوزه کلام و [[فلسفه]] بر این باورند که اصول دین در واقع پاسخ‌هایی‌اند به سه پرسش بنیادین انسان: اینکه مبدأ هستی چیست؟ پایان زندگی چگونه است؟ و از چه راهی می‌توان بهترین برنامه زيستن را شناخت؟<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/13/%D9%83%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%AA مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص13.]</ref> ازاین‌رو، همه [[ادیان توحیدی]] در سه اصل [[توحید]]، [[معاد]] و [[نبوت]] مشترک‌اند؛ بااین‌حال، تفاوت در تفسیر این اصول موجب پیدایش ادیان و مذاهب مختلف شده است؛ برای مثال، اختلاف درباره نبوت و کتاب آسمانی یهودیت، مسیحیت و اسلام را از یکدیگر متمایز می‌کند و اختلاف درباره جانشینی پیامبر، باعث شکل‌گیری شاخه‌های شیعه و اهل سنت شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10216/1/13/%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%D9%83 مصباح یزدی، «آموزش عقاید»، 1384ش، ص13-14.]</ref>

	بر اساس برخی تحقیقات، معیار روشنی برای تعیین اصول دین وجود ندارد و اهمیت ویژه برخی مسائل باعث شده این اصطلاح برای آن‌ها به کار رود.<ref name=":1">[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/86458/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 محمدی، «اصول دین: بررسی تعریف و مصادیق آن از دیدگاه متکلمان»، 1373ش، ص9.]</ref> بااین‌حال، برخی مطالعات ویژگی‌هایی برای شناسایی اصول دین ارائه کرده‌اند که شامل ویژگی‌های زیر است:		بر اساس برخی تحقیقات، معیار روشنی برای تعیین اصول دین وجود ندارد و اهمیت ویژه برخی مسائل باعث شده این اصطلاح برای آن‌ها به کار رود.<ref name=":1">[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/86458/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D9%88-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86 محمدی، «اصول دین: بررسی تعریف و مصادیق آن از دیدگاه متکلمان»، 1373ش، ص9.]</ref> بااین‌حال، برخی مطالعات ویژگی‌هایی برای شناسایی اصول دین ارائه کرده‌اند که شامل ویژگی‌های زیر است:

رضا عسکری: /* تعریف اصول دین */

2026-02-17T06:58:58Z

تعریف اصول دین

نمایش تغییرات