https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%3A%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86 2026-06-08T04:56:26Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8146&oldid=prev 2026-01-25T05:44:06Z

<p><span class="autocomment">جایگاه عرفان در ایران[دیدگاه ۱۶]</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l50">خط ۵۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه عرفان در ایران&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;چرا از ایران پس از اسلام شروع کرده اید؟ مگر عرفان در حکمت قبل از اسلام در ایران وجود نداشته است؟ در آیین زرتشت عرفان و معنویت گرایی وجود نداشته است؟ چنین گفت زرتشت نیچه چیست؟ حکمت شاداب هم قابل توجه است. حکمت اشراق که به نحوی ریشه در عرفان ماقبل اسلام دارد. &lt;/ref&gt; ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه عرفان در ایران&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;چرا از ایران پس از اسلام شروع کرده اید؟ مگر عرفان در حکمت قبل از اسلام در ایران وجود نداشته است؟ در آیین زرتشت عرفان و معنویت گرایی وجود نداشته است؟ چنین گفت زرتشت نیچه چیست؟ حکمت شاداب هم قابل توجه است. حکمت اشراق که به نحوی ریشه در عرفان ماقبل اسلام دارد. &lt;/ref&gt; ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر پایه پژوهش‌های تاریخی&lt;ref group="دیدگاه"&gt;کدام پژوهش ها؟ نامبرید و یا از ین عبارت استفاده نکنید. تاریخ به عرفان هم پرداخته است؟ از فردی که مطلب نقل کرده اید مورخ نیست بلکه فلسفه کارکردها ست&lt;/ref&gt;، </del>عرفان در ایران در قالب‌ها و صورت‌های متنوعی حضور داشته است. این تنوع شامل فعالیت صوفیان و دراویش فرقه‌ای در میان شیعه و اهل‌سنت، اندیشمندانی چون شهاب‌الدین سهروردی که به حکمت و عرفان نظری و عملی پرداخته و نیز زاهدان و پارسایانی است که در حوزه‌هایی مانند فقه، کلام و تفسیر شناخته می‌شوند. افزون بر این در برخی تحقیقات، عرفان‌پژوهان و علاقه‌مندان عمومی به معنویت و پیروان جریان‌های موسوم به شبه‌عرفان‌های نوظهور نیز در مطالعات اجتماعی به‌عنوان گروه‌های مرتبط با عرفان در جامعه ایران معرفی شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://journals.shirazu.ac.ir/article_2441_04589131258b3dc2b2bf29d339dc7122.pdf فنایی اشکوری، «عرفان در ایران؛ جایگاه عرفان و تصوف و تعلیم و ترویج آن در ایران معاصر»، 1392ش، ص49-50.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عرفان در ایران در قالب‌ها و صورت‌های متنوعی حضور داشته است. این تنوع شامل فعالیت صوفیان و دراویش فرقه‌ای در میان شیعه و اهل‌سنت، اندیشمندانی چون شهاب‌الدین سهروردی که به حکمت و عرفان نظری و عملی پرداخته و نیز زاهدان و پارسایانی است که در حوزه‌هایی مانند فقه، کلام و تفسیر شناخته می‌شوند. افزون بر این در برخی تحقیقات، عرفان‌پژوهان و علاقه‌مندان عمومی به معنویت و پیروان جریان‌های موسوم به شبه‌عرفان‌های نوظهور نیز در مطالعات اجتماعی به‌عنوان گروه‌های مرتبط با عرفان در جامعه ایران معرفی شده‌اند.&lt;ref&gt;[https://journals.shirazu.ac.ir/article_2441_04589131258b3dc2b2bf29d339dc7122.pdf فنایی اشکوری، «عرفان در ایران؛ جایگاه عرفان و تصوف و تعلیم و ترویج آن در ایران معاصر»، 1392ش، ص49-50.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بُعد اجتماعی و سیاسی، برخی پژوهش‌ها به نمونه‌هایی چون قیام سربداران و شکل‌گیری دولت [[صفویه]] به‌عنوان جلوه‌هایی از نقش تصوف در تاریخ ایران اشاره کرده‌اند. همچنین، صورت‌های عام‌تری از عرفان در سنت‌هایی مانند آیین‌های جوانمردی، پهلوانی زورخانه‌ای و برخی مناسک مرتبط با عزاداری امام حسین گزارش شده است&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;در این آیین ها بیشتر تصوف نقش نداشته است؟ دقت شود&lt;/ref&gt;. در دوره معاصر نیز، عرفان شیعی در تحلیل‌های اجتماعی، به‌ویژه در ارتباط با تحولات منتهی به انقلاب اسلامی و پس از آن، مورد توجه محققان قرار گرفته است&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;بحث تفکر عرفانی امام خمینی در شکل گیری انقلاب اسلامی الان قابل توجه است. خوب بود که این بحث دسته بندی میشد.  جایگاه عرفان نظری، عرفان علمی، عرفان در قالب تصوف. شکوفا شدن عرفان در ایران و مکاتب عرفانی ایرانی نامبرده میشد. عرفای بزرگ ایرانی نام برده میشد. کارهای علمی انجام شده در این زمینه و پژوهشهای صورت گرفته به اختصار گزارش شود. &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[https://journals.shirazu.ac.ir/article_2441_04589131258b3dc2b2bf29d339dc7122.pdf فنایی اشکوری، «عرفان در ایران؛ جایگاه عرفان و تصوف و تعلیم و ترویج آن در ایران معاصر»، 1392ش، ص49-50.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در بُعد اجتماعی و سیاسی، برخی پژوهش‌ها به نمونه‌هایی چون قیام سربداران و شکل‌گیری دولت [[صفویه]] به‌عنوان جلوه‌هایی از نقش تصوف در تاریخ ایران اشاره کرده‌اند. همچنین، صورت‌های عام‌تری از عرفان در سنت‌هایی مانند آیین‌های جوانمردی، پهلوانی زورخانه‌ای و برخی مناسک مرتبط با عزاداری امام حسین گزارش شده است&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;در این آیین ها بیشتر تصوف نقش نداشته است؟ دقت شود&lt;/ref&gt;. در دوره معاصر نیز، عرفان شیعی در تحلیل‌های اجتماعی، به‌ویژه در ارتباط با تحولات منتهی به انقلاب اسلامی و پس از آن، مورد توجه محققان قرار گرفته است&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;بحث تفکر عرفانی امام خمینی در شکل گیری انقلاب اسلامی الان قابل توجه است. خوب بود که این بحث دسته بندی میشد.  جایگاه عرفان نظری، عرفان علمی، عرفان در قالب تصوف. شکوفا شدن عرفان در ایران و مکاتب عرفانی ایرانی نامبرده میشد. عرفای بزرگ ایرانی نام برده میشد. کارهای علمی انجام شده در این زمینه و پژوهشهای صورت گرفته به اختصار گزارش شود. &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[https://journals.shirazu.ac.ir/article_2441_04589131258b3dc2b2bf29d339dc7122.pdf فنایی اشکوری، «عرفان در ایران؛ جایگاه عرفان و تصوف و تعلیم و ترویج آن در ایران معاصر»، 1392ش، ص49-50.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> </table>

رضا عسکری https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8144&oldid=prev 2026-01-25T05:43:11Z

<p><span class="autocomment">عرفان و فلسفه</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۱۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l47">خط ۴۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عرفان و فلسفه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== عرفان و فلسفه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بر پایه تحقیقات و دیدگاه‌های مطرح‌شده در منابع پژوهشی&lt;ref group="دیدگاه"&gt;وقتی گفته می شود بر پایه تحقیقات و دیدگاه .... باید تحقیق نامبرده شود و الا اعتبار علمی کار زیر سوال می رود. &lt;/ref&gt;، </del>نسبت میان عرفان و فلسفه چنین تبیین شده است که هر دو به مسائل هستی‌شناختی و حقیقت فراتر از طبیعت می‌پردازند. در این پژوهش‌ها آمده است که بسیاری از مباحث عرفان نظری از حیث موضوع با فلسفه مابعدالطبیعه هم‌پوشانی دارد؛ زیرا ناظر به واقعیت از آن حیث که هست و مسائل بنیادین وجود است. بر اساس این دیدگاه‌ها، فلسفه با تکیه بر عقل و استدلال به دنبال شناخت واقع دانسته می‌شود، در حالی که عرفان نظری روش اصلی خود را بر شهود و مکاشفه استوار می‌کند؛ با این حال، در مرحله تبیین و گزارش مشهودات، از تحلیل مفهومی و عقل توصیفی نیز بهره می‌گیرد. این تحقیقات نشان می‌دهند که دغدغه شناخت حقیقت در هر دو حوزه مشترک است و از این رو، عرفان نظری و فلسفه به‌عنوان دو نظام معرفتی با قرابت محتوایی و مسئله‌محور معرفی می‌شوند که تمایز آن‌ها بیشتر در روش تحصیل معرفت و میزان اتکا به برهان یا شهود بیان می‌شود&lt;ref group="دیدگاه"&gt;دو خط آخر تکرار است. همان سطور قبل از آن اگر خوب تقریر شود کافی به مقصود است. &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;کیانی، عرفان و معنویت؛ فرصت‌ها و چالش‌ها: گفتگوهایی پیرامون زوایای امروزی عرفان و معنویت، 1397ش، ص65-70.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نسبت میان عرفان و فلسفه چنین تبیین شده است که هر دو به مسائل هستی‌شناختی و حقیقت فراتر از طبیعت می‌پردازند. در این پژوهش‌ها آمده است که بسیاری از مباحث عرفان نظری از حیث موضوع با فلسفه مابعدالطبیعه هم‌پوشانی دارد؛ زیرا ناظر به واقعیت از آن حیث که هست و مسائل بنیادین وجود است. بر اساس این دیدگاه‌ها، فلسفه با تکیه بر عقل و استدلال به دنبال شناخت واقع دانسته می‌شود، در حالی که عرفان نظری روش اصلی خود را بر شهود و مکاشفه استوار می‌کند؛ با این حال، در مرحله تبیین و گزارش مشهودات، از تحلیل مفهومی و عقل توصیفی نیز بهره می‌گیرد. این تحقیقات نشان می‌دهند که دغدغه شناخت حقیقت در هر دو حوزه مشترک است و از این رو، عرفان نظری و فلسفه به‌عنوان دو نظام معرفتی با قرابت محتوایی و مسئله‌محور معرفی می‌شوند که تمایز آن‌ها بیشتر در روش تحصیل معرفت و میزان اتکا به برهان یا شهود بیان می‌شود&lt;ref group="دیدگاه"&gt;دو خط آخر تکرار است. همان سطور قبل از آن اگر خوب تقریر شود کافی به مقصود است. &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;کیانی، عرفان و معنویت؛ فرصت‌ها و چالش‌ها: گفتگوهایی پیرامون زوایای امروزی عرفان و معنویت، 1397ش، ص65-70.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه عرفان در ایران&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;چرا از ایران پس از اسلام شروع کرده اید؟ مگر عرفان در حکمت قبل از اسلام در ایران وجود نداشته است؟ در آیین زرتشت عرفان و معنویت گرایی وجود نداشته است؟ چنین گفت زرتشت نیچه چیست؟ حکمت شاداب هم قابل توجه است. حکمت اشراق که به نحوی ریشه در عرفان ماقبل اسلام دارد. &lt;/ref&gt; ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== جایگاه عرفان در ایران&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;چرا از ایران پس از اسلام شروع کرده اید؟ مگر عرفان در حکمت قبل از اسلام در ایران وجود نداشته است؟ در آیین زرتشت عرفان و معنویت گرایی وجود نداشته است؟ چنین گفت زرتشت نیچه چیست؟ حکمت شاداب هم قابل توجه است. حکمت اشراق که به نحوی ریشه در عرفان ماقبل اسلام دارد. &lt;/ref&gt; ==</div></td></tr> </table>

رضا عسکری https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8143&oldid=prev 2026-01-25T05:39:55Z

<p><span class="autocomment">تعریف</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۰۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عرفان در لغت از مادهٔ «عَرَفَ» به‌معنای شناختن و بازشناختن، دانستن و آگاه‌شدن است.&lt;ref&gt;دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژهٔ عرفان.&lt;/ref&gt; در اصطلاح، عرفان دانشی از علوم الهی دانسته می‌شود که به شناخت حق و اسماء و صفات او می‌پردازد.&lt;ref&gt;دهخدا، لغت نامه، ۱۳۷۷ش، ج۱۰، ص۱۵۸۱۹.&lt;/ref&gt; برخی پژوهشگران عرفان را حالتی مبتنی بر شهود می‌دانند&lt;ref&gt;کاشانی، اصطلاحات الصوفیه، 1370ش، ص106.&lt;/ref&gt; که از مشاهده حق، اسماء، صفات و افعال او حاصل می‌شود و آن را نوعی معرفت حضوری به حقیقت هستی توصیف می‌کنند&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;تعریف شما به نحوی است که از همان ابتدا شامل عرفان الهی و در حقیقت اسلامی میشود. آیا عرفان مثل فلسفه تعریف عام ندارد؟ در فرهنگ های دیگر مطرح نیست؟ &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;خمینی، ره عشق: نامهٔ عرفانی امام خمینی، 1387ش، ص35.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عرفان در لغت از مادهٔ «عَرَفَ» به‌معنای شناختن و بازشناختن، دانستن و آگاه‌شدن است.&lt;ref&gt;دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژهٔ عرفان.&lt;/ref&gt; در اصطلاح، عرفان دانشی از علوم الهی دانسته می‌شود که به شناخت حق و اسماء و صفات او می‌پردازد.&lt;ref&gt;دهخدا، لغت نامه، ۱۳۷۷ش، ج۱۰، ص۱۵۸۱۹.&lt;/ref&gt; برخی پژوهشگران عرفان را حالتی مبتنی بر شهود می‌دانند&lt;ref&gt;کاشانی، اصطلاحات الصوفیه، 1370ش، ص106.&lt;/ref&gt; که از مشاهده حق، اسماء، صفات و افعال او حاصل می‌شود و آن را نوعی معرفت حضوری به حقیقت هستی توصیف می‌کنند&lt;ref group=&quot;دیدگاه&quot;&gt;تعریف شما به نحوی است که از همان ابتدا شامل عرفان الهی و در حقیقت اسلامی میشود. آیا عرفان مثل فلسفه تعریف عام ندارد؟ در فرهنگ های دیگر مطرح نیست؟ &lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;خمینی، ره عشق: نامهٔ عرفانی امام خمینی، 1387ش، ص35.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیدگاه </del>برخی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref group="دیدگاه"&gt;وقتی برخی میگویید باید مشخص باشد که چه کسانی است&lt;/ref&gt; عالمان شیعه، </del>عرفان یک دانش و سنت فکری و شامل مباحث نظری و معرفتی دانسته می‌شود&lt;ref group="دیدگاه"&gt;این عبارت «عرفان یک دانش و سنت فکری و شامل مباحث نظری و معرفتی دانسته می‌شود» کلی و من تفاوت آن را با تعریف بالا خوب متوجه نشدم. &lt;/ref&gt;. در این دیدگاه عرفان با تصوف تفاوت دارد زیرا تصوف بیشتر به یک جریان اجتماعی و فرقه‌ای با تشکل، آداب، پوشش متمایز و گاه سکونت در خانقاه‌ها اشاره دارد که گاه با انحرافاتی نیز همراه بوده است. همچنین در این نگاه، برخی عارفان ـ به‌ویژه در سنت شیعی ـ مستقل از تصوف معرفی می‌شوند&lt;ref group="دیدگاه"&gt;خوب خیلی ساده و بدون تکلف اگر بگویید که عرفان بعد نظری دارد و تصوف بعد فرهنگی شده و اجتماعی چه مشکلی پیش میاید؟ سعی کنید که خیلی روان با کمترین عبارت و صریح ترین عبارت مطلب را بیان کنید&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;مطهری، کلام، عرفان، حکمت عملی، بی‌تا، ص75-77.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در برخی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیدگاه‌ها، </ins>عرفان یک دانش و سنت فکری و شامل مباحث نظری و معرفتی دانسته می‌شود&lt;ref group="دیدگاه"&gt;این عبارت «عرفان یک دانش و سنت فکری و شامل مباحث نظری و معرفتی دانسته می‌شود» کلی و من تفاوت آن را با تعریف بالا خوب متوجه نشدم. &lt;/ref&gt;. در این دیدگاه عرفان با تصوف تفاوت دارد زیرا تصوف بیشتر به یک جریان اجتماعی و فرقه‌ای با تشکل، آداب، پوشش متمایز و گاه سکونت در خانقاه‌ها اشاره دارد که گاه با انحرافاتی نیز همراه بوده است. همچنین در این نگاه، برخی عارفان ـ به‌ویژه در سنت شیعی ـ مستقل از تصوف معرفی می‌شوند&lt;ref group="دیدگاه"&gt;خوب خیلی ساده و بدون تکلف اگر بگویید که عرفان بعد نظری دارد و تصوف بعد فرهنگی شده و اجتماعی چه مشکلی پیش میاید؟ سعی کنید که خیلی روان با کمترین عبارت و صریح ترین عبارت مطلب را بیان کنید&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;مطهری، کلام، عرفان، حکمت عملی، بی‌تا، ص75-77.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تاریخچه عرفان ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تاریخچه عرفان ==</div></td></tr> </table>

رضا عسکری https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8138&oldid=prev 2026-01-25T05:15:21Z

<p><span class="autocomment">پانویس</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۸:۴۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l77">خط ۷۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{پانویس پیش‌نویس}}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> </table>

امان الله فصیحی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8137&oldid=prev 2026-01-25T05:14:54Z

<p></p> <a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&amp;diff=8137&amp;oldid=8115">نمایش تغییرات</a>

امان الله فصیحی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8115&oldid=prev 2026-01-24T16:24:13Z

<p>ابرابزار</p> <a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&amp;diff=8115&amp;oldid=8114">نمایش تغییرات</a>

رضا عسکری https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8114&oldid=prev 2026-01-24T16:23:36Z

<p><span class="autocomment">پانویس</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۵۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l75">خط ۷۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به باور برخی از پژوهشگران، عرفان اصیل اسلامی به‌دلیل برداشت نادرست از اندیشه‌های اخلاقی و عرفانی اسلام و تأثیرپذیری از مکاتب، نحله‌ها و آیین‌های دیگر از جریان اصیل خود فاصله گرفت و مورد طرد اندیشمندان اسلامی قرار گرفت. براساس شواهد تاریخی، برخی از این انحرافات نظیر ریاضت و رها کردن خانه و خانواده از زمان پیامبر اسلام آغاز شد که معلول تفسیر نادرست از شیوۀ سلوک عرفانی و معنوی مورد نظر اسلام بوده است. پرهیز از خوردن گوشت و غذاهای لذیذ، خانقاه‌نشینی، ریاضت‌های سخت روحی، ملامتی‌گری، سماع و رقص صوفیانه از دیگر انحرافات وارده بر عرفان در طول تاریخ است.&lt;ref&gt;شریفی، آسیب‌شناسی عرفان و تصوف، 1395ش، ص49-69.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به باور برخی از پژوهشگران، عرفان اصیل اسلامی به‌دلیل برداشت نادرست از اندیشه‌های اخلاقی و عرفانی اسلام و تأثیرپذیری از مکاتب، نحله‌ها و آیین‌های دیگر از جریان اصیل خود فاصله گرفت و مورد طرد اندیشمندان اسلامی قرار گرفت. براساس شواهد تاریخی، برخی از این انحرافات نظیر ریاضت و رها کردن خانه و خانواده از زمان پیامبر اسلام آغاز شد که معلول تفسیر نادرست از شیوۀ سلوک عرفانی و معنوی مورد نظر اسلام بوده است. پرهیز از خوردن گوشت و غذاهای لذیذ، خانقاه‌نشینی، ریاضت‌های سخت روحی، ملامتی‌گری، سماع و رقص صوفیانه از دیگر انحرافات وارده بر عرفان در طول تاریخ است.&lt;ref&gt;شریفی، آسیب‌شناسی عرفان و تصوف، 1395ش، ص49-69.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیش‌نویس</del>}}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> </table>

رضا عسکری https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8113&oldid=prev 2026-01-24T16:22:32Z

<p><span class="autocomment">عرفان یهودی</span></p> <a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&amp;diff=8113&amp;oldid=8044">نمایش تغییرات</a>

رضا عسکری https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8044&oldid=prev 2026-01-24T10:33:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۰۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l58">خط ۵۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تجلی معنا در هنر از منظر عرفان ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== تجلی معنا در هنر از منظر عرفان ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سنت عرفانی، هنر عرصۀ تجلی زیبایی، خیال، کشف و شهود است و آفرینش هنری غالباً با الهام و اشراق درونی پیوند دارد. از این منظر، تاریخ هنر انسانی همواره با آموزه‌های دینی و الهامات روحانی همراه بوده و آثار هنری بازتابی از مواجهه شهودی انسان با حقیقت قدسی به‌شمار می‌آیند. به‌طور مثال در عرفان اسلامی، نسبت هنر با اسماء الهیِ خالق، بدیع و مصوّر معنا می‌یابد و هنرمند با تزکیه نفس و سلوک معنوی می‌کوشد به مظهریت این اسماء در آفرینش هنری دست یابد.&lt;ref&gt;[https://ensani.ir/fa/article/548588/ارتباط-عرفان-و-هنر-اسلامی-وتجلّی-آن-در-معماری-آرامگاه عناقه و دیگران، «ارتباط عرفان و هنر اسلامی و تجلی آن در معماری آرامگاه»، 1393ش، ص144.]&lt;/ref&gt; معماری و شهرسازی با سامان‌دهی فضا بر محور معنا و قدسیت، هنرهای تجسمی با رمزپردازی و تصویرگری عوالم باطنی، خوشنویسی با قدسی‌سازی کلام وحی و موسیقی و سماع با تأثیرگذاری مستقیم بر جان و عاطفه انسان، هر یک جلوه‌ای از پیوند هنر و سلوک عرفانی را بازنمایی می‌کنند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. به همین دلیل، در مطالعات عرفانی، این هنرها ذیل یک افق معنایی مشترک بررسی می‌شوند، هرچند هرکدام زبان، کارکرد و ابزار خاص خود را در انتقال تجربه عرفانی دارند</del>.&lt;ref&gt;[https://khorasan.iqna.ir/fa/news/4302309/هنر-معاصر-در-پناه-عرفان-اسلامی-از-سرگشتگی-تا-معنا «هنر معاصر در پناه عرفان اسلامی؛ از سرگشتگی تا معنا»، خبرگزاری ایکنا.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سنت عرفانی، هنر عرصۀ تجلی زیبایی، خیال، کشف و شهود است و آفرینش هنری غالباً با الهام و اشراق درونی پیوند دارد. از این منظر، تاریخ هنر انسانی همواره با آموزه‌های دینی و الهامات روحانی همراه بوده و آثار هنری بازتابی از مواجهه شهودی انسان با حقیقت قدسی به‌شمار می‌آیند. به‌طور مثال در عرفان اسلامی، نسبت هنر با اسماء الهیِ خالق، بدیع و مصوّر معنا می‌یابد و هنرمند با تزکیه نفس و سلوک معنوی می‌کوشد به مظهریت این اسماء در آفرینش هنری دست یابد.&lt;ref&gt;[https://ensani.ir/fa/article/548588/ارتباط-عرفان-و-هنر-اسلامی-وتجلّی-آن-در-معماری-آرامگاه عناقه و دیگران، «ارتباط عرفان و هنر اسلامی و تجلی آن در معماری آرامگاه»، 1393ش، ص144.]&lt;/ref&gt; معماری و شهرسازی با سامان‌دهی فضا بر محور معنا و قدسیت، هنرهای تجسمی با رمزپردازی و تصویرگری عوالم باطنی، خوشنویسی با قدسی‌سازی کلام وحی و موسیقی و سماع با تأثیرگذاری مستقیم بر جان و عاطفه انسان، هر یک جلوه‌ای از پیوند هنر و سلوک عرفانی را بازنمایی می‌کنند.&lt;ref&gt;[https://khorasan.iqna.ir/fa/news/4302309/هنر-معاصر-در-پناه-عرفان-اسلامی-از-سرگشتگی-تا-معنا «هنر معاصر در پناه عرفان اسلامی؛ از سرگشتگی تا معنا»، خبرگزاری ایکنا.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== عرفان و نقش آن در حیات اجتماعی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== عرفان و نقش آن در حیات اجتماعی ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l67">خط ۶۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== عرفان در ترازوی نقد؛ بررسی آرای مخالفان ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== عرفان در ترازوی نقد؛ بررسی آرای مخالفان ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در میان پژوهشگران و اندیشمندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوزۀ </del>علوم اسلامی، دیدگاه‌های مخالف با عرفان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </del>به‌صورت نظام‌مند طرح شده است. برجسته‌ترین جریان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتقادی منسجم، </del>به رهبری میرزا مهدی اصفهانی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و با عنوان مکتب تفکیک شناخته می‌شود</del>. مبنای اصلی این منتقدان، تفکیک قاطع میان معارف بشری و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معارف </del>الهی است و معتقدند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هرگونه </del>معرفت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و هدایت </del>باید مستقیماً از قرآن و احادیث <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معصومین </del>اخذ شود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و اخذ از دیگر منابع ناموجه است</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عرصۀ روش‌شناختی، </del>این گروه با هرگونه تأویل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخالفت کرده </del>و بر فهم ظاهری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نصِّ قرآن و روایات </del>پای می‌فشرند. یکی از محوری‌ترین نقدهای آنان معطوف به آموزۀ «وحدت وجود» است که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از دید ایشان </del>انحرافی بزرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلقی می‌شود </del>و شخصیت‌هایی مانند ابن‌عربی را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌دلیل </del>ترویج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنین مباحثی، </del>دچار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انحرافات </del>فکری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌دانند</del>. در مقابل، عالمانی چون حسن‌زاده آملی، علامه طباطبایی و امام خمینی با ارائۀ تفسیری وحیانی از عرفان، درصدد اثبات انطباق و ریشه‌های آن در متون اصیل شیعی برآمده‌اند.&lt;ref&gt;[https://journals.ut.ac.ir/article_80963_c0ae590c70f189a0a6ff483975a0de38.pdf شیخ، «موافقان و مخالفان عرفان در حوزۀ علمیۀ قم»، 1399ش، ص340-352.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در میان پژوهشگران و اندیشمندان علوم اسلامی، دیدگاه‌های مخالف با عرفان به‌صورت نظام‌مند طرح شده است. برجسته‌ترین جریان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتقادی، مکتب تفکیک </ins>به رهبری میرزا مهدی اصفهانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</ins>. مبنای اصلی این منتقدان، تفکیک قاطع میان معارف بشری و الهی است و معتقدند معرفت باید مستقیماً از قرآن و احادیث اخذ شود. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روش‌شناسی، </ins>این گروه با هرگونه تأویل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخالفند </ins>و بر فهم ظاهری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نص </ins>پای می‌فشرند. یکی از محوری‌ترین نقدهای آنان معطوف به آموزۀ «وحدت وجود» است که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن را </ins>انحرافی بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌دانند </ins>و شخصیت‌هایی مانند ابن‌عربی را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به دلیل </ins>ترویج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن، </ins>دچار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انحراف </ins>فکری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شمرند</ins>. در مقابل، عالمانی چون حسن‌زاده آملی، علامه طباطبایی و امام خمینی با ارائۀ تفسیری وحیانی از عرفان، درصدد اثبات انطباق و ریشه‌های آن در متون اصیل شیعی برآمده‌اند.&lt;ref&gt;[https://journals.ut.ac.ir/article_80963_c0ae590c70f189a0a6ff483975a0de38.pdf شیخ، «موافقان و مخالفان عرفان در حوزۀ علمیۀ قم»، 1399ش، ص340-352.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== عرفان‌های نوظهور؛ معنویت در عصر مدرن ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== عرفان‌های نوظهور؛ معنویت در عصر مدرن ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>براساس پژوهش‌های معاصر در حوزۀ مطالعات معنویت‌های جدید، عرفان‌های نوظهور به‌طور عمده بر بستر فکری و فرهنگی مدرنیته شکل گرفته‌اند. کارشناسان بر این باورند که این جریان‌ها با مبانی مدرنیته مانند شکاکیت معرفتی، عقلانیت ابزاری، سکولاریسم، پلورالیسم و لیبرالیسم کاملاً سازگارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد شاخصه‌های اصلی این جریان‌ها - مانند عرفان اوشو، اِکنکار یا عرفان حلقه - <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اغلب </del>شامل مواردی مانند فردگرایی افراطی و لذت‌محوری، خردگریزی، نادیده گرفتن مفهوم خداوند به‌مثابه غایت نهایی، تمرکز بر شادمانی آنی، انکار معاد و تبلیغ تناسخ (قانون کارما)، و همچنین تأکید بر نقش مطلق «استاد» یا «قطب» است. به‌طور مثال، تحلیل محتوای آثار پائلوکوئیلو - به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص - حاکی از تلاش برای عادی‌سازی و زدودن قبح رفتارهایی مانند مصرف مواد مخدر، بی‌بندوباری جنسی یا خودکشی در قالب داستان‌های معنوی‌نماست. به‌طور کلی، منتقدان این عرفان‌ها را تحت عنوان «عرفان‌های کاذب» یا «معنویت‌های سکولار» معرفی می‌کنند که با محوریت نیازهای روانی انسان مدرن و گسست از سنت‌های دینی اصیل شکل گرفته‌اند.&lt;ref&gt;شریفی، درآمدی بر عرفان حقیقی و عرفان‌های کاذب، 1388ش، ص147-225.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>براساس پژوهش‌های معاصر در حوزۀ مطالعات معنویت‌های جدید، عرفان‌های نوظهور به‌طور عمده بر بستر فکری و فرهنگی مدرنیته شکل گرفته‌اند. کارشناسان بر این باورند که این جریان‌ها با مبانی مدرنیته مانند شکاکیت معرفتی، عقلانیت ابزاری، سکولاریسم، پلورالیسم و لیبرالیسم کاملاً سازگارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد شاخصه‌های اصلی این جریان‌ها - مانند عرفان اوشو، اِکنکار یا عرفان حلقه - شامل مواردی مانند فردگرایی افراطی و لذت‌محوری، خردگریزی، نادیده گرفتن مفهوم خداوند به‌مثابه غایت نهایی، تمرکز بر شادمانی آنی، انکار معاد و تبلیغ تناسخ (قانون کارما)، و همچنین تأکید بر نقش مطلق «استاد» یا «قطب» است. به‌طور مثال، تحلیل محتوای آثار پائلوکوئیلو - به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص - حاکی از تلاش برای عادی‌سازی و زدودن قبح رفتارهایی مانند مصرف مواد مخدر، بی‌بندوباری جنسی یا خودکشی در قالب داستان‌های معنوی‌نماست. به‌طور کلی، منتقدان این عرفان‌ها را تحت عنوان «عرفان‌های کاذب» یا «معنویت‌های سکولار» معرفی می‌کنند که با محوریت نیازهای روانی انسان مدرن و گسست از سنت‌های دینی اصیل شکل گرفته‌اند.&lt;ref&gt;شریفی، درآمدی بر عرفان حقیقی و عرفان‌های کاذب، 1388ش، ص147-225.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آسیب‌شناسی عرفان ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== آسیب‌شناسی عرفان ==</div></td></tr> </table>

زهرا حلیمی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&diff=8043&oldid=prev 2026-01-24T10:28:34Z

<p></p> <a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86&amp;diff=8043&amp;oldid=7978">نمایش تغییرات</a>

زهرا حلیمی