پیش‌نویس:نهضت مشروطه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حبیب الله نجفی: /* اختلاف مشروطه و مشروعه‌خواهی */

2026-07-11T15:45:52Z

اختلاف مشروطه و مشروعه‌خواهی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۱۵
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''نهضت مشروطه؛'''</big> جنبشی اجتماعی-سیاسی در اواخر دورۀ قاجار برای تبدیل سلطنت مطلقه به نظامی مبتنی بر قانون، حاکمیت ملت و نهادهای نوین.		<big>'''نهضت مشروطه؛'''</big> جنبشی اجتماعی-سیاسی در اواخر دورۀ قاجار برای تبدیل سلطنت مطلقه به نظامی مبتنی بر قانون، حاکمیت ملت و نهادهای نوین.

	نهضت مشروطه ایران جنبشی اجتماعی-سیاسی در اواخر دوره قاجار بود که با هدف تبدیل سلطنت مطلقه به نظامی مبتنی بر قانون، حاکمیت ملی و نهادهای نوین شکل گرفت. این نهضت که ریشه در نارضایتی‌های ساختاری از استبداد سلسله قاجار، نفوذ بیگانگان و بحران‌های اقتصادی داشت، با رهبری علمای دین و همراهی روشنفکران، بازرگانان و اصناف، به صدور فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ش توسط مظفر الدین‌شاه انجامید و تأسیس مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی را به همراه آورد. بااین‌حال، مخالفت‌های محمدعلی‌شاه، اختلافات فکری میان جریان‌های لیبرال، سوسیالیست و روحانیون و دخالت قدرت‌های خارجی به‌ویژه روسیه و انگلستان، روند این نهضت را با چالش مواجه کرد و به انحراف و افول آن انجامید. مشروطه اگرچه دستاوردهایی چون تفکیک قوا، آزادی بیان و حضور زنان در عرصه عمومی را به‌ارمغان آورد، اما در عمل با استبداد پهلوی و انتخابات تشریفاتی، از آرمان‌های اولیه خود فاصله گرفت. به نظر محققان مفاهیم و نهادهای برآمده از آن، نقطه‌عطفی در تاریخ سیاسی ایران محسوب می‌شود که در تحولات بعدی از جمله انقلاب اسلامی بازتاب یافت. همچنین آثار متعدد پژوهشی و نمایشی، اعم از کتاب‌ها و مجموعه‌های تاریخی، مستندها و فیلم‌های سینمایی و تلویزیونی، به بازنمایی ابعاد گوناگون این رویداد پرداخته و بستری برای بازخوانی و نقد آن فراهم آورده‌اند. از نگاه اندیشمندانی چون [[سید روح‌الله خمینی]] [[سید علی خامنه‌ای]]، مشروطه جنبشی مردمی و دینی بود که به‌دلیل نفوذ غرب‌زدگی و بیگانگان از مسیر اصلی منحرف شد، اما درس‌های آن برای حفظ استقلال و هویت دینی انقلاب اسلامی راهگشا بوده است.		نهضت مشروطه ایران جنبشی اجتماعی-سیاسی در اواخر دوره قاجار بود که با هدف تبدیل سلطنت مطلقه به نظامی مبتنی بر قانون، حاکمیت ملی و نهادهای نوین شکل گرفت. این نهضت که ریشه در نارضایتی‌های ساختاری از استبداد سلسله قاجار، نفوذ بیگانگان و بحران‌های اقتصادی داشت، با رهبری علمای دین و همراهی روشنفکران، بازرگانان و اصناف، به صدور فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ش توسط مظفر الدین‌شاه انجامید و تأسیس مجلس شورای ملی و تدوین قانون اساسی را به همراه آورد. بااین‌حال، مخالفت‌های محمدعلی‌شاه، اختلافات فکری میان جریان‌های لیبرال، سوسیالیست و روحانیون و دخالت قدرت‌های خارجی به‌ویژه روسیه و انگلستان، روند این نهضت را با چالش مواجه کرد و به انحراف و افول آن انجامید.

	== مفهوم‌شناسی‌ ==		== مفهوم‌شناسی‌ ==

حبیب الله نجفی: /* چالش‌ها[دیدگاه ۱] */

2026-07-11T15:08:50Z

چالش‌ها[دیدگاه ۱]

نمایش تغییرات

حبیب الله نجفی: /* چالش‌ها[دیدگاه ۲] */

2026-07-11T13:48:25Z

چالش‌ها[دیدگاه ۲]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۸
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	* در کنار این شش گروه، نیروهای دیگری نیز در انقلاب مشروطه حضور داشتند که هر یک بهنحوی در روند آن مؤثر بودند. کارگران و دهقانانبه دلیل محدودیت تعداد، پراکندگی و فقدان سازماندهی، نتوانستند نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند، هرچند در برخی مناطق، به‌ویژه گیلان و تبریز، حضور فعال آنان در کنار مشروطه‌خواهان دیده شده است.<ref>{{پک/بن\|۱۰۰\|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی\|ف=نیروهای اجتماعی مؤثر در انقلاب مشروطیت ایران / مریم ابراهیمی}}</ref>		* در کنار این شش گروه، نیروهای دیگری نیز در انقلاب مشروطه حضور داشتند که هر یک بهنحوی در روند آن مؤثر بودند. کارگران و دهقانانبه دلیل محدودیت تعداد، پراکندگی و فقدان سازماندهی، نتوانستند نقشی تعیین‌کننده ایفا کنند، هرچند در برخی مناطق، به‌ویژه گیلان و تبریز، حضور فعال آنان در کنار مشروطه‌خواهان دیده شده است.<ref>{{پک/بن\|۱۰۰\|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی\|ف=نیروهای اجتماعی مؤثر در انقلاب مشروطیت ایران / مریم ابراهیمی}}</ref>
	* زنان با سخنرانی‌های آتشین، تأسیس انجمن‌های مخفی، حضور در نبردها با پوشش مردانه و تحریم کالاهای خارجی، حضوری چشمگیر داشتند و به نظر پژوهشگران نهضت حقوق زنان ریشه در همین دوره دارد.<ref>{{پک/بن\|۱۰۰\|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی\|ف=نیروهای اجتماعی مؤثر در انقلاب مشروطیت ایران / مریم ابراهیمی}}</ref>		* زنان با سخنرانی‌های آتشین، تأسیس انجمن‌های مخفی، حضور در نبردها با پوشش مردانه و تحریم کالاهای خارجی، حضوری چشمگیر داشتند و به نظر پژوهشگران نهضت حقوق زنان ریشه در همین دوره دارد.<ref>{{پک/بن\|۱۰۰\|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی\|ف=نیروهای اجتماعی مؤثر در انقلاب مشروطیت ایران / مریم ابراهیمی}}</ref>
	* مطبوعات و روزنامه‌ها از جمله حبل‌المتین، قانون و صور اسرافیل نقش مهمی در آگاهی‌بخشی عمومی ایفا کردند، احزاب و انجمن‌های سیاسی نخستین گام‌های خود را برداشتند و زنان با تشکیل انجمن‌های مخفی و حضور در عرصه عمومی مانند بی‌بی‌مریم بختیاری در فتح تهران، پایه‌های نهضت حقوق زنان را بنا نهادند.<ref>{{پک\|همراهی\|۱۴۰۰\|ک=جامعه شناسی سیاسی ایران\|ف=تاثیر مولفه های سرمایه اجتماعی بر روند شکل گیری و پیروزی انقلاب مشروطه ایران\|ص=۲۷۹~~}}</ref><ref group="دیدگاه">این موارد دستآورد مشروطه بود یا عوامل مؤثر در رخداد و زمینه های آن؟~~		* مطبوعات و روزنامه‌ها از جمله حبل‌المتین، قانون و صور اسرافیل نقش مهمی در آگاهی‌بخشی عمومی ایفا کردند، احزاب و انجمن‌های سیاسی نخستین گام‌های خود را برداشتند و زنان با تشکیل انجمن‌های مخفی و حضور در عرصه عمومی مانند بی‌بی‌مریم بختیاری در فتح تهران، پایه‌های نهضت حقوق زنان را بنا نهادند.<ref>{{پک\|همراهی\|۱۴۰۰\|ک=جامعه شناسی سیاسی ایران\|ف=تاثیر مولفه های سرمایه اجتماعی بر روند شکل گیری و پیروزی انقلاب مشروطه ایران\|ص=۲۷۹}}</ref>

	~~به نظرم دستآورد نیستند و باید از آن در تکمیل بند دوم بخش قبلی استفاده کنید</ref>~~
	* دربار، شاهزادگان، زمینداران و اعیان که منافعشان در خطر بود، به صف مخالفان مشروطه پیوستند و با بهره‌گیری از نفوذ خود، در تضعیف انقلاب کوشیدند.
	* همچنین، دو دولت استعماری روسیه و انگلیس با انعقاد قرارداد ۱۹۰۷م ایران را به مناطق نفوذ تقسیم کردند و با حمایت از عناصر وابسته و طراحی کودتا، زمینه‌های سقوط مشروطه و صعود سلطنت پهلوی را فراهم ساختند.<ref>{{پک/بن\|م۷\|ک=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی\|ف=نیروهای اجتماعی مؤثر در انقلاب مشروطیت ایران}}</ref>

	== اهداف و اصول نهضت مشروطه ==		== اهداف و اصول نهضت مشروطه ==
خط ۵۷:		خط ۵۳:
	* بروز تفرقه میان رهبران: اختلاف میان روحانیان و روشنفکران و نیز در میان خود علما، آسیب‌پذیری حرکت را افزایش داد<ref>{{پک\|امام‌خمینی\|۱۳۸۹\|ک=صحیفه امام\|ص=۱۷۰-۱۷۱\|ج=۱۸}}</ref> و فرقه‌گرایی و ایجاد احزاب گوناگون، زمینه را برای نفوذ قدرت‌های خارجی فراهم آورد.<ref>{{پک\|امام‌خمینی\|۱۳۸۹\|ک=صحیفه امام\|ص=۳۳۷\|ج=۴}}</ref>		* بروز تفرقه میان رهبران: اختلاف میان روحانیان و روشنفکران و نیز در میان خود علما، آسیب‌پذیری حرکت را افزایش داد<ref>{{پک\|امام‌خمینی\|۱۳۸۹\|ک=صحیفه امام\|ص=۱۷۰-۱۷۱\|ج=۱۸}}</ref> و فرقه‌گرایی و ایجاد احزاب گوناگون، زمینه را برای نفوذ قدرت‌های خارجی فراهم آورد.<ref>{{پک\|امام‌خمینی\|۱۳۸۹\|ک=صحیفه امام\|ص=۳۳۷\|ج=۴}}</ref>
	* دخالت بیگانگان: روسیه و انگلستان با تأثیرگذاری بر تدوین قانون اساسی (از جمله اقتباس از مجموعه حقوق بلژیک) و کاستن از جایگاه احکام اسلامی در نظام سیاسی نوپا، در شکل‌گیری گرفتاری‌های بعدی ایران نقش داشتند.<ref>{{پک\|امام‌خمینی\|۱۳۸۸\|ک=ولایت فقیه، حکومت اسلامی\|ص=13-15\|ج=۱۸}}</ref>		* دخالت بیگانگان: روسیه و انگلستان با تأثیرگذاری بر تدوین قانون اساسی (از جمله اقتباس از مجموعه حقوق بلژیک) و کاستن از جایگاه احکام اسلامی در نظام سیاسی نوپا، در شکل‌گیری گرفتاری‌های بعدی ایران نقش داشتند.<ref>{{پک\|امام‌خمینی\|۱۳۸۸\|ک=ولایت فقیه، حکومت اسلامی\|ص=13-15\|ج=۱۸}}</ref>
	* قانون اساسی در خدمت سلطنت: قانون اساسی مشروطه اگرچه گامی در جهت محدودیت استبداد بود، اما در متن اولیۀ آن خاستگاه قدرت همچنان شاه معرفی شده و مشروطه به‌عنوان هدیۀ پادشاه به مردم تلقی می‌شد.~~<ref group="دیدگاه">تا اینجا را به مورد دوم اضافه کنید بهتر است.</ref>~~		* قانون اساسی در خدمت سلطنت: قانون اساسی مشروطه اگرچه گامی در جهت محدودیت استبداد بود، اما در متن اولیۀ آن خاستگاه قدرت همچنان شاه معرفی شده و مشروطه به‌عنوان هدیۀ پادشاه به مردم تلقی می‌شد.
	* انتخابات تشریفاتی: به نظر محققان این نهضت نتوانست انتخابات واقعی را نهادینه کند؛ در دوران مشروطه و در دورۀ رضاشاه، مجالس ششم تا دوازدهم به‌طور کامل تشریفاتی و در جهت تأیید اوامر پادشاه عمل می‌کردند.<ref>{{پک\|کاتوزیان\|۱۳۹۳\|ک=تضاد دولت و ملت ایران\|ص=۲۳۰\|ج=}}</ref> در دورۀ محمدرضا پهلوی نیز از ۱۳۳۲ش، نمایندگان مجلس توسط کمیسیونی منتخب دربار انتخاب می‌شدند و مشارکت عمومی به ابزاری برای تأمین خواست‌های ملوکانه تبدیل شد.<ref>{{پک\|فردوست\|شهبازی\|۱۳۷۸\|ک=ظهور و سقوط سلطنت پهلوی\|ص=۲۵۷\|ج=۱}}</ref>~~<ref group~~=~~"دیدگاه">~~این ~~را نیز~~ به ~~مورد دوم اضافه کنید بهتر است~~.~~</ref>~~		* انتخابات تشریفاتی: به نظر محققان این نهضت نتوانست انتخابات واقعی را نهادینه کند؛ در دوران مشروطه و در دورۀ رضاشاه، مجالس ششم تا دوازدهم به‌طور کامل تشریفاتی و در جهت تأیید اوامر پادشاه عمل می‌کردند.<ref>{{پک\|کاتوزیان\|۱۳۹۳\|ک=تضاد دولت و ملت ایران\|ص=۲۳۰\|ج=}}</ref> در دورۀ محمدرضا پهلوی نیز از ۱۳۳۲ش، نمایندگان مجلس توسط کمیسیونی منتخب دربار انتخاب می‌شدند و مشارکت عمومی به ابزاری برای تأمین خواست‌های ملوکانه تبدیل شد.<ref>{{پک\|فردوست\|شهبازی\|۱۳۷۸\|ک=ظهور و سقوط سلطنت پهلوی\|ص=۲۵۷\|ج=۱}}</ref>

			== اختلاف مشروطه و مشروعه‌خواهی ==
			پس از صدور فرمان مشروطیت، میان رهبران دینی نهضت بر سر مفهوم و محتوای نظام سیاسی نوین اختلافنظر پدید آمد و آنان به دو گروه «مشروطهخواه» و «مشروعهخواه» تقسیم شدند. علمای مشروطهخواه به رهبری آخوند خراسانی و میرزای نائینی، مشروطه را ابزاری برای محدود ساختن قدرت استبدادی و اجرای احکام شریعت در چارچوب نهادهای نوین میدانستند و با استناد به منابع فقهی، نظام مشروطه را با اصول شیعی سازگار تلقی میکردند. در مقابل، علمای مشروعهخواه به رهبری شیخ فضلالله نوری، با مشاهده نفوذ غربگرایان در تدوین قانون اساسی و انتشار افکار سکولار در مطبوعات، بر لزوم انطباق کامل قوانین با احکام الهی تأکید کردند و اصولی چون آزادی مطبوعات و برابری حقوقی را مغایر با شرع دانستند. این اختلاف که ریشه در تفاوت برداشت از ماهیت مشروطه و کارکردهای آن داشت، به تدریج به شکاف عمیقی در صفوف مشروطهخواهان انجامید و زمینهساز چالشهای بعدی در روند این نهضت گردید.[۳۷] در پی این اختلافات، شیخ فضلالله نوری که ابتدا خود از مشروطهخواهان بود، با تغییر موضع به مخالفت با مشروطه پرداخت و با حمایت محمدعلیشاه، به مرکز جریان مخالفان مشروطه تبدیل شد. پس از فتح تهران توسط مشروطهخواهان، وی دستگیر و در دادگاهی صحرایی به اعدام محکوم شد و در ۹ مرداد ۱۲۸۸ش به دار آویخته شد؛ رویدادی که به یکی از نقاط عطف تاریخ مشروطه تبدیل گردید.[۳۸]

	== ادبیات نهضت مشروطه ==		== ادبیات نهضت مشروطه ==

حبیب الله نجفی در ۲۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۲۶

2026-07-11T13:26:40Z

نمایش تغییرات

حبیب الله نجفی: /* ادبیات نهضت مشروطه */

2026-07-11T11:10:28Z

ادبیات نهضت مشروطه

نمایش تغییرات

حبیب الله نجفی در ۲۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۵۹

2026-07-11T10:59:52Z

@@ خط ۸۴: / خط ۸۴: @@
 ادبیات نهضت مشروطه، به آفرینش‌های ادبی گفته است که در آن شاعران و نویسندگان، ادبیات را به ابزاری برای بیان اهداف سیاسی و اجتماعی، از جمله آگاهی‌بخشی به افکار عمومی، آزادی و استقرار مشروطیت تبدیل کردند. این ادبیات در جدال با ادبیات کهنه، در دو عرصه محتوا و زبان، رویکردی نو و سنت‌شکن داشت و با طرح مضامینی چون وطن، قانون، آزادی، نقد سنت‌ها و برابری زنان، به زبانی ساده و عامیانه روی آورد. به‌نظر پژوهشگران شعر این دوره با خروج از دربار و نزدیکی به زبان کوچه و بازار، در قالب‌هایی چون تصنیف و مستزاد جلوه‌گر شد و نثر نیز با تأثیرپذیری از روزنامه‌نگاری، به سمت سادگی و روانی پیش رفت و زمینه‌ساز پیدایش داستان‌نویسی مدرن شد. محققان از شاعران و نویسندگان شاخص این دوره  ملک‌الشعرای بهار، ایرج میرزا، میرزاده عشقی، دهخدا و محمدعلی فروغی را نام برده‌اند.<ref>{{پک/بن|۱۰۱۳|ک=وب‌سایت پژوهه|ف=ادبیات مشروطه}}</ref> ملک الشعرای بهار تاریخچه نضهت مشروطه را در قصیده زیر روایت کرده است:
 == نهضت مشروطه در آثار پژوهشی و هنری ==
@@ خط ۱۴۲: / خط ۱۳۲: @@
 =منابع=
 * «احمد شاه قاجار». مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. ۸ اسفند ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۴۰۵.{{یادکرد وب|عنوان=آثار - انقلاب مشروطه|نشانی=https://defcapp.ir/MovieCats/217/1|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۷ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱۰۸}}|وبگاه=وب‌سایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی}}
 * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آذرتاش|نام=آذرنوش|عنوان=فرهنگ معاصر عربی-فارسی|سال=1381|مکان=تهران|ناشر=نی}}
@@ خط ۱۸۱: / خط ۱۷۰: @@
 * {{یادکرد وب|عنوان=نیروهای اجتماعی مؤثر در انقلاب مشروطیت ایران|نشانی=https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/127518|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۵ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱۰۰}}|وبگاه=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی}}
 * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=همراهی|نام۱=نعمت الله|تاریخ=۱۴۰۰|عنوان=تاثیر مولفه های سرمایه اجتماعی بر روند شکل گیری و پیروزی انقلاب مشروطه ایران|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1884630/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|ژورنال=جامعه شناسی سیاسی ایران از 266 تا 281 )|دوره=چهارم|شماره=۱۴|صفحات=۲۶۶-۲۸۱|نام۲=شیوا|نام خانوادگی۲=جلال‌پور|نام۳=حامد|نام خانوادگی۳=محقق‌نیا|نام خانوادگی۴=اکبرزاده|نام۴=فریدون}}

حبیب الله نجفی: /* یادمان‌های نهضت مشروطه */

2026-07-11T10:51:43Z

یادمان‌های نهضت مشروطه

@@ خط ۸۲: / خط ۸۲: @@
 == ادبیات نهضت مشروطه ==
-ادبیات نهضت مشروطه، به آفرینش‌های ادبی گفته است که در آن شاعران و نویسندگان، ادبیات را به ابزاری برای بیان اهداف سیاسی و اجتماعی، از جمله آگاهی‌بخشی به افکار عمومی، آزادی و استقرار مشروطیت تبدیل کردند. این ادبیات در جدال با ادبیات کهنه، در دو عرصه محتوا و زبان، رویکردی نو و سنت‌شکن داشت و با طرح مضامینی چون وطن، قانون، آزادی، نقد سنت‌ها و برابری زنان، به زبانی ساده و عامیانه روی آورد. به‌نظر پژوهشگران شعر این دوره با خروج از دربار و نزدیکی به زبان کوچه و بازار، در قالب‌هایی چون تصنیف و مستزاد جلوه‌گر شد و نثر نیز با تأثیرپذیری از روزنامه‌نگاری، به سمت سادگی و روانی پیش رفت و زمینه‌ساز پیدایش داستان‌نویسی مدرن شد. محققان از شاعران و نویسندگان شاخص این دوره  ملک‌الشعرای بهار، ایرج میرزا، میرزاده عشقی، دهخدا و محمدعلی فروغی را نام برده‌اند.<ref>{{پک/بن|۱۰۱۳|ک=وب‌سایت پژوهه|ف=ادبیات مشروطه}}</ref><ref group="دیدگاه">خوب است که یکی از اشعار مهم آن دوران را هم بیاورید</ref>
+ادبیات نهضت مشروطه، به آفرینش‌های ادبی گفته است که در آن شاعران و نویسندگان، ادبیات را به ابزاری برای بیان اهداف سیاسی و اجتماعی، از جمله آگاهی‌بخشی به افکار عمومی، آزادی و استقرار مشروطیت تبدیل کردند. این ادبیات در جدال با ادبیات کهنه، در دو عرصه محتوا و زبان، رویکردی نو و سنت‌شکن داشت و با طرح مضامینی چون وطن، قانون، آزادی، نقد سنت‌ها و برابری زنان، به زبانی ساده و عامیانه روی آورد. به‌نظر پژوهشگران شعر این دوره با خروج از دربار و نزدیکی به زبان کوچه و بازار، در قالب‌هایی چون تصنیف و مستزاد جلوه‌گر شد و نثر نیز با تأثیرپذیری از روزنامه‌نگاری، به سمت سادگی و روانی پیش رفت و زمینه‌ساز پیدایش داستان‌نویسی مدرن شد. محققان از شاعران و نویسندگان شاخص این دوره  ملک‌الشعرای بهار، ایرج میرزا، میرزاده عشقی، دهخدا و محمدعلی فروغی را نام برده‌اند.<ref>{{پک/بن|۱۰۱۳|ک=وب‌سایت پژوهه|ف=ادبیات مشروطه}}</ref> ملک الشعرای بهار تاریخچه نضهت مشروطه را در قصیده زیر روایت کرده است:
-== نهضت مشروطه در آثار پژوهشی و هنری<ref group="دیدگاه">بحث بزرگداشتها و مراسمات، تمبر و مکان های تاریخی که به نام این نهضت ثبت شد هم اشاره شود</ref> ==
 === کتاب و مقاله ===

حبیب الله نجفی: /* فیلم و مستند */

2026-07-11T10:20:51Z

فیلم و مستند

@@ خط ۸۷: / خط ۸۷: @@
 === کتاب و مقاله ===
-آثار پژوهشی گسترده‌ای در قالب کتاب و مقاله درباره نهضت مشروطه ایران نوشته شده که طیف وسیعی از موضوعات تاریخی، سیاسی، فکری، اجتماعی و فرهنگی را پوشش می‌دهد؛ از جمله مهم‌ترین این آثار می‌توان به «تاریخ بیداری ایرانیان» نوشته ناظم‌الاسلام کرمانی، «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» تألیف مهدی ملک‌زاده، و آثار ادوارد براون، احمد کسروی و یرواند آبراهامیان اشاره کرد که هر یک از زاویه‌ای متفاوت به تحلیل این رویداد پرداخته‌اند. همچنین رساله‌ها و مکتوبات سیاسی عصر مشروطه، از جمله آثار میرزای نائینی و شیخ فضل‌الله نوری<ref group="دیدگاه">از کتابهایشان نام ببرید</ref>، در کنار مجموعه‌اسناد منتشرشده از وزارت امور خارجه و خاطرات رجال سیاسی، منابع ارزشمندی برای شناخت ابعاد مختلف این جنبش به شمار می‌روند. در حوزه اندیشه سیاسی، کتاب‌هایی چون «مبانی نظری حکومت مشروطه و مشروعه»، «بنیاد فلسفه سیاسی در ایران» و «مشروطه ایرانی و پیش‌زمینه‌های نظریه ولایت فقیه» به تحلیل مبانی فکری موافقان و مخالفان مشروطه پرداخته‌اند. تاریخ محلی و منطقه‌ای مشروطه نیز در آثاری مانند «ایل بختیاری و مشروطیت»، «گیلان از انقلاب مشروطیت تا زمان ما» و «استرآباد و گرگان در بستر تاریخ ایران» بازتاب یافته است. افزون بر این، پژوهش‌های متعددی به نقش زنان، مطبوعات، ادبیات و تأثیر مشروطه بر تحولات فرهنگی و زبانی ایران اختصاص یافته که به نظر محققان نشان از گستردگی و تنوع رویکردهای پژوهشی به این رویداد تاریخی دارد.<ref>{{پک/بن|۱۰۱۲|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه|ف=کتابشناسی نهضت مشروطیت ایران}}</ref>
+آثار پژوهشی گسترده‌ای در قالب کتاب و مقاله درباره نهضت مشروطه ایران نوشته شده که طیف وسیعی از موضوعات تاریخی، سیاسی، فکری، اجتماعی و فرهنگی را پوشش می‌دهد؛ از جمله مهم‌ترین این آثار می‌توان به «تاریخ بیداری ایرانیان» نوشته ناظم‌الاسلام کرمانی، «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» تألیف مهدی ملک‌زاده، و آثار ادوارد براون، احمد کسروی و یرواند آبراهامیان اشاره کرد که هر یک از زاویه‌ای متفاوت به تحلیل این رویداد پرداخته‌اند. همچنین رساله‌ها و مکتوبات سیاسی عصر مشروطه، از جمله آثار میرزای نائینی به‌نام «تنبیه الأمة و تنزیه الملة» و شیخ فضل‌الله نوری با عنوان «حرمت مشروطه»، در کنار مجموعه‌اسناد منتشرشده از وزارت امور خارجه و خاطرات رجال سیاسی، منابع ارزشمندی برای شناخت ابعاد مختلف این جنبش به شمار می‌روند. در حوزه اندیشه سیاسی، کتاب‌هایی چون «مبانی نظری حکومت مشروطه و مشروعه»، «بنیاد فلسفه سیاسی در ایران» و «مشروطه ایرانی و پیش‌زمینه‌های نظریه ولایت فقیه» به تحلیل مبانی فکری موافقان و مخالفان مشروطه پرداخته‌اند. تاریخ محلی و منطقه‌ای مشروطه نیز در آثاری مانند «ایل بختیاری و مشروطیت»، «گیلان از انقلاب مشروطیت تا زمان ما» و «استرآباد و گرگان در بستر تاریخ ایران» بازتاب یافته است. افزون بر این، پژوهش‌های متعددی به نقش زنان، مطبوعات، ادبیات و تأثیر مشروطه بر تحولات فرهنگی و زبانی ایران اختصاص یافته که به نظر محققان نشان از گستردگی و تنوع رویکردهای پژوهشی به این رویداد تاریخی دارد.<ref>{{پک/بن|۱۰۱۲|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه|ف=کتابشناسی نهضت مشروطیت ایران}}</ref>
 === فیلم و مستند ===
 به باور پژوهشگران، انقلاب مشروطه باوجود اهمیت تاریخی، در سینما و تلویزیون بازتابی ناقص و اغلب همراه با تحریف داشته است؛ به نظر آنها، آثاری چون فیلم «ستارخان» و سریال‌های «معمای شاه» و «ایراندخت» به‌دلیل جابجایی قهرمان و ضدقهرمان و بی‌توجهی به نقش مردم، با انتقاد مورخان مواجه شدند.<ref>{{پک|اسدی|۱۶ مرداد ۱۴۰۳|ک=وب‌سایت آگاه|ف=مشروطه در سینما و تلویزیون}}</ref> مستندهایی مانند «روایتی از مشروطه»،<ref>{{پک/بن|۱۰۷|ک=وب‌سایت ایرانداک فیلم|ف=روایتی از مشروطه}}</ref> «تا مشروطه»،<ref>{{پک/بن|۱۰۶|ک=وب‌سایت مظوم|ف=‏تا مشروطه‏ (1396)}}</ref> «بهارستان، خانه ملت»، «نیمه پنهان ماه»، «کوپریتو»، «آینه خیال» و «صف و چند خرده روایت از قرن اخیر» از آثاری بوده که کوشیده‌اند با رویکردی متفاوت، ابعاد کمتر دیده‌شده این رویداد تاریخی را واکاوی کنند.<ref>{{پک/بن|۱۰۸|ک=وب‌سایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی|ف=آثار - انقلاب مشروطه}}</ref>
 ==پانویس==

حبیب الله نجفی در ۲۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۷

2026-07-11T08:17:49Z

نمایش تغییرات

حبیب الله نجفی در ۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۲۶

2026-06-29T10:26:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۵۶
خط ۹:		خط ۹:
	بر اساس دیدگاه پژوهشگران، مشروطه و نظریۀ مشروطیت دستاورد قرن هجدهم میلادی است و نخستین تعبیرات از نظریه دولت مشروطه در آمریکا، فرانسه و انگلستان شکل گرفت، هرچند سابقۀ بسیاری از اجزای آن در قرون وسطا نیز وجود داشت.<ref>{{پک\|وینسنت\|۱۳۷۶\|ک=نظریه‌های دولت\|ص=۱۲۳-۱۲۷\|ج=}}</ref> واژه مشروطه در نیمه‌های دوره سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار در ایران به‌کار گرفته شد<ref>{{پک\|مهدی‌قلی‌خان\|۱۳۶۳\|ک=طلوع مشروطیت\|ص=۱۵\|ج=}}</ref> و سید محمد طباطبایی دوازده سال پیش از امضای فرمان مشروطیت به دست مظفرالدین‌شاه، از مشروطیت و [[مجلس شورای ملی]] سخن گفت.<ref>{{پک\|کسروی\|۱۳۸۳\|ک=تاریخ مشروطه ایران\|ص=۴۹–۵۱\|ج=}}</ref><ref>{{پک\|قریشی کرین\|قوامی\|۱۴۰۰\|ک=دانشنامه امام خمینی\|ف=نهضت مشروطه\|ص=۱۹۸}}</ref> این اصطلاح در برابر دولت مستبده یا سلطنت مطلقه به کار رفت تا نظامی را توصیف کند که در آن قدرت شاه مشروط به قانون و نظارت مجلس است. روزنامه‌های مهم آن دوران مانند حبل‌المتین، صور اسرافیل و صبح صادق، با نقد نظام استبدادی قاجار، کوشیدند تا مفهوم دولت مشروطه را به‌عنوان دولتی مبتنی بر قانون، تفکیک قوا و مسئولیت وزراء در برابر مجلس، برای مردم تبیین کنند.<ref>{{پک\|صفری\|۱۳۸۸\|ک=تاریخ پژوهان\|ف=ویژگی‌های دولت مشروطه در ادبیات نشریه‌های مشروطه‌خواه تهران\|ص=93-97}}</ref><ref group="دیدگاه">مطالب رفرنس 10 بیشتر جنبه مفهوم شناسی دارد و کمی تکرار است.</ref>		بر اساس دیدگاه پژوهشگران، مشروطه و نظریۀ مشروطیت دستاورد قرن هجدهم میلادی است و نخستین تعبیرات از نظریه دولت مشروطه در آمریکا، فرانسه و انگلستان شکل گرفت، هرچند سابقۀ بسیاری از اجزای آن در قرون وسطا نیز وجود داشت.<ref>{{پک\|وینسنت\|۱۳۷۶\|ک=نظریه‌های دولت\|ص=۱۲۳-۱۲۷\|ج=}}</ref> واژه مشروطه در نیمه‌های دوره سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار در ایران به‌کار گرفته شد<ref>{{پک\|مهدی‌قلی‌خان\|۱۳۶۳\|ک=طلوع مشروطیت\|ص=۱۵\|ج=}}</ref> و سید محمد طباطبایی دوازده سال پیش از امضای فرمان مشروطیت به دست مظفرالدین‌شاه، از مشروطیت و [[مجلس شورای ملی]] سخن گفت.<ref>{{پک\|کسروی\|۱۳۸۳\|ک=تاریخ مشروطه ایران\|ص=۴۹–۵۱\|ج=}}</ref><ref>{{پک\|قریشی کرین\|قوامی\|۱۴۰۰\|ک=دانشنامه امام خمینی\|ف=نهضت مشروطه\|ص=۱۹۸}}</ref> این اصطلاح در برابر دولت مستبده یا سلطنت مطلقه به کار رفت تا نظامی را توصیف کند که در آن قدرت شاه مشروط به قانون و نظارت مجلس است. روزنامه‌های مهم آن دوران مانند حبل‌المتین، صور اسرافیل و صبح صادق، با نقد نظام استبدادی قاجار، کوشیدند تا مفهوم دولت مشروطه را به‌عنوان دولتی مبتنی بر قانون، تفکیک قوا و مسئولیت وزراء در برابر مجلس، برای مردم تبیین کنند.<ref>{{پک\|صفری\|۱۳۸۸\|ک=تاریخ پژوهان\|ف=ویژگی‌های دولت مشروطه در ادبیات نشریه‌های مشروطه‌خواه تهران\|ص=93-97}}</ref><ref group="دیدگاه">مطالب رفرنس 10 بیشتر جنبه مفهوم شناسی دارد و کمی تکرار است.</ref>

	دوره اجرایی این نهضت با صدور فرمان نظام‌نامۀ مجلس شورای ملی در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ش توسط مظفرالدین‌شاه قاجار آغاز شد<ref>{{پک\|شمیم\|۱۳۸۷\|ک=ایران در دوره سلطنت قاجار\|ص=۴۴۵\|ج=}}</ref><ref>{{پک/بن\|۱۰۰\|ک=وب‌سایت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی\|ف=فرمان مشروطیت، آغازی بر تحول سیاسی ایران}}</ref> و تا پایان سلطنت احمدشاه و انقراض سلسله قاجار در ۱۳۰۴ش ادامه یافت.<ref>{{پک/بن\|۱۰۱\|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی\|ف=سندی درباره انقراض سلطنت قاجار در کتابخانه مجلس}}</ref> در این بازه، سه پادشاه قاجار به ترتیب بر ایران حکومت کردند: مظفرالدین‌شاه (۱۲۷۵-۱۲۸۵ش) که گرچه با صدور فرمان مشروطه، نظام سیاسی جدید را قانونی کرد، اما چند روز پس از آن درگذشت. جانشین او، محمدعلی‌شاه (۱۲۸۵-۱۲۸۸ش) کوشید نظام مشروطه را برچیند، اما توسط مشروطه‌خواهان وادار به کناره‌گیری و تبعید شد. آخرین شاه قاجار، احمدشاه (۱۲۸۸-۱۳۰۴ش)، در شرایطی به سلطنت رسید که کشور با بحران‌هایی چون اشغال خارجی در جنگ جهانی اول و کودتای ۱۲۹۹ش مواجه بود و سرانجام با خلع قاجاریه و استقرار پهلوی، دورۀ مشروطه پایان یافت.<ref>{{پک\|کلیفوردادموند\|۱۳۸۱\|ک=سلسله‌های اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی\|ص=539\|ج=۱}}</ref> ~~<ref group="دیدگاه">پایان یافتن مشروطه~~ در ~~این مقاله کمرنگ است~~.		دوره اجرایی این نهضت با صدور فرمان نظام‌نامۀ مجلس شورای ملی در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ش توسط مظفرالدین‌شاه قاجار آغاز شد<ref>{{پک\|شمیم\|۱۳۸۷\|ک=ایران در دوره سلطنت قاجار\|ص=۴۴۵\|ج=}}</ref><ref>{{پک/بن\|۱۰۰\|ک=وب‌سایت کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی\|ف=فرمان مشروطیت، آغازی بر تحول سیاسی ایران}}</ref> و تا پایان سلطنت احمدشاه و انقراض سلسله قاجار در ۱۳۰۴ش ادامه یافت.<ref>{{پک/بن\|۱۰۱\|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی\|ف=سندی درباره انقراض سلطنت قاجار در کتابخانه مجلس}}</ref> در این بازه، سه پادشاه قاجار به ترتیب بر ایران حکومت کردند: مظفرالدین‌شاه (۱۲۷۵-۱۲۸۵ش) که گرچه با صدور فرمان مشروطه، نظام سیاسی جدید را قانونی کرد، اما چند روز پس از آن درگذشت. جانشین او، محمدعلی‌شاه (۱۲۸۵-۱۲۸۸ش) کوشید نظام مشروطه را برچیند، اما توسط مشروطه‌خواهان وادار به کناره‌گیری و تبعید شد.<ref>{{پک\|کلیفوردادموند\|۱۳۸۱\|ک=سلسله‌های اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی\|ص=539\|ج=۱}}</ref> آخرین شاه قاجار، احمدشاه، در سیزده‌سالگی و در بحبوحۀ آشفتگی‌های پس از [[استبداد صغیر]] به سلطنت رسید. دورۀ پادشاهی او با بحران‌های متعددی همچون اولتیماتوم روسیه، اشغال ایران در جنگ جهانی اول و قرارداد ۱۹۱۹م همراه بود که در عمل حاکمیت ملی ایران را تضعیف کرد. سرانجام، در اسفند ۱۲۹۹، کودتای رضاخان و سیدضیاء طباطبائی رخ داد و با حمایت تدریجی رضاخان از سوی مجلس و دربار، مقدمات سلب قدرت از احمدشاه فراهم شد. در آبان ۱۳۰۴ش مجلس شورای ملی طی مصوبه‌ای، سلسلۀ قاجار را منقرض و رضاخان را به‌عنوان شاه جدید معرفی کرد و بدین‌ترتیب، دوران مشروطه و حاکمیت قاجاریه به پایان رسید.<ref>{{پک/بن\|۲۰۰\|ک=مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی\|ف=احمد شاه قاجار}}</ref> در دورۀ مجلس اول (۱۳۲۴-۱۳۲۶ق)، اصطلاح رایج برای نظام جدید دولت مشروطه بود، اما در دورۀ مجلس دوم (۱۳۲۷-۱۳۲۹ق)، با تثبیت نسبی نظام، واژه دولت ملی یا حکومت ملی رواج یافت که بر حاکمیت ملت و برگزیدگان آن تأکید داشت.<ref>{{پک\|صفری\|۱۳۸۸\|ک=تاریخ پژوهان\|ف=ویژگی‌های دولت مشروطه در ادبیات نشریه‌های مشروطه‌خواه تهران\|ص=۱۰۲-۱۱۲}}</ref>

	~~شاید بهتر باشد مباحث پایانی بسط دهید~~ که چه شد که مشروطه پایان ~~یافت؟~~ </ref>در دورۀ مجلس اول (۱۳۲۴-۱۳۲۶ق)، اصطلاح رایج برای نظام جدید دولت مشروطه بود، اما در دورۀ مجلس دوم (۱۳۲۷-۱۳۲۹ق)، با تثبیت نسبی نظام، واژه دولت ملی یا حکومت ملی رواج یافت که بر حاکمیت ملت و برگزیدگان آن تأکید داشت.<ref>{{پک\|صفری\|۱۳۸۸\|ک=تاریخ پژوهان\|ف=ویژگی‌های دولت مشروطه در ادبیات نشریه‌های مشروطه‌خواه تهران\|ص=۱۰۲-۱۱۲}}</ref>
	== زمینه‌های شکل‌گیری نهضت مشروطه ==		== زمینه‌های شکل‌گیری نهضت مشروطه ==
	پس از سقوط [[صفویه]] و افشاریه و زندیه، سلسله قاجاریه در اواخر سدۀ دوازدهم هجری بر ایران مسلط شد.<ref>{{پک\|کلیفوردادموند\|۱۳۸۱\|ک=سلسله‌های اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی\|ص=539\|ج=۱}}</ref> برخلاف حاکمان سلسلۀ صفویه که توانستند دولتی متمرکز و دارای هویت مذهبی واحد ایجاد کنند، قاجاریه با ضعف‌های ساختاری متعددی مواجه بودند<ref>{{پک\|طلوع فکور\|۱۳۹۸\|ک=تاریخ پژوهی\|ف=توسعه نیافتگی ایران با تکیه بر نقش عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای\|ص=۷۵}}</ref> و قدرت شاه در این دوره نامحدود بود و هیچ قانون یا سنتی او را پایبند نمی‌ساخت و ماهیت استبدادی سلطنت، روابط دولت و مردم را شکننده کرده بود.<ref>{{پک\|همراهی\|۱۴۰۰\|ک=جامعه شناسی سیاسی ایران\|ف=تاثیر مولفه های سرمایه اجتماعی بر روند شکل گیری و پیروزی انقلاب مشروطه ایران\|ص=۲۶۹-۲۶۸}}</ref>		پس از سقوط [[صفویه]] و افشاریه و زندیه، سلسله قاجاریه در اواخر سدۀ دوازدهم هجری بر ایران مسلط شد.<ref>{{پک\|کلیفوردادموند\|۱۳۸۱\|ک=سلسله‌های اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی\|ص=539\|ج=۱}}</ref> برخلاف حاکمان سلسلۀ صفویه که توانستند دولتی متمرکز و دارای هویت مذهبی واحد ایجاد کنند، قاجاریه با ضعف‌های ساختاری متعددی مواجه بودند<ref>{{پک\|طلوع فکور\|۱۳۹۸\|ک=تاریخ پژوهی\|ف=توسعه نیافتگی ایران با تکیه بر نقش عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای\|ص=۷۵}}</ref> و قدرت شاه در این دوره نامحدود بود و هیچ قانون یا سنتی او را پایبند نمی‌ساخت و ماهیت استبدادی سلطنت، روابط دولت و مردم را شکننده کرده بود.<ref>{{پک\|همراهی\|۱۴۰۰\|ک=جامعه شناسی سیاسی ایران\|ف=تاثیر مولفه های سرمایه اجتماعی بر روند شکل گیری و پیروزی انقلاب مشروطه ایران\|ص=۲۶۹-۲۶۸}}</ref>
خط ۹۱:		خط ۸۹:
	=منابع=		=منابع=
	{{آغاز منابع}}		{{آغاز منابع}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=آثار - انقلاب مشروطه\|نشانی=https://defcapp.ir/MovieCats/217/1\|تاریخ=\|تاریخ بازبینی=۷ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|۱۰۸}}\|وبگاه=وب‌سایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی}}		* «احمد شاه قاجار». مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. ۸ اسفند ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۸ تیر ۱۴۰۵.{{یادکرد وب\|عنوان=آثار - انقلاب مشروطه\|نشانی=https://defcapp.ir/MovieCats/217/1\|تاریخ=\|تاریخ بازبینی=۷ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|۱۰۸}}\|وبگاه=وب‌سایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=آذرتاش\|نام=آذرنوش\|عنوان=فرهنگ معاصر عربی-فارسی\|سال=1381\|مکان=تهران\|ناشر=نی}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=آذرتاش\|نام=آذرنوش\|عنوان=فرهنگ معاصر عربی-فارسی\|سال=1381\|مکان=تهران\|ناشر=نی}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=ادبیات مشروطه\|نشانی=http://pajoohe.ir/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C/%D9%86%D8%AB%D8%B1/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87__a-46346-9261-9265-28208.aspx\|تاریخ=۲۴ آبان ۱۳۹۳\|تاریخ بازبینی=۷ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=وب‌سایت پژوهه\|شناسه={{شناسه یادکرد۱۰۱۳}}}}		* {{یادکرد وب\|عنوان=ادبیات مشروطه\|نشانی=http://pajoohe.ir/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C/%D9%86%D8%AB%D8%B1/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87__a-46346-9261-9265-28208.aspx\|تاریخ=۲۴ آبان ۱۳۹۳\|تاریخ بازبینی=۷ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=وب‌سایت پژوهه\|شناسه={{شناسه یادکرد۱۰۱۳}}}}