چوخا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* چوخا در میان مردم کردستان */

2026-05-22T07:47:16Z

چوخا در میان مردم کردستان

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۱۷
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	در [[گیلان]]، چوخا اغلب لباس کوه‌نشینان است.<ref>پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۸۶.</ref> در گویش گیلکی «پشمه‌چوقا» نیز وجود دارد که کت پشمی مردان روستایی است.<ref>مرعشی، واژه‌نامۀ گویش گیلکی، ذیل واژه پشمه‌چوقا.</ref>		در [[گیلان]]، چوخا اغلب لباس کوه‌نشینان است.<ref>پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۸۶.</ref> در گویش گیلکی «پشمه‌چوقا» نیز وجود دارد که کت پشمی مردان روستایی است.<ref>مرعشی، واژه‌نامۀ گویش گیلکی، ذیل واژه پشمه‌چوقا.</ref>
	==چوخا در میان مردم کردستان==		==چوخا در میان مردم کردستان==
	مردهای کردستان، نوعی پوشش محلی دارند که از کرک بز بافته شده و «چوخا و رانک» نام دارد. این نوع لباس بیشتر در شهرستان‌های [[مریوان]] و سقز رواج دارد.<ref>حیرت، ایل‌ها (ایلات) و عشایر کردستان، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۷.</ref> لباس داماد در میان مردم کرد ~~قوچان،~~ یک چوخای کردی است که از نوعی پارچة ابریشمی مخطط با نام «اَلَجه» می‌دوزند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۹۱.</ref> کردهای کرمانشاه به جامة نیم‌تنة جلوباز آستین‌دار چوخا می‌گویند که روی پیراهن خود می‌پوشند.<ref>سلطانی، کرمانشاهان، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۲۶۲.</ref>		مردهای کردستان، نوعی پوشش محلی دارند که از کرک بز بافته شده و «چوخا و رانک» نام دارد. این نوع لباس بیشتر در شهرستان‌های [[مریوان]] و سقز رواج دارد.<ref>حیرت، ایل‌ها (ایلات) و عشایر کردستان، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۷.</ref> لباس داماد در میان مردم کرد در [[قوچان]]، یک چوخای کردی است که از نوعی پارچة ابریشمی مخطط با نام «اَلَجه» می‌دوزند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۹۱.</ref> کردهای کرمانشاه به جامة نیم‌تنة جلوباز آستین‌دار چوخا می‌گویند که روی پیراهن خود می‌پوشند.<ref>سلطانی، کرمانشاهان، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۲۶۲.</ref>

	==چوخا در میان مردم بشرویه==		==چوخا در میان مردم بشرویه==
	مردم در بشرویه (در استان خراسان جنوبی) به چوخا «چُغه» می‌گویند. چغه بالاپوش آستین‌داری است که سر آستین‌های آن حاشیة رنگی دارد.<ref>یوسفی، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۳.</ref>		مردم در بشرویه (در استان خراسان جنوبی) به چوخا «چُغه» می‌گویند. چغه بالاپوش آستین‌داری است که سر آستین‌های آن حاشیة رنگی دارد.<ref>یوسفی، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۳.</ref>

زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی

2026-05-09T15:00:16Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۰
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	در گذشته، مردهای قشقایی برای جنگ و شکار از چوخا استفاده می‌کردند.<ref>بک، «پوشاک ایلات قشقایی»، ۱۳۸۲ش، ص۳۵۰.</ref> مردان قشقایی چوخا را در مراسم مختلف بر تن می‌کنند. رضا شاه در سال ۱۳۰۷ شمسی استفاده از لباس‌های محلی را ممنوع کرد و استفاده از چوخا کم‌تر شد. پس از انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ش) چوخا جامة نمادین رسمی-تشریفاتی ایل قشقایی شد.<ref>موسوی بجنوردی، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۳ش، ج۱۴، ص۷.</ref>		در گذشته، مردهای قشقایی برای جنگ و شکار از چوخا استفاده می‌کردند.<ref>بک، «پوشاک ایلات قشقایی»، ۱۳۸۲ش، ص۳۵۰.</ref> مردان قشقایی چوخا را در مراسم مختلف بر تن می‌کنند. رضا شاه در سال ۱۳۰۷ شمسی استفاده از لباس‌های محلی را ممنوع کرد و استفاده از چوخا کم‌تر شد. پس از انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ش) چوخا جامة نمادین رسمی-تشریفاتی ایل قشقایی شد.<ref>موسوی بجنوردی، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۳ش، ج۱۴، ص۷.</ref>
	==چوخا در میان مردم گیلان==		==چوخا در میان مردم گیلان==
	در ~~گیلان،~~ چوخا اغلب لباس کوه‌نشینان است.<ref>پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۸۶.</ref> در گویش گیلکی «پشمه‌چوقا» نیز وجود دارد که کت پشمی مردان روستایی است.<ref>مرعشی، واژه‌نامۀ گویش گیلکی، ذیل واژه پشمه‌چوقا.</ref>		در [[گیلان]]، چوخا اغلب لباس کوه‌نشینان است.<ref>پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۸۶.</ref> در گویش گیلکی «پشمه‌چوقا» نیز وجود دارد که کت پشمی مردان روستایی است.<ref>مرعشی، واژه‌نامۀ گویش گیلکی، ذیل واژه پشمه‌چوقا.</ref>
	==چوخا در میان مردم کردستان==		==چوخا در میان مردم کردستان==
	مردهای کردستان، نوعی پوشش محلی دارند که از کرک بز بافته شده و «چوخا و رانک» نام دارد. این نوع لباس بیشتر در شهرستان‌های مریوان و سقز رواج دارد.<ref>حیرت، ایل‌ها (ایلات) و عشایر کردستان، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۷.</ref> لباس داماد در میان مردم کرد قوچان، یک چوخای کردی است که از نوعی پارچة ابریشمی مخطط با نام «اَلَجه» می‌دوزند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۹۱.</ref> کردهای کرمانشاه به جامة نیم‌تنة جلوباز آستین‌دار چوخا می‌گویند که روی پیراهن خود می‌پوشند.<ref>سلطانی، کرمانشاهان، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۲۶۲.</ref>		مردهای کردستان، نوعی پوشش محلی دارند که از کرک بز بافته شده و «چوخا و رانک» نام دارد. این نوع لباس بیشتر در شهرستان‌های [[مریوان]] و سقز رواج دارد.<ref>حیرت، ایل‌ها (ایلات) و عشایر کردستان، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۷.</ref> لباس داماد در میان مردم کرد قوچان، یک چوخای کردی است که از نوعی پارچة ابریشمی مخطط با نام «اَلَجه» می‌دوزند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۹۱.</ref> کردهای کرمانشاه به جامة نیم‌تنة جلوباز آستین‌دار چوخا می‌گویند که روی پیراهن خود می‌پوشند.<ref>سلطانی، کرمانشاهان، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۲۶۲.</ref>
	==چوخا در میان مردم بشرویه==		==چوخا در میان مردم بشرویه==
	مردم در بشرویه (در استان خراسان جنوبی) به چوخا «چُغه» می‌گویند. چغه بالاپوش آستین‌داری است که سر آستین‌های آن حاشیة رنگی دارد.<ref>یوسفی، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۳.</ref>		مردم در بشرویه (در استان خراسان جنوبی) به چوخا «چُغه» می‌گویند. چغه بالاپوش آستین‌داری است که سر آستین‌های آن حاشیة رنگی دارد.<ref>یوسفی، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۳.</ref>

حانیه کلهر: صفحه‌ای تازه حاوی «'''چوخا'''؛ نوعی بالاپوش پشمین محلی. چوخا، لباس پشمی خشن و ضخیمی است که چوپانان و کشاورزان بر تن می‌کنند.[https://vajehyab.com/?q=چوخا&f=amid عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه چوخا.] همچنین چوخا بالاپوش مردان عشایر لر بختیاری است که آستین ندارد. مردم شه...» ایجاد کرد

2026-04-28T12:35:09Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''چوخا'''</big>؛ نوعی بالاپوش پشمین محلی. چوخا، لباس پشمی خشن و ضخیمی است که چوپانان و کشاورزان بر تن می‌کنند.<ref>[https://vajehyab.com/?q=چوخا&f=amid عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه چوخا.]</ref> همچنین چوخا بالاپوش مردان عشایر لر بختیاری است که آستین ندارد. مردم شه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''چوخا'''</big>؛ نوعی بالاپوش پشمین محلی.

چوخا، لباس پشمی خشن و ضخیمی است که چوپانان و کشاورزان بر تن می‌کنند.<ref>[https://vajehyab.com/?q=چوخا&f=amid عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه چوخا.]</ref> همچنین چوخا بالاپوش مردان عشایر لر بختیاری است که آستین ندارد. مردم شهرنشین از این بالاپوش در مراسم‌های گوناگون استفاده می‌کنند.<ref>عرفانی، «پیشانی هنر ایرانیان»، ۱۳۸۶ش، ص۳۵.</ref> چوخای بختیاری ثبت ملّی شده و به‌عنوان دوازدهمین اثر در میراث فرهنگی جهانی به‌نام بختیاری، ثبت شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/81463310/چوقای-چهارمحال-و-بختیاری-در-فهرست-آثار-ملی-ثبت-شد «چوقای چهارمحال و بختیاری در فهرست آثار ملی ثبت شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> به چوخا چوخه، چوقا و چوغا نیز می‌گویند.<ref>یوسفی، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۳.</ref> در بافت چوخا از دو رنگ سفید (نماد روشنایی و خوبی) و رنگ سیاه (نماد تاریکی و بدی) استفاده می‌شود.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/5848241/بافت-چوقا-لباس-رسمی-مردان-بختیاری-فیلم «بافت چوقا لباس رسمی مردان بختیاری»، گروه فیلم و صوت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
==پیشینه==
از چوخا و واژگان معادل آن در متون سده‌های میانی سخن به میان آمده است. شمس تبریزی (۵۸۲- ۶۴۵ق) ارزش یک چوخا را ۱۵۰ درم اعلام کرده است.<ref>شمس تبریزی، مقالات، ۱۳۶۹ش، ص۳۵۹.</ref> اوحدالدین کرمانی (سدة ۷ قمری) در آثار خود، چوخای منقشی را شرح داده که شیخ نجم‌الدّین دایه (از مشایخ تصوف در سدة ۷ قمری) با خود به حمام می‌برد.<ref>کرمانی، مناقب، ۱۳۴۸ش، ص۳۸-۳۹.</ref> خاقانی (۵۲۰- ۵۹۵ق) نیز در دیوان شعر خود از چوخا نام برده است.<ref>خاقانی شروانی، دیوان، ۱۳۳۶ش، ص۱۹و۲۲۴.</ref>
==چوخای بختیاری==
در گذشته، چوخا به مردم لرستان اختصاص داشت،<ref>فیلبرگ ایل پاپی، ۱۳۶۹ش، ص۷و۲۰۱.</ref> اما به تدریج میان مردمان بختیاری رواج یافت.<ref>موسوی بجنوردی، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۳ش، ج۱۴، ص۷.</ref> چوخای بختیاری، یکی از شاخص‌ترین نمادهای قوم بختیاری است.<ref>موسوی بجنوردی، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۳ش، ج۱۴، ص۶.</ref> این پوشش بلند، از پشم سفید با راه‌راه‌های سیاه بافته شده است.<ref>لرها (اقوام ایرانی)، ۱۳۸۵ش، ص۳۴.</ref> چوخای پشمی، گران‌قیمت و چوخای نخی ارزان‌قیمت است.<ref>رخش خورشید، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، ۱۳۴۶ش، ص۵۵.</ref> چوخای بختیاری در فصل تابستان نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. بهترین نوع چوخا توسط طایفة کیارسی بافته می‌شود که به کیارسی‌بف معروف است.<ref>کریمی، سفر به دیار بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۱۶۵؛ مددی، نماد در فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۶ش، ص۹۳.</ref>
==شکل و بافت چوخای بختیاری==
چوخابافی همانند گلیم‌بافی است اما تار و پود آن نازک و ریزبافت است.<ref>کریمی، سفر به دیار بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۸۳-۸۴و۱۷۰.</ref> برخی معتقدند نقوش روی چوخا برگرفته از معماری چغا‌زنبیل (عبادت‌گاه ایلامی‌ها در شوش) است. برخی نقوش آن را برگرفته از کنگره‌های تخت‌جمشید و بعضی وجود خطوط روی چوخا را جهت استتار می‌دانند.<ref>مددی، نماد در فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۶ش، ص۹۳-۹۵.</ref>
==چوخا در ایل قشقایی==
در گذشته، مردهای قشقایی برای جنگ و شکار از چوخا استفاده می‌کردند.<ref>بک، «پوشاک ایلات قشقایی»، ۱۳۸۲ش، ص۳۵۰.</ref> مردان قشقایی چوخا را در مراسم مختلف بر تن می‌کنند. رضا شاه در سال ۱۳۰۷ شمسی استفاده از لباس‌های محلی را ممنوع کرد و استفاده از چوخا کم‌تر شد. پس از انقلاب اسلامی (۱۳۵۷ش) چوخا جامة نمادین رسمی-تشریفاتی ایل قشقایی شد.<ref>موسوی بجنوردی، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۸۳ش، ج۱۴، ص۷.</ref>
==چوخا در میان مردم گیلان==
در گیلان، چوخا اغلب لباس کوه‌نشینان است.<ref>پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، ۱۳۶۶ش، ص۲۸۶.</ref> در گویش گیلکی «پشمه‌چوقا» نیز وجود دارد که کت پشمی مردان روستایی است.<ref>مرعشی، واژه‌نامۀ گویش گیلکی، ذیل واژه پشمه‌چوقا.</ref>
==چوخا در میان مردم کردستان==
مردهای کردستان، نوعی پوشش محلی دارند که از کرک بز بافته شده و «چوخا و رانک» نام دارد. این نوع لباس بیشتر در شهرستان‌های مریوان و سقز رواج دارد.<ref>حیرت، ایل‌ها (ایلات) و عشایر کردستان، ۱۳۸۱ش، ص۴۱۷.</ref> لباس داماد در میان مردم کرد قوچان، یک چوخای کردی است که از نوعی پارچة ابریشمی مخطط با نام «اَلَجه» می‌دوزند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۱۹۱.</ref> کردهای کرمانشاه به جامة نیم‌تنة جلوباز آستین‌دار چوخا می‌گویند که روی پیراهن خود می‌پوشند.<ref>سلطانی، کرمانشاهان، ۱۳۷۰ش، ج۱، ص۲۶۲.</ref>
==چوخا در میان مردم بشرویه==
مردم در بشرویه (در استان خراسان جنوبی) به چوخا «چُغه» می‌گویند. چغه بالاپوش آستین‌داری است که سر آستین‌های آن حاشیة رنگی دارد.<ref>یوسفی، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۳.</ref>
==چوخا در میان مردم بیرجند==
مردمان بیرجند به چوخا «چِقّه» می‌گویند. این جامه به بلندی یک پالتو است که از پارچة ضخیم پشمی دوخته می‌شود.<ref>یوسفی، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، ۱۳۸۲ش، ص۳۷۳؛ رضایی، بیرجندنامه، ۱۳۸۱ش، ص۴۲۰. </ref>
==چوخا در میان مردم آذربایجان==
زنان آذربایجانی از نوعی چوخا استفاده می‌کنند که آستین‌هایی تا آرنج دارد. در گذشته نوعی «وزنلی چوخه» وجود داشت که آستین‌های ساده و بلندی داشت. نوع دیگر چوخه «چارکزی چوخه» بود که دکمه‌هایی تا پایین، چاک‌ها و جیب‌هایی نیز داشت. چوخاهای معمولی فقط چند دکمه در کمر داشت.<ref>اندروز، «لباس کردها و ترک‌ها در آذربایجان»، ۱۳۸۲ش، ص۳۱۴-۳۱۵.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* اندروز، پ. ا. و. م.، «لباس کردها و ترک‌ها در آذربایجان»، پوشاک در ایران زمین، از سری مقالات دانشنامۀ ایرانیکا، ترجمۀ پیمان متین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۲ش.
* بِک، لوئیس، «پوشاک ایلات قشقایی»، پوشاک در ایران زمین، از سری مقالات دانشنامۀ ایرانیکا، ترجمۀ پیمان متین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۲ش.
* پایندۀ لنگرودی، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.
* «چوقای چهارمحال و بختیاری در فهرست آثار ملی ثبت شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۳ش.
* حیرت سجادی، عبدالحمید، ایل‌ها (ایلات) و عشایر کردستان، تهران، باغ نو، ۱۳۸۱ش.
* خاقانی شروانی، دیوان، به‌تحقیق محمد عباسی، تهران، امیرکبیر، چ۱، ۱۳۳۶ش.
* رخش خورشید، عزیز و دیگران، بامدی طایفه‌ای از بختیاری، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۶ش.
* رضایی، جمال، بیرجندنامه، به‌تحقیق محمود رفیعی، تهران، هیرمند، چ۱، ۱۳۸۱ش.
* شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهـران، سروش، چ۲، ۱۳۶۳ش.
* سلطانی، محمدعلی، کرمانشاهان، تهران، مؤلف، ۱۳۷۰ش.
* شمس‌تبریزی، مقالات، به‌تحقیق محمدعلی موحد، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۹ش.
* عرفانی، فاطمه، «پیشانی هنر ایرانیان»، ماهنامه سفر، س۱۶، شماره ۱۳، ۱۳۸۶ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
* فیلبرگ، ک. گ.، ایل پاپی، به‌ترجمه اصغرکریمی، تهران، فرهنگ‌سرا، ۱۳۶۹ش.
* کرمانی، اوحدالدین حامد بن ابی‌الفخر، مناقب، به‌تحقیق بدیع‌الزمان فروزان‌فر، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۸ش.
* کریمی، اصغر، سفر به دیار بختیاری، تهران، فرهنگ‌سرا، چ۱، ۱۳۶۸ش.
* لُرها (اقوام ایرانی)، به‌تحقیق پیمان متین و معصومه ابراهیمی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۵ش.
* مددی، حسین، نماد در فرهنگ بختیاری، اهواز، مهزیار، چ۱، ۱۳۸۶ش.
* مرعشی، احمد، واژه‌نامۀ گویش گیلکی، رشت، طاعتی، ۱۳۶۳ش.
* موسوی بجنوردی، محمدکاظم، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، چ۱، ۱۳۸۳ش.
* یوسفی، غلام‌حسین، «واژه‌نامۀ تاریخی پوشاک ایران»، پوشاک در ایران زمین، از سری مقالات دانشنامۀ ایرانیکا، ترجمۀ پیمان متین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۲ش.