https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%86%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86چوگان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T09:50:06Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%DA%86%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=45726&oldid=prevعلی شاهرودی: /* منابع */2026-05-15T13:43:24Z<p><span class="autocomment">منابع</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l88">خط ۸۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*فردوسی، شاهنامه، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۹ تیر ۱۴۰۱ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*فردوسی، شاهنامه، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۹ تیر ۱۴۰۱ش.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*«همه چیز درمورد ورزش چوگان»، سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>*«همه چیز درمورد ورزش چوگان»، سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{بازی}}</ins></div></td></tr>
</table>علی شاهرودیhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%DA%86%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=32048&oldid=prevحانیه کلهر: صفحهای تازه حاوی «تصویری از دو سوارکار ایرانی در حین بازی چوگان <big>'''چوگان'''</big>؛ نوعی ورزش تیمی با چوگان و توپ در حال اسب سواری. ==تعریف چوگان== چوگان، نوعی ورزش کهن ایرانی است که بهصورت دستهجمعی بازی شده و در آن ب...» ایجاد کرد2026-04-28T12:36:14Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%86%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%86_(2).jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:چوگان (2).jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=چوگان|بندانگشتی|تصویری از دو سوارکار ایرانی در حین بازی چوگان</a> <big>'''چوگان'''</big>؛ نوعی ورزش تیمی با چوگان و توپ در حال اسب سواری. ==تعریف چوگان== چوگان، نوعی <a href="/wiki/%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4" title="ورزش">ورزش</a> کهن ایرانی است که بهصورت دستهجمعی بازی شده و در آن ب...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:چوگان (2).jpg|جایگزین=چوگان|بندانگشتی|تصویری از دو سوارکار ایرانی در حین بازی چوگان]]<br />
<big>'''چوگان'''</big>؛ نوعی ورزش تیمی با چوگان و توپ در حال اسب سواری.<br />
<br />
==تعریف چوگان==<br />
چوگان، نوعی [[ورزش]] کهن ایرانی است که بهصورت دستهجمعی بازی شده و در آن بازیکنان سوار بر اسب بوده و در تلاشند تا بهوسیلۀ چوبی مخصوص، توپ را وارد دروازه کنند.<ref>[https://vajehyab.com/amid/چوگان عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه چوگان.]</ref> این بازی به شهرت جهانی رسیده است. این بازی در چند دوره المپیک نیز حضور داشت. نام [[چوگان]] از نام چوبی که در آن استفاده میشود برگرفته شده است. این بازی در گذشته، جهت سنجش میزان آمادگی سوارکار و اسب او برای جنگ و تمرین استراتژیهای مختلف جنگی شکل گرفت.<ref>[https://article.tebyan.net/429504/همه-چیز-در-مورد-ورزش-چوگان «همه چیز درمورد ورزش چوگان»، سایت تبیان.]</ref> <br />
<br />
برخی ورزشهای جدید مانند گلف و هاکی از چوگان الهام گرفته شدهاند. [[میدان امام اصفهان (نقش جهان)|میدان نقش جهان اصفهان]] در قدیم، محلی برای بازی چوگان بوده است. در کشور مغولستان، این بازی را با غژگاو انجام میدهند. غژگاو نام گاوی موبلند است که مغولان بر آن سوار شده و چوگان بازی میکنند. در غرب آمریکا نیز نوعی چوگان با چکش بازی میشود که «چوگان کابویی» نام دارد. در سال ۱۳۹۲ شمسی، کشور آذربایجان سعی در ثبت این ورزش با نام خود داشت اما [[ایران]] در سال ۱۳۹۶ شمسی توانست این [[بازی]] را بهعنوان میراث ناملموس ایران در میراث جهانی یونسکو ثبت کند.<ref>[https://kaghazrangi.ir/polo-sport/ جعفری، «چوگان و تمام چیزی که باید درباره آن بدانید»، سایت کاغذرنگی.]</ref> این بازی، سریعترین بازی جهان بوده و از جمله نخستین ورزشهای تیمی جهان به شمار میرود.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/polo-iran سارانی، «ورزش تاریخی چوگان، ورزش کهن ایران باستان»، سایت کارناوال.]</ref> <br />
==تاریخچه چوگان==<br />
این بازی، حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد در ایران شکل گرفت و در زمان هخامنشیان (۵۵۰-۳۳۰ پیش از میلاد) بازی میشد. این بازی در زمان [[داریوش]] اول رونق داشت. زمانیکه داریوش اول، جهت کشورگشایی به هند حمله کرد، این بازی در آن سرزمین رواج یافت. در زمان [[اشکانیان]] (۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی) و [[ساسانیان]] (۲۲۴-۶۵۱ میلادی) نیز این بازی از جمله ورزشهای محبوب بود. پس از ورود [[اسلام]] به ایران، مسلمانان این بازی را از ایرانیان یاد گرفته و نام صولجان را بر آن نهادند. مغولها پس از حمله به ایران با این بازی آشنا شده و در امپراطوری خود آن را رواج دادند.<ref>[https://kaghazrangi.ir/polo-sport/ جعفری، «چوگان و تمام چیزی که باید درباره آن بدانید»، سایت کاغذرنگی.]</ref> <br />
<br />
پس از آن، بسیاری از کشورهای شرق آسیا نیز با این ورزش آشنا شدند. در دوران [[صفویه]] (۱۵۰۱-۱۷۲۱ میلادی) این بازی به اوج شهرت خود رسید. در قزوین، زمینی مخصوص بازی چوگان وجود داشت که پس از انتقال پایتخت به [[اصفهان]]، میدان نقش جهان، محل اصلی برگزاری بازیهای چوگان شد. کاخ عالیقاپو در میدان نقش جهان بهگونهای ساخته شده است تا شاه بتواند در ایوان آن، بازی را تماشا کند. پادشاهان ایرانی به این بازی توجه خاصی داشته و به این ورزش لقب بازی شاهانه داده شده بود. زمانی که هند مستعمرۀ انگلیس بود، افسران انگلیسی در باشگاه کلکته با بازی چوگان آشنا شده و آن را با خود به انگلیس بردند. در سال ۱۸۶۰ میلادی چوگان در انگلیس رواج یافت. سپس این بازی به آمریکایجنوبی راه یافته و در آنجا نیز محبوب شد.<ref>[https://kaghazrangi.ir/polo-sport/ جعفری، «چوگان و تمام چیزی که باید درباره آن بدانید»، سایت کاغذرنگی.] </ref> <br />
==مشخصات زمین چوگان==<br />
[[پرونده:چوگان (4).jpg|جایگزین=چوگان- میدان نقش جهان اصفهان|بندانگشتی|تصویری از بازی نمادین چوگان در قدیمیترین و بزرگترین زمین چوگان دنیا، میدان نقش جهان اصفهان، فروردین ۱۴۰۱ش]]<br />
زمین بازی چوگان ۲۷۴ متر طول و ۱۴۵ متر عرض دارد. در برخی کشورها مانند برزیل و آمریکا، این ابعاد کمی بزرگتر است. طول دروازههای این بازی ۷ متر است. <br />
<br />
==چوکه در چوگان==<br />
به هر دورۀ زمانی این بازی، یک چوکه گفته میشود. هر بازی چوگان ۶ چوکۀ ۷ دقیقهای دارد. در کشورهای آرژانتین و آمریکا، بازی چوگان شامل ۸ چوکۀ ۷ دقیقهای است. بین هر چوکه ۳ دقیقه وقت استراحت در نظر گرفته شده است. پس از چوکۀ چهارم ۵ دقیقه زمان استراحت به بازیکنان داده میشود.<br />
==تعداد بازیکنان==<br />
در هر تیم ۴ نفر بازیکن وجود دارد که در پستهای زیر قرار میگیرند:<br />
<br />
*نفر اول یک مهاجم است. او حمله کرده و به مدافع نیز کمک میکند.<br />
*نفر دوم نیز مهاجم است، ولی وظیفۀ اصلی او دفاع است.<br />
*نفر سوم که معمولاً بهترین بازیکن تیم است، وظیفه دارد تا حرکات دفاعی را به ضد حمله تبدیل کند.<br />
*نفر چهارم نیز مدافع است و وظیفه دارد توپ را از دروازه دور کند. به دلیل اینکه روند این بازی سریع است، بازیکنان میتوانند پستهای خود را جابهجا کنند. در این حالت باید وظایف آن بازیکن را انجام دهند تا به جای خود بازگردند.<br />
<br />
==اندازه چوب چوگان و توپ==<br />
چوب چوگان، حدود ۱۲۹ سانتیمتر طول دارد. معمولأ برای ساخت آن از چوبهای بامبو یا چوبهای سبک و مقاومی مانند چوب خرمالو استفاده میشود. توپ در این بازی دارای قطر حدود ۲۵ سانتیمتر بوده و از جنس چوب بید یا بامبو است. وزن حدودی توپ بین ۱۲۷-۱۴۱ گرم است. <br />
==هدف و قوانین گل در بازی چوگان==<br />
هدف اصلی بازیکنان، وارد کردن توپ به دروازۀ حریف است. اگر تیمی توپ را از پشت دروازه به بیرون پرتاب کند، توپ به تیم مقابل داده میشود، ولی اگر یکی از تیمها خود مسبب این مسئله باشند، به تیم حریف یک پرتاب آزاد از فاصلۀ ۸۴ متری محل خروج داده خواهد شد. پس از هر گل، توپ وسط زمین قرار داده شده و جای دو تیم عوض میشود. در صورت مساوی شدن دو تیم، در وقت اضافه، هر تیمی که اولین گل را بزند، برنده خواهد بود. وقتی بازیکنی بهسمت توپ میرود، حق تقدم با اوست و اگر توپ سمت راست بازیکن باشد، سایر بازیکنان حق ندارند سد راه او شوند؛ مگر آن که در فاصلهای از بازیکن حریف قرار بگیرد که خطری برای او نداشته باشد.<br />
==داوری در چوگان==<br />
این بازی یک داور و دو سرداور دارد. سرداوران مانند بازیکنان سوار بر اسب هستند. در صورت توافق دو تیم قضاوت برعهدۀ دو سرداور است اما در صورت اختلاف حکم قطعی را داور سوم میدهد. <br />
==خطاها در چوگان==<br />
<br />
#قطع مسیر سوارکاری که در طول مسیر خود در حال زدن توپ است و ایجاد خطر برای او.<br />
#ضربه زدن از جهت مخالف (از سمت چپ).<br />
#سوارکاری و یا زدن ضربه بهشکلی که برای سایر سوارکارها خطرآفرین شود.<br />
#کوبیدن چوگان به پای اسبها.<br />
#ضربه زدن به گوی در میان دست و پای اسب یا بازیکن حریف.<br />
<br />
==جریمه خطا==<br />
در این بازی، جریمههای متفاوتی در نظر گرفته میشود. در صورت برخورد خطرناک یا خطای عمد در نزدیکی دروازه، یک گل برای تیم مقابل محسوب میشود. گاهی جریمه، زدن ضربه آزاد در فواصل مختلف دروازه است.<br />
==وسایل ضروری اسب در چوگان==<br />
<br />
#بانداژ برای حفاظت چهار ساق اسب به منظور عدم برخورد ضربات توپ و یا چوب چوگان<br />
#استفاده از افسار، دهنه و لگام مناسب جهت کنترل هرچه بهتر اسب در حین مسابقه.<br />
<br />
==تجهیزات مورد نیاز سوارکار در چوگان==<br />
[[پرونده:چوگان (3).jpg|جایگزین=وسایل چوگان|بندانگشتی|وسایل و تجهیزات مورد نیاز سوارکار در چوگان]]<br />
<br />
#کلاه ایمنی مخصوص چوگان<br />
#دستکش<br />
#شلاق چوگان که اندازه آن تقریباً معادل ۱۰۶ سانتیمتر است.<br />
#چکمه سوارکاری بدون بند<br />
#زانوبند<ref>[https://article.tebyan.net/429504/همه-چیز-در-مورد-ورزش-چوگان «همه چیز درمورد ورزش چوگان»، سایت تبیان.]</ref><br />
<br />
==اسب چوگان==<br />
مهمترین رکن این بازی، اسب است. معمولأ از اسبهای کوتاه قد در این مسابقات استفاده میشود. بهترین اسب و نژاد برای این بازی، اسبچۀ خزر است که از جمله اسبهای اصیل ایرانی بهشمار میرود. این اسب بسیار باهوش بوده و خیلی زود [[تربیت]] میشود. <br />
==توقف بازی چوگان==<br />
در صورت بروز یکی از حوادث زیر داور دستور توقف بازی را میدهد:<br />
زمین خوردن یکی از اسبها در حین مسابقه.<br />
<br />
مصدوم شدن یک اسب بر اثر سانحه یا اتفاقی غیرمنتظره.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/polo-iran سارانی، «ورزش تاریخی چوگان، ورزش کهن ایران باستان»، سایت کارناوال.]</ref> <br />
==چوگان در احکام اسلامی==<br />
[[بازی]] چوگان اگر بهصورت شرطبندی بازی شود حرام است.<ref>[http://lib.eshia.ir/10182/2/354/الحجارة علامه حلی، تذکرةالفقها، ۱۳۹۳ش، ج۳، ص۳۵۴.]</ref> <br />
==چوگان در ادبیات فارسی==<br />
واژۀ چوگان در [[شعر فارسی|اشعار فارسی]] نیز دیده میشود.<br />
<br />
[[فردوسی]] در بیتی بیان کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/bahgoor/sh2 فردوسی، شاهنامه، پادشاهی بهرام گور، بخش ۲، بیت ۵۷، سایت گنجور.]</ref> <br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب| همه روز نخچیر بد کار اوی | دگر اسپ و میدان و چوگان و گوی }}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}} <br />
[[رودکی]] در بیتی اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh69 رودکی، قصاید و قطعات، شماره ۶۹، بیت ۱، سایت گنجور.]</ref> <br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب| زمانه اسب و تو رایض به رای خویشت تاز | زمانه گوی و تو چوگان به رای خویشت باز }}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}} <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
*جعفری، محمدحسین، «چوگان و تمام چیزی که باید درباره آن بدانید»، سایت کاغذرنگی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۴۰۰ش.<br />
*رودکی، قصاید و قطعات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۹ تیر ۱۴۰۱ش.<br />
*سارانی، پریوش، «ورزش تاریخی چوگان، ورزش کهن ایران باستان»، سایت کارناوال، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۰ش.<br />
*علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقها، قم، آل البیت، ۱۳۹۳ش.<br />
*عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۹ تیر ۱۴۰۱ش.<br />
*فردوسی، شاهنامه، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۹ تیر ۱۴۰۱ش.<br />
*«همه چیز درمورد ورزش چوگان»، سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش.</div>حانیه کلهر