https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%98%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1ژاله آموزگار - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T19:33:21Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%DA%98%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1&diff=44242&oldid=prevعلی شاهرودی: ابرابزار2026-05-10T09:53:21Z<p>ابرابزار</p>
<a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%DA%98%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1&diff=44242&oldid=43321">نمایش تغییرات</a>علی شاهرودیhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%DA%98%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1&diff=43321&oldid=prevفاطمه کمالی: صفحهای تازه حاوی «ژاله آموزگار '''{{درشت|ژاله آموزگار}}'''، بانوی اسطورهشناس، پژوهشگر فرهنگ و زبانهای باستانی ایران، مترجم و نویسنده. ژاله آموزگار یگانه، در ۱۲ آذر ۱۳۱۸ش در خوی متولد شد.<re...» ایجاد کرد2026-05-09T09:41:21Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%98%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:ژاله آموزگار.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=ژاله آموزگار|بندانگشتی|ژاله آموزگار</a> '''{{درشت|ژاله آموزگار}}'''، بانوی اسطورهشناس، پژوهشگر فرهنگ و زبانهای باستانی ایران، مترجم و نویسنده. <a href="/wiki/%DA%98%D8%A7%D9%84%D9%87_%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D8%B1" title="ژاله آموزگار">ژاله آموزگار یگانه</a>، در ۱۲ آذر ۱۳۱۸ش در خوی متولد شد.<re...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:ژاله آموزگار.jpg|جایگزین=ژاله آموزگار|بندانگشتی|ژاله آموزگار]]<br />
'''{{درشت|ژاله آموزگار}}'''، بانوی اسطورهشناس، پژوهشگر فرهنگ و زبانهای باستانی ایران، مترجم و نویسنده.<br />
<br />
[[ژاله آموزگار|ژاله آموزگار یگانه]]، در ۱۲ آذر ۱۳۱۸ش در خوی متولد شد.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/9007-jaleh-amouzgar «ژاله آموزگار»، ایران کتاب، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref> پدرش اهل [[تبریز]] و مدیر دبیرستان دخترانه و مادرش تهرانی و فردی تحصیلکرده بود.<ref>[https://cafesour.ir/ژاله-آموزگار/ «دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
==تحصیلات ژاله آموزگار==<br />
ژاله پس از اخذ مدرک دیپلم علمی از دبیرستان ایراندخت خوی و دیپلم سال دوازدهم ادبی از دبیرستان ایراندخت [[تبریز]]، به دانشکدهٔ ادبیات و علومانسانی دانشگاه تبریز وارد شد و با احراز رتبهٔ اول در دانشکدهٔ ادبیات تبریز موفق به دریافت بورس تحصیلی شد.<ref>[https://cafesour.ir/ژاله-آموزگار/ «دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref> <br />
<br />
اما [[خانواده]] به او اجازه نداد که برای بهرهگیری از بورسیه، بهتنهایی از [[ایران]] خارج شود؛ بههمین جهت در سالهای ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۲ش در مدارس [[تهران]]، نیشابور و [[کاشمر]] مشغول تدریس شد. او پس از [[ازدواج]]، مقدمات سفر به فرانسه با همان بورسیهٔ تحصیلی را فراهم آورد و در سال ۱۳۴۲ش همراه همسر و دخترش به پاریس رفت و تحصیلاتش را در دانشگاه پاریس آغاز کرد<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref> و دکترای زبانهای باستانی (زبانهای ایرانی و ادبیات مزدیسنی) خود را از دانشگاه سوربن گرفت. او همچنین توانست به زبانهای [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]، فرانسه، ترکی، پهلوی و اوستایی مسلط شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/author/221275/ «ژاله آموزگار»، مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
==ازدواج و خانواده ژاله آموزگار==<br />
[[پرونده:ژاله آموزگار۲.jpg|جایگزین=ژاله آموزگار در کنار همسر و فرزندش|بندانگشتی|ژاله آموزگار در کنار همسر و فرزندش]]<br />
ژاله آموزگار با یکی از همکلاسیهای خود در دانشگاه ازدواج کرد. آموزگار بسیاری از موفقیتهای خود را مدیون همسرش میداند و او را مشوق و همراه دائمی خود معرفی کرده است.<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
==تدریس ژاله آموزگار==<br />
آموزگار پس از دریافت مدرک دکترا در سال ۱۳۴۷ش به [[ایران]] بازگشت و بهمدت یک سال در بنیاد فرهنگ ایران مشغول به کار شد.<ref>[https://cafesour.ir/ژاله-آموزگار/ «دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref> او در سال ۱۳۴۹ش بهعنوان استادیارِ گروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تهران مشغول به تدریس شد و در سال ۱۳۶۲ش به دانشیاری ارتقا پیدا کرد.<ref>[https://azargh.farhang.gov.ir/fa/mafakherostan/jalehamouzgar «ژاله آموزگار یگانه»، ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان غربی، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش].</ref> او بیش از سیسال از عمر خود را وقف تدریس کرد و بهسال ۱۳۸۵ش با بالاترین درجهٔ استادی، بازنشسته شد.<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref> آموزگار سالها بهعنوان همکار استاد فقید دکتر احمد تفضلی (۱۳۱۶–۱۳۷۵ش) به فعالیتهای علمی پرداخت و پس از درگذشت او، به تدریس، تألیف و ترجمه ادامه داد.<ref>[https://www.isna.ir/news/95101005969/ دومین «سرو ایرانی» برای «ژاله آموزگار»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 10 دی 1395ش.]</ref><br />
<br />
==اساتید آموزگار==<br />
ماهیار نوابی (۱۲۹۱–۱۳۷۹ش) استاد زبانهای باستانی، منوچهر مرتضوی (۱۳۰۸–۱۳۸۹ش)، احمدعلی رجائی بخارایی (۱۲۹۵–۱۳۵۷ش)، خیامپور (۱۲۷۷–۱۳۵۸ش)، محمدجواد مشکور (۱۲۹۷–۱۳۷۴ش) و ادیب طوسی (۱۲۸۳–۱۳۶۱ش) اساتید آموزگار در دانشگاه [[تبریز]]<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref> و پروفسور «پییر دومناش» از اساتید او در سوربن بود.<ref>[https://cafesour.ir/ژاله-آموزگار/ «دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
==مأخذ فکری ژاله آموزگار==<br />
از جمله افرادی که بهگفتهٔ آموزگار بر منش و طرز فکر او اثرگذار بودند، میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:<br />
*حسین امید؛ او مدت تحصیل خود در دانشگاه تبریز را در منزل عمویش، حسین امید، سپری کرد و همین همنشینی با عمو که یکی از شعرا و نویسندگان معتبر آذربایجان بود باعث شد تا شخصیت علمی او شکل گیرد.<ref>[https://cafesour.ir/ژاله-آموزگار/ «دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
*ماهیار نوابی (۱۲۹۱–۱۳۷۹ش) که بهگفتهٔ آموزگار عشق و علاقه به فرهنگ و زبانهای باستانی [[ایران]] را در نهاد او کاشت.<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
*پروفسور «پییر دومِناش» خاورشناس فرانسوی و استاد ادیان باستان او در دانشگاه سوربن که آموزگار او را بهدلیل انسانیت و درس زندگیای که به او آموخت میستاید.<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
*دکتر احمد تفضلی (۱۳۱۶–۱۳۷۵ش) که از همکاران و دوستان او بود، آموزگار او را نهتنها همکار بلکه معلم خود میدانست که چیزهای فراوانی از او آموخته است.<ref>[https://cafesour.ir/ژاله-آموزگار/ «دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
==مسئولیتهای ژاله آموزگار==<br />
*پژوهشگر بنیاد فرهنگ ایران ازسال ۱۳۴۷ تا ۱۳۴۹ش؛<ref>[https://azargh.farhang.gov.ir/fa/mafakherostan/jalehamouzgar «ژاله آموزگار یگانه»، ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان غربی، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش].</ref><br />
*عضو وابستهٔ فرهنگستان زبان ایران، ۱۳۶۸ش؛<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
*عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی از ۱۳۸۴ش تاکنون؛<br />
*استاد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران از ۱۳۷۲ش تاکنون؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/author/221275/ «ژاله آموزگار»، مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
*استاد گروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه آزاد؛<br />
*استاد گروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشکده زبان دانشگاه آزاد تهران واحد علوم تحقیقات.<br />
*عضو گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان ایران، ۱۳۸۷ش؛<br />
*عضو هیئت آئین کتاب و جوایز بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛<br />
*عضو هیئتعلمی جایزهٔ پروین اعتصامی.<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
==افتخارات و جوایز ژاله آموزگار==<br />
[[پرونده:ژاله آموزگار۱.jpg|جایگزین=جایزه سرو ایرانی ۹۵ در دستان استاد ژاله آموزگار|بندانگشتی|جایزه سرو ایرانی ۹۵ در دستان استاد ژاله آموزگار]]<br />
*دریافت جایزهٔ سرو ایرانی (در زمینهٔ میراث فرهنگی)؛<ref>[https://www.isna.ir/news/95101005969/ دومین «سرو ایرانی» برای «ژاله آموزگار»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 10 دی 1395ش.]</ref><br />
*نامزدی دریافت جایزه «یک عمر تلاشِ ممتاز» از سوی انجمن بینالمللی مطالعات ایرانی در [[خرداد]] ۱۳۸۹<br />
*جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ۱۳۶۹ش؛<br />
*جایزه کتاب برگزیده سال دانشگاههای کشور ۶۸–۱۳۶۹؛<br />
*تقدیرنامهٔ رئیس بنیاد ایرانشناسی ۱۳۸۱ش؛<br />
*بزرگداشت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی۱۳۸۲ش؛<br />
*تقدیرنامه احمد مسجدجامعی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ۱۳۸۳ش؛<br />
*جایزه کتاب فصل سال ۱۳۸۶ش برای کتاب دینکرد پنجم؛<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
*ملقب به «بزرگبانوی مطالعات ایرانِ باستان» از سوی داریوش شایگان (۱۳۱۳–۱۳۹۷ش)؛<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
*دریافت جایزهٔ لژیون دونور از وزارت فرهنگ فرانسه در سال۱۳۹۵ش.<ref>[https://azargh.farhang.gov.ir/fa/mafakherostan/jalehamouzgar «ژاله آموزگار یگانه»، ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان غربی، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش].</ref><br />
<br />
==آثار ژاله آموزگار==<br />
آموزگار بیش از سیزده کتاب، ۵۷ مقاله علمی، پژوهشی و ترویجی به [[زبان فارسی]]، هفت مقاله به زبان انگلیسی، ۲۹ سخنرانی در دانشگاهها و مجامع علمی و بینالمللی و عضویت در هیئت تحریریهٔ هشت نشریهٔ داخلی را نیز در فعالیتهای پژوهشی خود دارد. برخی آثار و تألیفات او بهشرح ذیل است:<br />
<br />
===کتابهای ژاله آموزگار===<br />
*اسطوره زندگی زردشت (با همکاری دکتر احمد تفضلی) ۱۳۷۰ش؛<br />
*تاریخ اساطیری ایران، ۱۳۷۴ش؛<br />
*زبان پهلوی: ادبیات و دستور آن، (با همکاری دکتر احمد تفضلی) ۱۳۷۲ش؛<br />
*زبان، فرهنگ و اسطوره، مجموعه مقالات، ۱۳۸۶ش؛<br />
*اوستا کتاب مقدس پارسیان، (با همکاری کارل فریدریش گلدنر)، انتشارات اساطیر، ۱۳۸۱ش.<br />
<br />
===مقالههای ژاله آموزگار===<br />
*«در بزرگداشت خرد و دانش»، نامه پارسی، ۱۳۷۷ش؛<br />
*«نمونههایی از مباحث اسطورهای درکتاب پنجم دینکرد»، کتاب ماه هنر۱۳۷۹ش؛<br />
*«سنگ نوشههای پارس هخامنشی»، نامه فرهنگستان، [[بهار]] ۱۳۸۰ش؛<br />
*«جامی سیمین از زمان اردشیر یکم ساسانی؟»، نامه ایران باستان، ۱۳۸۳ش؛<br />
*نوروزنامه: ایزادانی که با سال نو به زمی «بازمیگردند»، بخارا، ۱۳۹۲ش.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/author/221275/ «ژاله آموزگار»، مرکز دایرۀ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
===ترجمههای ژاله آموزگار===<br />
*«نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانهای ایرانیان»، اثر رتور کریستنسن، ۱۳۶۴ش؛<br />
*«شناخت اساطیر ایران» اثر جان هینلز، ۱۳۶۸ش؛<br />
*«ارداویراف نامه (ارداویرازنامه)» متن پهلوی، حرفنویسی، ترجمهٔ متن پهلوی، واژهنامه (به کوشش فیلیپ ژینیو)، ۱۳۷۲ش.<ref>[https://azargh.farhang.gov.ir/fa/mafakherostan/jalehamouzgar «ژاله آموزگار یگانه»، ادارۀ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان غربی، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش].</ref><br />
<br />
==سیرهٔ اخلاقی ژاله آموزگار==<br />
دکتر آموزگار را فردی فرزانه و دانشور، متواضع و فروتن، سخنسنج و سخندان، مهربان و صمیمی معرفی میکنند که در انتقال آموختههای خود به جوانان مشتاق و سخی است. آموزگار را انسانی پرتلاش و کوشا دانستهاند که عشق به تاریخ کهن ایران در گفتار و نوشتههایش را میتوان بهآسانی یافت.<ref>[https://cafesour.ir/ژاله-آموزگار/ «دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref> او همچنین با دانشجویانش رابطهٔ مادرانه و صمیمیای برقرار میکند بهگونهای که همواره جویای شرایط و احوال آنان است.<ref>[http://wikiadabiat.net/index.php/ژاله_آموزگار «ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: 19 مرداد 1401ش.]</ref><br />
<br />
==ساخت مستند آموزگار==<br />
در قسمتی از مجموعهٔ مستند «حکایت دل» به معرفی و زندگی ایشان با عنوان «آموزگار سخن در اساطیر ایران» پرداخته شده است.<ref>[https://www.borna.news/fa/tiny/news-109633 «حکایت دل با استاد ژاله آموزگار/«آموزگار سخن در اساطیر ایران» در حکایت دل»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 11 آذر 1399ش.]</ref><br />
<br />
==گرامیداشت ژاله آموزگار==<br />
مراسم بزرگداشت ژاله آموزگار در ۲۹ بهمن ۱۳۸۲ش از سوی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با حضور بزرگانی چون بدرالزمان قریب، یدالله ثمره و مهدی محقق برگزار شد و بهپاس سالها مجاهدت علمی او لوح تقدیر و نشان زرین انجمن به این بانوی سختکوش تقدیم شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/8212-11988/ «با سخنرانی مهدی محقق، بدرالزمان قریب، کتایون مزداپور و... مراسم بزرگداشت ژاله آموزگار در روز جشن اسپندگان برگزار شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 1 اسفند 1382ش.]</ref><br />
<br />
همچنین در سال ۱۴۰۰ش با تصویب شورای شهر [[تهران]]،<ref>[https://www.borna.news/fa/tiny/news-120197 «نام مادر ادبیات کودک و نوجوان ایران برخیابانی در پایتخت ثبت شد»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 13 تیر 1400ش.]</ref> کوچهٔ لادن واقع در خیابان شهید اعجازی به نام آموزگار تغییر یافت.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400042013740/ «واکنش ژاله آموزگار به نامگذاری کوچه به نامش»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 20 تیر 1400ش.]</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{آغاز منابع}}<br />
*«دومین «سرو ایرانی» برای ژاله آموزگار»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ دی ۱۳۹۵ش.<br />
*«با سخنرانی مهدی محقق، بدرالزمان قریب، کتایون مزداپور و… مراسم بزرگداشت ژاله آموزگار در روز جشن اسپندگان برگزار شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱ اسفند ۱۳۸۲ش.<br />
*«حکایت دل با استاد ژاله آموزگار/ «آموزگار سخن در اساطیر ایران» در حکایت دل»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۹ش.<br />
*«دکتر ژاله آموزگار»، کافه صور، تاریخ بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*«ژاله آموزگار یگانه»، ادارهٔ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان غربی، تاریخ بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*«ژاله آموزگار»، ایران کتاب، تاریخ بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*«ژاله آموزگار»، مرکز دایرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*«ژاله آموزگار»، ویکی ادبیات، تاریخ بازدید: ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ش.<br />
*«نام مادر ادبیات کودک و نوجوان ایران بر خیابانی در پایتخت ثبت شد»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ تیر ۱۴۰۰ش.<br />
*«واکنش ژاله آموزگار به نامگذاری کوچه به نامش»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ تیر ۱۴۰۰ش.<br />
{{پایان منابع}}</div>فاطمه کمالی