زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «شهر کرج در نقشه ایران {{درشت|'''کرج'''}}؛ کلان‌شهری در کوهپایه‌های البرز و مرکزیت استان البرز شهر کرج، مرکز شهرستان کرج و از کلان‌شهرهای ایران محسوب می‌شود. این شهر امروزه مرکز استان البرز است. کرج، با...» ایجاد کرد

2026-04-19T14:34:06Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=کرج|بندانگشتی|شهر کرج در نقشه ایران {{درشت|'''کرج'''}}؛ کلان‌شهری در کوهپایه‌های البرز و مرکزیت استان البرز شهر کرج، مرکز شهرستان کرج و از کلان‌شهرهای ایران محسوب می‌شود. این شهر امروزه مرکز استان البرز است. کرج، با...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Unnamed (6).jpg|جایگزین=کرج|بندانگشتی|شهر کرج در نقشه ایران]]
{{درشت|'''کرج'''}}؛ کلان‌شهری در کوهپایه‌های البرز و مرکزیت استان البرز

شهر کرج، مرکز شهرستان کرج و از کلان‌شهرهای [[ایران]] محسوب می‌شود. این شهر امروزه مرکز استان البرز است. کرج، با وسعت ۱۶۰ کیلومتر در کوهپایه‌های البرز مرکزی واقع شده و به‌دلیل داشتن موقعیت جغرافیایی و اقتصادی مناسب، داشتن شهرک‌های صنعتی بسیار و نزدیکی با پایتخت ایران، بسیار مهاجرپذیر است. شهر کرج پس از [[تهران]]، رتبه دوم مهاجرپذیری در ایران را کسب کرده و به‌همین دلیل، این شهر را «ایران کوچک» نامیده‌اند. شهرستان کرج، به‌دلیل [[جوانی]] [[جمعیت]]، نسبت به سایر شهرهای ایران، دارای بالاترین میزان نرخ زاد و ولد در ایران است.

== پیشینه کرج ==
=== کرج در دوران باستان: نشانه‌های تمدن کهن ===
در مناطق مختلف شهرستان کرج، آثاری از دوران ایران باستان و مرتبط با دوره‌های هخامنشیان، [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]] کشف شده، که همین نشان از وجود تمدن پیشرفته، در روزگاران کهن، در این منطقه دارد.<ref>بختیاری، «اطلس گردشگری استان البرز و کلان‌شهر کرج»، 1392ش.</ref>
[[پرونده:شهر کرج.jpg|جایگزین=رود کرج|بندانگشتی|نمایی از رود کرج در منطقه آدران]]

=== کرج در قرون اولیه اسلامی: روستایی در مسیر ری ===
در گذشته، کرج به‌عنوان بخشی از [[مازندران]]، و زمانی به‌عنوان بخشی از ری قدیم محسوب می‌شد. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری، از کرج به‌عنوان روستایی در ری یاد کرده است. همچنین، یاقوت حموی نیز در کتاب خود، کرج را تابع ری معرفی کرده است. حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هجری قمری، کرج را از توابع [[طالقان]] برشمرده و رودخانه‌ای پرآب را تشریح کرده که ویژگی‌های آن کاملاً با رودخانه کرج مطابقت دارد. پیش از حمله مغول به ایران، بیشتر کاروان‌های تجاری از مسیر کرج خود را به ری می‌رساندند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3580269/فیلم-کاروانسرای-شاه-عباسی-کرج-یادگاری-از-دوره-صفوی «فیلم/ کاروان‌سرای شاه‌عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر.]</ref>
[[پرونده:کاخ سلیمانیه.jpg|جایگزین=کاخ سلیمانیه|بندانگشتی|کاخ سلیمانیه کرج]]

=== دوران صفویه و قاجار: اهمیت استراتژیک و ساخت‌وساز ===
در دوره [[صفویه|صفویان]]، مسیر قزوین_کرج_ری از اهمیت بیشتری برخودار شد و کاروانسراها، پل‌ها و قلعه‌های بسیاری در این منطقه احداث گردید.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3580269/فیلم-کاروانسرای-شاه-عباسی-کرج-یادگاری-از-دوره-صفوی «فیلم/ کاروان‌سرای شاه‌عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

در دوران حکومت [[قاجاریه|قاجاریان]]، به‌ویژه دوران سلطنت فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه قاجار، کرج به‌دلیل نزدیکی به پایتخت، تهران، و نیز قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی [[گنبد سلطانیه|سلطانیه]] و [[تبریز]] بسیار مورد توجه قرار گرفته و کاخ سلیمانیه در آن ساخته شد. در همین دوره، از شهر کرج، به‌عنوان قسمتی از راه اصلی تهران_قزوین، در سفرنامه‌های ایرانی و غربی بارها یاد شده است.<ref>[https://iranicaonline.org/articles/karaj-city-modern-city “Karaj i.Modern City”, Encyclopaedia Iranica.]</ref>

=== آغاز مدرنیزاسیون و تبدیل شدن به گلوگاه ارتباطی ===
[[پرونده:Tehran–Karaj highway 2020-05-23 14.jpg|جایگزین=آزادراه تهران کرج|بندانگشتی|آزادراه تهران_کرج]]
در ۱۳۱۲ش، جادهٔ آسفالت تهران ـ کرج به‌سمت سواحل [[دریای خزر]] و نیز جاده‌های غرب کشور احداث شد که در نتیجهٔ آن، کرج به‌عنوان گلوگاه مهم ارتباطی ایران در بخش مرکزی قرار گرفت. همچنین، احداث کارخانه‌ها و تأسیسات فراوان در حد فاصل تهران و کرج، بر شکوفایی و رونق این منطقه افزود تا جایی‌که در ۱۳۲۰ش در تمام ساعات روز، اتوبوس تهران به سمت کرج رفت‌وآمد می‌کرد.<ref>رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، ج1، بی‌تا، صفحه ۱۷۵–۱۷۶.</ref>

=== پس از انقلاب اسلامی: توسعه سریع و تبدیل به کلان‌شهر ===
سرعت گسترش و توسعه این شهر، پس از [[انقلاب اسلامی]] در [[ایران]]، شتاب بیش‌تری گرفت و بر امکانات آموزشی، علمی، بهداشتی، [[تفریح|تفریحی]] و صنعتی در این شهر بسیار افزوده شد. این گسترش سریع منجر شد تا کرج، به چندین شهرستان و منطقه تبدیل شود و امروزه، هرکدام از بخش‌های پیشین آن به یک شهرستان و بسیاری از روستاهای اطراف آن به شهر و شهرک‌هایی جدید تبدیل شده‌اند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/photo/122916/آشنایی-با-استان-البرز «آشنایی با استان البرز»، همشهری آنلاین.]</ref>

== جمعیت کرج ==
شهر کرج که در زمانی نه چندان دور، تنها یک روستای زیبا و سرسبز در نزدیکی‌های تهران محسوب می‌شد و به‌عنوان منطقهٔ ییلاقی مناسبی در دسترس مردم تهران قرار داشت، با توسعهٔ روزافزون خود، در ابتدا، به‌عنوان یک «شهر خوابگاهی» در نظر گرفته شد. رشد و توسعه شهر کرج، در مجموع با شتاب بسیاری همراه شد که این شتاب، در [[جمعیت]] این منطقه نیز دیده می‌شود. بر اساس سرشماری، تعداد ساکنان شهر کرج در ۱۳۳۵ش حدود ۱۴۵۲۶ نفر بود. جمعیت کرج با رشد فوق‌العاده، در ۱۳۷۵ش به ۹۴۰۹۶۸ تن<ref>نورالهی، توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335، 1382ش، ص 110 و 188.</ref> و در ۱۳۸۴ش به ۱۲۱۲۲۲۰ تن رسید.<ref>مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور، 1382ش، ص81.</ref>

با تشکیل استان البرز در سال ۱۳۸۹ش، کرج به‌عنوان مرکز این استان نوپا تعیین شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-خبر-64/611861-موافقت-مجلس-با-تشکیل-استان-البرز-به-مرکزیت-کرج «موافقت مجلس با تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج»، دنیای اقتصاد.]</ref> تعداد نفوس شهر کرج در سرشماری ۱۳۹۵ش، در حدود ۱۵۹۲۴۹۲ تن اعلام شد که بر همین اساس، این شهر به‌عنوان چهارمین شهر پرجمعیت ایران شناخته شد. نرخ رشد جمعیت این شهر، ۴٫۷ درصد در سال است.

== پیشینه نام کرج ==
برخی از مورخان معتقدند که براساس گویش کهن کرج، واژه کرج از کلمهٔ «کاوک» به‌معنی «میان‌تهی» گرفته شده است و فلسفهٔ این نام را واقع شدن کرج در میان دره می‌دانند. همچنین، پیشینه تاریخی کرج در تپهٔ «آتشگاه»، کوه‌های کلاک، قلعه [[دختر]] شهرستانک و قلعه اشتهارد، ارتباط این منطقه با واژه «کراج» یا «اکراج» و به‌معنی بانگ و فریاد را نشان می‌دهد،<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920430000069/ریشه-نام-کرج-از-کجا-آمده-است «ریشه نام کرج از کجا آمده است»، خبرگزاری فارس.]</ref> زیرا در گذشته از تپه‌ها و کوه‌های مذکور، به‌منظور خبررسانی و دیده‌بانی (آتش‌افروزی) استفاده می‌کردند و از این طریق از هجوم دشمنان به‌هنگام [[جنگ]] باخبر می‌شدند.<ref>[https://alborz.farhang.gov.ir/fa/moarefeyeostanalborz/shenasnamehostan استان البرز (ایران کوچک)، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز.]</ref>{{سخ}}در گزارشی دیگر، ریشه نام کرج را از واژه «کوه رج» و به‌معنی محلی کوهستانی با کوه‌های ردیف‌شده دانسته‌اند. فرهنگ نفیسی کرج را با معانی گوی، گریبان، چاک و شکاف آورده است و منظور از آن رودخانه‌ای است که از کوه‌های شمال غربی در ری جاری شده و پس از گذر از شهریار و ساوجبلاغ به دهی به‌نام کرج می‌رسد که پادشاهان قاجاری در آن کاخ‌هایی عظیم بنا کردند. در کتبی دیگر نیز ریشه کلمه کرج را «کرژ» و به‌معنی «کوهپایه» دانسته‌اند.<ref>جنیدی، نامه پهلوانی، ج2، 1386ش، ص98.</ref>

== تقسیمات کرج ==
امروزه شهر کرج شامل ۱۰ منطقه شهری و سه بخش آسارا، اشتهارد و مرکزی است.

== همسایگان کرج ==
[[پرونده:3413075 آرامش جاده چالوس پیش از اعمال محدودیت خروج از شهرها.jpg|جایگزین=جاده کرج چالوس|بندانگشتی|جاده کرج-چالوس محدوده سد امیرکبیر و رودخانه کرج]]
شهرستان کرج، از قسمت غربی با شهرستان‌های ساوجبلاغ و اشتهارد،<ref>[https://alborz.isiri.gov.ir/portal/home/?29078/معرفی-استان «معرفی استان البرز»، اداره کل استاندارد استان البرز.]</ref> از سمت شرق با شهرستان‌های [[تجریش]]، [[تهران]] و شهریار، از قسمت شمالی با شهرستان‌های نور و [[چالوس]] (در استان [[مازندران]]) و از قسمت جنوبی با شهرستان زرندیه (در استان مرکزی) همسایگی دارد.<ref>دفتر تقسیمات کشوری، نشریة عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، 1383ش.</ref>

== موقعیت جغرافیایی کرج ==
کرج در فاصلهٔ حدود ۳۶ کیلومتری از پایتخت ایران، تهران، قرار گرفته و از طریق [[راه‌آهن ایران|راه‌آهن]]، [[مترو]] (خطوط راه‌آهن شهری)، آزادراه و بزرگراه به تهران متصل شده است. شهرستان کرج از سمت شمال با ارتفاعات متعددی در تماس است، مانند کوه‌های پالون‌گردن با ارتفاعی در حدود ۴۳۷۵ متر، کهار بزرگ با ارتفاع ۴۱۰۸ متر، کوه آسارا با ارتفاع ۳۹۴۱ متر و کوه صندوق‌چال که ارتفاعی در حدود ۳۷۱۸ متر دارد. از سمت جنوب نیز، این شهرستان، با دشت حاصلخیزی که حاصل رسوبات رودخانه کرج است، همسایگی دارد.

== مختصات جغرافیایی کرج ==
مختصات جغرافیایی شهر کرج به‌صورتً ۳۰ َ۰۰°۵۱ طول شرقی وً ۴۵ َ۴۸°۳۵ عرض شمالی است.

== آب و هوای کرج ==
[[پرونده:آبگرفتگی در کرج.jpg|جایگزین=آبگرفتگی معابر در کرج|بندانگشتی|آبگرفتگی معابر در اثر بارش باران در سطح شهر]]
ارتفاع این شهر، ۱۳۶۰ متر بالاتر از سطح دریا است. [[آب]] و هوای کرج، در مناطق شمالی آن، معتدل متمایل به سرد و در مناطق جنوبی این شهرستان، معتدل است. شهرستان کرج، از نظر میزان بارندگی نیز، جزء نواحی خشک محسوب می‌شود.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج3، دایرالمعارف جغرافیایی ایران، 1379ش، ص984 و 985.</ref>

به‌طور کلی، منطقه کرج، مانند سایر مناطق استان البرز، در فصول سرد سال تحت تأثیر سیستم‌های شمالی و شمال‌غربی و به‌ویژه جنوب‌غربی است. ریزش‌های جوی در این منطقه نیز از اواسط فصل [[پاییز]] تا اواسط فصل [[بهار]] رخ می‌دهد. میانگین بارندگی در این منطقه را در حدود ۲۵۱ میلی‌متر با ضریب تغییرات ۲۴٫۱ درصد اعلام کرده‌اند. کرج، در مقایسه با تهران، از هوای سردتر و مرطوب‌تری برخوردار است، که این را به‌دلیل پوشش کوهستانی آن می‌دانند.

حداقل و حداکثر دمای مطلق کرج بین ۲۰- و ۴۲ درجه سانتی‌گراد و میانگین سالانهٔ رطوبت دما در حدود ۵۲ درصد است. امروزه در شهر کرج به‌دلیل گسترش صنایع و وسایل نقلیه، در فصول پاییز و [[زمستان]] پدیدهٔ وارونگی هوا کاملاً ملموس است.
[[پرونده:Karaj river (2573227920).jpg|جایگزین=رودخانه کرج|بندانگشتی|رودخانه کرج]]

== رودخانه کرج ==
این رودخانه که ۲۴۵ کیلومتر طول دارد، در حدود ۴۹۹میلیون مترمکعب در سال آب‌دهی دارد که همین سرمنشأ حیات و مدنیت در این منطقه بوده است.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج2، رودها و رودنامة ایران، 1379ش، ص388.</ref> این رودخانه، علاوه بر کرج، بخشی از آب مورد نیاز مردم تهران را نیز تأمین می‌کند. در زمان محمدشاه قاجار، کانال‌هایی را در راستای جریان آب این رودخانه به‌سمت تهران حفر کردند که تا امروز، این شبکهٔ آب‌رسانی پابرجا است.<ref>تکمیل‌همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج1، از آغاز تا دارالخلافة ناصری، 1377ش، ص 76 و 89 و 188.</ref>

== اقوام کرج ==
در شهر کرج، براساس سرشماری که در سال ۱۳۹۹ش انجام شد، ۵۳ درصد از مردم فارس‌زبان بوده و باقی جمعیت آن را مردمانی از اقوام آذری، کرد، طبری، گیلکی، لر و عرب پوشش می‌دهند.

== زبان مردم کرج ==
مردم در کرج، فارسی‌زبان بوده و گویش کرجی دارند.<ref>آقازاده، «گویش کرجی»، 1389ش، ص88.</ref>

== امکانات کرج ==
[[پرونده:02-6.webp|جایگزین=سد کرج|بندانگشتی|سد امیر کبیر کرج]]

=== عوامل طبیعی و زیرساختی بسترهای توسعه کرج ===
شهرستان کرج به دلیل موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی، پتانسیل بالایی برای توسعه دارد. عبور رودخانه کرج از مرکز این شهر و ساخت نخستین سد آبی-برقی ایران (سد امیرکبیر) بر روی آن، نقش مهمی در توسعه این منطقه داشته است. این سد علاوه بر مهار آب برای کشاورزی، صنعت و تأمین آب آشامیدنی، به رونق [[شهرنشینی]] و صنعت نیز کمک شایانی کرده است.

=== قطب صنعتی: تمرکز واحدهای تولیدی ===
کرج یک مرکز صنعتی مهم به‌شمار می‌رود. واحدهای تولیدی متعدد در مناطق مختلف شهر یا در شهرک‌های صنعتی متمرکز شده‌اند. از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به شهرک صنعتی سیمین‌دشت، شهرک صنعتی بهارستان و بیش از ۹۵۰ واحد تولیدی دیگر اشاره کرد.

=== پیشگام در آموزش و صنعت نوین ===
[[پرونده:دانشگاه کرج.jpg|جایگزین=دانشکده منابع طبیعی کرج|بندانگشتی|دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران]]
این شهر در زمینه‌های علمی و صنعتی سابقه‌ای درخشان دارد:
* تأسیس نخستین دانشکده منابع طبیعی ایران.
* تأسیس نخستین مدرسه تخصصی کشاورزی ایران (در محل کاخ تاریخی سلیمانیه).
* پایه‌گذاری نخستین کارخانه ذوب آهن ایران که البته به دلیل جنگ جهانی دوم ناتمام ماند.

----

=== مرکز علمی، پژوهشی و دانشگاهی کشور ===
کرج میزبان دانشگاه‌ها و مراکز علمی و پژوهشی بسیار مهمی است که برخی از آن‌ها در سطح کشور از اعتبار ویژه‌ای برخوردارند.

==== مراکز پژوهشی و تحقیقاتی برجسته ====
* مرکز تحقیقات کشاورزی و پزشکی هسته‌ای
* پژوهشگاه مواد و انرژی
* مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر
* مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی
* مجتمع تولیدی، تحقیقاتی انستیتو پاستور ایران[[پرونده:4812172.jpg|جایگزین=مرکز فضایی ماهدشت|بندانگشتی|دانشجویان نخبه در مرکز فضایی ماهدشت]]
* مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور
* مؤسسه تحقیقات خاک و آب
* مرکز فضایی ماهدشت
* مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران

==== دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ====
* '''پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران'''
* دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج
* دانشگاه هنر
* [[پرونده:Kharazmi University of Karaj 05.jpg|جایگزین=دانشگاه خوارزمی کرج|بندانگشتی|دانشگاه خوارزمی پردیس کرج]]دانشگاه خوارزمی (تربیت معلم سابق)
* دانشگاه محیط زیست
* دانشگاه جامع علمی-کاربردی و دانشگاه پیام نور
* دانشگاه علوم پزشکی البرز
* '''مرکز تربیت مربی سازمان فنی و حرفه‌ای'''
* آموزشکده‌های فنی متعدد
* '''دبیرستان ماندگار البرز (کالج البرز)''' {نیاز به منبع}

== امکانات ترابری کرج ==
[[پرونده:Karaj, Alborz province, (2025) 05.jpg|جایگزین=بزرگراه کرج|بندانگشتی|بزرگراه یادگار امام]]
کلان‌شهر کرج، گلوگاهی مهم در حمل و نقل جاده‌ای ایران است. مهم‌ترین راه‌های ارتباطی کرج عبارت‌اند از: آزادراه تهران ـ کرج ـ قزوین؛ بزرگراه یادگار امام؛ بزرگراه شمالی کرج (شهید سلیمانی)؛ بزرگراه فتح (جاده قدیم کرج)؛ بزرگراه لشکری (جاده مخصوص کرج)؛ خیابان بهشتی و جاده ۳۲؛ راه آسفالت کرج ـ چالوس؛ راه آسفالت کرج ـ شهریار؛ راه آسفالت کرج ـ بوئین زهرا؛ راه آسفالت کرج ـ رباط کریم؛ راه آسفالت کرج ـ گاجره ـ دیزین ـ شمشک.

پایانه‌های شهیدکلانتری، البرز، شهید سلطانی و پایانهٔ گلشهر از جمله پایانه‌های مسافربری این شهر است که نقش عمده‌ای در زمینهٔ جابه‌جایی بار و مسافر دارند.
فرودگاه بین‌المللی پیام در کرج نیز به‌عنوان یک فرودگاه مسافربری، پستی و تنها فرودگاه بین‌المللی ـ هاب پستی در مرکز ایران بسیار قابل توجه است. نخستین پرواز مسافری این فرودگاه به‌سمت مشهد در ۱۳۹۸ش انجام شد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/7064612/اولین-پرواز-مسافری-فرودگاه-پیام-فردا-به-صورت-رسمی-آغاز-می-شود «اولین پرواز مسافری فرودگاه پیام، فردا به صورت رسمی آغاز می‌شود»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

همچنین، شهر کرج از امکان خطوط راه‌آهن شهری (مترو) نیز برخودار است. فعالیت روزانهٔ قطار سریع‌السیر کرج ـ تهران در ۱۳۷۷ش آغاز شد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/870725/چه-کسانی-متروی-تهران-را-ساختند «چه کسانی متروی تهران را ساختند»، مشرق نیوز.]</ref> در ۱۳۹۸ش نیز ایستگاه شهر جدید هشتگرد به‌طول ۴۳ کیلومتر از گلشهر تا هشتگرد بهره‌برداری شد.<ref>[https://hashtgerd.ntdc.ir/آغاز-به-کار-رسمی-مترو-شهرجدید-هشتگرد-قط «آغاز به کار رسمی مترو شهر جدید هشتگرد/ قطار برقی مسافرگیری کرد»، شرکت عمران شهر جدید هشتگرد.]</ref>

ایستگاه راه‌آهن شهر کرج نیز، یکی دیگر از وسایل نقلیهٔ عمومی این شهر در قسمت جنوبی آزادراه تهران، کرج است.

سامانه اتوبوس‌رانی و تاکسی‌رانی نیز یکی از بزرگ‌ترین زیرمجموعه‌های سازمان حمل و نقل بار و مسافر در شهرداری کرج به‌حساب می‌آید که در ۱۳۷۰ش راه‌اندازی شد.<ref>[https://www.karaj.ir/portal/home/?news/529278/546236/800005/خرید-۸۱-دستگاه-اتوبوس-جدید-توسط-شهرداری-کرج «خرید 81 دستگاه اتوبوس جدید توسط شهرداری کرج»، شهرداری کرج.]</ref>
[[پرونده:Pearl Palace -Kakh e Morvarid- Karaj Iran.jpg|جایگزین=کاخ مروارید_کرج|بندانگشتی|کاخ مروارید (کاخ شمس)]]

== جاذبه‌های گردشگری کرج ==
جاده چالوس ـ کرج، باغ سیب مهرشهر، کاخ مروارید، روستای تاریخی آتشگاه، باغ لاله‌های گچسر، کاروان‌سرای شاه‌عباسی، کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک، پل تاریخی کرج، پارک‌ها و فضاهای سبز کرج و امام‌زاده طاهر در این شهر، از جمله اماکن [[گردشگری]] و جذاب برای گردشگران و مسافران ایرانی و خارجی محسوب می‌شود.<ref>موسوی‌نژاد، جاذبه‌های گردشگری کرج، 1394ش.</ref>

از دیگر جاذبه‌های گردشگری این شهر می‌توان به کاخ سلیمانیه، دره پل‌خواب، مجموعه سد امیرکبیر، پیست اسکی دیزین، پیست اسکی خور، دره ارنگه، [[موزه]] تاریخی طبیعی کرج، روستای [[برغان]]، آبشار آدران، دهکده آبی پارس، باغ جهانشر، کوه نور عظیمیه، رودخانه کرج و غار یخ‌مراد اشاره کرد.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «آشنایی با استان البرز»، همشهری آنلاین، تاریخ بازدید: ۲۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* آقازاده، رضا، «گویش کرجی»، گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی ایران، ۱۳۸۹ش.
* «آغاز به کار رسمی مترو شهر جدید هشتگرد/ قطار برقی مسافرگیری کرد»، شرکت عمران شهر جدید هشتگرد، تاریخ بازدید: ۲۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* استان البرز (ایران کوچک)، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز، تاریخ بازدید: ۲۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* «اولین پرواز مسافری فرودگاه پیام، فردا به صورت رسمی آغاز می‌شود»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ بارگذاری: ۱۷ شهریور ۱۳۹۸ش.
* بختیاری، سعید، «اطلس گردشگری استان البرز و کلان‌شهر کرج»، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چ۱، ۱۳۹۲ش.
* تکمیل‌همایون، ناصر، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، از آغاز تا دارالخلافة ناصری، تهران، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ۱۳۷۷ش.
* جعفری، عباس، گیتاشناسی ایران، رودها و رودنامة ایران، چ۲، تهران، گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش، ص۳۸۸.
* جنیدی، فریدون، نامه پهلوانی، تهران، انتشارات بلخ وابسته به بنیاد نیشابور، ۱۳۸۶ش.
* «چه کسانی متروی تهران را ساختند»، مشرق نیوز، تاریخ بارگذاری: ۱۱ تیر ۱۳۹۷ش.
* «خرید ۸۱ دستگاه اتوبوس جدید توسط شهرداری کرج»، شهرداری کرج، تاریخ بازدید: ۲۳ آذر ۱۴۰۰ش.
* دفتر تقسیمات کشوری، نشریة عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، تهران، دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، ۱۳۸۳ش.
* رزم‌آرا، حسینعلی، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، تهران، دایره جغرافیایی ستاد ارتش شاهنشانی ایران، بی‌تا.
* «ریشه نام کرج از کجا آمده است»، خبرگزاری فارس، تاریخ بارگذاری: ۳۰ تیر ۱۳۹۲ش.
* «فیلم/ کاروان‌سرای شاه‌عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: ۲۶ اسفند ۱۳۹۴ش.
* مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور، تهران، مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ۱۳۸۲ش.
* «معرفی استان البرز»، اداره کل استاندارد استان البرز، تاریخ بازدید: ۲۳ آذر ۱۴۰۰.
* «موافقت مجلس با تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج»، دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۳ تیر ۱۳۸۹ش.
* موسوی‌نژاد، مهدی، جاذبه‌های گردشگری کرج، تهران، همای سبز، ۱۳۹۴ش.
* نورالهی، طه، توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های ۷۵–۱۳۳۵، تهران، مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ۱۳۸۲ش.
* “Karaj i.Modern City”, Encyclopaedia Iranica.
{{پایان منابع}}

کرج - تاریخچهٔ نسخه‌ها