مریم نجفی اصل پاشاکی: صفحه‌ای تازه حاوی «جمعی در حال تماشای کشتی گیله‌مردی '''کُشتی گیله‌مردی؛''' ورزشی بومی و کهن در گیلان و شمال ایران. کشتی گیله‌مردی از جمله ورزش‌های محلی و سنتی است که از گذشته در بسیاری از مناطق گیلان و بخش‌های از مازن...» ایجاد کرد

2026-05-14T13:30:38Z

صفحه‌ای تازه حاوی «بندانگشتی|جمعی در حال تماشای کشتی گیله‌مردی '''<big>کُشتی گیله‌مردی؛</big>''' ورزشی بومی و کهن در گیلان و شمال ایران. کشتی گیله‌مردی از جمله ورزش‌های محلی و سنتی است که از گذشته در بسیاری از مناطق گیلان و بخش‌های از مازن...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:Koshti-gile-mardi.jpg|بندانگشتی|جمعی در حال تماشای کشتی گیله‌مردی]]
'''<big>کُشتی گیله‌مردی؛</big>''' ورزشی بومی و کهن در گیلان و شمال ایران.

[[کشتی]] گیله‌مردی از جمله ورزش‌های محلی و سنتی است که از گذشته در بسیاری از مناطق [[گیلان]] و بخش‌های از [[مازندران]] برگزار می‌گردد و آن را گاهی «رزم گیلما» می‌نامند.<ref>ربیعی، «کُشتی گیله‌مردی ورزش کهن در گیلان» 1393ش، ص84.</ref>
==پیشینه==
سابقه‌ی کشتی گیله‌مردی تا سده چهارم هجری، قابل رهگیری است.<ref>سیمای میراث فرهنگی گیلان، 1380ش، ص68.</ref> در گذشته، کُشتی گیله‌مردی را «مُوشتی کُشتی» (کُشتی همراه با ضربات مُشت) می‌نامیدند.<ref>سیمای میراث فرهنگی گیلان، 1380ش، ص68.</ref> این ورزش سنتی در سال 1390ش در فهرست آثار معنوی [[ایران]] به ثبت رسید.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3126296/ خالق‌پرست «کشتی گیله‌مردی، ورزشی بومی و محبوب در گیلان».]</ref>
==لباس مخصوص==
لباس مخصوص این [[ورزش]] سنتی، شلوار «لاسپار» نام دارد.<ref>پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، 1366ش، ص572.</ref> واژه لاسپار از کلمه «لاس» گرفته شده که نام حیوانی پستاندار در شالیزارهای [[شمال ایران]] است. [[شلوار]] لاسپار از پارچه‌ای زبر و ضخیم تهیه می‌شود که روی پارچه با نخ‌هایی از [[ابریشم]] خام، [[قلاب‌دوزی]] شده است. این شلوار از زانو تا قوزک پا را پوشانده و کاملا به بدن می‌چسبد. در عین حال آن را با بندی به عقب پا می‌بندند.<ref>ربیعی، «کُشتی گیله‌مردی ورزش کهن در گیلان» 1393ش، ص84.</ref>
==آداب و رسوم==
کُشتی گیله‌مردی با ارزش‌های دینی پیوند عمیق دارد و با رسومی مانند نیایش‌خوانی در آغاز کشتی، رو به سوی قبله ماندن، تعظیم [[امام رضا]]، بوسه زدن به خاک و دست نهادن بر آن، همراه است. در تمام طول مسابقه، [[موسیقی]] حماسی و محلی با استفاده از «قره‌نی»، نواخته می‌شود تا ضمن تشویق پهلوانان، بر شکوه و رونق مراسم بیفزاید.<ref>رحمتی و دیگران، «توانمندی‌های ورزش روستایی، توسعه محلی و مشارکت اجتماعی»، 1394ش، ص61.</ref>
==زمان و مکان==
در گذشته این ورزش آیینی در فصل [[تابستان]] و برداشت محصول، در مراسم [[عروسی]]، اعیاد، جشن‌های خرمن، [[شیلان‌کشی‌]]ها، و مجالس پذیرایی از پادشاهان، امیران، خان‌ها و سفیران برپا می‌شد. مکان کُشتی نیز معمولا در محوطه‌های باز و وسیع، نظیر میدان‌های محلات و روستاها بود.<ref>. اصلاح عربانی، کتاب گیلان، 1387ش، ج4، ص283؛ برونی، «آداب و آیین مراسم گیله‌مردی در فرهنگ گیلان»، 1389ش، ص110.</ref>
==چگونگی اجرای کُشتی==
کشتی‌گیران در آغاز مراسم به صورت گروهی وارد میدان می‌شوند. معمولا هر گروهی یک بزرگ‌تر دارد که آیین [[نیایش]] را برگزار می‌کند. او ابتدا به سمت جنوب (قبله) می‌پرد، تا آمادگی جسمانی خود را نشان دهد. پس از آن به سمت شرق ([[مرقد]] امام هشتم) می‌پرد و ادای احترام می‌کند. بقیه افراد آن گروه نیز این حرکات را تکرار می‌کنند. معمولا این [[آیین]] را همه کشتی‌گیران میدان، حتی سرپهلوانان انجام می‌دهند. سپس یک نفر که مسوول نظم مراسم است، با در دست داشتن چوبی (راکه) در وسط میدان می‌ایستد و تمامی بازیکنان در صف، دست یکدیگر را می‌گیرند و ادای احترام می‌کنند؛ به این صورت که خم می‌شوند و انگشت شست را روی انگشتان پا می‌گذارند و در حالی که بلند می‌شوند، همان دست را روی پیشانی می‌نهند و بر می‌دارند. هر بازیکن پس از ادای احترام، به انتهای صف می‌رود. سپس دوباره هر یک از بازیکنان به طرف جلو حرکت می‌کنند و می‌پرند که به این عمل ( واز) می‌گویند. پس از این تشریفات، هریک به جای خویش باز می‌گردند و منتظر نبرد می‌مانند.

برای آغاز کُشتی، یکی از بازیکنان به میدان می‌آید و قدم می‌زند تا حریف او هم وارد میدان شود. دو حریف در حالی که دست یکدیگر را گرفته، چند قدم بر می‌دارند و روبروی هم قرار می‌گیرند. آنگاه یکی از دو روش را به‌کار می‌برند: یا آنقدر یکدیگر را می‌زنند تا موفق به گرفتن دست یکدیگر شوند؛ یا به آرامی دست یکدیگر را می‌گیرند و تلاش می¬کنند تا کمر، پا یا جایی از بدن یکدیگر را بگیرند و حریف را به زمین بزنند. کُشتی‌گیران آنقدر به تلاش خود ادامه می‌دهند تا یک نفر پیروز میدان شود. فرد برنده بلافاصله بعد از پیروزی، پیشانی شخص بازنده را می‌بوسد و به طرف تماشاچیان جَست می‌زند و تماشاچیان با رغبت به او انعام می‌دهند.<ref>ربیعی، «کُشتی گیله¬مردی ورزش کهن در گیلان» 1393ش، ص84.</ref>
==فنون کُشتی==
کشتی گیله‌مردی فنون ویژه‌ای دارد که معروفترین آن‌ها عبارت است از:
# دست به چَکَره (گرفتن پاهای حریف)
# چَک زدن (زدن با نوک انگشت به سبیل یا لب و دهان حریف)
# واوز مُشت (مُشت زدن یکی از حریفان به دیگری)
# دَس هَکش (کشیدن دست)
# جیر. آ. سئون (به زیر حریف زذن)
# پیش . آ. کش (به جلو کشیدن)
# پا بور گیتن (پاشنه پای حریف را گرفتن)
# چیک زئن (پشت پا زدن)
# جی ویشتَن (جفت کردن پاهای حریف)
# دست هلنگ (هُل دادن، از جای خود فرار دادن).<ref>اصلاح عربانی، کتاب گیلان، 1387ش، ج4، ص283، پاینده لنگرودی، فرهنگ گیل و دیلم، 1366ش، ص572. ربیعی، «کُشتی گیله‌مردی ورزش کهن در گیلان» 1393ش، ص84.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* اصلاح عربانی، ابراهیم، کتاب گیلان، تهران، پژوهشگران ایران، بی¬تا.
* پاینده لنگرودی، محمود، فرهنگ گیل و دیلم، تهران، امیر کبیر، 1366ش.
* سیمای میراث فرهنگی گیلان، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، 1380ش.
* برونی، امیرهوشنگ، «آداب و آیین مراسم گیله‌مردی در فرهنگ گیلان»، فصلنامه فرهنگ مردم ایران، ش22-23، پاییز و زمستان 1389ش.
* ربیعی، آزاده، «کُشتی گیله‌مردی ورزش کهن در گیلان»، فصلنامه فرهنگ مردم ایران، ش36، بهار 1393ش.
* رحمتی، محمدمهدی و عباس‌زاده، مرتضی، «توانمندی‌های ورزش روستایی، توسعه محلی و مشارکت اجتماعی»، فصلنامه توسعه محلی، ش1، بهار و تابستان 1394ش.
* خالق‌پرست، عطا، «کشتی گیله‌مردی ورزشی بومی و محبوب در گیلان» خبرگزاری صدا و سیما، 13 خرداد 1400ش.

کشتی گیله‌مردی - تاریخچهٔ نسخه‌ها