گلیم افغانستان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی

2026-05-10T11:44:22Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۱۴
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''گلیم افغانستان،'''</big> از صنایع دستی افغانستان.		<big>'''گلیم افغانستان،'''</big> از صنایع دستی افغانستان.

	گلیم، از قدیمی‌ترین صنایع دستی افغانستان است که از پشم گوسفند و موی بز در طرح و رنگ‌های مختلف تولید و به‌عنوان فرش اسفاده می‌شود.		گلیم، از قدیمی‌ترین صنایع دستی افغانستان است که از [[پشم]] گوسفند و موی بز در طرح و رنگ‌های مختلف تولید و به‌عنوان فرش اسفاده می‌شود.
	==مفهوم‌شناسی==		==مفهوم‌شناسی==
	گلیم در لغت، فرش<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85 معین، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وب‌سایت واژه یاب.]</ref> یا پوششی است که از پشم حیوانات ساخته شده<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وب‌سایت واژه یاب.]</ref> و در اصطلاح، دست‌بافتهای ساده از تار و پود است که از پشم حیوانات اهلی، به دست می‌آید. گلیم در هر منطقه، طرح مختص به‌ خود را داشته و به‌صورت عموم، به‌عنوان فرش کاربرد دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/lorestan-70201/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87 «گلیم، دست‎بافته‎ای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>		گلیم در لغت، فرش<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85 معین، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وب‌سایت واژه یاب.]</ref> یا پوششی است که از پشم حیوانات ساخته شده<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وب‌سایت واژه یاب.]</ref> و در اصطلاح، دست‌بافتهای ساده از تار و پود است که از پشم حیوانات اهلی، به دست می‌آید. [[گلیم]] در هر منطقه، طرح مختص به‌ خود را داشته و به‌صورت عموم، به‌عنوان فرش کاربرد دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/lorestan-70201/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87 «گلیم، دست‎بافته‎ای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
	==تاریخچه==		==تاریخچه==
	صنعت دستی گلیم، از سال‌های دور، همزمان با پرورش حیوانات اهلی و استفاده از مو و پشم این حیوانات در افغانستان، رایج بوده و تاکنون نیز ادامه دارد. در سال 1305ش، استفاده از پارچه‌های خارجی در افغانستان به‌صورت رسمی ممنوع اعلام شد که در نتیجه، صنعت بافندگی در این کشور رونق زیادی پیدا کرد. با گسترش این صنعت، هنر دستی گلیم‌بافی نیز رونق گرفته و به رشتۀ پرطرف‌دار در میان مردم افغانستان و گردشگران خارجی بدل شد<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref> اما امروزه، به‌دلیل کم‌شدن دامداری، افزایش قیمت پشم و ورود فرش‌های صنعتی به افغانستان کم رونق شده است.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/48249/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانواده‌های افغانستان»، وب‌سایت پیام افتاب.]</ref>		صنعت دستی گلیم، از سال‌های دور، همزمان با پرورش حیوانات اهلی و استفاده از مو و پشم این حیوانات در افغانستان، رایج بوده و تاکنون نیز ادامه دارد. در سال 1305ش، استفاده از پارچه‌های خارجی در افغانستان به‌صورت رسمی ممنوع اعلام شد که در نتیجه، صنعت بافندگی در این کشور رونق زیادی پیدا کرد. با گسترش این صنعت، هنر دستی [[گلیم‌بافی]] نیز رونق گرفته و به رشتۀ پرطرف‌دار در میان مردم افغانستان و گردشگران خارجی بدل شد<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref> اما امروزه، به‌دلیل کم‌شدن دامداری، افزایش قیمت پشم و ورود فرش‌های صنعتی به افغانستان کم رونق شده است.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/48249/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانواده‌های افغانستان»، وب‌سایت پیام افتاب.]</ref>
	==مراحل بافتن گلیم==		==مراحل بافتن گلیم==
	===1. تولید نخ===		===1. تولید نخ===

حبیب الله نجفی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''گلیم افغانستان،''' از صنایع دستی افغانستان. گلیم، از قدیمی‌ترین صنایع دستی افغانستان است که از پشم گوسفند و موی بز در طرح و رنگ‌های مختلف تولید و به‌عنوان فرش اسفاده می‌شود. ==مفهوم‌شناسی== گلیم در لغت، فرش[https://www.vajehyab.com/moein/%DA%AF%D9%84%D...» ایجاد کرد

2026-05-10T11:35:42Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''گلیم افغانستان،'''</big> از صنایع دستی افغانستان. گلیم، از قدیمی‌ترین صنایع دستی افغانستان است که از پشم گوسفند و موی بز در طرح و رنگ‌های مختلف تولید و به‌عنوان فرش اسفاده می‌شود. ==مفهوم‌شناسی== گلیم در لغت، فرش<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%DA%AF%D9%84%D...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''گلیم افغانستان،'''</big> از صنایع دستی افغانستان.

گلیم، از قدیمی‌ترین صنایع دستی افغانستان است که از پشم گوسفند و موی بز در طرح و رنگ‌های مختلف تولید و به‌عنوان فرش اسفاده می‌شود.
==مفهوم‌شناسی==
گلیم در لغت، فرش<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85 معین، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وب‌سایت واژه یاب.]</ref> یا پوششی است که از پشم حیوانات ساخته شده<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ گلیم، وب‌سایت واژه یاب.]</ref> و در اصطلاح، دست‌بافتهای ساده از تار و پود است که از پشم حیوانات اهلی، به دست می‌آید. گلیم در هر منطقه، طرح مختص به‌ خود را داشته و به‌صورت عموم، به‌عنوان فرش کاربرد دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/lorestan-70201/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87 «گلیم، دست‎بافته‎ای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
==تاریخچه==
صنعت دستی گلیم، از سال‌های دور، همزمان با پرورش حیوانات اهلی و استفاده از مو و پشم این حیوانات در افغانستان، رایج بوده و تاکنون نیز ادامه دارد. در سال 1305ش، استفاده از پارچه‌های خارجی در افغانستان به‌صورت رسمی ممنوع اعلام شد که در نتیجه، صنعت بافندگی در این کشور رونق زیادی پیدا کرد. با گسترش این صنعت، هنر دستی گلیم‌بافی نیز رونق گرفته و به رشتۀ پرطرف‌دار در میان مردم افغانستان و گردشگران خارجی بدل شد<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref> اما امروزه، به‌دلیل کم‌شدن دامداری، افزایش قیمت پشم و ورود فرش‌های صنعتی به افغانستان کم رونق شده است.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/48249/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانواده‌های افغانستان»، وب‌سایت پیام افتاب.]</ref>
==مراحل بافتن گلیم==
===1. تولید نخ===
نخ گلیم در افغانستان به‌دلیل نبود کارخانه‌های نخ‌ریسی، به‌صورت دستی تولید می‌شود که فرایند آن طولانی و سخت است.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref>
===2. رنگرزی نخ===
بعد از آماده‌شدن نخ، نوبت به رنگرزی میرسد که به‌صورت معمول، از رنگ طبیعی و گیاهانی مثل زعفران، روناس، برگ درخت پسته و پوست انار استفاده می‌شود.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref>

===3. چله‌کشی===
چله‌کشی، فرایند پیچیده‌ای است و به مهارت‌ها و ابزار خاص نیاز دارد که استادکاران ماهر و کاربلد انجام می‌دهند.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref>
===4. بافتن گلیم.===
بعد از تنظیم دار گلیمبافی، نوبت به بافتن گلیم میرسد که بافندگان، هنر دست خود را طبق نقشۀ از قبل طراحی‌شده به نمایش می‌گذارند.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref>

==مواد اولیه==
پود گلیم از موی بز و تار آن از پشم گوسفند است.<ref>[http://www.azraculture.org/postDetail.php?post_id=71 «صنایع پشمی در هزارجات»، وب‌سایت هزاره کالچر.]</ref>
==عناصر دخیل در بافت گلیم==
گلیم در افغانستان جزء صنایع دستی زنان به حساب آمده<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/48249/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانواده‌های افغانستان»، وب‌سایت پیام افتاب.]</ref> و عناصر دیگری همچون موارد زیر را شامل می‌شود: سَنگِ ‌ریشتَه (کلاف نخ) از موی بز و پشم گوسفند، شانۀ چوبی یا آهنی، چُوبچَک، دَمکَش و دار گلیم‌بافی که خود از اجزاء کوچکتر ساخته می‌شود.<ref>[http://www.azraculture.org/postDetail.php?post_id=71 «صنایع پشمی در هزارجات»، وب‌سایت هزاره کالچر.]</ref>
==انواع گلیم==
===1. ساده===
گلیم‌های ساده ضخامت کمتری در مقایسه با انواع دیگر آن دارند. نقش‌های دو روی گلیم یکسان است و از دو سمت (پشت و روی) آن استفاده می‌شود. این نوع گلیم‌ فقط دارای تار و پود است.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref> در سیر تکاملی بافت گلیم، گلیم ساده که به‌نام‌های چوبی و دورو نیز خوانده می‌شود، اولین بافت و پایۀ انواع پیشرفته است که با تنوع در ویژگی بافت، نقشه و رنگ‌آمیزی به وجود آمده است.<ref>[https://kilimking.com/type-of-handmade-killim/ «تولیدی گلیم دستباف دورو افغانستان» وب‌سایت بامیکا راگ.]</ref>

===2. یک‌رو یا سوماک===
این گلیم از ضخامت بیشتری نسبت به گلیم ساده برخوردار است که یک روی آن کاربرد دارد و در پشت آن نخ‌های رنگین پراکنده و نامنظم به چشم می‌خورد.<ref> [https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref>
===3. گلیم‌های‌ خاص===
از ادغام روش و تکنیک‌های بافت گلیم ساده (پودگذاری) و بافت گلیم سوماک (پود پیچی)، نوع خاصی از گلیم تولید می‌شود که ظرافت و زیبایی بیشتر دارد.<ref>[https://khamakshop.com/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسن‌زاده «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک.]</ref>

==شهرت جهانی==
گیلم افغانستان به‌دلیل رنگ‌های زیبا و نقش‌های بی‌نظیری که در آن به کار می‌رود، در سطح جهان مشهور است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/240206 «زنی در حال گیلم بافی در ولایت فاریاب»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* حسن‌زاده، «گلیم دستباف افغانستانی»، وب‌سایت مجلۀ خامک، تاریخ بازدید: 18 آذر 1401ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامۀ دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 18 آذر 1401ش.
* «زنی در حال گیلم بافی در ولایت فاریاب»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 26 آبان 1395ش. ویکی‌زندگی
* «صنایع پشمی در هزارجات»، وب‌سایت هزاره کالچر. 16 فروردین 1399ش.
* «صنایع دستی افغانستان و نقش آن در اقتصاد خانواده‌های افغانستان»، وب‌سایت پیام افتاب، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1394ش.
* «قیمت انواع گلیم دستبافت افغانستان به صورت عمده» وب‌سایت بامیکا، تاریخ درج مطلب: 19 خرداد 1399ش.
* «گلیم، دست‎بافته‎ای زیبا ولی ساده»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 3 فرودین 1396ش.
* معین، محمد، فرهنگ معین، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 18 آذر 1401ش.