https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8Cگیوهبافی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T12:32:42Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C&diff=49044&oldid=prevحمید فاضل: حمید فاضل صفحهٔ گیوه بافی را به گیوهبافی منتقل کرد2026-05-30T08:12:31Z<p>حمید فاضل صفحهٔ <a href="/wiki/%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C" class="mw-redirect" title="گیوه بافی">گیوه بافی</a> را به <a href="/wiki/%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C" title="گیوهبافی">گیوهبافی</a> منتقل کرد</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>حمید فاضلhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C&diff=31417&oldid=prevسمیرا پورحسن زنگنه: صفحهای تازه حاوی «گیوه زنانه طرحدار'''<big>گیوهبافی؛</big>''' بافت کفش سنتی سبک و راحت. گیوه، کفشی با رویۀ بافته شده است. این کفش سنتی بهدلیل مزایای بسیاری که دارد، شهرت جهانی یافته و در سازمان فرهنگی یونسکو به ثبت رسیده است. معروف...» ایجاد کرد2026-04-25T14:25:17Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:گیوه زنانه.jpg (صفحه وجود ندارد)">200px|thumb|left|گیوه زنانه طرحدار</a>'''<big>گیوهبافی؛</big>''' بافت کفش سنتی سبک و راحت. گیوه، کفشی با رویۀ بافته شده است. این کفش سنتی بهدلیل مزایای بسیاری که دارد، شهرت جهانی یافته و در سازمان فرهنگی یونسکو به ثبت رسیده است. معروف...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:گیوه زنانه.jpg|200px|thumb|left|گیوه زنانه طرحدار]]'''<big>گیوهبافی؛</big>''' بافت کفش سنتی سبک و راحت.<br />
<br />
گیوه، کفشی با رویۀ بافته شده است. این کفش سنتی بهدلیل مزایای بسیاری که دارد، شهرت جهانی یافته و در سازمان فرهنگی یونسکو به ثبت رسیده است. معروفترین گیوهای که در ایران تولید میشود، گیوۀ ملکی نام دارد.<br />
<br />
==واژهشناسی==<br />
در فرهنگ فارسی به نوعی کفش که رویۀ آن از نخ یا [[ابریشم]] بافته میشود و زیرۀ آن از چرم یا پارچه است، گیوه گفته میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87&f=dehkhoda دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ گیوه.]</ref> گیوهباف به کسی گویند که رویۀ گیوه را بافته و گیوهدوز کسی است که رویه و زیرۀ گیوه را میدوزد.<ref> [https://www.vajehyab.com/?q=%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87+%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C&f=dehkhoda دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ گیوهدوزی.]</ref><br />
<br />
==تاریخچه==<br />
گیوه بهعنوان کفش سنتی، قدمتی طولانی دارد و نخستین بار ساکنان [[فلات ایران]] به مهارت ساخت گیوه دست یافتهاند،<ref> بیگی و دیگران، «ردهبندی معیارهای کیفیت گیوه از دیدگاه تولیدکنندگان استان کرمانشاه»، 1391ش، ص60.</ref> در دوران [[ساسانیان]] اغلب مردم کفشهایی همانند گیوههای امروزی میپوشیدند. کارشناسان، 740ق را اوج تکامل هنر گیوهبافی دانستهاند. پس از دوران [[صفویه]] صنعت کفش دچار دگرگونی شد؛ بهطوری که افراد ثروتمند، کفشهای تمام چرم و مردم معمولی، گیوه میپوشیدند. قدمت گیوه بهشکل امروزی آن به حدود سیصد سال قبل برمیگردد.<ref> زکریایی کرمانی و رحیمی، «آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان»، 1400ش، ص44.</ref> از اواخر دورۀ [[قاجاریه]] تا سال 1340ش را اوج کاربرد گیوه دانستهاند.<ref>صداقت کیش، «تاریخچۀ صنعت گیوهدوزی در ایران»، 1365ش، ص340.</ref><br />
<br />
==پیوند گیوهبافی با هنر==<br />
گیوه را نماد فرهنگ، هنر سنتی، جلوهای از آدابورسوم ایرانیان و نشانگر هویت آنان دانستهاند.<ref> زکریایی کرمانی و رحیمی، «آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان»، 1400ش، ص38.</ref><br />
<br />
==ویژگی و کارکرد==<br />
گیوه، بهسبب برخی ویژگیهای منحصربهفرد، شهرت جهانی یافته است؛ از جمله:<br />
سبکی و راحتی، دوام بالا، ضد نفوذ آب، متناسب با شرایط شغلی کشاورزی، دامداری و باغبانی، مناسب برای پیادهرویهای طولانی، لنگهبهلنگه نشدن و نداشتن لنگۀ چپ و راست، خنکی پا و جلوگیری از عرق کردن و مناسب برای درمان درد کمر، پا و میگرن،<ref> زکریایی کرمانی و رحیمی، «آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان»، 1400ش، ص 38 و 41.</ref> خنک نگه داشتن پا، بو نگرفتن پا و جلوگیری از بیماریهای قارچی پا. این ویژگیها موجب شده که گیوه مناسبترین کفش برای مناطق گرمسیری باشد؛<ref> [https://www.isna.ir/news/1400091007821/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 «کاربرد گیوه از گذشته تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> علاوه بر این در مراسم عروسی، پايكوبيها یا رزمهای گروهي از آن استفاده میشود؛ در برخي شهرهای كشور نیز بهعنوان كفش روفرشي کاربرد دارد.<ref> [https://darnia.ir/blog/147_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87.html «مواد اولیه، ابزار و نحوۀ ساخت گیوه»، وبسایت دارنیا.]</ref><br />
<br />
==انواع==<br />
گیوه شامل انواع ملکی، آجیده، تخت چرمی، لتهای، تخت لاستیکی، ابریشمی و کُردی یا کلاش است.<ref> زکریایی کرمانی و رحیمی، «آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان»، 1400ش، ص42.</ref><br />
<br />
==ساخت==<br />
تولید گیوه مشارکت زنان و مردان را میطلبد؛ گیوهکشی در دو مرحلۀ خانگی و کارگاهی انجام میشود، مردان در کارگاه با ابزارهای گوناگون، کفۀ گیوه را آماده میسازند. زنان نیز در خانه، رویۀ کفهها را میبافند و به آن وصل میکنند.<ref> بیگی و دیگران، «ردهبندی معیارهای کیفیت گیوه از دیدگاه تولیدکنندگان استان کرمانشاه»، 1391ش، ص61.</ref><br />
<br />
==مراحل تولید==<br />
مراحل ساخت و تولید گیوه عبارت است از: رنگآمیزی پارچه، برش پارچه، نم زدن، فتیله کردن (کوبیدن روی پارچه)، تعیین اندازه، پِیکَنه کردن (جهت ایجاد نظم و هماندازه شدن لنگهها)، آمادهسازی چرم، آمادهسازی قظیف، تیغ زدن تیرکها، قَدبُر (فشرده کردن فتیلهها)، چرمکشی (جهت استحکام کفه)، کاشیبندی (جلوگیری از خم خوردن زیر کلاش)، برش کلاش (برش فتیلههای اضافه)، کتیرا زدن (جهت چسباندن پرزهای پارچه) و میخکوبی.<ref> [https://darnia.ir/blog/147_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87.html «مواد اولیه، ابزار و نحوۀ ساخت گیوه»، وبسایت دارنیا.]</ref><br />
<br />
==آموزش==<br />
نحوۀ یادگیری گیوهبافی از گذشته تاکنون بهشکل استاد-شاگردی بوده است؛<ref> زکریایی کرمانی و رحیمی، «آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان»، 1400ش، ص47.</ref> اما بهصورت کاربردی در آموزشگاههای فنی و حرفهای با سی ساعت کلاس نظری و عملی میتوان به این هنر و پیشه تسلط کافی یافت.<ref> [https://itcsam.ir/home/branch/1/course/details/1634 «گیوهبافی»، وبسایت مرکز ملی تربیت مربی و پژوهشهای فنی و حرفهای.]</ref><br />
<br />
==مراکز تولید گیوه==<br />
استانهای فارس و [[کرمانشاه]] از مراکز مهم گیوهبافی هستند. گیوه در میان اقوام قشقایی، بختیاری، [[کرد]]ها و لرها بهصورت گسترده استفاده میشود.<ref> افشار قوجانی، دارا و نیکویی، زهرا، «گیوهسازی»، 1388ش، ص57. </ref><br />
<br />
==ابزار و مواد==<br />
از جمله برخی ابزار کار و مواد اولیۀ این حرفه عبارت است از:<br />
مُشته، دِرَفش، روغندان، وز، چِسنی، دوارگیر، گورهگیر، پواز،<ref> [https://giveforosh.ir/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87/ «تولیدی گیوۀ قلاببافی زنانه»، وبسایت گیوه فروش.]</ref> نخ پنبه، نخ ابریشم صنعتی، نخ پنبۀ پلیاستر،<ref> [https://www.isna.ir/news/1400091007821/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%DA%AF%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 «کاربرد گیوه از گذشته تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> پارچه، چرم یا لاستیک.<ref> بیگی و دیگران، «ردهبندی معیارهای کیفیت گیوه از دیدگاه تولیدکنندگان استان کرمانشاه»، 1391ش، ص60-61.</ref><br />
<br />
==چالشها==<br />
عدم آشنایی با هنر گیوهبافی و خاصیت درمانی آن، کم بودن تعداد هنرجویان و نبود بافندۀ رویۀ گیوه، سبب کاهش و کُندی در تولید، فراموشی این هنر و مشکلات اساسی در تولید آن شده است.<ref> زکریایی کرمانی و رحیمی، «آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان»، 1400ش، ص47-48. </ref><br />
<br />
==گیوه در ادبیات==<br />
نظامالدین قادری دربارۀ گیوه چنین عاشقانه سروده است:<ref> صداقت کیش، «تاریخچۀ صنعت گیوهدوزی در ایران»، 1365ش، ص335.</ref><br />
<br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|صد کفش و گیوه در طلبش میدرم<br />
|چون آرزوی موزه بلغار میکنم<br />
}}<br />
{{پایان شعر}} <br />
{{پایان نستعلیق}}<br />
<br />
[[فردوسی]] نیز در بیتی به گیوه اشاره کرده است:<ref> [http://www.nosokhan.com/library/Topic/0917 فردوسی، شاهنامه، «جنگ بزرگ کیخسرو با افراسیاب»، در وبسایت نوسخن.]</ref><br />
<br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|فروتر از او گيوه رزم زن|به هر کار پيروز و لشکر شکن}}<br />
{{پایان شعر}} <br />
{{پایان نستعلیق}}<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
* افشار قوجانی، دارا و نیکویی، زهرا، «گیوهسازی»، نشریۀ رشد آموزش هنر، شمارۀ 18، 1388ش.<br />
* بیگی، علی و دیگران، «ردهبندی معیارهای کیفیت گیوه از دیدگاه تولیدکنندگان استان کرمانشاه»، جلوۀ هنر، شمارۀ 7، بهار و تابستان 1391ش، ص59-71.<br />
* «تولیدی گیوۀ قلاببافی زنانه»، وبسایت گیوه فروش، تاریخ بازدید: 26 آذر 1401ش.<br />
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 26 آذر 1401ش.<br />
* زکریایی کرمانی، ایمان و رحیمی، افسانه، «آیندهپژوهی هنر گیوهبافی شهرستان دهاقان»، هنرهای صناعی ایران، دورۀ چهارم، شمارۀ 2، پاییز و زمستان 1400ش، ص37-50.<br />
* صداقت کیش، جمشید، «تاریخچۀ صنعت گیوهدوزی در ایران»، نشریۀ چیستا، شمارۀ 35، 1365ش.<br />
* «کاربرد گیوه از گذشته تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ انتشار: 19 آذر 1400ش.<br />
* «گیوهبافی»، وبسایت مرکز ملی تربیت مربی و پژوهشهای فنی و حرفهای، تاریخ بازدید: 27 آذر 1401ش.<br />
* فردوسی، شاهنامه، در وبسایت نوسخن، تاریخ بازدید: 27 آذر 1401ش.<br />
* «مواد اولیه، ابزار و نحوۀ ساخت گیوه»، وبسایت دارنیا، تاریخ انتشار: 20 شهریور 1397ش.</div>سمیرا پورحسن زنگنه