مهمان‌دار هواپیما

مهماندار هواپیما
	گروهی از مهمانداران ایرانی هواپیما در فرودگاه.
مشخصات مفهوم
شاخه علمی	صنایع خدماتی / حمل و نقل هوایی
نوع مفهوم	شغل و حرفه خدماتی
معنای اصطلاحی	ارائه خدمات رفاهی و ایمنی به مسافران در هواپیما
حوزه کاربرد	هوانوردی و گردشگری
گستره جغرافیایی	سراسری
تاریخچه و ریشه
منشأ تاریخی	مدرن
اهمیت و ارتباط
اهمیت	نقش‌آفرینی در ایمنی پرواز و گردشگری
مرتبط با	خانواده ; زایمان ; تک‌فرزندی

مهماندار هواپیما؛ ارائه کننده خدمت به مسافران در هواپیما.

مهماندار هواپیما از مشاغل خدماتی در هواپیما است که آموزش نکات مهم حین پرواز، پذیرایی از مسافران و راهنمایی آنها را در هواپیما بر عهده دارد. مهمانداری هواپیما با وجود چالش‌های متعدد یکی از مشاغل پرطرفدار در میان بانوان است.

معرفی

مهماندار هواپیما از خدمهٔ پرواز است^[۱] و به‌منظور ایمنی بیشتر و آسایش مسافران در پرواز هواپیماها به‌کار گرفته می‌شود. خدمات مهماندار، نوعی احساس راحتی در سفر را به مسافران می‌دهد.^[۲]

شرایط

شغل مهمانداری از مشاغل سخت و پرمسئولیت است؛^[۳] اما به‌دلیل بازار کار مناسب و درآمد خوب به یکی از مشاغل پرطرفدار به‌خصوص میان بانوان تبدیل شده است. جذب نیرو برای شغل مهمانداری در هواپیما، شرایط مخصوصی دارد، از جمله: صلاحیت پزشکی و سلامت جسمی و روانی؛ مدرک مهمانداری؛ صبوری در پاسخگویی به مسافران؛ مهارت برقراری ارتباط با مسافران؛ علاقمندی به سفر؛ تسلط به زبان خارجی در پروازهای بین‌المللی؛ آراستگی؛ توانایی خودکنترلی و حفظ آرامش؛ تاب‌آوری در برابر فشارهای کاری؛ داشتن روحیهٔ کار گروهی و بهره‌مندی از روحیه و انرژی زیاد.^[۴] در جمهوری اسلامی ایران، ویژگی‌ها و شرایط مهمانداران هواپیما بر اساس آموزه‌های اسلامی به‌ویژه در حوزهٔ حجاب و کرامت انسانیِ زن، تعریف می‌شود.^[۵]

کارکرد فرهنگی

با توجه به اهمیت روزافزون صنعت توریسم و نقش شرکت‌های هواپیمایی در توسعهٔ آن در کشور، مهماندار هواپیما به منزلهٔ حلقهٔ انسانی مرتبط با مسافران از اهمیت بالایی برخوردار است.^[۶] نوع رفتار مهماندار هواپیما نقش مهمی در رضایت گردشگر^[۷] و ترغیب وی برای انتخاب مجدد ایران برای مسافرت و درآمدزایی کشور از طریق صنعت توریسم دارد. مهمانداران هواپیما با داشتن ظاهری متناسب با فرهنگ و هویت ایرانی ـ اسلامی نقش مهمی در جذب توریست و آشنایی گردشگران و مسافران خارجی با فرهنگ ایرانی-اسلامی دارند.^[۸]

چالش‌ها

مهمانداری هواپیما اگرچه یک شغل پرطرفدار است؛ اما با چالش‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی بسیار روبرو است، از جمله:

شیفت‌های کاری فشرده به‌ویژه در تعطیلات، اعیاد و مناسبت‌های ملی و مذهبی؛^[۹]
خستگی جسمی و روانی به‌دلیل دوری طولانی‌مدت از خانواده و دوستان؛^[۱۰]
افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌هایی مانند واریس، پا درد و کمردرد؛^[۱۱]
اختلال در روابط خانوادگی و کاهش عملکرد در محیط خانواده؛^[۱۲]
فراوانی تنش‌های محیط کار در مواجهه با مسافران پرخاشگر یا مبتلا به بیماری‌های خاص^[۱۳] و همچنین احتمال خطراتی مانند سقوط هواپیما یا قرار گرفتن در معرض اختلاف فشار هوا؛^[۱۴]
بی‌توجهی برخی شرکت‌های هواپیمایی به رعایت موازین اسلامی دربارهٔ حجاب بانوان مهماندار؛^[۱۵]
قبح‌زدایی از ارتباط مهماندار با نامحرم در محیط کاری با گروه پرواز^[۱۶] و با مسافران.^[۱۷]

پیامدهای فرهنگی شغل مهمانداری هواپیما برای بانوان

نگاه ابزاری و فیزیکی به زنان: اگرچه نگاه ابزاری به زنان در شغل مهمانداری هواپیما نسبت به گذشته و پیش از انقلاب اسلامی کاهش یافته، اما همچنان استانداردهای جسمانی نقش پررنگی در گزینش و انتخاب افراد به‌ویژه بانوان در شغل مهمانداری دارد.^[۱۸] بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی به‌دلیل ظرافت، زیبایی و رفتار بهتر بانوان، بیشتر کادر مهمانداری خود را از میان زنان جذب می‌کنند.^[۱۹] از طرفی بانوان مهماندار برای ارتقای شغلی به ویژگی‌های ظاهری خود بسیار اهمیت داده و برای رسیدن به ظاهر مطلوب، به اقداماتی مانند عمل جراحی و آرایش بیشتر صورت روی می‌آورند.^[۲۰]
ازدواج‌: شغل مهمانداری هواپیما برای بانوان، ازدواج آنها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. سختی این شغل برای بانوان و عدم‌پذیرش شرایط شغلی مهمانداری بعد ازدواج توسط شوهر آنها، گاهی سبب ایجاد اختلاف و مشاجره میان زن و شوهر شده و بانوان را در دوراهی استعفاء از شغل مهمانداری یا طلاق گرفتن قرار می‌دهد.^[۲۱] این عواقب برای برخی بانوان موجب ازدواج‌هراسی شده و آمار دختران مجرد را در جامعه افزایش می‌دهد.^[۲۲]
فرزندآوری و تربیت فرزند: شرکت‌های هواپیمایی هنگام استخدام زنان به‌عنوان مهماندار هواپیما، از آنها برای ترک‌نکردن خدمت به‌مدت چند سال و بچه‌دار نشدن به مدت پنج سال پس از استخدام تعهد می‌گیرند. شرایط غیرمنعطف مهمانداری هواپیما و ناسازگاری آن با زندگی متأهلی، بر میزان فرزندآوری بانوان مهماندار، اثرگذار است. بانوان مهماندار متأهل با آسیب‌های ناشی از پرواز بر مادر و جنین مانند اختلاف فشار هوا و کمبود اکسیژن، کمبود مرخصی یا نبود مرخصی زایمان، ساعت کاری نامنظم و کمبود حضور در کنار فرزند خود مواجه هستند. این امر سبب شده آنها به تک‌فرزندی یا زندگی بدون فرزند روی آورند.^[۲۳] بانوان که اقدام به فرزندآوری می‌کنند، به‌دلیل اینکه نمی‌توانند وقت کافی برای ایفای نقش مادری برای فرزند و رسیدگی به امور تربیتی، آموزشی و تحصیل او ندارند^[۲۴] و مادر و فرزند هر دو دچار آسیب‌هایی مانند اضطراب،^[۲۵] انزوا و افسردگی^[۲۶] می‌شوند. برخی مهمانداران که مادر می‌شوند از شغل خود استعفا می‌دهند؛ اما برخی دیگر به‌دلیل نیاز اقتصادی این شرایط سخت را پذیرفته و به شغل خود ادامه می‌دهند.^[۲۷]
مدیریت امور خانه: نقش همسری و مادری از مهم‌ترین نقش‌های زن در کانون خانواده است. اشتغال زن در کارهای شیفتی مانند مهمانداری هواپیما سبب اختلال در وظایف وی در بستر خانواده می‌شود.^[۲۸]

پانویس

منابع

اشقلی فراهانی، گیتا، «کیفیت زندگی حمل و نقل هوایی، عینیت‌ها و ذهنیت‌ها»، مجموعه مقالات دومین کنفرانس بین‌المللی مدیری، گردشگری و تکنولوژی، ۱۴۰۰ش.
«شغلی دیوانه‌کننده اما پرطرفدار/گزارشی از مشکلات شغل مهمانداری هواپیما» وب‌سایت رکنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۰ش.
عرفانی سروری، محبوبه و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی ۸۹–۱۳۸۱»، فصلنامهٔ مدیریت فرهنگ سازمانی، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۷ش.
کریمی، فاطمه، «نارضایتی مهمانداران هما از شرایط کاری»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
محمدی، «معرفی شغل مهماندار هواپیما درآمد و بازار کار مهماندار هواپیما»، وب‌سایت استخدام‌شو، تاریخ درج مطلب: ۲۷، مارس، ۲۰۲۴م.
«مهمانداران هواپیما برای چه سختی‌هایی آماده هستند؟»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۳۹۷ش.
میربها، منیرالسادات و محسنی، سونا، «مقایسه رضایت خانوادگی و سلامت روان زنان شاغل در دو بخش پروازی و غیر پروازی شرکت هواپیمایی هما»، فصلنامهٔ برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شمارهٔ ۹، ۱۳۹۰ش.
«ناشنیده‌هایی از شغل مهمانداری هواپیما»، وب‌سایت تابناک‌جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۳۹۸ش.

[1] . اشقلی فراهانی، «کیفیت زندگی حمل و نقل هوایی، عینیت‌ها و ذهنیت‌ها»، 1400ش، ص649-650.

[2] . محمدی، «معرفی شغل مهماندار هواپیما درآمد و بازار کار مهماندار هواپیما»، وب‌سایت استخدام‌شو.

[3] شرایط کاری»، خبرگزاری مهر.

[4] . محمدی، «معرفی شغل مهماندار هواپیما درآمد و بازار کار مهماندار هواپیما»، وب‌سایت استخدام‌شو.

[5] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص238،

[6] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص237،

[7] . اشقلی فراهانی، «کیفیت زندگی حمل و نقل هوایی، عینیت‌ها و ذهنیت‌ها»، 1400ش، ص649-650.

[8] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص239،

[9] . «ناشنیده‌هایی از شغل مهمانداری هواپیما»، وب‌سایت تابناک‌جوان.

[10] . محمدی، «معرفی شغل مهماندار هواپیما درآمد و بازار کار مهماندار هواپیما»، وب‌سایت استخدام‌شو.

[11] . «ناشنیده‌هایی از شغل مهمانداری هواپیما»، وب‌سایت تابناک‌جوان.

[12] . محمدی، «معرفی شغل مهماندار هواپیما درآمد و بازار کار مهماندار هواپیما»، وب‌سایت استخدام‌شو.

[13] . «مهمانداران هواپیما برای چه سختی‌هایی آماده هستند؟»، وب‌سایت خبرآنلاین.

[14] . «ناشنیده‌هایی از شغل مهمانداری هواپیما»، وب‌سایت تابناک‌جوان.

[15] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص239،

[16] . محمدی، «معرفی شغل مهماندار هواپیما درآمد و بازار کار مهماندار هواپیما»، وب‌سایت استخدام‌شو.

[17] . «مهمانداران هواپیما برای چه سختی‌هایی آماده هستند؟»، وب‌سایت خبرآنلاین.

[18] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص238-239،

[19] . «ناشنیده‌هایی از شغل مهمانداری هواپیما»، وب‌سایت تابناک‌جوان.

[20] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص238-239،

[21] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص238-239،

[22] . عرفانی سروری و همکاران، «استراتژی مدیران سازمانی و تمرد هویتی (پوششی، آرایشی و کلامی) بانوان مهماندار در پروژه استانداردسازی یونیفرم زنان مهماندار ایرانی 89-1381» 1397ش، ص238.

[23] . «شغلی دیوانه‌کننده اما پرطرفدار/گزارشی از مشکلات شغل مهمانداری هواپیما» وب‌سایت رکنا.

[24] . «ناشنیده‌هایی از شغل مهمانداری هواپیما»، وب‌سایت تابناک‌جوان.

[25] . میربها و محسنی، «مقایسه رضایت خانوادگی و سلامت روان زنان شاغل در دو بخش پروازی و غیر پروازی شرکت هواپیمایی هما»، 1390ش، ص209-210.

[26] . «شغلی دیوانه‌کننده اما پرطرفدار/گزارشی از مشکلات شغل مهمانداری هواپیما» وب‌سایت رکنا.

[27] . «ناشنیده‌هایی از شغل مهمانداری هواپیما»، وب‌سایت تابناک‌جوان.

[28] . محمدی، «معرفی شغل مهماندار هواپیما درآمد و بازار کار مهماندار هواپیما»، وب‌سایت استخدام‌شو.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]