فحشا؛ رفتار یا گفتاری که زشتی آن آشکار است.
فحشا به رفتار یا گفتاری گفته میشود که بر پایه هنجارهای اخلاقی، عرفی، دینی یا حقوقی ناپسند یا نامشروع تلقی میشوند. این واژه در قرآن مفهومی عام دارد و هرچند بر هر عمل آشکارا زشت اطلاق شده، در برخی آیات به مصادیقی مانند زنا، لواط و برخی رفتارهای جنسی اشاره دارد. در کاربردهای معاصر، فحشا بیشتر برای اشاره به جرایم و روابط جنسی نامشروع، روسپیگری و تجارت جنسی بهکار میرود و در نظام حقوقی ایران نیز در جرمانگاری برخی رفتارها و مراکز مرتبط با فساد و فحشا مجازات قانونی دارد.
مفهومشناسی
فحشاء واژهای عربی از ریشهٔ فحش است و در لغت به رفتار یا گفتاری گفته میشود که زشتی آن آشکار و بسیار شدید[۱][۲] و خارج از حد اعتدال باشد.[۳] فحش دادن نیز از همین ریشه گرفته شده و به کاربرد الفاظ و عبارات صریح برای بیان امور زشت و قبیح گفته میشود.[۴]
در کاربرد رایج زبان فارسی، فحشا به رفتارها یا روابط جنسیای گفته میشود که بر اساس هنجارهای اخلاقی، دینی یا حقوقی نامشروع یا ناپسند تلقی میشوند و رفتارهایی مانند زنا، قوادی و دیگر جرایم جنسی را دربر میگیرد.[۵] این واژه در ادبیات حقوقی و اجتماعی معاصر، گاه برای اشاره به تنفروشی،[۶][۷] تجارت جنسی[۸] و در برخی منابع، صنعت سکس نیز بهکار رفته است.[۹]
فحشا در قرآن
در قرآن، فحشاء و صورتهای همریشهٔ آن با معانی متفاوتی بهکار رفتهاند. در برخی موارد، واژه معنایی عام دارد و به اعمال بسیار زشت و ناپسند اشاره میکند. برای نمونه، در آیهٔ ۳۳ سورهٔ اعراف، فواحش در کنار گناه، ستم و شرک از جمله اموری دانسته شده است که خداوند آنها را حرام کرده است؛ در آیهٔ ۱۵۱ سورهٔ انعام نیز از «فواحش» بهصورت مطلق و شامل امور آشکار و پنهان نهی شده است.[۶][۷]
در برخی آیات، «فاحشه» برای اشاره به رفتار جنسی مشخص بهکار رفته است. در سورهٔ اسراء، زنا صراحتاً «فاحشه» خوانده شده و در آیات مربوط به قوم لوط نیز رفتار جنسی آنان «فاحشه» نامیده شده است.[۸][۹] همچنین در آیهٔ ۱۹ سورهٔ نور، «اشاعهٔ فاحشه» در میان مؤمنان نکوهش شده است.[۱۰]
فحشاء در قرآن مفهومی یکسان و محدود به زنا یا سایر رفتارهای جنسی ندارد، بلکه دامنهٔ معنایی آن با توجه به محتوای آیه تغییر میکند و میتواند به اعمال بسیار زشت بهطور عام یا به یک رفتار مشخص اشاره داشته باشد.[۱۱] قرآن همچنین در آیهٔ ۴۵ سورهٔ عنکبوت، نماز را از عواملی معرفی میکند که از «فحشاء و منکر» بازمیدارد.[۱۲]
در زبان عربی و در برخی کاربردهای فارسی، «فاحشه» نیز به زنی که مرتکب زنا شده است اطلاق شده است.[۱۳]
مفهومشناسی
«فَحْشاء» از مادّه «فحش» شامل تمامى منكرات و قبائح واضح وآشكار مىگردد. و به معناى هر كار زشت و بسيار قبيح است، و در آيه ۲۶۸ سوره بقره، به معناى بخل و ترك انفاق، آمده است. فرق ميان فحشاء و منكر در برخی منابع تفسیری اینگونه فحشاء» اشاره به گناهان بزرگ پنهانى، و «منكر» گناهان بزرگ آشكار است، و يا «فحشاء» گناهانى است كه بر اثر غلبه قواى شهويه، و «منكر» بر اثر غلبه قوه غضبيه صورت مىگيرد.[۱۰]
در ادبیات قرآن، نماز را عامل دوری و پرهیز از فحشا معرفی کرده است.[۱۱]
بیشتر مفسران و پژوهشگران، این واژه را در قرآن دارای مفهومی عام دانستهاند که هرگونه کردار یا گفتار بسیار ناپسند را دربر میگیرد و به زنا محدود نمیشود. با این حال، در برخی آیات، با توجه به لحن و قرینههای موجود در آیه، فحشا بر مصادیق خاصی مانند زنا، لواط، ازدواج با همسر پدر و طواف برهنه اطلاق شده است.[۱۲] کاربرد غالب این واژه در قرآن ناظر به انحرافات جنسی،[۱۳] بهویژه زنا و لواط است.[۱۴]
در زبان عربی و فارسی، فاحشه نیز به زنی که مرتکب زنا شود اطلاق شده است.[۱۵]
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1412ق، ج1، ص626.
- ↑ مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، 1368ش، ج9، ص35.
- ↑ مکارم شیرازی، لغات در تفسير نمونه، 1387ش، ج 1، ص 418.
- ↑ «فحش به شوخی»، وبسایت پرسمان.
- ↑ مولوی گنجه، نگاهی به پدیده فحشا»، 1384ش، ص4.
- ↑ بختیاری، «روسپیگری (فحشا) Prostitution»، وبسایت پژوهه.
- ↑ صبوری، «علل و عوامل گرایش دختران به روسپیگری»، 1404ش، ص423.
- ↑ هلال، «بررسی آماری فحشا و تجارت جنسی در مصر؛ آمیزهای از محرومیتهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی»، وبسایت شعوبا.
- ↑ مکنون و عطایی، «فمینیسم و روسپیگری»، 1384ش.
- ↑ مکارم شیرازی، لغات در تفسير نمونه، 1387ش، ج 1، ص 418.
- ↑ «نماز، بازدارنده از زشتی ها و منکرات»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ سیدکریمی، «معنا شناسي واژه فاحشه ازمنظرتفاسير»، 1389ش، ص123.
- ↑ «منظور از اشاعه فحشا در قرآن»، وبسایت تبیان.
- ↑ مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، «اشاعه فحشاء»، ج1، ص527.
- ↑ «بدحجابی و فحشا»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.
دیدگاههای ارزیابان
منابع
- برهانی، محسن، «سیاست کیفری ایران در قبال روسپیگری»، فصلنامه شورای فرهنگی-اجتماعی زنان، شماره 45، 1388ش.
- پناهی، محمد، «نقش رسانههای جمعی در گسترش فحشا و پیامدهای فحشا»، دوفصلنامه یافتههای جزا و جرمشناسی، شماره 2، 1400ش.
- «تفاوت فحشا و صیغه»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: 30 تیر 1389ش.
- حاجیدهآبادی، محمدعلی، «بررسی تحلیلی عوامل تربیتی-فرهنگی روسپیگری با چشمانداز متون دینی»، در کتاب نظام اسلامی و مسئله روسپیگری، قم؛ مرکز مدیریت حوزههای علمیه خواهران، 1385ش
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دمشق-بیروت، دارالقلم، 1412ق.
- ریموند، جنیس جی.، «توسعه صنعت سکس در اتحادیه اروپا»، نشریه سیاحت غرب، شماره 27، 1384ش.
- زیبایینژاد، حسین، «نگاهی دیگر به مسئله روسپیگری؛ علل، پیامدها و رویکردها»، در کتاب نظام اسلامی و مسئله روسپیگری، قم، مرکز مدیریت حوزههای علمیه خواهران، 1385ش.
- شفیعی سروستانی، ابراهیم، «نظام اسلامی و ناهنجاری در روابط جنسی»، در کتاب نظام اسلامی و مسئله روسپیگری، قم، مرکز مدیریت حوزههای علمیه خواهران، 1385ش.
- صفارینیا، مجید، آسیبشناسی اجتماعی، تهران، ارسباران، 1399ش.
- عابدی تهرانی، طاهره و افشاری، فاطمه، «تاثیر رسانه در گسترش مصادیق بیبندوباری و راهحلهای آن»، دوفصلنامه فقهوحقوق، شماره 55، 1390ش.
- «فحش به شوخی»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1400ش.
- «قانون جرایم رایانهای»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1388ش.
- «قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)»، سامانه ملی قوانین و مقررات، تاریخ بازدید: 28 اسفند 1402ش.
- قنبری، حسین و همکاران، «نگاهی به ابعاد اجتماعی و ناهنجاریهای ناشی از فحشا در نظام کیفری ایران»، نشریه پژوهشهای اخلاقی، شماره 3، 1401ش.
- مدنی قهفرخی، سعید، بررسی آسیبهای اجتماعی روسپیگری، تهران، یادآوران، 1392ش.
- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.
- مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، چاپ هشتم، 1377ش.
- مکنون، ثریا و عطایی آشتیانی، زهره، «فمینیسم و روسپیگری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 28، 1384ش.
- «نماز، بازدارنده از زشتی ها و منکرات»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 22 فروردین 1398ش.
- هوگز، دونا. م.، «گردشگری جنسی در اینترنت»، نشریه سیاحت غرب، شماره 27، 1384ش.