غض بصر: تفاوت میان نسخه‌ها

 

برخی از متفکران مانند ابوالفتوح رازی (480-552ق) از مفسران سابق و علامه طباطبایی (1281-1360ش) از مفسران متأخر، با توجه به آیات سورۀ نور «غض بصر» را به معنای «نگاه نکردن و چشم بستن» تفسیر کرده‌اند.<ref> - [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه، 1379ش.]</ref> به عقیدۀ علامه طباطبایی خدای متعال به جای نهی از چشم‌چرانی نسبت به نامحرمان به شکل ایجابی امر به پوشاندن چشم‌ها کرده است که این امر مستلزم نهی آن نیز می‌شود.<ref> - [https://lib.eshia.ir/50081/15/155 طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج15، ص155.] </ref>

گروه دیگری از مفسران مراد از «غض بصر» را «کم کردن نگاه» و خیره نشدن دانسته‌اند.<ref> - [https://lib.eshia.ir/71428/5/105/%D8%BA%D8%B6_%D8%A8%D8%B5%D8%B1 قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص105.]</ref> عالمانی مانند راغب اصفهانی (396-401ق)، طبرسی (468-548ق) و طریحی (979-1085ق) به این معنا اشاره کرده‌اند. شهید مطهری (1298-1358ش) نیز در کتاب مسئلۀ حجاب مراد از غض بصر را کاهش نگاه دانسته است.<ref> - [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوبارۀ 3محدوده مجاز نگاه، 1379ش.]</ref>

مطهری نگاه را به دو دستۀ «استقلالی» و «آلی» تقسیم می‌کند. «نگاه استقلالی» یعنی خوب تماشا کردن و ورانداز کردن آن برای ارزیابی، اما «نگاه آلی» یعنی نگاهی که به‌عنوان مقدمه و ابزار سخن گفتن است. امر الهی به زنان و مردان مؤمن، پرهیز از نگاه استقلالی است نه نگاه آلی؛ از نگاهی که هدفش صرفاً تماشا کردن و لذت بصری بردن و چشم‌چرانی است باید اجتناب کرد.<ref> - [https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/2792/%D8%B1%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%89%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%D9%89%20%D8%A8%D9%87%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%20%D9%87%D8%A7%20%D9%88%20%D9%85%D8%AF%D9%84%20%D9%87%D8%A7%D9%89%20%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1 نیلچی‌زاده، «رویکردى قرآنى به گونه‌ها و مدل‌هاى برتر و نازل حجاب»، 1388ش، ص56.]</ref> از آیه ممنوعیت نگاه عادی که هنگام مخاطبه و گفتگو صورت می‌گیرد و صرفاً جنبۀ آلی دارد، استفاده نمی‌شود. اگرچه نگاه به غیر از وجه و کفّین نامحرم (صورت و دست‌ها از مچ به پایین) به‌صورت مطلق حرام است.<ref> - [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه، 1379ش.]</ref>

آیت‌الله خویی (1278-1371ش) غض بصر را کنایه از عدم بهرۀ جنسی از زنان نامحرم تفسیر کرده‌ است. از نظر او آیه 31 سورۀ نور به‌دنبال نهی از لذت‌جویی از جنس مخالف است که بر اساس آن تمام موارد بهرۀ جنسی از زنان نامحرم ازجمله نگاه التذاذی که یکی از مصادیق بهره‌گیری جنسی به شمار می‌آید، نهی شده است.<ref> - [https://eshia.ir/feqh/archive/text/arafi/feqh/98/980813 اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وب‌سایت مدرسه فقاهت.]</ref>

در روایتی به نقل از امام باقر در شأن نزول آیۀ 30 سورۀ نور چنین آمده است؛ روزی جوانی از انصار در مدینه از کنار زنی از اعراب عبور کرد که مقنعه‌اش را پشت گوش‌هایش گذاشته بود و صورت و جلوی موهایش مشخص بود. جوان آن‌چنان خیرۀ زن شد که متوجه مانع دیوار نشد و صورت وی در اثر برخورد با مانع آسیب دید و خون جاری شد. خدمت پیامبر رفت و ماجرا را نقل کرد. جبرئیل حاضر شد و آیات شریفه سورۀ نور و توصیه به غض بصر در مواجهه با نامحرم نازل شد.<ref> - [https://lib.eshia.ir/11005/5/521 کلینی، الکافی،1401ق، ج5، ص521.]</ref> امام علی به نقل از پیامبر اسلام فقط نظر اول به نامحرم را حلال دانسته و نگاه مکرر و پیاپی به نامحرم را نهی می‌کند.<ref> - [https://lib.eshia.ir/14032/1/70/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%B1 ابن‌بابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بی‌تا، ج1، ص70.]</ref>او همچنین غض بصر از نامحرم را بهترین ابزار برای کنترل و ترک شهوات معرفی می‌کند.<ref> - [https://lib.eshia.ir/71401/1/717/%D8%BA%D8%B6_%D8%A8%D8%B5%D8%B1 تمیمی ‌آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.]  </ref>رسول خدا نظر به نامحرم را یکی از تیرهای زهرآلود شیطان می‌داند، هرکس از ترس خدا آن را ترک کند، خداوند ایمانی به او عطا می‌کند که شیرینی آن را در دل خویش بیابد.<ref> - [https://lib.eshia.ir/71860/101/38/%D8%B3%D9%87%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%B3 مجلسی، بحار الانوار،1403ق، ج101، ص38.] </ref>